EnglishKapitulli VIII · Getsbi i madh
Kapitulli 8 nga 9
Gjithë natën s’fjeta dot; një bori mjegulle rënkonte pa pushim në Ngushticë, dhe unë rrotullohesha gjysmë i sëmurë mes realitetit grotesk dhe ëndrrave të egra e të frikshme. Nga agimi dëgjova një taksi që ngjitej në rrugicën e Getsbit, dhe menjëherë u hodha nga shtrati dhe fillova të vishesha: ndieja se kisha diçka për t’i thënë, diçka për ta paralajmëruar, dhe mëngjesi do të ishte tepër vonë.
Duke kaluar lëndinën e tij, pashë se dera e përparme ishte ende e hapur dhe se ai ishte mbështetur pas një tryeze në holl, i rënduar nga dëshpërimi ose nga gjumi.
— S’ndodhi asgjë, — tha me zë të shuar. — Prita, dhe rreth orës katër ajo erdhi te dritarja, qëndroi atje për një minutë dhe pastaj e fiku dritën.
Shtëpia e tij s’më ishte dukur kurrë aq e madhe sa atë natë, kur kërkuam cigare nëpër dhomat e mëdha. Shtymë mënjanë perde që ishin si pavijone, dhe prekëm me dorë këmbë të panumërta muri të errët për të gjetur çelësat e dritës; një herë u përplasa me njëfarë zhurme spërkatjeje mbi tastet e një piano si fantazmë. Kudo kishte një sasi të pashpjegueshme pluhuri, dhe dhomat mbanin erë mykut, sikur s’ishin ajrosur prej shumë ditësh. Gjeta kutinë e duhanit mbi një tryezë të panjohur, me dy cigare të bajata e të thata brenda. Hapëm dritaret-dyer të sallonit dhe u ulëm duke pirë duhan, me sytë nga errësira.
— Duhet të largohesh, — thashë. — Është gati e sigurt që do ta gjurmojnë makinën tënde.
— Të largohem tani, miku plak?
— Shko në Atlantik Siti1 për një javë, ose lart në Montreal.
S’donte as ta mendonte. S’e linte dot Dejzin pa ditur se ç’do të bënte ajo. Po kapej pas një shprese të fundit, dhe s’e duroja dot ta shkundja e ta çliroja prej saj.
Ishte kjo natë kur ma tregoi historinë e çuditshme të rinisë së tij me Den Kodin: ma tregoi ngaqë „Xhej Getsbi“ ishte thyer si xham përballë ligësisë së fortë të Tomit, dhe spektakli i gjatë e i fshehtë kishte marrë fund. Mendoj se tani do të kishte pranuar çdo gjë, pa rezerva, por donte të fliste për Dejzin.
Ajo ishte vajza e parë „e mirë“ që kishte njohur ndonjëherë. Në detyra të ndryshme të pazbuluara kishte pasur të bënte me njerëz të tillë, por gjithmonë me një tel me gjemba të padukshëm në mes. E gjeti të dëshirueshme në mënyrë ngazëllyese. Shkoi në shtëpinë e saj, në fillim me oficerë të tjerë nga Kampi Tejlor, pastaj vetëm. Kjo e mahniti: s’kishte qenë kurrë më parë në një shtëpi kaq të bukur. Por ajo që i jepte një ajër intensiteti që të merrte frymën ishte se aty jetonte Dejzi: për të ishte një gjë po aq e rëndomtë sa tenda e tij në kamp për atë. Kishte një mister të pjekur në të, një shenjë dhomash gjumi sipër më të bukura e më të freskëta se dhomat e tjera të gjumit, veprimtarish të gëzuara e rrezatuese që zhvilloheshin nëpër korridoret e saj, dhe romancash që s’ishin të mykura e të vëna tashmë mënjanë mes livandës, por të freskëta, që merrnin frymë dhe kundërmonin automobilat e shndritshëm të këtij viti dhe ballot, lulet e të cilave mezi ishin vyshkur. E ngazëllente gjithashtu që shumë burra e kishin dashur tashmë Dejzin: kjo ia rriste vlerën në sytë e tij. E ndiente praninë e tyre gjithandej nëpër shtëpi, që e përshkonte ajrin me hijet e jehonat e ndjenjave ende të gjalla.
Por e dinte se ndodhej në shtëpinë e Dejzisë nga një rastësi kolosale. Sado e lavdishme të ishte e ardhmja e tij si Xhej Getsbi, tani për tani ishte një djalë i ri pa një dysh e pa të kaluar, dhe në çdo çast pelerina e padukshme e uniformës mund t’i rrëshqiste nga supet. Ndaj e shfrytëzoi kohën sa më mirë. Mori ç’mundi të merrte, me babëzi e pa skrupuj; në fund e mori Dejzin një natë të qetë tetori, e mori sepse s’kishte asnjë të drejtë të vërtetë t’ia prekte dorën.
Mund ta kishte përbuzur veten, sepse me siguri e kishte marrë me pretendime të rreme. Nuk dua të them se kishte përfituar nga milionat e tij fantazmë, por i kishte dhënë Dejzisë me qëllim një ndjenjë sigurie; e kishte lënë të besonte se ishte njeri pak a shumë i së njëjtës shtresë me të, se ishte plotësisht i aftë të kujdesej për të. Në të vërtetë, s’kishte asnjë mundësi të tillë: s’kishte pas vetes asnjë familje të kamur, dhe sipas tekave të një qeverie të paanshme mund të hidhej kudo në botë.
Por nuk e përbuzi veten, dhe puna nuk doli siç e kishte përfytyruar. Me sa duket, kishte pasur ndër mend të merrte ç’të mundte e të ikte, por tani pa se ishte lidhur me ndjekjen e një Graali.2 E dinte se Dejzi ishte e jashtëzakonshme, por s’e kuptonte se sa e jashtëzakonshme mund të ishte një vajzë „e mirë“. Ajo u zhduk në shtëpinë e saj të pasur, në jetën e saj të pasur e të plotë, duke i lënë Getsbit… asgjë. Ai ndihej i martuar me të, kaq.
Kur u takuan sërish, dy ditë më vonë, ishte Getsbi ai që kishte mbetur pa frymë, ai që, disi, ishte tradhtuar. Veranda e saj ishte e ndritur nga luksi i blerë i dritës së yjeve; thupra e kanapesë kërciste sipas modës kur ajo u kthye drejt tij dhe ai i puthi gojën e saj kureshtare e të bukur. Ishte ftohur, dhe kjo ia bënte zërin më të ngjirur e më magjepsës se kurrë, dhe Getsbi ishte i vetëdijshëm në mënyrë dërrmuese për rininë dhe misterin që pasuria burgos e ruan, për freskinë e shumë rrobave, dhe për Dejzin, që shkëlqente si argjendi, e sigurt dhe krenare mbi luftërat e nxehta të të varfërve.
— S’mund të ta përshkruaj sa u habita kur zbulova që e doja, miku plak. Për një kohë shpresova madje që ajo të më hidhte tutje, por nuk më hodhi, sepse ishte e dashuruar edhe ajo me mua. Mendonte se dija shumë, ngaqë dija gjëra të ndryshme nga ajo… Pra, ja ku isha, larg ambicieve të mia, gjithnjë e më i dashuruar çdo minutë, dhe befas s’më interesonte më. Ç’kuptim kishte të bëje gjëra të mëdha, kur mund ta kaloja më mirë duke i treguar asaj ç’do të bëja?
Pasditen e fundit para se të nisej për jashtë, ndenji me Dejzin në krahë për një kohë të gjatë e të heshtur. Ishte një ditë e ftohtë vjeshte, me zjarr në dhomë dhe me faqet e saj të skuqura. Herë pas here ajo lëvizte dhe ai e ndërronte pak krahun, dhe një herë ia puthi flokët e errët e të shndritshëm. Pasditja i kishte qetësuar për ca kohë, sikur të donte t’u jepte një kujtim të thellë për ndarjen e gjatë që premtonte dita tjetër. S’kishin qenë kurrë më pranë në muajin e tyre të dashurisë, as s’ishin kuptuar më thellë njëri me tjetrin, se kur ajo i preku me buzë të heshtura supin e xhaketës ose kur ai i preku majat e gishtave, butë, sikur ajo të flinte.
Në luftë ia doli jashtëzakonisht mirë. Ishte kapiten para se të shkonte në front, dhe pas betejave të Argonës mori gradën e majorit dhe komandën e mitralozave të divizionit. Pas armëpushimit u përpoq si i tërbuar të kthehej në shtëpi, por ndonjë ndërlikim a keqkuptim e dërgoi në Oksford. Tani ishte i shqetësuar: në letrat e Dejzisë kishte diçka nga një dëshpërim nervoz. Ajo s’e kuptonte pse s’mund të vinte ai. Po ndiente trysninë e botës së jashtme, dhe donte ta shihte e ta ndiente praninë e tij pranë vetes dhe të sigurohej se, në fund të fundit, po bënte gjënë e duhur.
Sepse Dejzi ishte e re, dhe bota e saj artificiale kundërmonte orkide e snobizëm të këndshëm e të gëzuar e orkestra që i jepnin ritmin vitit, duke e përmbledhur trishtimin dhe ngacmimin e jetës në melodi të reja. Gjithë natën saksofonët vajtonin komentin e pashpresë të „Beale Street Blues“-it,3 ndërsa njëqind palë këpucë të arta e të argjendta zvarrisnin pluhurin e shndritshëm. Në orën gri të çajit kishte gjithmonë salla që rrihnin pa pushim nga kjo ethe e ulët e e ëmbël, ndërsa fytyra të freskëta notonin andej-këtej si petale trëndafili që i frynin nëpër dysheme boritë e trishta.
Nëpër këtë gjithësi muzgu, Dejzi filloi të lëvizte sërish me sezonin; befas po takohej sërish gjysmë duzine herë në ditë me gjysmë duzine burrash, dhe i zinte gjumi në agim me rruazat dhe shifonin e një fustani mbrëmjeje të ngatërruara mes orkideve që po vdisnin në dysheme pranë shtratit. Dhe gjatë gjithë kohës diçka brenda saj thërriste për një vendim. Donte që jeta e saj të merrte formë tani, menjëherë, dhe vendimin duhej ta merrte ndonjë forcë, e dashurisë, e parave, e një praktikësie të padiskutueshme, që ishte afër.
Ajo forcë mori formë në mes të pranverës, me ardhjen e Tom Bjukenanit. Te personi i tij dhe te pozita e tij kishte një trashësi të shëndetshme, dhe Dejzi u ndie e nderuar. Pa dyshim, pati njëfarë lufte dhe njëfarë lehtësimi. Letra e arriti Getsbin kur ishte ende në Oksford.
Tani në Long Ajlend po agonte, dhe ne vajtëm duke hapur pjesën tjetër të dritareve poshtë, duke e mbushur shtëpinë me dritë që kthehej në gri, që kthehej në ar. Hija e një peme ra befas mbi vesë, dhe zogj si fantazma filluan të këndonin mes gjetheve blu. Në ajër kishte një lëvizje të ngadaltë e të këndshme, mezi një erë, që premtonte një ditë të freskët e të bukur.
— S’besoj se e ka dashur ndonjëherë. — Getsbi u kthye nga një dritare dhe më pa me sfidë. — Duhet ta kujtosh, miku plak, se ajo ishte shumë e ngazëllyer këtë pasdite. Ai ia tha ato gjëra në një mënyrë që e trembi, që e bëri të dukej sikur unë isha ndonjë mashtrues i lirë kumari. Dhe si rezultat, ajo mezi e dinte ç’po thoshte.
U ul i zymtë.
— Sigurisht, mund ta ketë dashur vetëm për një minutë, kur u martuan për herë të parë, dhe edhe atëherë të më ketë dashur mua më shumë, e kupton?
Befas nxori një vërejtje të çuditshme.
— Sidoqoftë, — tha, — ishte vetëm personale.
Ç’mund të kuptoje nga kjo, përveç se të dyshoje për njëfarë intensiteti që s’mund të matej në mënyrën se si e kuptonte ai këtë punë?
U kthye nga Franca kur Tomi dhe Dejzi ishin ende në udhëtimin e martesës, dhe bëri me pagën e fundit të ushtrisë një udhëtim të mjerë, por të papërballueshëm, në Luizvil. Ndenji atje një javë, duke ecur nëpër rrugët ku hapat e tyre kishin trokitur bashkë natën e nëntorit dhe duke rivizituar vendet e mënjanuara ku kishin shkuar me makinën e saj të bardhë. Ashtu si shtëpia e Dejzisë i ishte dukur gjithmonë më misterioze e më e gëzuar se shtëpitë e tjera, edhe ideja e tij për vetë qytetin, ndonëse ajo kishte ikur prej tij, ishte e përshkuar nga një bukuri melankolike.
Iku duke ndier se, po ta kishte kërkuar më shumë, mund ta kishte gjetur; se po e linte pas. Vagoni i zakonshëm, tani ishte pa një dysh, ishte i nxehtë. Doli në platformën e hapur të vagonit dhe u ul në një karrige të palosshme, dhe stacioni rrëshqiti tutje dhe kaluan pjesët e pasme të ndërtesave të panjohura. Pastaj dolën në fushat e pranverës, ku një tramvaj i verdhë garoi me ta për një minutë, me njerëz brenda që ndoshta dikur e kishin parë magjinë e zbehtë të fytyrës së saj gjatë ndonjë rruge të rastit.
Shina u kthye, dhe tani treni po largohej nga dielli, që, duke u ulur më poshtë, dukej sikur shtrihej si bekim mbi qytetin që po zhdukej, ku ajo kishte marrë frymë. Ai e shtriu dorën i dëshpëruar, sikur të donte të rrëmbente vetëm një fije ajri, të shpëtonte një copë të vendit që ajo ia kishte bërë të bukur. Por tani gjithçka po kalonte shumë shpejt për sytë e tij të turbulluar, dhe e dinte se e kishte humbur përgjithmonë atë pjesë, më të freskëtën dhe më të mirën.
Ishte ora nëntë kur mbaruam mëngjesin dhe dolëm në verandë. Nata e kishte ndryshuar befas motin, dhe në ajër kishte një shije vjeshte. Kopshtari, i fundit nga shërbëtorët e dikurshëm të Getsbit, erdhi te këmbët e shkallëve.
— Sot do ta zbraz pishinën, zoti Getsbi. Gjethet do të fillojnë të bien shumë shpejt, dhe atëherë gjithmonë ka telashe me tubat.
— Mos e bëj sot, — iu përgjigj Getsbi. U kthye nga unë si për t’u justifikuar. — E di, miku plak, që s’e kam përdorur kurrë atë pishinë gjithë verën?
Pashë orën dhe u ngrita në këmbë.
— Dymbëdhjetë minuta për trenin tim.
S’doja të shkoja në qytet. S’isha i zoti për asnjë punë të mirë, por ishte më shumë se kaq: s’doja ta lija Getsbin. E humba atë tren, e pastaj një tjetër, para se të arrija të shkëputesha.
— Do të të telefonoj, — thashë më në fund.
— Telefonomë, miku plak.
— Do të të telefonoj nga mesdita.
Zbritëm ngadalë shkallët.
— Besoj se do të telefonojë edhe Dejzi. — Më pa me ankth, sikur të shpresonte që ta vërtetoja.
— Besoj.
— Pra, mirupafshim.
I dhamë dorën njëri-tjetrit dhe u nisa. Pak para se të arrija te gardhi i gjelbër, m’u kujtua diçka dhe u ktheva.
— Janë një bandë e kalbur, — i thirra përtej lëndinës. — Ti vlen sa gjithë ajo bandë e mallkuar bashkë.
Gjithmonë më ka ardhur mirë që ia thashë. Ishte komplimenti i vetëm që i bëra ndonjëherë, sepse nga fillimi deri në fund s’e miratova. Në fillim pohoi me kokë me mirësjellje, dhe pastaj fytyra iu çel në atë buzëqeshje rrezatuese e plot mirëkuptim, sikur të kishim qenë gjatë gjithë kohës në një marrëveshje ekstatike për këtë fakt. Kostumi i tij i mrekullueshëm rozë, si leckë, bënte një njollë ngjyre të ndritshme përballë shkallëve të bardha, dhe mendova për natën kur erdha për herë të parë në shtëpinë e tij stërgjyshore, tre muaj më parë. Lëndina dhe rrugica kishin qenë plot me fytyrat e atyre që i merrnin me mend korrupsionin, dhe ai kishte qëndruar mbi ato shkallë, duke fshehur ëndrrën e tij të pakorruptueshme, ndërsa u bënte lamtumirë me dorë.
E falënderova për mikpritjen. Gjithmonë e falënderonim për këtë: unë dhe të tjerët.
— Mirupafshim, — i thirra. — Më pëlqeu mëngjesi, Getsbi.
Lart në qytet, u përpoqa për ca kohë të rendisja kuotimet e një sasie të pafundme aksionesh, pastaj më zuri gjumi në karrigen time rrotulluese. Pak para mesditës më zgjoi telefoni, dhe u hodha përpjetë me djersë që më shpërthente në ballë. Ishte Xhordan Bejkeri; shpesh më telefononte në këtë orë, sepse pasiguria e lëvizjeve të saj mes hoteleve, klubeve e shtëpive private e bënte të vështirë ta gjeje në ndonjë mënyrë tjetër. Zakonisht zëri i saj vinte në tel si diçka e freskët e e ftohtë, sikur një copë bari e shkëputur nga një fushë e gjelbër golfi të kishte hyrë duke fluturuar nga dritarja e zyrës, por këtë mëngjes dukej i ashpër e i thatë.
— Kam ikur nga shtëpia e Dejzisë, — tha. — Jam në Hempstead, dhe këtë pasdite po shkoj në Sauthampton.4
Ndoshta kishte qenë me takt që kishte ikur nga shtëpia e Dejzisë, por veprimi më mërziti, dhe vërejtja e saj tjetër më ngriu.
— Mbrëmë s’u solle aq mirë me mua.
— Si mund të kishte rëndësi atëherë?
Heshtje për një çast. Pastaj:
— Megjithatë… dua të të shoh.
— Edhe unë dua të të shoh.
— Po sikur të mos shkoj në Sauthampton e të vij në qytet këtë pasdite?
— Jo… s’besoj se këtë pasdite.
— Shumë mirë.
— Këtë pasdite është e pamundur. Kam ca…
Folëm kështu për ca kohë, dhe pastaj, befas, s’po flisnim më. S’e di cili prej nesh e mbylli telefonin me një kërcitje të thatë, por e di që mua s’më interesonte. S’do t’i kisha folur dot përtej një tryeze çaji atë ditë, edhe sikur të mos i flisja më kurrë në këtë botë.
Pas disa minutash telefonova në shtëpinë e Getsbit, por linja ishte e zënë. Provova katër herë; më në fund një centraliste e acaruar më tha se linja po mbahej e hapur për një thirrje në largësi nga Detroiti. Nxora orarin dhe i bëra një rreth të vogël trenit të orës tre e pesëdhjetë. Pastaj u mbështeta prapa në karrige dhe u përpoqa të mendoja. Ishte pikërisht mesditë.
Kur kalova pranë grumbujve të hirit me tren atë mëngjes, kisha kaluar me qëllim në anën tjetër të vagonit. Mendoja se aty do të kishte gjithë ditën një turmë kureshtarësh, me djem të vegjël që kërkonin njolla të errëta në pluhur, dhe ndonjë burrë llafazan që tregonte sërish e sërish ç’kishte ndodhur, gjersa kjo do të bëhej gjithnjë e më pak e vërtetë edhe për të, dhe s’do të mund ta tregonte më, dhe vepra tragjike e Mërtëll Uillsonit do të harrohej. Tani dua të kthehem pak prapa dhe të tregoj ç’ndodhi në garazh pasi u larguam ne natën e kaluar.
E patën të vështirë ta gjenin të motrën, Ketrinin. Me siguri e kishte shkelur atë natë rregullin e saj kundër pijes, sepse kur mbërriti ishte e trullosur nga alkooli dhe s’arrinte ta kuptonte se ambulanca kishte ikur tashmë për në Flashing.5 Kur e bindën për këtë, i ra menjëherë të fikët, sikur kjo të ishte pjesa e padurueshme e gjithë punës. Dikush, i mirë ose kureshtar, e mori në makinën e tij dhe e çoi pas trupit të së motrës.
Deri shumë pas mesnate, një turmë që ndërrohej vazhdimisht përplasej si dallgë para garazhit, ndërsa Xhorxh Uillsoni lëkundej para e prapa në kanapenë brenda. Për ca kohë dera e zyrës ishte e hapur, dhe kushdo që hynte në garazh hidhte sytë brenda pa mundur ta përmbante veten. Më në fund dikush tha se ishte turp dhe e mbylli derën. Mikejlisi dhe disa burra të tjerë ishin me të; në fillim katër a pesë burra, më vonë dy a tre. Edhe më vonë, Mikejlisit iu desh t’i kërkonte të huajit të fundit të priste aty edhe pesëmbëdhjetë minuta, ndërsa ai shkoi në lokalin e tij dhe bëri një ibrik kafe. Pas kësaj, ndenji aty vetëm me Uillsonin deri në agim.
Rreth orës tre, cilësia e murmuritjeve të palidhura të Uillsonit ndryshoi: u qetësua dhe filloi të fliste për makinën e verdhë. Njoftoi se kishte një mënyrë për ta zbuluar kujt i përkiste makina e verdhë, dhe pastaj i doli nga goja se para nja dy muajsh e shoqja ishte kthyer nga qyteti me fytyrën të mavijosur dhe me hundën të ënjtur.
Por kur e dëgjoi veten duke e thënë këtë, u drodh dhe filloi sërish të thërriste „Oh, o Zot!“ me zërin e tij rënkues. Mikejlisi bëri një përpjekje të ngathët për t’ia tërhequr vëmendjen.
— Sa kohë ke që je martuar, Xhorxh? Hajde, përpiqu të rrish i qetë një minutë dhe përgjigjmu. Sa kohë ke që je martuar?
— Dymbëdhjetë vjet.
— Keni pasur ndonjëherë fëmijë? Hajde, Xhorxh, rri i qetë; të bëra një pyetje. Keni pasur ndonjëherë fëmijë?
Brumbujt e fortë ngjyrë kafe vazhdonin të përplaseshin me goditje të mbytura pas dritës së zbehtë, dhe sa herë që Mikejlisi dëgjonte një makinë që shpejtonte nëpër rrugën jashtë, i dukej si makina që s’kishte ndaluar disa orë më parë. S’i pëlqente të hynte në garazh, sepse tavolina e punës ishte e njollosur aty ku kishte qenë shtrirë trupi, ndaj sillej me siklet nëpër zyrë, para mëngjesit i njihte të gjitha sendet në të, dhe herë pas here ulej pranë Uillsonit duke u përpjekur ta mbante më të qetë.
— Ke ndonjë kishë ku shkon ndonjëherë, Xhorxh? Ndoshta edhe po të mos kesh qenë atje prej shumë kohësh? Ndoshta mund t’i telefonoja kishës e të vinte një prift të të fliste, e kupton?
— S’jam i asnjë kishe.
— Duhet të kesh një kishë, Xhorxh, për raste të tilla. Duhet të kesh shkuar në kishë dikur. A s’u martove në kishë? Dëgjo, Xhorxh, më dëgjo. A s’u martove në kishë?
— Kjo ka qenë shumë kohë më parë.
Përpjekja për t’u përgjigjur ia theu ritmin e lëkundjes; për një çast heshti. Pastaj në sytë e tij të zbehur u kthye po ajo pamje gjysmë e ditur, gjysmë e hutuar.
— Shiko në sirtarin atje, — tha, duke treguar tavolinën.
— Cilin sirtar?
— Atë sirtar… atë.
Mikejlisi hapi sirtarin më afër dorës. S’kishte gjë tjetër brenda veç një rrip të vogël e të shtrenjtë për qen, prej lëkure e me argjend të gërshetuar. Me sa dukej, ishte i ri.
— Këtë? — pyeti, duke e ngritur lart.
Uillsoni e vështroi dhe pohoi me kokë.
— E gjeta dje pasdite. Ajo u përpoq të më thoshte diçka për të, por e kuptova që ishte diçka e çuditshme.
— Do të thuash se e bleu gruaja jote?
— E kishte mbështjellë me letër të hollë mbi komonë e saj.
Mikejlisi s’pa asgjë të çuditshme në këtë dhe i dha Uillsonit një duzinë arsyesh pse e shoqja mund ta kishte blerë rripin e qenit. Por ka shumë të ngjarë që Uillsoni t’i kishte dëgjuar disa nga po këto shpjegime më parë, nga Mërtëlli, sepse filloi sërish të thoshte „Oh, o Zot!“ me pëshpëritje; ngushëlluesi i tij la disa shpjegime në ajër.
— Atëherë ai e vrau, — tha Uillsoni. Goja iu hap befas.
— Kush?
— Kam një mënyrë për ta zbuluar.
— Je bërë i zymtë, Xhorxh, — tha miku i tij. — Ke kaluar shumë dhe s’e di ç’thua. Më mirë përpiqu të rrish i qetë deri në mëngjes.
— Ai e vrau.
— Ishte aksident, Xhorxh.
Uillsoni tundi kokën. Sytë iu ngushtuan dhe goja iu zgjerua pak me hijen e një „Hm!“ mendjemadh.
— E di, — tha prerë. — Jam nga ata që u besojnë njerëzve dhe s’i mendoj të keqen askujt, por kur e marr vesh një gjë, e di. Ishte burri në atë makinë. Ajo doli me vrap t’i fliste dhe ai s’deshi të ndalonte.
Edhe Mikejlisi e kishte parë këtë, por s’i kishte shkuar ndër mend se kishte ndonjë kuptim të veçantë. Besonte se zonja Uillson po ikte nga i shoqi, më shumë se sa po përpiqej të ndalonte ndonjë makinë të caktuar.
— Si mund të ishte ajo e tillë?
— Është e thellë ajo, — tha Uillsoni, sikur kjo t’i përgjigjej pyetjes. — A-a-a…
Filloi të lëkundej sërish, dhe Mikejlisi qëndronte duke përdredhur rripin në dorë.
— Ndoshta ke ndonjë mik që mund ta thërras në telefon, Xhorxh?
Ishte një shpresë e kotë: ishte gati i sigurt se Uillsoni s’kishte asnjë mik; s’i mjaftonte as për gruan. U gëzua pak më vonë kur vuri re një ndryshim në dhomë, një gjallërim blu pranë dritares, dhe kuptoi se agimi s’ishte larg. Rreth orës pesë, jashtë ishte aq blu sa ta fikje dritën.
Sytë e ngrirë të Uillsonit u kthyen nga grumbujt e hirit, ku retë e vogla gri merrnin forma fantastike dhe vraponin andej-këtej në erën e lehtë të agimit.
— I fola, — murmuriti, pas një heshtjeje të gjatë. — I thashë se mund të më gënjente mua, por Zotin s’mund ta gënjente. E çova te dritarja, — me mundim u ngrit, shkoi te dritarja e pasme dhe u mbështet me fytyrën të shtypur pas saj, — dhe i thashë: „Zoti e di ç’ke bërë, gjithçka që ke bërë. Mund të më gënjesh mua, por Zotin s’mund ta gënjesh!“
Duke qëndruar pas tij, Mikejlisi pa me tronditje se ai po shikonte sytë e doktor T. J. Ekelbergut, që sapo kishin dalë, të zbehtë e të mëdhenj, nga nata që po shpërbëhej.
— Zoti i sheh të gjitha, — përsëriti Uillsoni.
— Ajo është reklamë, — e siguroi Mikejlisi. Diçka e bëri të largohej nga dritarja dhe të shikonte prapa brenda dhomës. Por Uillsoni qëndroi atje për një kohë të gjatë, me fytyrën pranë xhamit të dritares, duke pohuar me kokë drejt muzgut të agimit.
Nga ora gjashtë, Mikejlisi ishte rraskapitur dhe i ishte mirënjohës zhurmës së një makine që ndaloi jashtë. Ishte një nga ata që kishin ndenjur zgjuar natën e kaluar dhe kishte premtuar se do të kthehej, ndaj gatoi mëngjes për tre veta, që e hëngri bashkë me burrin tjetër. Uillsoni tani ishte më i qetë, dhe Mikejlisi shkoi në shtëpi të flinte; kur u zgjua katër orë më vonë dhe u kthye me nxitim në garazh, Uillsoni kishte ikur.
Lëvizjet e tij, gjatë gjithë kohës ishte në këmbë, u gjurmuan më pas deri në Port Ruzvelt dhe pastaj në Gads Hill, ku bleu një sanduiç që s’e hëngri dhe një filxhan kafe. Duhet të ketë qenë i lodhur dhe duhet të ketë ecur ngadalë, sepse në Gads Hill arriti vetëm në mesditë. Deri këtu s’ishte e vështirë të llogaritej koha e tij: kishte djem që kishin parë një burrë që „sillej disi si i çmendur“, dhe shoferë që ai i kishte vështruar çuditshëm nga buza e rrugës. Pastaj për tri orë u zhduk nga sytë. Policia, duke u mbështetur te ajo që i kishte thënë Mikejlisit, se „kishte një mënyrë për ta zbuluar“, mendoi se ai e kaloi atë kohë duke shkuar nga një garazh në tjetrin aty përreth, duke pyetur për një makinë të verdhë. Nga ana tjetër, asnjë garazhist që e kishte parë s’doli ndonjëherë të dëshmonte, dhe ndoshta ai kishte një mënyrë më të lehtë e më të sigurt për të zbuluar atë që donte të dinte. Në dy e gjysmë ishte në Vezën Perëndimore, ku pyeti dikë për rrugën drejt shtëpisë së Getsbit. Pra, deri atëherë e dinte emrin e Getsbit.
Në orën dy, Getsbi veshi rrobat e banjës dhe i la fjalë kamerierit që, po të telefononte dikush, t’ia çonin lajmin në pishinë. U ndal në garazh për një dyshek me ajër që i kishte zbavitur mysafirët gjatë verës, dhe shoferi e ndihmoi ta frynte. Pastaj dha urdhër që makina e hapur të mos nxirrej në asnjë rast; dhe kjo ishte e çuditshme, sepse parafangoja e përparme e djathtë kishte nevojë për riparim.
Getsbi e hodhi dyshekun mbi sup dhe u nis drejt pishinës. Një herë u ndal dhe e zhvendosi pak, dhe shoferi e pyeti nëse kishte nevojë për ndihmë, por ai tundi kokën dhe pas një çasti u zhduk mes pemëve që po zverdheshin.
S’erdhi asnjë mesazh telefonik, por kamerieri hoqi dorë nga gjumi dhe e priti deri në orën katër, deri shumë pasi s’kishte më kujt t’ia jepte, po të vinte. Mendoj se as vetë Getsbi s’besonte se do të vinte, dhe ndoshta s’i interesonte më. Po të ishte kështu, duhet ta ketë ndier se e kishte humbur botën e vjetër të ngrohtë, se kishte paguar një çmim të lartë për të jetuar shumë gjatë me një ëndërr të vetme. Duhet të ketë ngritur sytë drejt një qielli të panjohur përmes gjetheve të frikshme dhe të jetë drithëruar kur zbuloi se ç’gjë groteske është një trëndafil dhe sa e papërpunuar ishte drita e diellit mbi barin e sapokrijuar. Një botë e re, materiale pa qenë reale, ku fantazma të mjera, që thithnin ëndrra si ajër, endeshin kuturu andej-këtej… si ajo figurë fantastike ngjyrë hiri që rrëshqiste drejt tij përmes pemëve pa formë.
Shoferi, ishte një nga të mbrojturit e Uolfshajmit, i dëgjoi të shtënat; më pas mund të thoshte vetëm se s’i kishte vënë shumë mendjen. Unë shkova me makinë nga stacioni drejt e në shtëpinë e Getsbit, dhe vrapi im i ankthshëm nëpër shkallët e përparme ishte gjëja e parë që e alarmoi dikë. Por atëherë e dinin, e besoj fort. Pothuajse pa thënë asnjë fjalë, ne të katër, shoferi, kamerieri, kopshtari dhe unë, zbritëm me nxitim drejt pishinës.
Uji kishte një lëvizje të lehtë, mezi të dukshme, ndërsa rrjedha e freskët nga njëri skaj shtynte drejt kullimit në skajin tjetër. Me valëzime të vogla që mezi ishin hije valësh, dysheku i ngarkuar lëvizte në mënyrë të çrregullt poshtë pishinës. Një shtëllungë e vogël ere, që mezi e rrudhte sipërfaqen, mjaftonte për t’ia prishur rrugën e rastit me barrën e rastit. Prekja e një tufe gjethesh e rrotulloi ngadalë, duke vizatuar në ujë, si këmba e një kompasi, një rreth të hollë të kuq.
Pasi u nisëm me Getsbin drejt shtëpisë, kopshtari pa trupin e Uillsonit pak më tutje në bar, dhe kërdia u bë e plotë.
Shënime
-
Atlantik Siti (Atlantic City): qytet pushimi buzë oqeanit, në shtetin e Nju-Xhersit. ↩︎
-
Graali: sipas legjendave mesjetare të kalorësve të mbretit Artur, kupa e shenjtë nga e cila kishte pirë Krishti në Darkën e Fundit; kërkimi i saj ishte detyra më e lartë e një kalorësi. ↩︎
-
Beale Street Blues (1917): bluz i kompozitorit amerikan W. C. Handy, me emrin e rrugës kryesore të muzikës së zezakëve në qytetin e Memfisit. ↩︎
-
Hempstead dhe Sauthampton (Southampton): qyteza të Long Ajlendit; Sauthamptoni, në bregun jugor, ishte vend pushimi i familjeve më të pasura të Nju-Jorkut. ↩︎
-
Flashing (Flushing): lagje në Kuins. ↩︎
Keni gjetur një gabim në këtë kapitull? Raporto një gabim