Mëngjesi · Netët e bardha

Netët e mia mbaruan me një mëngjes. Dita s’ishte e mirë. Binte shi dhe trokiste i mërzitur në xhamat e mi; në dhomëz ishte errët, jashtë vrenjtur. Koka më dhembte dhe më vinte vërdallë; ethet po më hynin vjedhurazi në gjymtyrë.

— Një letër për ty, zotëri, me postën e qytetit, e solli postieri, — tha mbi mua Matrjona.

— Letër! nga kush? — thirra, duke u hedhur nga karrigia.

— S’e di, zotëri, shiko, ndoshta aty shkruan nga kush.

E theva vulën. Ishte prej saj!

O, më falni, më falni! — më shkruante Nastenka, — ju lutem në gjunjë, më falni! Ju mashtrova edhe ju, edhe veten. Ishte një ëndërr, një fantazmë… Sot u shkriva nga dhembja për ju; më falni, më falni!..

Mos më fajësoni, sepse s’kam ndryshuar në asgjë ndaj jush; thashë se do t’ju dua, dhe edhe tani ju dua, ju dua më shumë se sa dua. O Zot! sikur të mund t’ju doja të dy njëherësh! O, sikur ju të ishit ai!

„O, sikur ai të ishit ju!“ — më kaloi nëpër kokë. M’u kujtuan fjalët e tua, Nastenka!

Zoti e sheh ç’do të bëja tani për ju! E di që ju është e rëndë dhe e trishtë. Ju fyeva, por ju e dini — kur do, a e mban gjatë mend fyerjen? E ju më doni!

Ju falënderoj! po! ju falënderoj për këtë dashuri. Sepse në kujtesën time ajo u ngulit si një ëndërr e ëmbël, që e mban mend gjatë pasi zgjohesh; sepse do ta kujtoj përjetë atë çast kur ma hapët zemrën kaq vëllazërisht dhe kur e pranuat kaq zemërgjerësisht si dhuratë timen, të vrarë, për ta ruajtur, për ta përkëdhelur, për ta shëruar… Po të më falni, kujtimi për ju do të lartësohet tek unë nga një ndjenjë e përjetshme mirënjohjeje ndaj jush, që s’do të fshihet kurrë nga shpirti im… Do ta ruaj këtë kujtim, do t’i jem besnike, s’do ta tradhtoj, s’do ta tradhtoj zemrën time: ajo është tepër e qëndrueshme. Ajo dje u kthye kaq shpejt te ai të cilit i përkiste përjetë.

Do të takohemi, do të vini te ne, s’do të na lini, do të jeni përjetë miku, vëllai im… Dhe kur të më shihni, do të ma jepni dorën… po? do të ma jepni, më keni falur, apo jo? Më doni si më parë?

O, më doni, mos më lini, sepse ju dua kaq shumë në këtë çast, sepse jam e denjë për dashurinë tuaj, sepse do ta meritoj… miku im i dashur! Javën që vjen martohem me të. Ai u kthye i dashuruar, s’më kishte harruar kurrë… S’do të zemëroheni që shkrova për të. Por dua të vij te ju bashkë me të; do ta doni, apo jo?..

Më falni, pra, mbajeni mend dhe dojeni

NASTENKËN tuaj.

E rilexova gjatë këtë letër; lotët më kërkonin të dilnin nga sytë. Më në fund më ra nga duart dhe mbulova fytyrën.

— Shpirt! o shpirt! — nisi Matrjona.

— Ç’ka, plakë?

— E hoqa gjithë merimangën nga tavani; tani, qoftë edhe të martohesh, të ftosh mysafirë, pikërisht në kohën e duhur…

E shikova Matrjonën… Ishte ende një plakë e fuqishme, e re, por, s’e di pse, papritur m’u shfaq me vështrim të shuar, me rrudha në fytyrë, e kërrusur, e rrënuar… S’e di pse, papritur m’u duk se dhoma ime ishte plakur po ashtu si plaka. Muret dhe dyshemetë u çngjyrosën, gjithçka u zbeh; merimanga u shtua edhe më shumë. S’e di pse, kur hodha sytë nga dritarja, m’u duk se edhe shtëpia përballë ishte rrënuar dhe zbehur nga ana e saj, se suvaja e kolonave ishte zhvoshkur dhe ishte rrëzuar, se kornizat ishin nxirë e plasaritur dhe se muret, nga ngjyra e verdhë e errët e ndezur, ishin bërë laramane…

Ose rrezja e diellit, që doli papritur nga pas një reje, u fsheh sërish nën një re shiu, dhe gjithçka u zbeh prapë në sytë e mi; ose, ndoshta, para meje vetëtiu kaq pamikpritshëm e kaq trishtueshëm gjithë perspektiva e së ardhmes sime, dhe e pashë veten ashtu siç jam tani, pikërisht pas pesëmbëdhjetë vjetësh, të plakur, në po atë dhomë, po aq të vetmuar, me po atë Matrjonë, që s’është bërë aspak më e mençur gjatë gjithë këtyre viteve.

Por që unë ta mbaj mend fyerjen time, Nastenka! Që unë të sjell një re të errët mbi lumturinë tënde të kthjellët, të patrazuar, që unë, duke të qortuar me hidhërim, të të sjell trishtim në zemër, ta plagos atë me një brejtje të fshehtë dhe ta detyroj të rrahë me trishtim në çastin e lumturisë, që unë të shtyp qoftë edhe një nga ato lulet e njoma që i gërshetove në kaçurrelat e tua të zeza, kur shkove bashkë me të te altari… Oh, kurrë, kurrë! Qoftë i kthjellët qielli yt, qoftë e ndritshme dhe e qetë buzëqeshja jote e dashur, qofsh e bekuar për çastin e lumturisë dhe të gëzimit që i dhe një zemre tjetër, të vetmuar, mirënjohëse!

Zoti im! Një minutë e tërë lumturie! Po vallë kjo është pak, qoftë edhe për gjithë jetën e një njeriu?..