Krim dhe ndëshkim

Fjodor Dostojevski (1821–1881)

Original title: Преступление и наказание
Translated by: Ultimori

Free to download: EPUB for phones and e-readers (Kindle too, with Send to Kindle), PDF for printing.

Petersburg, një verë përvëluese e viteve 1860. Rodion Raskolnikovi, ish-student që ka lënë universitetin dhe rron në një kthinë nën çati, pa para e pa shpresë, ka muaj që ushqen në vetmi një ide: se ka njerëz të jashtëzakonshëm, të cilëve u lejohet ta kapërcejnë ligjin moral në emër të një qëllimi më të lartë. Ai vendos ta provojë këtë ide mbi veten. Vrasja e një fajdexhoreje plakë e hedh në një luftë të ethshme me ndërgjegjen, me hetuesin e zgjuar Porfiri Petroviç dhe, mbi të gjitha, me veten.

Rreth tij gëlon një Petersburg i tërë i varfërisë e i turpit: nëpunësi pijanec Marmeladov dhe e bija e tij, Sonja, që është shitur për të mbajtur familjen; nëna dhe motra e Raskolnikovit, gati të flijohen për të; shoku i tij i zhurmshëm e besnik, Razumihini; dhëndri llogaritës Luzhin dhe i mistershmi Svidrigajlov. „Krim dhe ndëshkim“ (1866) është romani që e bëri Dostojevskin të njohur në gjithë botën. Ai mund të lexohet si roman psikologjik, si histori hetimi në të cilën lexuesi e di që në fillim kush është vrasësi, ose si debat me idetë e kohës. Në qendër të tij mbetet një pyetje që s’ka plakur: çfarë i ndodh njeriut kur beson se gjithçka i lejohet?

Shënim i përkthyesit

Ky përkthim u bë drejtpërdrejt nga origjinali rusisht, sipas tekstit të romanit të botuar në ilibrary.ru (https://ilibrary.ru/text/69/index.html). Ndarja në gjashtë pjesë dhe një epilog, kapitujt dhe paragrafët ndjekin origjinalin. Shënimet e botimit rus (përkthimet e frazave të huaja) nuk u përfshinë si tekst; në vend të tyre janë shënimet e këtij botimi.

Emrat. Emrat rusë u transkriptuan sipas rregullave të shqipes (ч → ç, ш → sh, щ → shç, ж → zh, х → h, й → j, я → ja, ю → ju, ё → jo, ы → i) dhe lakohen si emrat shqipe (Raskolnikovi, Sonjës, Dunjën). Kur emri shoqërohet me atësinë, lakohet vetëm atësia (Katerina Ivanovnës). U ruajt mënyra ruse e të thirrurit me emër e atësi, si edhe format përkëdhelëse ashtu siç i përdor autori (Rodja, Duneçka, Soneçka, Poleçka, Mikolka). U ruajtën edhe format e folura të atësisë: Porfiri e të tjerë i thonë heroit herë „Rodion Romanoviç“, herë „Rodion Romaniç“, njësoj si në origjinal. Personat historikë dhe vendet e njohura jepen në trajtat e zakonshme shqipe (Napoleoni, Pushkini, Shileri, Petersburgu). Vendet që autori i shënon vetëm me germën e parë (rrugica S—, ura K—, Prospekti V—) u lanë ashtu, ndërsa identifikimi i tyre jepet në shënim. Gradat e nëpunësve u përkthyen (këshilltar titullar, asesor kolegjial etj.) dhe Tabela e Gradave shpjegohet në shënime. Nofka e Ilja Petroviçit (rus. Poroh) u përkthye „Baruti“.

Stili. U përpoqa të ruaja zërin e Dostojevskit: fjalitë e gjata, të ethshme e me përsëritje, monologët e brendshëm, kalimet e papritura nga një ton në tjetrin dhe ironinë. Teksti nuk u shkurtua, nuk u lëmua dhe nuk u zbukurua. Ligjërimi u përshtat me secilin personazh: solemniteti i dehur i Marmeladovit, zhurma e Razumihinit, mirësjellja ironike e Porfirit me „zotëri“-n e tij të përhershme (për pjesëzën ruse -s), ftohtësia e Svidrigajlovit, shqipja e thyer e Amalija Ivanovnës dhe e Luiza Ivanovnës, e folura popullore e Nikolajt dhe e meshçanëve. Dallimi midis „ti“-së dhe „ju“-së u ruajt kudo si në origjinal, sepse shpesh tregon një ndryshim në marrëdhënie. Theksimet e autorit dhe fjalët e huaja (frëngjisht, gjermanisht, latinisht, polonisht) janë në kursiv. Katet numërohen si në Rusi, ku kati përdhes është kati i parë.

Shënimet. Shënimet janë në fund të çdo kapitulli dhe numërimi i tyre fillon nga e para në secilin kapitull. Ato shpjegojnë monedhat dhe njësitë e matjes, gradat, zakonet ortodokse, vendet e Petersburgut, aludimet për libra, ide e ngjarje të kohës, citatet biblike, fjalët e huaja dhe emrat me kuptim (Raskolnikov nga raskol, „përçarje“; Razumihin nga razum, „arsye“). U mbajtën të shkurtra dhe pa komente personale.

— Ultimori

Fjalorthi i emrave

Personazhet kryesorë

Origjinali Në shqip Format e tjera
Родион Романович Раскольников Rodion Romanoviç Raskolnikov Rodja, Rodka; Rodion Romaniç
Пульхерия Александровна Раскольникова Pulherija Aleksandrovna Raskolnikova nëna e Raskolnikovit
Авдотья Романовна Раскольникова Avdotja Romanovna Raskolnikova Dunja, Duneçka
Дмитрий Прокофьич Разумихин Dmitri Prokofiç Razumihin „Vrazumihin“ (siç e quan veten me shaka)
Семён Захарович Мармеладов Semjon Zaharoviç Marmeladov Semjon Zahariç
Катерина Ивановна Мармеладова Katerina Ivanovna Marmeladova
Софья Семёновна Мармеладова Sofja Semjonovna Marmeladova Sonja, Soneçka
Полина, Коля, Лёня, Лида Polja, Kolja, Lenja, Lida Polenka, Poleçka; Lidoçka
Пётр Петрович Лужин Pjotr Petroviç Luzhin
Андрей Семёнович Лебезятников Andrej Semjonoviç Lebezjatnikov Andrej Semjoniç
Аркадий Иванович Свидригайлов Arkadi Ivanoviç Svidrigajlov
Марфа Петровна Свидригайлова Marfa Petrovna Svidrigajlova
Порфирий Петрович Porfiri Petroviç
Зосимов Zosimov
Александр Григорьевич Заметов Aleksandr Grigorjeviç Zametov
Никодим Фомич Nikodim Fomiç
Илья Петрович Ilja Petroviç „Baruti“, „togeri Barut“
Алёна Ивановна Aljona Ivanovna
Лизавета Ивановна Lizaveta Ivanovna
Настасья Nastasja Nastenka, Nastasjushka

Personazhe të tjerë

Origjinali Në shqip Shënim
Прасковья Павловна Зарницына Praskovja Pavlovna Zarnicina Pashenka; e zonja e shtëpisë së Raskolnikovit
Амалия Ивановна Липпевехзель Amalija Ivanovna Lippevehzel Katerina Ivanovna e quan „Amalija Ljudvigovna“
Луиза Ивановна Luiza Ivanovna Ilja Petroviçi e thërret „Laviza“
Николай Дементьев Nikolaj Dementjev Mikolka, Mikolaj; bojaxhiu
Миколка Mikolka fshatari i ëndrrës për kalin
Дмитрий Dmitri Mitka, Mitrej; bojaxhiu tjetër
Кох Koh
Пестряков Pestrjakov
Душкин Dushkin
Капернаумов Kapernaumov rrobaqepësi te i cili banon Sonja
Ресслих (Гертруда Карловна) Resslih (Gertruda Karlovna) nuk lakohet: „zonja Resslih“
Афанасий Иванович Вахрушин Afanasi Ivanoviç Vahrushin tregtari
Дарья Францевна Darja Francevna
Ахиллес Akili rojtari

Vendet

Origjinali Në shqip
С—й переулок rrugica S—
К—н мост ura K—
В—й проспект Prospekti V— (Voznesenski)
Сенная площадь Sheshi Sennaja
Екатерининский канал kanali (Kanali Jekaterininski)
Конногвардейский бульвар Bulevardi K— (Konnogvardejski)
Тучков мост ura T—, ura e Tuçkovit
Нева Neva
Садовая rruga Sadovaja
Мещанская rruga Meshçanskaja
Васильевский остров Ishulli Vasiljevski
Петровский остров Ishulli Petrovski
Крестовский остров Ishulli Krestovski
Острова Ishujt
Юсупов сад Kopshti i Jusupovit
Летний сад Kopshti i Verës
Гостиный двор Gostini Dvor
Пять углов Pesë Qoshet
Толкучий рынок Tolkuçi
Хрустальный дворец Pallati i Kristaltë

Emra biblikë

Origjinali Në shqip
Иисус, Лазарь, Марфа, Мария, Вифания Jezusi, Llazari, Marta, Maria, Betania

Details

Original title
Преступление и наказание
Translated by
Ultimori
Source text
ilibrary.ru (rusisht)
Translation licence
CC BY-SA 4.0
Genre
Roman, Klasik
Added on
25 October 2026

Found a typo or a translation mistake? Let us know. Report a mistake