Nata e tretë · Netët e bardha

Sot ishte një ditë e trishtë, me shi, pa asnjë rreze drite, si pleqëria ime që do të vijë. Më mundojnë mendime kaq të çuditshme, ndjesi kaq të errëta, pyetje ende kaq të paqarta për mua më mblidhen në kokë, — e megjithatë s’kam as forcë, as dëshirë t’i zgjidh. S’jam unë ai që do t’i zgjidhë të gjitha këto!

Sot s’do të shihemi. Dje, kur u ndamë, retë nisën ta mbulonin qiellin dhe po ngrihej mjegulla. Thashë se nesër do të jetë ditë e keqe; ajo s’u përgjigj, s’donte të fliste kundër vetes; për të kjo ditë është e ndritshme dhe e kthjellët, dhe asnjë re s’do t’ia errësojë lumturinë.

— Po të bjerë shi, s’do të shihemi! — tha ajo. — S’do të vij.

Mendova se ajo as që do ta vinte re shiun e sotëm, e megjithatë s’erdhi.

Dje ishte takimi ynë i tretë, nata jonë e tretë e bardhë…¹

Megjithatë, sa e bëjnë njeriun të bukur gëzimi dhe lumturia! si vlon zemra nga dashuria! Të duket se do ta derdhësh gjithë zemrën tënde në një zemër tjetër, do që gjithçka të jetë e gëzuar, që gjithçka të qeshë. Dhe sa ngjitës është ky gëzim! Dje në fjalët e saj kishte aq shumë përkëdhelje, aq shumë mirësi për mua në zemër… Si kujdesej për mua, si më përkëdhelej, si ma jepte zemër dhe ma ledhatonte zemrën! Oh, sa naze nga lumturia! E unë… Unë i merrja të gjitha për të mirëqena; mendoja se ajo…

Por, o Zot, si mund ta mendoja këtë? si mund të isha kaq i verbër, kur gjithçka ia kishte marrë tjetri, asgjë s’ishte e imja; kur, më në fund, edhe kjo butësi e saj, kujdesi i saj, dashuria e saj… po, dashuria për mua, — s’ishte gjë tjetër veçse gëzimi për takimin e afërt me tjetrin, dëshira për të ma imponuar edhe mua lumturinë e saj?.. Kur ai s’erdhi, kur pritëm më kot, ajo u vrenjt, ajo u ndrojt dhe u tremb. Të gjitha lëvizjet e saj, të gjitha fjalët e saj s’ishin më aq të lehta, lozonjare e të gëzuara. Dhe, gjë e çuditshme, — ajo e dyfishoi vëmendjen ndaj meje, sikur donte instinktivisht të derdhte mbi mua atë që dëshironte për vete, atë për të cilën kishte frikë vetë, po të mos realizohej. Nastenka ime u ndrojt aq shumë, u tremb aq shumë, sa, me sa duket, e kuptoi më në fund se e dua, dhe pati mëshirë për dashurinë time të gjorë. Kështu, kur jemi fatkeq, e ndjejmë më fort fatkeqësinë e të tjerëve; ndjenja nuk copëtohet, por përqendrohet…

Shkova tek ajo me zemrën plot dhe mezi e prita takimin. S’e parandjeja atë që do të ndiej tani, s’e parandjeja se të gjitha këto s’do të përfundonin kështu. Ajo shkëlqente nga gëzimi, priste përgjigjen. Përgjigja ishte ai vetë. Ai duhej të vinte, të vraponte me të thirrur të saj. Ajo erdhi një orë të tërë para meje. Në fillim qeshte me gjithçka, qeshte me çdo fjalë timen. Nisa të flisja dhe heshta.

— E dini pse jam kaq e gëzuar? — tha ajo, — kaq e gëzuar që ju shoh? pse ju dua kaq shumë sot?

— Epo? — pyeta unë, dhe zemra m’u drodh.

— Ju dua sepse s’u dashuruat me mua. Ja, një tjetër në vendin tuaj do të nisej të më shqetësonte, të më ngacmonte, do të ofshante, do të sëmurej, kurse ju jeni kaq i dashur!

Këtu ajo ma shtrëngoi aq fort dorën, sa gati bërtita. Ajo qeshi.

— O Zot! ç’mik jeni ju! — nisi pas një minute shumë seriozisht. — Ju më dërgoi vetë Zoti! Epo, ç’do të bëhej me mua, sikur ju të mos ishit tani me mua? Sa zemërgjerë që jeni! Sa bukur më doni! Kur të martohem, do të jemi shumë miq, më shumë se vëllezër. Do t’ju dua gati sa atë…

M’u bë disi tmerrësisht trishtim në atë çast; megjithatë diçka që i ngjante të qeshurit m’u trazua në shpirt.

— Ju ka zënë një krizë nervash, — i thashë, — keni frikë; mendoni se ai s’do të vijë.

— Ç’thoni, për hir të Zotit! — u përgjigj ajo, — po të isha më pak e lumtur, me sa duket do të qaja nga mosbesimi juaj, nga qortimet tuaja. Megjithatë, ma futët një mendim dhe më dhatë diçka për të bluar gjatë; por do ta mendoj më vonë, kurse tani po jua pranoj se thoni të vërtetën. Po! s’jam disi në vete; jam disi e tëra në pritje dhe i ndiej të gjitha disi tepër lehtë. Po mjaft, le t’i lëmë ndjenjat!..

Në atë kohë u dëgjuan hapa, dhe në errësirë u duk një kalimtar që vinte drejt nesh. U dridhëm të dy; ajo gati bërtiti. I lëshova dorën dhe bëra një gjest sikur doja të largohesha. Por u gabuam: s’ishte ai.

— Nga se keni frikë? Pse ma lëshuat dorën? — tha ajo, duke ma dhënë prapë. — Epo, ç’ka? do ta presim bashkë. Dua që ai të shohë sa e duam njëri-tjetrin.

— Sa e duam njëri-tjetrin! — thirra unë.

„O Nastenka, Nastenka! — mendova, — sa shumë the me këtë fjalë! Nga një dashuri e tillë, Nastenka, në ndonjë orë të ftohet zemra dhe të rëndohet shpirti. Dora jote është e ftohtë, e imja e nxehtë si zjarr. Sa e verbër je, Nastenka!.. Oh! sa i padurueshëm është ndonjëherë njeriu i lumtur! Por s’munda të zemërohesha me ty!..“

Më në fund zemra m’u mbush plot.

— Dëgjoni, Nastenka! — thirra, — a e dini ç’më ndodhi gjithë ditën?

— Po çfarë, çfarë? tregoni shpejt! Pse heshtët gjithë këtë kohë!

— Së pari, Nastenka, pasi i kreva të gjitha porositë tuaja, e dorëzova letrën, shkova te njerëzit tuaj të mirë, pastaj… pastaj erdha në shtëpi dhe rashë të fle.

— Vetëm kaq? — ma preu ajo duke qeshur.

— Po, gati vetëm kaq, — u përgjigja duke shtrënguar zemrën, sepse në sy po më vlonin tashmë ca lot të marrë. — U zgjova një orë para takimit tonë, por sikur s’kisha fjetur fare. S’e di ç’më ndodhi. Erdha për t’jua treguar të gjitha këto, sikur koha të ishte ndalur për mua, sikur një ndjesi, një ndjenjë e vetme do të më mbetej që nga kjo kohë përjetë, sikur një minutë e vetme do të zgjaste një përjetësi të tërë dhe sikur gjithë jeta të ishte ndalur për mua… Kur u zgjova, m’u duk sikur më kujtohej tani një motiv muzikor, i njohur prej kohësh, i dëgjuar diku më parë, i harruar dhe i ëmbël. M’u duk se gjithë jetën kërkonte të dilte nga shpirti im, dhe vetëm tani…

— Ah, o Zot, o Zot! — ma preu Nastenka, — si ndodhi kështu kjo punë? S’po marr vesh asnjë fjalë.

— Ah, Nastenka! doja t’jua përcillja disi këtë përshtypje të çuditshme… — nisa me një zë të vajtueshëm, ku fshihej ende një shpresë, ndonëse fort e largët.

— Mjaft, pushoni, mjaft! — foli ajo, dhe në një çast e mori me mend, dinakja!

Papritur u bë disi jashtëzakonisht llafazane, e gëzuar, çapkëne. Më mori përkrah, qeshte, donte që të qeshja edhe unë, dhe çdo fjalë imja e turbulluar i jehonte në një të qeshur kaq kumbuese, kaq të gjatë… Unë nisa të zemërohesha, ajo papritur ia nisi të bënte naze.

— Dëgjoni, — nisi ajo, — e dini, më vjen pak inat që s’u dashuruat me mua. Merre vesh pas kësaj njeriun! Por, megjithatë, zotëri i paepur, s’mund të mos më lavdëroni që jam kaq e thjeshtë. Ju them gjithçka, ju them gjithçka, çfarëdo marrëzie që të më shkojë nëpër kokë.

— Dëgjoni! Po bie ora njëmbëdhjetë, më duket? — thashë, kur tingulli i rregullt i një kambane gjëmoi nga një kullë e largët e qytetit. Ajo u ndal papritur, pushoi së qeshuri dhe nisi të numëronte.

— Po, njëmbëdhjetë, — tha më në fund me një zë të ndrojtur, të pavendosur.

U pendova menjëherë që e trembja, që e detyrova të numëronte orët, dhe e mallkova veten për atë sulm ligësie. M’u bë keq për të, dhe s’dija si ta shlyeja mëkatin tim. Nisa ta ngushëlloja, t’i kërkoja shkaqet e mungesës së tij, të sillja argumente, prova të ndryshme. Askënd s’mund ta mashtroje më lehtë se atë në atë çast, dhe kushdo në një çast të tillë dëgjon disi me gëzim çfarëdo ngushëllimi dhe gëzohet fort, po të ketë qoftë edhe një hije justifikimi.

— Dhe është punë për të qeshur, — nisa, duke u nxehur gjithnjë e më shumë dhe duke u mrekulluar me qartësinë e jashtëzakonshme të provave të mia, — ai as që mund të vinte; ju më mashtruat edhe mua dhe më tërhoqët, Nastenka, aq sa e humba llogarinë e kohës… Mendoni vetëm: ai mezi mund ta ketë marrë letrën; le të themi se s’mund të vijë, le të themi se do të përgjigjet, atëherë letra s’do të vijë më herët se nesër. Unë nesër do të shkoj ta marr sapo të zbardhë dita dhe do t’ju lajmëroj menjëherë. Supozoni, më në fund, një mijë mundësi: epo, s’ishte në shtëpi kur erdhi letra, dhe ndoshta ende s’e ka lexuar? Gjithçka mund të ndodhë.

— Po, po! — u përgjigj Nastenka, — s’e kisha menduar; sigurisht, gjithçka mund të ndodhë, — vazhdoi ajo me zërin më të butë, por në të cilin, si një disonancë e bezdisshme, ndihej njëfarë mendimi tjetër, i largët. — Ja ç’do të bëni, — vazhdoi ajo, — nesër shkoni sa më herët dhe, po të merrni ndonjë gjë, më lajmëroni menjëherë. E dini ku banoj, apo jo? — Dhe ajo nisi të ma përsëriste adresën.

Pastaj papritur u bë kaq e butë, kaq e ndrojtur me mua… Dukej sikur dëgjonte me vëmendje ç’i thoja; por kur i bëra një pyetje, ajo heshti, u hutua dhe ma ktheu kokën. I pashë në sy — ashtu ishte: po qante.

— Epo, si është e mundur, si është e mundur? Ah, ç’fëmijë që jeni! Ç’fëmijëri!.. Mjaft!

Ajo u përpoq të buzëqeshte, të qetësohej, por mjekra i dridhej dhe gjoksi ende i ngrihej e i ulej.

— Po mendoj për ju, — më tha pas një heshtjeje të shkurtër, — jeni kaq i mirë, sa do të isha prej guri po të mos e ndieja këtë. A e dini ç’më shkoi ndër mend tani? Ju krahasova të dy. Pse ai s’është — ju? Pse ai s’është si ju? Ai është më i keq se ju, ndonëse unë e dua më shumë se ju.

Nuk iu përgjigja asgjë. Ajo, me sa dukej, priste që unë të thosha diçka.

— Sigurisht, ndoshta ende s’e kuptoj krejt, s’e njoh krejt. E dini, sikur kam pasur gjithmonë frikë prej tij; ai ka qenë gjithmonë kaq serioz, sikur kaq krenar. Sigurisht, e di që vetëm duket kështu, që në zemrën e tij ka më shumë butësi se në timen… Më kujtohet si më shikoi atëherë, kur unë, e mbani mend, shkova tek ai me bohçen; por megjithatë unë e respektoj disi tepër, e kjo sikur do të thotë që s’jemi të barabartë?

— Jo, Nastenka, jo, — u përgjigja, — kjo do të thotë që ju e doni më shumë se gjithçka në botë, dhe e doni shumë më tepër se veten.

— Po, le të themi që kështu është, — u përgjigj Nastenka naive, — por a e dini ç’më shkoi ndër mend tani? Vetëm se tani s’do të flas për të, por ashtu, në përgjithësi; prej kohësh më shkojnë ndër mend të gjitha këto. Dëgjoni, pse s’jemi të gjithë si vëllezër me vëllezërit? Pse njeriu më i mirë sikur gjithmonë fsheh diçka nga tjetri dhe i hesht? Pse të mos e thuash drejt, menjëherë, atë që ke në zemër, kur e di se fjalën s’do ta hedhësh në erë? Kurse kështu secili shikon sikur të ishte më i ashpër se ç’është në të vërtetë, sikur të gjithë kanë frikë t’i fyejnë ndjenjat e veta, po t’i shfaqin shumë shpejt…

— Ah, Nastenka! të vërtetën thoni; por kjo vjen nga shumë shkaqe, — ia ndërpreva, duke i shtypur vetë në atë çast ndjenjat e mia më shumë se kurrë.

— Jo, jo! — u përgjigj ajo me një ndjenjë të thellë. — Ja, ju, për shembull, s’jeni si të tjerët! Unë, vërtet, s’di si t’jua them atë që ndiej; por më duket se ju, ja, për shembull… qoftë edhe tani… më duket se ju po flijoni diçka për mua, — shtoi me ndrojtje, duke më hedhur një sy kalimthi. — Më falni që po ju flas kështu: unë jam një vajzë e thjeshtë; kam parë ende pak në këtë botë dhe, vërtet, ndonjëherë s’di të flas, — shtoi me një zë që i dridhej nga njëfarë ndjenje e fshehur, dhe duke u përpjekur ndërkaq të buzëqeshte, — por vetëm doja t’ju thoja se ju jam mirënjohëse, se edhe unë i ndiej të gjitha këto… Oh, Zoti ju dhëntë lumturi për këtë! Ja, ato që më treguat atëherë për ëndërrimtarin tuaj s’janë aspak të vërteta, domethënë, dua të them, s’kanë të bëjnë fare me ju. Ju po shëroheni, ju, vërtet, jeni krejt tjetër njeri nga ç’e përshkruat veten. Po të dashuroni ndonjëherë, Zoti ju dhëntë lumturi me të! Kurse asaj s’i uroj asgjë, sepse do të jetë e lumtur me ju. E di, edhe unë jam grua, dhe ju duhet të më besoni kur jua them…

Ajo heshti dhe ma shtrëngoi fort dorën. As unë s’mund të flisja dot nga tronditja. Kaluan disa minuta.

— Po, me sa duket ai s’do të vijë sot! — tha ajo më në fund, duke ngritur kokën. — Është vonë!..

— Do të vijë nesër, — thashë me zërin më bindës e më të vendosur.

— Po, — shtoi ajo, duke u gëzuar, — edhe vetë e shoh tani se do të vijë vetëm nesër. Epo, mirupafshim, pra! deri nesër! Po të bjerë shi, ndoshta s’do të vij. Por pasnesër do të vij, patjetër do të vij, ç’do që të më ndodhë; jini patjetër këtu; dua t’ju shoh, do t’jua tregoj gjithçka.

Dhe pastaj, kur po ndaheshim, ajo më dha dorën dhe tha, duke më parë kthjellët:

— Tani jemi bashkë përgjithmonë, apo jo?

Oh! Nastenka, Nastenka! Sikur ta dije në ç’vetmi jam tani!

Kur ra ora nëntë, s’rrija dot në dhomë, u vesha dhe dola, pavarësisht nga moti i keq. Isha atje, u ula në stolin tonë. Desha të shkoja në rrugicën e tyre, por më erdhi turp dhe u ktheva, pa ua hedhur sytë dritareve, dy hapa larg shtëpisë së tyre. Erdha në shtëpi në një trishtim të tillë, në të cilin s’kisha qenë kurrë. Ç’kohë e lagësht, e mërzitshme! Po të kishte qenë mot i mirë, do të kisha shëtitur atje gjithë natën…

Por deri nesër, deri nesër! Nesër ajo do të ma tregojë gjithçka.

Megjithatë sot s’pati letër. Por, në fund të fundit, kështu duhej të ishte. Ata janë tashmë bashkë…

Shënime

1. Netët e bardha: netët e fundit të majit, të qershorit dhe të fillimit të korrikut në Petersburg, kur dielli perëndon për pak kohë dhe qielli s’errësohet kurrë plotësisht. ↩︎