Kapitulli IV — Shoqja e zonjushës Byrstner · Procesi

Në kohën që pasoi, K.-së i qe e pamundur të shkëmbente me zonjushën Byrstner qoftë edhe pak fjalë. U përpoq t’i afrohej në mënyrat më të ndryshme, por ajo gjithmonë dinte ta pengonte. Kthehej në shtëpi menjëherë pas zyrës, rrinte ulur në kanape në dhomën e tij pa ndezur dritën dhe nuk merrej me asgjë tjetër veçse me vëzhgimin e paradhomës. Po të kalonte, për shembull, shërbyesja dhe të mbyllte derën e dhomës që dukej e zbrazët, ai ngrihej pas pak dhe e hapte sërish. Në mëngjes ngrihej një orë më herët se zakonisht, që ta takonte ndoshta zonjushën Byrstner vetëm, kur ajo shkonte në zyrë. Por asnjë nga këto përpjekje nuk pati sukses. Atëherë i shkroi një letër, si në zyrë ashtu edhe në banesë; në të u përpoq sërish ta justifikonte sjelljen e tij, u ofrua për çdo shpagim, premtoi se kurrë nuk do t’i kapërcente kufijtë që do t’i vinte ajo, dhe iu lut vetëm t’i jepte mundësinë të fliste njëherë me të, sidomos meqë edhe te zonja Grubah nuk mund të ndërmerrte asgjë pa u këshilluar më parë me të; më në fund e njoftoi se të dielën e ardhshme, gjatë gjithë ditës, do të priste në dhomën e tij një shenjë prej saj, që t’i jepte shpresë për plotësimin e lutjes së tij, ose që të paktën t’i shpjegonte pse nuk mund ta plotësonte lutjen, megjithëse ai kishte premtuar se do t’i bindej në gjithçka. Letrat nuk u kthyen, por as nuk erdhi ndonjë përgjigje. Përkundrazi, të dielën pati një shenjë, qartësia e së cilës ishte e mjaftueshme. Që herët në mëngjes, K. vuri re nëpër vrimën e çelësit një lëvizje të veçantë në paradhomë, e cila u sqarua shpejt. Një mësuese e frëngjishtes — që, për më tepër, ishte gjermane dhe quhej Montag —, një vajzë e dobët, e zbehtë, që çalonte pak dhe që deri atëherë kishte banuar në një dhomë të vetën, po shpërngulej në dhomën e zonjushës Byrstner. Me orë të tëra e shihje duke zvarritur këmbët nëpër paradhomë. Gjithmonë kishte harruar edhe ndonjë copë të brendshme, ose ndonjë mbulesë të vogël, ose ndonjë libër, që duhej marrë veçmas dhe çuar në banesën e re.

Kur zonja Grubah i solli K.-së mëngjesin — që kur e kishte zemëruar kaq shumë K.-në, nuk ia linte shërbyeses as shërbimin më të vogël —, K. nuk e përmbajti dot veten dhe i foli për herë të parë. „Pse ka sot kaq zhurmë në paradhomë?“ pyeti ai, ndërsa hidhte kafenë. „A s’mund të ndalej? Patjetër të dielën duhet të bëhet pastrim?“ Megjithëse K. nuk i ngriti sytë nga zonja Grubah, vuri re prapëseprapë se ajo mori frymë si e lehtësuar. Edhe këto pyetje të ashpra të K.-së i kuptoi si falje, ose si fillim faljeje. „Nuk po bëhet pastrim, zoti K.“, tha ajo, „zonjusha Montag vetëm po shpërngulet te zonjusha Byrstner dhe po i çon atje plaçkat e saj.“ Nuk tha gjë më tej, por priti si do ta priste K. dhe nëse do ta lejonte të fliste më tej. Por K. e vuri në provë; përzjeu i menduar kafenë me lugë dhe heshti. Pastaj ngriti sytë nga ajo dhe tha: „E keni lënë tashmë dyshimin tuaj të mëparshëm për zonjushën Byrstner?“ „Zoti K.!“ thirri zonja Grubah, që kishte pritur vetëm këtë pyetje, dhe i zgjati K.-së duart e bashkuara. „Ju e morët kaq rëndë një vërejtje të rastit që bëra herën e kaluar. Unë s’e kisha menduar as së largu të fyeja ju ose këdo tjetër. Ju më njihni prej kohësh, zoti K., për të qenë i bindur për këtë. Nuk e dini fare sa kam vuajtur këto ditët e fundit! Unë të shpifja për qiramarrësit e mi! Dhe ju, zoti K., e besuat! Dhe thatë se duhej t’ju nxirrja nga banesa! T’ju nxirrja juve!“ Thirrja e fundit iu mbyt në lot; ngriti përparësen te fytyra dhe qau me dënesë.

— Mos qani, pra, zonja Grubah, — tha K. dhe vështroi jashtë nga dritarja; mendonte vetëm për zonjushën Byrstner dhe për faktin që ajo kishte marrë në dhomën e saj një vajzë të huaj. — Mos qani, pra, — tha edhe një herë, kur u kthye sërish nga dhoma dhe zonja Grubah ende qante. — Atëherë as unë s’e kisha me aq të keq. Thjesht e keqkuptuam njëri-tjetrin. Kjo mund t’u ndodhë ndonjëherë edhe miqve të vjetër. — Zonja Grubah e uli përparësen nën sy, për të parë nëse K. ishte pajtuar vërtet. — Hë, po, ashtu është, — tha K., dhe, meqë nga sjellja e zonjës Grubah dukej se kapiteni nuk kishte treguar asgjë, guxoi të shtonte edhe: — A besoni vërtet se mund të zihesha me ju për shkak të një vajze të huaj? — Pikërisht kjo është, zoti K., — tha zonja Grubah; fatkeqësia e saj ishte që, sapo ndihej pak më e lirë, thoshte menjëherë ndonjë gjë të pahijshme. — Pyesja veten vazhdimisht: Pse kujdeset kaq shumë zoti K. për zonjushën Byrstner? Pse grindet me mua për të, megjithëse e di që çdo fjalë e keqe e tij ma heq gjumin? Unë për zonjushën s’kam thënë gjë tjetër veç asaj që pashë me sytë e mi. — K. nuk tha asgjë për këtë; me fjalën e parë do të duhej ta përzinte nga dhoma, dhe këtë nuk e donte. U kënaq duke pirë kafenë dhe duke e bërë zonjën Grubah të ndiente se ishte e tepërt. Jashtë u dëgjua përsëri hapi i zvarritur i zonjushës Montag, që përshkonte gjithë paradhomën. — E dëgjoni? — pyeti K. dhe tregoi me dorë derën. — Po, — tha zonja Grubah dhe psherëtiu, — desha ta ndihmoja dhe ta ndihmonte edhe shërbyesja, por ajo është kokëfortë, do t’i shpërngulë të gjitha vetë. Çuditem me zonjushën Byrstner. Mua shpesh më vjen rëndë që e kam zonjushën Montag me qira, kurse zonjusha Byrstner madje e merr në dhomën e saj. — Kjo s’duhet t’ju shqetësojë fare, — tha K. dhe shtypi mbetjet e sheqerit në filxhan. — Mos keni ndonjë dëm prej saj? — Jo, — tha zonja Grubah, — në vetvete kjo më vjen krejt mirë; kështu më lirohet një dhomë dhe atje mund ta vendos nipin tim, kapitenin. Kam frikë prej kohësh se mos ju ka shqetësuar këto ditët e fundit, kur m’u desh ta lija të banonte këtu ngjitur, në dhomën e ndenjes. Ai nuk e çan shumë kokën për të tjerët. — Ç’ju shkon ndër mend! — tha K. dhe u ngrit. — S’është fjala fare për këtë. Me sa duket, më quani tepër të ndjeshëm, sepse nuk i duroj dot këto shëtitje të zonjushës Montag — ja tani po kthehet përsëri. — Zonja Grubah e ndiente veten krejt të pafuqishme. — Ta them, zoti K., që ta shtyjë pjesën tjetër të shpërnguljes? Po të doni, e bëj menjëherë. — Por ajo duhet të shpërngulet te zonjusha Byrstner! — tha K. — Po, — tha zonja Grubah; nuk e kuptonte mirë ç’donte të thoshte K. — Hë, pra, — tha K., — atëherë duhet t’i çojë plaçkat e saj atje. — Zonja Grubah vetëm pohoi me kokë. Kjo pafuqi e heshtur, që nga jashtë nuk dukej ndryshe nga kryeneçësia, e acaroi K.-në edhe më shumë. Nisi të ecte lart e poshtë nëpër dhomë, nga dritarja te dera, dhe kështu ia mori zonjës Grubah mundësinë të largohej, gjë që përndryshe me siguri do ta kishte bërë.

Sapo K. kishte arritur edhe një herë te dera, kur u trokit. Ishte shërbyesja, që njoftoi se zonjusha Montag do të donte t’i thoshte dy fjalë zotit K. dhe prandaj i lutej të vinte në dhomën e ngrënies, ku e priste. K. e dëgjoi shërbyesen i menduar; pastaj u kthye me një shikim gati tallës nga zonja Grubah e trembur. Ky shikim dukej sikur thoshte se K. e kishte parashikuar prej kohësh këtë ftesë të zonjushës Montag dhe se ajo shkonte shumë mirë me mundimin që i duhej të hiqte këtë paradite të diele nga qiramarrësit e zonjës Grubah. E ktheu shërbyesen me përgjigjen se po vinte menjëherë, pastaj shkoi te dollapi i rrobave për të ndërruar xhaketën dhe, si përgjigje për zonjën Grubah, që qahej me zë të ulët për personin e bezdisshëm, pati vetëm lutjen që ajo t’i hiqte tashmë enët e mëngjesit. „Po ju gati s’e keni prekur fare“, tha zonja Grubah. „Ah, hiqini, pra!“ thirri K.; i dukej sikur zonjusha Montag ishte përzier disi në gjithçka dhe e bënte të neveritshme.

Kur kaloi nëpër paradhomë, vështroi derën e mbyllur të dhomës së zonjushës Byrstner. Por nuk e kishin ftuar atje, por në dhomën e ngrënies, derën e së cilës e hapi me forcë pa trokitur.

Ishte një dhomë shumë e gjatë, por e ngushtë, me një dritare. Vendi aty mjaftonte vetëm sa për të vënë pjerrtas në qoshet nga ana e derës dy dollapë, ndërsa pjesa tjetër e hapësirës ishte zënë krejtësisht nga tryeza e gjatë e ngrënies, që fillonte pranë derës dhe arrinte fill deri te dritarja e madhe, e cila për këtë arsye ishte bërë gati e paarritshme. Tryeza ishte shtruar tashmë, dhe për shumë veta, sepse të dielën gati të gjithë qiramarrësit hanin drekë këtu.

Kur hyri K., zonjusha Montag i doli përpara nga dritarja, duke ecur përgjatë njërës anë të tryezës. U përshëndetën në heshtje. Pastaj zonjusha Montag, si gjithmonë me kokën të ngritur jashtë zakonit, tha: „Nuk e di nëse më njihni.“ K. e vështroi me sy të mbledhur. „Sigurisht“, tha ai, „ju banoni prej kohësh te zonja Grubah.“ „Por ju, me sa besoj, nuk merreni shumë me pensionin“, tha zonjusha Montag. „Jo“, tha K. „Nuk doni të uleni?“ tha zonjusha Montag. Që të dy nxorën në heshtje dy karrige në skajin e fundit të tryezës dhe u ulën përballë njëri-tjetrit. Por zonjusha Montag u ngrit menjëherë sërish, sepse e kishte harruar çantën e vogël të dorës mbi parvazin e dritares dhe shkoi ta merrte; zvarritej nëpër gjithë dhomën. Kur u kthye, duke e tundur lehtë çantën, tha: „Do të doja vetëm t’ju thoja dy fjalë në emër të shoqes sime. Donte të vinte vetë, por sot ndihet pak keq. Ju lutet ta falni dhe të më dëgjoni mua në vend të saj. Edhe ajo s’do t’ju kishte thënë gjë tjetër nga ç’do t’ju them unë. Përkundrazi, besoj se mund t’ju them edhe më shumë, meqë unë jam, relativisht, e papërzier në këtë punë. A nuk besoni edhe ju?“

— Ç’do të kishte për të thënë? — u përgjigj K., që ishte lodhur duke parë sytë e zonjushës Montag të ngulur vazhdimisht te buzët e tij. Me këtë ajo i jepte vetes tashmë një pushtet mbi atë që ai donte të thoshte. — Me sa duket, zonjusha Byrstner nuk do të ma japë bisedën personale që i kam kërkuar. — Pikërisht kjo është, — tha zonjusha Montag, — ose më mirë, nuk është fare kështu; ju e shprehni në mënyrë çuditërisht të ashpër. Në përgjithësi, bisedat as nuk jepen, as nuk ndodh e kundërta. Por mund të ndodhë që bisedat t’i quash të panevojshme, dhe pikërisht kështu është këtu. Tani, pas vërejtjes suaj, mund të flas hapur. Ju i keni kërkuar shoqes sime, me shkrim ose me gojë, një bisedë. Por shoqja ime e di — kështu të paktën duhet të supozoj —, se për çfarë do të ishte kjo bisedë, dhe prandaj, për arsye që unë nuk i di, është e bindur se nuk do t’i sillte dobi askujt, po të bëhej vërtet. Për më tepër, ajo m’i tregoi këto vetëm dje dhe fare kalimthi; tha në këtë rast se edhe ju, gjithsesi, s’mund ta keni shumë për zemër bisedën, sepse ju kishte shkuar një mendim i tillë ndër mend vetëm rastësisht dhe do ta kuptonit vetë, edhe pa ndonjë shpjegim të veçantë, në mos tani, shumë shpejt, pakuptimësinë e gjithë kësaj. Unë iu përgjigja se kjo mund të jetë e vërtetë, por që, për ta sqaruar plotësisht punën, do ta quaja megjithatë të dobishme t’ju dërgohej një përgjigje e shprehur. U ofrova ta merrja përsipër këtë detyrë; pas njëfarë ngurrimi, shoqja ime më dha të drejtë. Por tani shpresoj të kem vepruar edhe sipas dëshirës suaj, sepse edhe pasiguria më e vogël në gjënë më të parëndësishme është gjithmonë mundim, dhe po ta largosh dot lehtë, si në këtë rast, është më mirë ta bësh menjëherë. — Ju falënderoj, — tha K. menjëherë, u ngrit ngadalë, vështroi zonjushën Montag, pastaj përmbi tryezë, pastaj nga dritarja — shtëpia përballë ishte në diell — dhe shkoi te dera. Zonjusha Montag e ndoqi disa hapa, sikur të mos i besonte krejt. Por para derës të dy u detyruan të tërhiqeshin prapa, sepse ajo u hap dhe hyri kapiten Lanci. K. e pa për herë të parë nga afër. Ishte një burrë i gjatë, rreth dyzet vjeç, me fytyrë të mishtë, të nxirë nga dielli. Bëri një përkulje të lehtë, që i takonte edhe K.-së, pastaj shkoi te zonjusha Montag dhe ia puthi dorën me nderim. Ishte shumë i shkathët në lëvizje. Mirësjellja e tij ndaj zonjushës Montag binte në sy për ndryshimin me trajtimin që ajo kishte marrë nga K. Megjithatë, zonjusha Montag nuk dukej e zemëruar me K.-në, sepse madje donte, siç iu duk K.-së se e vuri re, t’ia prezantonte kapitenit. Por K. nuk donte të prezantohej; nuk do të ishte në gjendje të sillej disi miqësisht as me kapitenin, as me zonjushën Montag; puthja e dorës i kishte bashkuar për të në një grup që, nën pamjen e pafajësisë dhe të vetëmohimit më të madh, donte ta mbante larg nga zonjusha Byrstner. Por K. besonte se nuk kuptonte vetëm këtë; kuptoi gjithashtu se zonjusha Montag kishte zgjedhur një mjet të mirë, por, sigurisht, me dy tehe. E zmadhonte rëndësinë e marrëdhënies midis zonjushës Byrstner dhe K.-së, e zmadhonte sidomos rëndësinë e bisedës së kërkuar dhe njëkohësisht përpiqej ta kthente punën sikur K. të ishte ai që i zmadhonte të gjitha. Do të gabohej: K. nuk donte të zmadhonte asgjë; e dinte se zonjusha Byrstner ishte një daktilografiste e vogël, që nuk do t’i bënte qëndresë për shumë kohë. Këtu me qëllim nuk mori fare parasysh atë që kishte mësuar nga zonja Grubah për zonjushën Byrstner. Të gjitha këto i mendoi ndërsa dilte nga dhoma, duke përshëndetur mezi. Donte të shkonte menjëherë në dhomën e tij, por një e qeshur e vogël e zonjushës Montag, që e dëgjoi pas vetes nga dhoma e ngrënies, i solli ndër mend se ndoshta mund t’u bënte të dyve, si kapitenit ashtu edhe zonjushës Montag, një befasi. Vështroi përreth dhe dëgjoi nëse mund të pritej ndonjë shqetësim nga ndonjë prej dhomave përreth; kudo ishte qetësi; dëgjohej vetëm biseda nga dhoma e ngrënies dhe, nga korridori që çonte në kuzhinë, zëri i zonjës Grubah. Rasti dukej i favorshëm; K. shkoi te dera e dhomës së zonjushës Byrstner dhe trokiti lehtë. Meqë nuk lëvizi asgjë, trokiti edhe një herë, por përgjigje ende nuk erdhi. Flinte? Apo ishte vërtet keq? Apo e mohonte se ishte aty vetëm sepse e merrte me mend që vetëm K. mund të ishte ai që trokiste kaq lehtë? K. supozoi se ajo e mohonte dhe trokiti më fort; më në fund, meqë trokitja nuk pati sukses, hapi derën me kujdes, jo pa ndjenjën se po bënte diçka të padrejtë dhe për më tepër të kotë. Në dhomë nuk kishte njeri. Për më tepër, ajo mezi i kujtonte më dhomën siç e kishte njohur K. Pas murit tani ishin vënë dy shtretër njëri pas tjetrit, tri karrige afër derës ishin mbushur plot me rroba e të brendshme, një dollap ishte i hapur. Zonjusha Byrstner me siguri kishte dalë, ndërsa zonjusha Montag i fliste K.-së në dhomën e ngrënies. K. nuk u trondit shumë nga kjo; mezi e kishte pritur më ta takonte kaq lehtë zonjushën Byrstner; këtë përpjekje e kishte bërë gati vetëm nga inati kundër zonjushës Montag. Aq më e sikletshme i qe atëherë, kur, ndërsa po mbyllte derën, pa te dera e hapur e dhomës së ngrënies zonjushën Montag dhe kapitenin duke biseduar. Ndoshta qëndronin aty që kur K. kishte hapur derën; shmangnin çdo pamje sikur ta vëzhgonin K.-në; bisedonin me zë të ulët dhe i ndiqnin me sy lëvizjet e K.-së vetëm ashtu siç vështron njeriu përreth, i shpërqendruar, gjatë një bisede. Por mbi K.-në këto shikime rëndonin prapëseprapë; nxitoi të shkonte në dhomën e tij, duke ecur pranë murit.