Krim dhe ndëshkim
Original title: Преступление и наказание
Translated by: Ultimori
Free to download: EPUB for phones and e-readers (Kindle too, with Send to Kindle), PDF for printing.
Petersburg, një verë përvëluese e viteve 1860. Rodion Raskolnikovi, ish-student që ka lënë universitetin dhe rron në një kthinë nën çati, pa para e pa shpresë, ka muaj që ushqen në vetmi një ide: se ka njerëz të jashtëzakonshëm, të cilëve u lejohet ta kapërcejnë ligjin moral në emër të një qëllimi më të lartë. Ai vendos ta provojë këtë ide mbi veten. Vrasja e një fajdexhoreje plakë e hedh në një luftë të ethshme me ndërgjegjen, me hetuesin e zgjuar Porfiri Petroviç dhe, mbi të gjitha, me veten.
Rreth tij gëlon një Petersburg i tërë i varfërisë e i turpit: nëpunësi pijanec Marmeladov dhe e bija e tij, Sonja, që është shitur për të mbajtur familjen; nëna dhe motra e Raskolnikovit, gati të flijohen për të; shoku i tij i zhurmshëm e besnik, Razumihini; dhëndri llogaritës Luzhin dhe i mistershmi Svidrigajlov. „Krim dhe ndëshkim“ (1866) është romani që e bëri Dostojevskin të njohur në gjithë botën. Ai mund të lexohet si roman psikologjik, si histori hetimi në të cilën lexuesi e di që në fillim kush është vrasësi, ose si debat me idetë e kohës. Në qendër të tij mbetet një pyetje që s’ka plakur: çfarë i ndodh njeriut kur beson se gjithçka i lejohet?
Shënim i përkthyesit
Ky përkthim u bë drejtpërdrejt nga origjinali rusisht, sipas tekstit të romanit të botuar në ilibrary.ru (https://ilibrary.ru/text/69/index.html). Ndarja në gjashtë pjesë dhe një epilog, kapitujt dhe paragrafët ndjekin origjinalin. Shënimet e botimit rus (përkthimet e frazave të huaja) nuk u përfshinë si tekst; në vend të tyre janë shënimet e këtij botimi.
Emrat. Emrat rusë u transkriptuan sipas rregullave të shqipes (ч → ç, ш → sh, щ → shç, ж → zh, х → h, й → j, я → ja, ю → ju, ё → jo, ы → i) dhe lakohen si emrat shqipe (Raskolnikovi, Sonjës, Dunjën). Kur emri shoqërohet me atësinë, lakohet vetëm atësia (Katerina Ivanovnës). U ruajt mënyra ruse e të thirrurit me emër e atësi, si edhe format përkëdhelëse ashtu siç i përdor autori (Rodja, Duneçka, Soneçka, Poleçka, Mikolka). U ruajtën edhe format e folura të atësisë: Porfiri e të tjerë i thonë heroit herë „Rodion Romanoviç“, herë „Rodion Romaniç“, njësoj si në origjinal. Personat historikë dhe vendet e njohura jepen në trajtat e zakonshme shqipe (Napoleoni, Pushkini, Shileri, Petersburgu). Vendet që autori i shënon vetëm me germën e parë (rrugica S—, ura K—, Prospekti V—) u lanë ashtu, ndërsa identifikimi i tyre jepet në shënim. Gradat e nëpunësve u përkthyen (këshilltar titullar, asesor kolegjial etj.) dhe Tabela e Gradave shpjegohet në shënime. Nofka e Ilja Petroviçit (rus. Poroh) u përkthye „Baruti“.
Stili. U përpoqa të ruaja zërin e Dostojevskit: fjalitë e gjata, të ethshme e me përsëritje, monologët e brendshëm, kalimet e papritura nga një ton në tjetrin dhe ironinë. Teksti nuk u shkurtua, nuk u lëmua dhe nuk u zbukurua. Ligjërimi u përshtat me secilin personazh: solemniteti i dehur i Marmeladovit, zhurma e Razumihinit, mirësjellja ironike e Porfirit me „zotëri“-n e tij të përhershme (për pjesëzën ruse -s), ftohtësia e Svidrigajlovit, shqipja e thyer e Amalija Ivanovnës dhe e Luiza Ivanovnës, e folura popullore e Nikolajt dhe e meshçanëve. Dallimi midis „ti“-së dhe „ju“-së u ruajt kudo si në origjinal, sepse shpesh tregon një ndryshim në marrëdhënie. Theksimet e autorit dhe fjalët e huaja (frëngjisht, gjermanisht, latinisht, polonisht) janë në kursiv. Katet numërohen si në Rusi, ku kati përdhes është kati i parë.
Shënimet. Shënimet janë në fund të çdo kapitulli dhe numërimi i tyre fillon nga e para në secilin kapitull. Ato shpjegojnë monedhat dhe njësitë e matjes, gradat, zakonet ortodokse, vendet e Petersburgut, aludimet për libra, ide e ngjarje të kohës, citatet biblike, fjalët e huaja dhe emrat me kuptim (Raskolnikov nga raskol, „përçarje“; Razumihin nga razum, „arsye“). U mbajtën të shkurtra dhe pa komente personale.
— Ultimori
Fjalorthi i emrave
Personazhet kryesorë
| Origjinali | Në shqip | Format e tjera |
|---|---|---|
| Родион Романович Раскольников | Rodion Romanoviç Raskolnikov | Rodja, Rodka; Rodion Romaniç |
| Пульхерия Александровна Раскольникова | Pulherija Aleksandrovna Raskolnikova | nëna e Raskolnikovit |
| Авдотья Романовна Раскольникова | Avdotja Romanovna Raskolnikova | Dunja, Duneçka |
| Дмитрий Прокофьич Разумихин | Dmitri Prokofiç Razumihin | „Vrazumihin“ (siç e quan veten me shaka) |
| Семён Захарович Мармеладов | Semjon Zaharoviç Marmeladov | Semjon Zahariç |
| Катерина Ивановна Мармеладова | Katerina Ivanovna Marmeladova | |
| Софья Семёновна Мармеладова | Sofja Semjonovna Marmeladova | Sonja, Soneçka |
| Полина, Коля, Лёня, Лида | Polja, Kolja, Lenja, Lida | Polenka, Poleçka; Lidoçka |
| Пётр Петрович Лужин | Pjotr Petroviç Luzhin | |
| Андрей Семёнович Лебезятников | Andrej Semjonoviç Lebezjatnikov | Andrej Semjoniç |
| Аркадий Иванович Свидригайлов | Arkadi Ivanoviç Svidrigajlov | |
| Марфа Петровна Свидригайлова | Marfa Petrovna Svidrigajlova | |
| Порфирий Петрович | Porfiri Petroviç | |
| Зосимов | Zosimov | |
| Александр Григорьевич Заметов | Aleksandr Grigorjeviç Zametov | |
| Никодим Фомич | Nikodim Fomiç | |
| Илья Петрович | Ilja Petroviç | „Baruti“, „togeri Barut“ |
| Алёна Ивановна | Aljona Ivanovna | |
| Лизавета Ивановна | Lizaveta Ivanovna | |
| Настасья | Nastasja | Nastenka, Nastasjushka |
Personazhe të tjerë
| Origjinali | Në shqip | Shënim |
|---|---|---|
| Прасковья Павловна Зарницына | Praskovja Pavlovna Zarnicina | Pashenka; e zonja e shtëpisë së Raskolnikovit |
| Амалия Ивановна Липпевехзель | Amalija Ivanovna Lippevehzel | Katerina Ivanovna e quan „Amalija Ljudvigovna“ |
| Луиза Ивановна | Luiza Ivanovna | Ilja Petroviçi e thërret „Laviza“ |
| Николай Дементьев | Nikolaj Dementjev | Mikolka, Mikolaj; bojaxhiu |
| Миколка | Mikolka | fshatari i ëndrrës për kalin |
| Дмитрий | Dmitri | Mitka, Mitrej; bojaxhiu tjetër |
| Кох | Koh | |
| Пестряков | Pestrjakov | |
| Душкин | Dushkin | |
| Капернаумов | Kapernaumov | rrobaqepësi te i cili banon Sonja |
| Ресслих (Гертруда Карловна) | Resslih (Gertruda Karlovna) | nuk lakohet: „zonja Resslih“ |
| Афанасий Иванович Вахрушин | Afanasi Ivanoviç Vahrushin | tregtari |
| Дарья Францевна | Darja Francevna | |
| Ахиллес | Akili | rojtari |
Vendet
| Origjinali | Në shqip |
|---|---|
| С—й переулок | rrugica S— |
| К—н мост | ura K— |
| В—й проспект | Prospekti V— (Voznesenski) |
| Сенная площадь | Sheshi Sennaja |
| Екатерининский канал | kanali (Kanali Jekaterininski) |
| Конногвардейский бульвар | Bulevardi K— (Konnogvardejski) |
| Тучков мост | ura T—, ura e Tuçkovit |
| Нева | Neva |
| Садовая | rruga Sadovaja |
| Мещанская | rruga Meshçanskaja |
| Васильевский остров | Ishulli Vasiljevski |
| Петровский остров | Ishulli Petrovski |
| Крестовский остров | Ishulli Krestovski |
| Острова | Ishujt |
| Юсупов сад | Kopshti i Jusupovit |
| Летний сад | Kopshti i Verës |
| Гостиный двор | Gostini Dvor |
| Пять углов | Pesë Qoshet |
| Толкучий рынок | Tolkuçi |
| Хрустальный дворец | Pallati i Kristaltë |
Emra biblikë
| Origjinali | Në shqip |
|---|---|
| Иисус, Лазарь, Марфа, Мария, Вифания | Jezusi, Llazari, Marta, Maria, Betania |
Bookmarks
Details
- Original title
- Преступление и наказание
- Translated by
- Ultimori
- Source text
- ilibrary.ru (rusisht)
- Translation licence
- CC BY-SA 4.0
- Genre
- Roman, Klasik
- Added on
- 25 October 2026
Found a typo or a translation mistake? Let us know. Report a mistake