ShqipKapitulli VI — Xhaxhai · Leni · Procesi
Chapter 6 of 10
Një pasdite — K. ishte shumë i zënë pikërisht para mbylljes së postës —, midis dy shërbyesve që po sillnin shkresa, u fut me ngut në dhomë xhaxhai i K.-së, Karli, një pronar i vogël tokash nga fshati. K. u tremb nga kjo pamje më pak se ç’ishte trembur prej kohësh nga përfytyrimi i ardhjes së xhaxhait. Xhaxhai duhej të vinte; për K.-në kjo ishte e sigurt që prej rreth një muaji. Që atëherë i dukej sikur e shihte si vinte, pak i kërrusur, me kapelën panama të shtypur në dorën e majtë, duke ia zgjatur që larg dorën e djathtë dhe duke ia shtrirë me një nxitim të pakujdesshëm përmbi tryezën e shkrimit, duke rrëzuar gjithçka që i dilte përpara. Xhaxhai ishte gjithmonë me nxitim, sepse e ndiqte mendimi fatkeq se gjatë qëndrimit të tij në kryeqytet, që zgjaste gjithmonë vetëm një ditë, duhej të mund t’i kryente të gjitha ato që kishte vendosur, dhe për më tepër nuk duhej t’i shpëtonte asnjë bisedë, punë apo argëtim që i dilte rastësisht përpara. Në këtë K., që i ishte veçanërisht i detyruar si ish-kujdestarit të tij, duhej ta ndihmonte në gjithfarë gjërash dhe veç kësaj ta linte të flinte te ai. „Fantazma e fshatit“, e quante zakonisht.
Menjëherë pas përshëndetjes — të ulej në kolltuk, ku e ftoi K., nuk kishte kohë —, i kërkoi K.-së një bisedë të shkurtër kokë më kokë. „Është e nevojshme“, tha ai, duke gëlltitur me mundim, „për qetësinë time është e nevojshme.“ K. i nxori menjëherë shërbyesit nga dhoma me urdhër që të mos lejonin askënd të hynte. „Çfarë kam dëgjuar, Jozef?“ thirri xhaxhai, kur mbetën vetëm, u ul mbi tryezë dhe, pa shikuar, futi poshtë vetes letra të ndryshme, që të ulej më mirë. K. heshti; e dinte se ç’do të vinte, por, i çlodhur papritur nga puna e lodhshme, iu dorëzua në fillim një plogështie të këndshme dhe vështroi nga dritarja anën përballë të rrugës, nga e cila, prej vendit ku rrinte, shihej vetëm një copë e vogël trekëndëshe, një pjesë muri bosh shtëpish midis dy vitrinash dyqanesh. „Ti shikon nga dritarja!“ thirri xhaxhai me krahët lart. „Për hir të Zotit, Jozef, përgjigjmu, pra. Është e vërtetë? A mund të jetë e vërtetë?“ „I dashur xhaxha“, tha K., duke u shkëputur nga hutimi i tij, „unë nuk e di fare ç’do prej meje.“ „Jozef“, tha xhaxhai me ton paralajmërues, „ti gjithmonë ke thënë të vërtetën, me sa di unë. A duhet t’i marr fjalët e tua të fundit si shenjë të keqe?“ „E marr me mend ç’do“, tha K. i bindur, „me siguri ke dëgjuar për procesin tim.“ „Ashtu është“, u përgjigj xhaxhai, duke pohuar ngadalë me kokë, „kam dëgjuar për procesin tënd.“ „Nga kush, pra?“ pyeti K. „Ma shkroi Erna“, tha xhaxhai, „ajo s’ka lidhje me ty, ti fatkeqësisht s’merresh shumë me të; megjithatë e mësoi. Sot e mora letrën dhe natyrisht erdha menjëherë këtu. Për asnjë arsye tjetër, por duket të jetë arsye e mjaftueshme. Mund të ta lexoj pjesën e letrës që të përket ty.“ E nxori letrën nga portofoli. „Ja ku është. Ajo shkruan: Jozefin nuk e kam parë prej kohësh; javën e kaluar shkova njëherë në bankë, por Jozefi ishte aq i zënë, sa nuk më lanë të hyja; prita gati një orë, por pastaj më duhej të shkoja në shtëpi, sepse kisha mësim pianoje. Do të kisha dashur të flisja me të; ndoshta do të gjendet ndonjë rast së shpejti. Për ditën e emrit1 më dërgoi një kuti të madhe me çokollata; ishte shumë e dashur dhe e vëmendshme nga ana e tij. Kisha harruar t’jua shkruaja atëherë; vetëm tani, që më pyesni, më kujtohet. Çokollata, duhet ta dini, në pension zhduket menjëherë; sapo kupton që të kanë dhuruar çokollata, ato kanë ikur. Por, sa për Jozefin, desha t’ju thosha edhe diçka. Siç e përmenda, në bankë nuk më lanë të shkoja tek ai, sepse po bisedonte me një zotëri. Pasi prita njëfarë kohe e qetë, pyeta një shërbyes nëse biseda do të zgjaste edhe shumë. Ai tha se mund të ishte kështu, sepse bëhej fjalë ndoshta për procesin që po zhvillohej kundër zotit prokurist. Pyeta ç’proces ishte ky, mos gabohej, por ai tha se nuk gabohej, se ishte një proces, madje një proces i rëndë, por më shumë nuk dinte. Ai vetë do të donte ta ndihmonte zotin prokurist, sepse ky ishte një zotëri i mirë dhe i drejtë, por nuk dinte si t’ia fillonte; vetëm do të dëshironte që të kujdeseshin për të zotërinj me ndikim. Kjo me siguri do të ndodhte, dhe në fund do të përfundonte mirë, por tani për tani, siç mund ta kuptonte nga humori i zotit prokurist, nuk shkonte fare mirë. Natyrisht, këtyre fjalëve nuk u dhashë shumë rëndësi; u përpoqa edhe ta qetësoja shërbyesin naiv, i ndalova t’u fliste të tjerëve për këtë, dhe e quaj gjithë këtë thashetheme. Megjithatë, ndoshta do të ishte mirë që Ti, babi im shumë i dashur, ta hetoje këtë punë në vizitën Tënde të ardhshme; do të të jetë e lehtë të mësosh më shumë dhe, po të ishte vërtet e nevojshme, të ndërhysh me anë të të njohurve të Tu të mëdhenj me ndikim. Po të mos jetë e nevojshme, gjë që është më e mundshmja, të paktën do t’i japë së shpejti bijës Sate rastin të të përqafojë, gjë që do ta gëzonte.“ „Një fëmijë i mirë“, tha xhaxhai, kur e mbaroi leximin, dhe fshiu disa lot nga sytë. K. pohoi me kokë; për shkak të shqetësimeve të ndryshme të kohës së fundit e kishte harruar krejtësisht Ernën, madje ia kishte harruar edhe ditëlindjen, dhe historia me çokollatat ishte shpikur me sa dukej për ta mbrojtur para xhaxhait dhe hallës. Ishte shumë prekëse dhe me siguri nuk shpërblehej mjaft me biletat e teatrit që donte t’i dërgonte rregullisht që tani e tutje; por për vizita në pension dhe për biseda me një gjimnaziste të vogël tetëmbëdhjetëvjeçare nuk ndihej i përshtatshëm tani. „Dhe ç’thua tani?“ pyeti xhaxhai, që me letrën kishte harruar çdo nxitim e eksitim dhe dukej sikur po e lexonte edhe një herë. „Po, xhaxha“, tha K., „është e vërtetë.“ „E vërtetë?“ thirri xhaxhai. „Çfarë është e vërtetë? Si mund të jetë e vërtetë? Ç’proces? Mos vallë proces penal?“ „Proces penal“, u përgjigj K. „Dhe ti rri këtu i qetë dhe ke një proces penal mbi kokë?“ thirri xhaxhai, që po e ngrinte zërin gjithnjë e më shumë. „Sa më i qetë të jem, aq më mirë për përfundimin“, tha K. i lodhur. „Mos ki frikë.“ „Kjo s’mund të më qetësojë“, thirri xhaxhai. „Jozef, i dashur Jozef, mendo për veten, për të afërmit e tu, për emrin tonë të mirë. Deri tani ti ke qenë nderi ynë; s’duhet të bëhesh turpi ynë. Qëndrimi yt“ — e vështroi K.-në me kokë të anuar — „nuk më pëlqen; kështu nuk sillet një i akuzuar i pafajshëm që është ende në fuqi. Më thuaj shpejt për çfarë bëhet fjalë, që të të ndihmoj. Natyrisht, bëhet fjalë për bankën?“ „Jo“, tha K. dhe u ngrit, „por ti flet tepër me zë të lartë, i dashur xhaxha; shërbyesi me siguri qëndron te dera dhe dëgjon. Kjo më vjen e pakëndshme. Më mirë të dalim. Pastaj do të të përgjigjem për të gjitha pyetjet sa më mirë që të mundem. E di shumë mirë që i detyrohem familjes llogari.“ „E drejtë!“ bërtiti xhaxhai. „Shumë e drejtë! Nxito vetëm, Jozef, nxito.“ „Më duhet të jap vetëm edhe disa urdhra“, tha K. dhe thirri në telefon zëvendësin e tij, i cili hyri pas pak çastesh. Xhaxhai, në eksitimin e tij, i tregoi me dorë se e kishte thirrur K., gjë për të cilën, përndryshe, nuk do të kishte pasur dyshim. K., që qëndronte para tryezës së shkrimit, i shpjegoi me zë të ulët djaloshit, që dëgjonte i ftohtë, por i vëmendshëm, me ndihmën e shkresave të ndryshme, se ç’duhej kryer ende sot në mungesën e tij. Xhaxhai pengonte, duke qëndruar në fillim aty pranë me sy të zgurdulluar e duke kafshuar buzët nervozisht, pa dëgjuar, sigurisht; por vetë pamja e kësaj ishte mjaft shqetësuese. Pastaj filloi të ecte lart e poshtë nëpër dhomë dhe ndalej herë pas here para dritares ose para ndonjë pikture, duke shpërthyer gjithmonë në thirrje të ndryshme, si: „Për mua është krejtësisht e pakuptueshme“, ose: „Tani më thoni vetëm, ç’do të dalë nga kjo?“ Djaloshi bëri sikur nuk vinte re asgjë, i dëgjoi i qetë urdhrat e K.-së deri në fund, shënoi edhe disa gjëra dhe doli, pasi u përkul si para K.-së ashtu edhe para xhaxhait, i cili megjithatë i kishte kthyer pikërisht shpinën, shikonte nga dritarja dhe me duart të shtrira i rrudhte perdet. Dera sapo ishte mbyllur, kur xhaxhai thirri: „Më në fund iku kukulla; tani mund të shkojmë edhe ne. Më në fund!“ Fatkeqësisht, nuk kishte asnjë mjet për ta bindur xhaxhain që, në holl, ku qëndronin disa nëpunës e shërbyes dhe ku pikërisht po kalonte edhe zëvendësdrejtori, të mos bënte pyetje për procesin. „Hë, Jozef“, nisi xhaxhai, ndërsa u përgjigjej përkuljeve të të pranishmëve me një përshëndetje të lehtë ushtarake, „tani më thuaj hapur ç’proces është.“ K. bëri disa vërejtje pa kuptim, qeshi edhe pak, dhe vetëm në shkallë i shpjegoi xhaxhait se para njerëzve nuk kishte dashur të fliste hapur. „E drejtë“, tha xhaxhai, „por tani fol.“ Me kokë të ulur, duke pirë një puro me thithje të shkurtra e të nxituara, dëgjonte. „Para së gjithash, xhaxha“, tha K., „nuk bëhet fjalë fare për një proces para gjykatës së zakonshme.“ „Kjo është keq“, tha xhaxhai. „Si?“ tha K. dhe e vështroi xhaxhain. „Që kjo është keq, dua të them“, përsëriti xhaxhai. Qëndronin në shkallët e jashtme që çonin në rrugë; meqë portieri dukej se po dëgjonte, K. e tërhoqi xhaxhain poshtë; i përpiu lëvizja e gjallë e rrugës. Xhaxhai, që i ishte varur K.-së në krah, nuk pyeste më me aq ngulm për procesin; madje ecën për njëfarë kohe në heshtje. „Por si ndodhi?“ pyeti më në fund xhaxhai, duke u ndalur aq papritur, sa njerëzit që ecnin pas tij u mënjanuan të trembur. „Gjëra të tilla nuk vijnë papritur; përgatiten prej kohësh; duhet të ketë pasur shenja; pse s’më shkrove? E di që unë bëj gjithçka për ty; në njëfarë mënyre jam ende kujdestari yt dhe deri sot krenohesha për këtë. Natyrisht, do të të ndihmoj edhe tani, vetëm se tani, kur procesi është tashmë në rrjedhë, është shumë e vështirë. Sidoqoftë, më mirë do të ishte të merrje tani një leje të vogël dhe të vije te ne në fshat. Je edhe pak i dobësuar; tani e vë re. Në fshat do të marrësh fuqi; kjo do të jetë mirë, sepse të presin me siguri mundime. Por veç kësaj, kështu do t’i shpëtosh, në njëfarë mënyre, gjykatës. Këtu ata kanë gjithfarë mjetesh pushteti, që i përdorin domosdo, automatikisht, edhe kundër teje; por në fshat do t’u duhej së pari të delegonin organe ose të përpiqeshin të vepronin mbi ty vetëm me letra, me telegrame, me telefon. Kjo natyrisht e dobëson efektin; nuk të çliron, por të lë të marrësh frymë.“ „Ata mund të ma ndalonin të ikja“, tha K., që fjalimi i xhaxhait e kishte tërhequr pak në rrjedhën e mendimeve të tij. „Nuk besoj se do ta bëjnë këtë“, tha xhaxhai i menduar, „humbja e pushtetit që pësojnë nga ikja jote nuk është aq e madhe.“ „Mendoja“, tha K. dhe e kapi xhaxhain nën krah, për ta penguar të ndalej, „se ti do t’i jepje gjithë kësaj edhe më pak rëndësi se unë, dhe tani e merr vetë kaq rëndë.“ „Jozef!“ thirri xhaxhai dhe deshi t’i shkëputej për t’u ndalur, por K. nuk e la. „Ti ke ndryshuar; ti kishe gjithmonë një aftësi kaq të drejtë për t’i kuptuar gjërat, dhe pikërisht tani të braktis? Do vallë ta humbasësh procesin? E di ç’do të thotë kjo? Do të thotë që thjesht do të fshihesh. Dhe që gjithë farefisi do të tërhiqet pas teje, ose të paktën do të poshtërohet deri në dhe. Jozef, mblidhe veten, pra. Shpërfillja jote po më çmend. Kur të shikon, gati do t’i besoje fjalës së urtë: ‚Të kesh një proces të tillë do të thotë ta kesh humbur tashmë.‘“ „I dashur xhaxha“, tha K., „eksitimi është kaq i kotë; është i kotë nga ana jote dhe do të ishte i kotë edhe nga ana ime. Me eksitim nuk fitohen proceset; lëri të vlejnë pak edhe përvojat e mia praktike, ashtu siç unë i çmoj shumë të tuat, gjithmonë dhe edhe tani, edhe kur më befasojnë. Meqë thua se edhe familja do të vuante nga procesi — gjë që unë, nga ana ime, s’mund ta kuptoj aspak, por kjo është e dorës së dytë —, do të të bindem me qejf në gjithçka. Vetëm qëndrimin në fshat nuk e quaj të dobishëm, as sipas mendimit tënd, sepse kjo do të thoshte arratisje dhe ndërgjegje fajtori. Për më tepër, këtu, sigurisht, më ndjekin më shumë, por edhe vetë mund ta çoj më përpara çështjen.“ „E drejtë“, tha xhaxhai me një ton sikur më në fund po afroheshin me njëri-tjetrin, „e bëra propozimin vetëm sepse, po të rrije këtu, e shihja çështjen në rrezik nga shpërfillja jote dhe e quaja më mirë të punoja unë për ty, në vendin tënd. Por po të duash ta çosh vetë përpara me gjithë fuqinë, natyrisht kjo është shumë më mirë.“ „Për këtë, pra, jemi dakord“, tha K. „Dhe a ke tani ndonjë propozim se ç’duhet të bëj në fillim?“ „Natyrisht, duhet ta mendoj edhe pak çështjen“, tha xhaxhai, „duhet ta kesh parasysh se tani jam njëzet vjet gati pa ndërprerje në fshat, dhe kështu nuhatja në këto drejtime dobësohet. Lidhje të ndryshme të rëndësishme me personalitete që ndoshta i njohin më mirë këto punë këtu janë dobësuar vetvetiu. Në fshat jam pak i braktisur, këtë e di. Në të vërtetë, këtë e vë re vetë vetëm në raste të tilla. Pjesërisht, çështja jote më erdhi edhe e papritur, ndonëse, çuditërisht, pas letrës së Ernës e parandjeja diçka të tillë, dhe sot, kur të pashë, e dija pothuajse me siguri. Por kjo s’ka rëndësi; më e rëndësishmja tani është të mos humbasim kohë.“ Që gjatë fjalimit i kishte bërë shenjë një automobili, duke qëndruar në majë të gishtave, dhe tani, ndërsa njëkohësisht i thirri shoferit një adresë, e tërhoqi K.-në pas vetes në makinë. „Tani po shkojmë te avokati Huld“, tha ai, „ishte shok shkolle me mua. Me siguri edhe ti ia njeh emrin? Jo? Kjo është vërtet e çuditshme. Ai ka një emër të madh si mbrojtës dhe si avokat i të varfërve.2 Por unë, sidomos si njeriu, kam shumë besim tek ai.“ „Më pëlqen gjithçka që ndërmerr ti“, tha K., megjithëse mënyra e nxituar dhe ngulmuese me të cilën xhaxhai e trajtonte çështjen i shkaktonte siklet. Nuk ishte shumë e këndshme që, si i akuzuar, të shkoje te një avokat i të varfërve. „Nuk e dija“, tha ai, „që në një çështje të tillë mund të merrje edhe një avokat.“ „Po natyrisht“, tha xhaxhai, „kjo kuptohet vetvetiu. E pse jo? Dhe tani, që të jem i informuar saktë për çështjen, më trego gjithçka që ka ndodhur deri tani.“ K. filloi menjëherë të tregonte, pa fshehur asgjë; çiltërsia e tij e plotë ishte e vetmja protestë që mund ta lejonte kundër mendimit të xhaxhait se procesi ishte një turp i madh. Emrin e zonjushës Byrstner e përmendi vetëm një herë dhe kalimthi, por kjo nuk e dëmtoi çiltërsinë, sepse zonjusha Byrstner nuk kishte asnjë lidhje me procesin. Ndërsa tregonte, shikonte nga dritarja dhe vërente se po i afroheshin pikërisht asaj periferie ku ishin kancelaritë e gjykatës; ia tërhoqi vëmendjen xhaxhait, por ky nuk e gjeti rastësinë veçanërisht të çuditshme. Makina u ndal para një shtëpie të errët. Xhaxhai i ra menjëherë ziles në katin përdhes, te dera e parë; ndërsa prisnin, i nxori dhëmbët e tij të mëdhenj duke buzëqeshur dhe pëshpëriti: „Ora tetë, një orë e pazakontë për vizita klientësh. Por Huldi nuk mërzitet me mua.“ Në dritaren e vogël të derës u shfaqën dy sy të mëdhenj të zinj, i vështruan për pak kohë të dy mysafirët dhe u zhdukën; por dera nuk u hap. Xhaxhai dhe K. ia vërtetuan njëri-tjetrit faktin që i kishin parë të dy sytë. „Një shërbyese e re, që ka frikë nga të huajt“, tha xhaxhai dhe trokiti edhe një herë. Sytë u shfaqën përsëri; tani mund t’i merrje gati për të trishtuar, por ndoshta kjo ishte vetëm një iluzion, i shkaktuar nga flaka e hapur e gazit, që digjej fare pranë mbi kokat e tyre duke fëshfërimë fort, por jepte pak dritë. „Hapni!“ thirri xhaxhai dhe i ra derës me grusht. „Jemi miq të zotit avokat.“ „Zoti avokat është i sëmurë“, pëshpëriti dikush pas tyre. Te një derë në skajin tjetër të korridorit të vogël qëndronte një zotëri me rrobë dhome dhe e jepte këtë njoftim me zë jashtëzakonisht të ulët. Xhaxhai, që ishte tërbuar tashmë nga pritja e gjatë, u kthye me një vrull dhe thirri: „I sëmurë? Ju thoni se është i sëmurë?“ dhe shkoi drejt tij gati kërcënues, sikur zotëria të ishte vetë sëmundja. „Ju kanë hapur tashmë“, tha zotëria, tregoi derën e avokatit, mblodhi rrobën e dhomës dhe u zhduk. Dera ishte hapur vërtet; një vajzë e re — K. i njohu sytë e errët, paksa të dalë jashtë — qëndronte në paradhomë me një përparëse të gjatë të bardhë dhe mbante një qiri në dorë. „Herën tjetër hapni më shpejt“, tha xhaxhai në vend të përshëndetjes, ndërsa vajza bëri një reverancë të vogël. „Hajde, Jozef“, i tha pastaj K.-së, që po kalonte ngadalë pranë vajzës. „Zoti avokat është i sëmurë“, tha vajza, meqë xhaxhai, pa u ndalur, po nxitonte drejt një dere. K. ende e vështronte i habitur vajzën, ndërsa ajo ishte kthyer tashmë për ta mbyllur sërish derën e banesës; kishte një fytyrë të rrumbullakët si kukull; jo vetëm faqet e zbehta dhe mjekra ishin të rrumbullakëta, por edhe tëmthat dhe skajet e ballit. „Jozef!“ thirri përsëri xhaxhai, dhe vajzën e pyeti: „Është zemra?“ „Ashtu besoj“, tha vajza; kishte gjetur kohë të shkonte përpara me qiriun dhe të hapte derën e dhomës. Në një qoshe të dhomës, ku drita e qiriut ende s’arrinte, u ngrit në shtrat një fytyrë me mjekër të gjatë. „Leni, kush po vjen?“ pyeti avokati, që, i verbuar nga qiriu, nuk i njihte mysafirët. „Jam Alberti, miku yt i vjetër“, tha xhaxhai. „Ah, Albert“, tha avokati dhe u lëshua sërish mbi jastëkë, sikur para kësaj vizite të mos kishte nevojë të shtirej. „A je vërtet kaq keq?“ pyeti xhaxhai dhe u ul në buzë të shtratit. „Nuk e besoj. Është një krizë e sëmundjes sate të zemrës dhe do të kalojë si të mëparshmet.“ „Mund të jetë“, tha avokati me zë të ulët, „por është më keq se ç’ka qenë ndonjëherë. Marr frymë me vështirësi, nuk fle fare dhe humbas fuqi çdo ditë.“ „Ashtu“, tha xhaxhai dhe e shtypi fort kapelën panama me dorën e tij të madhe mbi gju. „Këto janë lajme të këqija. Po a ke kujdesin e duhur? Është edhe kaq e trishtë këtu, kaq e errët. Ka kohë që kur isha këtu për herë të fundit; atëherë më dukej më e gëzueshme. Edhe zonjusha jote e vogël këtu nuk duket shumë e gëzuar, ose shtiret.“ Vajza qëndronte ende me qiriun pranë derës; me aq sa linte të kuptohej shikimi i saj i paqartë, vështronte më shumë K.-në se xhaxhain, edhe kur ky tani po fliste për të. K. ishte mbështetur pas një karrigeje që e kishte shtyrë afër vajzës. „Kur je kaq i sëmurë si unë“, tha avokati, „duhet të kesh qetësi. Mua nuk më duket e trishtë.“ Pas një pushimi të vogël shtoi: „Dhe Leni kujdeset mirë për mua; është e mirë.“ Por kjo nuk mund ta bindte xhaxhain; ai ishte dukshëm i paragjykuar kundër infermieres, dhe, ndonëse nuk i kundërshtoi të sëmurit, e ndiqte infermieren me shikime të rrepta, kur ajo tani shkoi te shtrati, e vuri qiriun mbi tryezën e vogël të natës, u përkul mbi të sëmurin dhe, duke i rregulluar jastëkët, pëshpëriste me të. Ai gati harroi kujdesin për të sëmurin, u ngrit, eci prapa infermieres andej-këtej, dhe K.-në nuk do ta kishte çuditur po ta kishte kapur nga fundet dhe ta kishte tërhequr nga shtrati. K. vetë i shikonte të gjitha i qetë; sëmundja e avokatit madje nuk i vinte krejt keq; zellit që xhaxhai kishte treguar për çështjen e tij nuk kishte mundur t’i kundërvihej; shmangien që ky zell po pësonte tani pa ndërhyrjen e tij e pranonte me qejf. Atëherë xhaxhai, ndoshta vetëm me qëllim që ta fyente infermieren, tha: „Zonjushë, ju lutem, na lini pak vetëm; kam për të biseduar me mikun tim një çështje personale.“ Infermierja, që ishte ende shumë e përkulur mbi të sëmurin dhe po lëmonte çarçafin pranë murit, ktheu vetëm kokën dhe tha shumë e qetë, gjë që bënte një ndryshim të dukshëm me fjalët e xhaxhait, që ngecnin nga tërbimi dhe pastaj vërshonin sërish: „E shihni, zotëria është kaq i sëmurë, nuk mund të bisedojë asnjë çështje.“ Fjalët e xhaxhait me siguri i kishte përsëritur vetëm nga rehatia; sidoqoftë, edhe një i paanshëm mund t’i kuptonte si tallje; kurse xhaxhai, natyrisht, u hodh përpjetë si i pickuar. „Ti, e mallkuar!“ tha ai, në gurgullimën e parë të eksitimit, ende mjaft pa u kuptuar; K. u tremb, megjithëse kishte pritur diçka të tillë, dhe vrapoi drejt xhaxhait, me qëllimin e prerë që t’ia mbyllte gojën me të dyja duart. Por për fat të mirë, pas vajzës u ngrit i sëmuri; xhaxhai bëri një fytyrë të vrenjtur, sikur të gëlltiste diçka të neveritshme, dhe pastaj tha më i qetë: „Natyrisht, ne ende s’e kemi humbur mendjen; po të mos ishte e mundur ajo që kërkoj, nuk do ta kërkoja. Ju lutem, shkoni tani.“ Infermierja qëndronte drejt pranë shtratit, krejt e kthyer nga xhaxhai; me njërën dorë, siç iu duk K.-së se e vuri re, i përkëdhelte dorën avokatit. „Mund të flasësh për gjithçka para Lenit“, tha i sëmuri, pa dyshim me tonin e një lutjeje ngulmuese. „Nuk më përket mua“, tha xhaxhai, „nuk është e fshehta ime.“ Dhe u kthye mënjanë, sikur të mos kishte ndër mend të hynte më në pazare, por të jepte ende pak kohë për t’u menduar. „Po kujt i përket, pra?“ pyeti avokati me zë që po shuhej dhe u shtri sërish. „Nipit tim“, tha xhaxhai, „e kam sjellë edhe atë me vete.“ Dhe e prezantoi: prokuristi Jozef K. „Oh“, tha i sëmuri, shumë më i gjallë, dhe i zgjati K.-së dorën, „më falni, nuk ju kisha vënë re fare. Shko, Leni“, i tha pastaj infermieres, që nuk kundërshtoi më fare, dhe i dha dorën, sikur të ishte fjala për një ndarje të gjatë. „Ti, pra“, i tha më në fund xhaxhait, që ishte afruar i pajtuar, „nuk erdhe të më bësh një vizitë të sëmuri, por ke ardhur për punë.“ Ishte sikur përfytyrimi i një vizite të sëmuri ta kishte paralizuar avokatin deri atëherë; tani dukej aq i forcuar; qëndronte vazhdimisht i mbështetur mbi një bërryl, gjë që duhej të ishte mjaft e lodhshme, dhe tërhiqte vazhdimisht një tufë qimesh në mes të mjekrës. „Dukesh tashmë shumë më i shëndetshëm“, tha xhaxhai, „që kur doli jashtë kjo shtrigë.“ U ndërpre, pëshpëriti: „Vë bast që po dëgjon“, dhe u hodh te dera. Por pas derës nuk kishte njeri; xhaxhai u kthye, jo i zhgënjyer, sepse fakti që ajo nuk dëgjonte i dukej një ligësi edhe më e madhe, por i hidhëruar. „Ti e gjykon keq“, tha avokati, pa e mbrojtur më tej infermieren; ndoshta me këtë donte të thoshte se ajo s’kishte nevojë për mbrojtje. Por me një ton shumë më pjesëmarrës vazhdoi: „Sa për çështjen e zotit nip tëndin, do ta quaja veten, sigurisht, të lumtur, po të më mjaftonin fuqitë për këtë detyrë jashtëzakonisht të vështirë; kam shumë frikë se nuk do të më mjaftojnë; sidoqoftë, nuk dua të lë asgjë pa provuar; po të mos mjaftoj unë, mund të thirret edhe dikush tjetër. Për të qenë i sinqertë, çështja më intereson tepër për të hequr dorë nga çdo pjesëmarrje. Po të mos e durojë zemra ime, të paktën këtu do të gjejë një rast të denjë për t’u ndalur krejt.“ K.-së iu duk se nuk kuptoi asnjë fjalë nga gjithë ky fjalim; vështroi xhaxhain, për të gjetur ndonjë shpjegim, por ky rrinte ulur me qiriun në dorë mbi tryezën e vogël të natës, nga e cila një shishe ilaçi ishte rrokullisur tashmë mbi qilim, pohonte me kokë për gjithçka që thoshte avokati, ishte dakord me gjithçka dhe herë pas here e vështronte K.-në duke e ftuar të ishte edhe ai dakord. Mos i kishte treguar ndoshta xhaxhai avokatit që më parë për procesin? Por kjo ishte e pamundur; gjithçka që kishte ndodhur më parë e kundërshtonte. „Nuk e kuptoj“ — tha prandaj. „Po, mos ju keqkuptova ndoshta unë?“ pyeti avokati, po aq i habitur dhe i sikletosur sa K. „Ndoshta u ngutova. Për çfarë donit, pra, të flisnit me mua? Mendova se bëhej fjalë për procesin tuaj?“ „Natyrisht“, tha xhaxhai dhe pastaj e pyeti K.-në: „Ç’do, pra?“ „Po, por nga e dini ju diçka për mua dhe për procesin tim?“ pyeti K. „Ah, ashtu“, tha avokati duke buzëqeshur, „unë jam avokat; lëviz në rrethet e gjykatës; flitet për procese të ndryshme, dhe ato më të dukshmet, sidomos kur bëhet fjalë për nipin e një miku, i mban mend. Kjo s’është ndonjë gjë e çuditshme.“ „Ç’do, pra?“ e pyeti xhaxhai K.-në edhe një herë. „Je kaq i shqetësuar.“ „Ju lëvizni në këto rrethe të gjykatës?“ pyeti K. „Po“, tha avokati. „Pyet si fëmijë“, tha xhaxhai. „Me kë do të shoqërohesha, pra, po të mos ishte me njerëz të profesionit tim?“ shtoi avokati. Tingëlloi aq e pakundërshtueshme, sa K. nuk u përgjigj fare. „Ju punoni në gjykatën e Pallatit të Drejtësisë, jo në atë të papafingos“, kishte dashur të thoshte, por nuk e mposhti dot veten ta thoshte vërtet. „Duhet ta keni parasysh“, vazhdoi avokati me një ton sikur shpjegonte diçka që kuptohej vetvetiu, pa nevojë dhe kalimthi, „duhet ta keni parasysh se nga një shoqërim i tillë unë nxjerr edhe përparësi të mëdha për klientët e mi, madje në shumë drejtime, për të cilat nuk mund të flasësh gjithmonë. Natyrisht, tani, për shkak të sëmundjes, jam pak i penguar, por megjithatë më vizitojnë miq të mirë nga gjykata dhe mësoj prapëseprapë disa gjëra. Mësoj ndoshta më shumë se disa që, me shëndet të plotë, e kalojnë gjithë ditën në gjykatë. Kështu, për shembull, pikërisht tani kam një vizitë të dashur.“ Dhe tregoi një qoshe të errët të dhomës. „Ku, pra?“ pyeti K., në befasinë e parë gati i vrazhdë. Vështroi përreth i pasigurt; drita e qiriut të vogël as që arrinte deri në murin përballë. Dhe vërtet atje në qoshe diçka nisi të lëvizte. Në dritën e qiriut, që xhaxhai e mbante tani lart, u pa se atje, pranë një tryeze të vogël, rrinte ulur një zotëri i moshuar. Me siguri nuk kishte marrë fare frymë, që kishte mbetur kaq gjatë pa u vënë re. Tani u ngrit me ngadalësi të kujdesshme, dukshëm i pakënaqur që ia kishin tërhequr vëmendjen. Ishte sikur, me duart që i lëvizte si krahë të shkurtër, donte t’i largonte të gjitha prezantimet e përshëndetjet, sikur nuk donte në asnjë mënyrë t’i shqetësonte të tjerët me praninë e tij dhe sikur lutej me ngulm që ta kthenin sërish në errësirë dhe ta harronin praninë e tij. Por këtë nuk mund t’ia lejonin më. „Na zutë, pra, në befasi“, tha avokati si shpjegim dhe i bëri shenjë zotërisë me inkurajim që të afrohej, gjë që ky e bëri ngadalë, duke ngurruar, duke vështruar përreth, por megjithatë me njëfarë dinjiteti, „zoti drejtor i kancelarisë — ah, po, më falni, nuk ju prezantova — ky është miku im Albert K., ky nipi i tij, prokuristi Jozef K., dhe ky zoti drejtor i kancelarisë — zoti drejtor i kancelarisë, pra, pati mirësinë të më vizitonte. Vlerën e një vizite të tillë mund ta çmojë në të vërtetë vetëm i iniciuari, që e di sa i ngarkuar me punë është i dashuri drejtor i kancelarisë. Hë, por ai erdhi megjithatë; bisedonim në paqe, me aq sa ma lejonte dobësia; sigurisht, Lenit nuk i kishim ndaluar të linte vizitorët të hynin, sepse nuk pritej asnjë, por mendimi ynë ishte se duhej të mbeteshim vetëm; pastaj erdhën goditjet e tua me grusht, Albert; zoti drejtor i kancelarisë u tërhoq me karrige e tryezë në qoshe; por tani doli se ndoshta, domethënë po të ketë dëshirë për këtë, kemi për të biseduar një çështje të përbashkët dhe mund të afrohemi shumë mirë sërish. — Zoti drejtor i kancelarisë“, tha ai, duke ulur kokën dhe me një buzëqeshje servile, dhe tregoi një kolltuk afër shtratit. „Fatkeqësisht mund të rri vetëm edhe pak minuta“, tha drejtori i kancelarisë me mirësjellje, u ul gjerë-gjerë në kolltuk dhe shikoi orën, „më thërrasin punët. Sidoqoftë, nuk dua ta lë të më shpëtojë rasti të njoh një mik të mikut tim.“ E përkuli pak kokën nga xhaxhai, i cili dukej shumë i kënaqur me njohjen e re, por, për shkak të natyrës së tij, nuk mund të shprehte ndjenja nderimi dhe i shoqëroi fjalët e drejtorit të kancelarisë me një të qeshur të sikletosur, por me zë të lartë. Një pamje e shëmtuar! K. mund t’i vëzhgonte të gjitha i qetë, sepse askush nuk merrej me të; drejtori i kancelarisë, siç dukej zakon i tij, meqë e kishin nxjerrë njëherë në dritë, e mori në dorë drejtimin e bisedës; avokati, dobësia e parë e të cilit ndoshta kishte pasur për qëllim vetëm ta largonte vizitën e re, dëgjonte me vëmendje, me dorën te veshi; xhaxhai, si mbajtës qiriu — e ekuilibronte qiriun mbi kofshë, dhe avokati e shikonte shpesh me merak —, shpejt u çlirua nga sikleti dhe ishte vetëm i mrekulluar, si nga mënyra e të folurit të drejtorit të kancelarisë, ashtu edhe nga lëvizjet e buta, valëzuese, të duarve, me të cilat e shoqëronte. K., që ishte mbështetur pas shtyllës së shtratit, u la krejtësisht pas dore nga drejtori i kancelarisë, ndoshta madje me qëllim, dhe u shërbente zotërinjve të moshuar vetëm si dëgjues. Për më tepër, mezi e dinte se për çfarë bëhej fjalë dhe mendonte herë për infermieren dhe për trajtimin e keq që kishte pësuar nga xhaxhai, herë nëse nuk e kishte parë ndonjëherë drejtorin e kancelarisë, ndoshta madje në mbledhjen e hetimit të tij të parë. Edhe sikur të gabohej ndoshta, drejtori i kancelarisë do të ishte përshtatur shkëlqyeshëm midis pjesëmarrësve të mbledhjes në rreshtin e parë, zotërinjve të moshuar me mjekra të rralla.
Atëherë një zhurmë nga paradhoma, si prej porcelani që thyhet, i bëri të gjithë të vinin veshin. „Po shkoj të shoh ç’ka ndodhur“, tha K. dhe doli ngadalë, sikur t’u jepte të tjerëve edhe rastin ta mbanin. Sapo hyri në paradhomë dhe deshi të orientohej në errësirë, mbi dorën me të cilën e mbante ende derën u vu një dorë e vogël, shumë më e vogël se dora e K.-së, dhe e mbylli derën pa zhurmë. Ishte infermierja, që kishte pritur këtu. „Nuk ka ndodhur gjë“, pëshpëriti ajo, „thjesht përplasa një pjatë pas murit, që t’ju nxirrja jashtë.“ Në sikletin e tij, K. tha: „Edhe unë mendova për ju.“ „Aq më mirë“, tha infermierja, „ejani.“ Pas disa hapash arritën te një derë me xham të mjegullt, të cilën infermierja e hapi para K.-së. „Hyni, pra“, tha ajo. Ishte, me siguri, dhoma e punës e avokatit; me aq sa mund të shihej në dritën e hënës, që tani ndriçonte fort vetëm një pjesë të vogël katrore të dyshemesë pranë secilës nga dy dritaret e mëdha, ishte e mobiluar me orendi të rënda e të vjetra. „Këtu“, tha infermierja dhe tregoi një arkë të errët me shpinore të gdhendur në dru. Edhe pasi u ul, K. vështronte përreth nëpër dhomë; ishte një dhomë e lartë e e madhe; klientët e avokatit të të varfërve duhej të ndiheshin të humbur këtu. K.-së iu duk sikur shihte hapat e vegjël me të cilët vizitorët përparonin drejt tryezës së shkrimit të stërmadhe. Por pastaj e harroi këtë dhe kishte sy vetëm për infermieren, që rrinte ulur fare pranë tij dhe gati e shtypte pas mbështetëses anësore. „Mendova“, tha ajo, „se do të dilnit vetë te unë, pa qenë nevoja t’ju thërrisja. Ishte vërtet e çuditshme. Në fillim, sapo hytë, më vështronit pa pushim, dhe pastaj më latë të prisja. Për më tepër, më thërrisni Leni“, shtoi shpejt e papritur, sikur të mos duhej humbur asnjë çast nga kjo bisedë. „Me qejf“, tha K. „Por, sa për të çuditshmen, Leni, kjo shpjegohet lehtë. Së pari, më duhej t’i dëgjoja llafet e zotërinjve të moshuar dhe nuk mund të ikja pa shkak; së dyti, unë nuk jam i pacipë, por më tepër i turpshëm, dhe as ju, Leni, vërtet nuk dukeshit sikur mund t’ju fitonte njeriu me një kërcim.“ „Nuk është kjo“, tha Leni, e vuri krahun mbi mbështetëse dhe e vështroi K.-në, „por unë nuk ju pëlqeva dhe ndoshta nuk ju pëlqej as tani.“ „Të pëlqesh s’do të ishte ndonjë gjë e madhe“, tha K., duke iu shmangur. „Oh!“ tha ajo duke buzëqeshur, dhe me vërejtjen e K.-së dhe me këtë thirrje të vogël fitoi njëfarë epërsie. Prandaj K. heshti për pak. Meqë ishte mësuar tashmë me errësirën e dhomës, mund të dallonte hollësi të ndryshme të mobilimit. Sidomos i ra në sy një pikturë e madhe që varej djathtas derës; u përkul përpara për ta parë më mirë. Paraqiste një burrë me togë gjykatësi; rrinte ulur mbi një fron të lartë, praruar e të cilit dilte në shumë vende jashtë pikturës. E pazakonta ishte se ky gjykatës nuk rrinte aty i qetë e me dinjitet, por e shtypte fort krahun e majtë pas shpinores dhe mbështetëses anësore, kurse krahun e djathtë e kishte krejt të lirë dhe vetëm me dorë kapte mbështetësen anësore, sikur në çastin tjetër të donte të hidhej përpjetë me një kthesë të furishme e ndoshta të indinjuar, për të thënë diçka vendimtare apo edhe për të shpallur vendimin. I akuzuari duhej përfytyruar ndoshta në këmbët e shkallëve, shkallaret më të sipërme të të cilave, të mbuluara me një qilim të verdhë, dukeshin ende në pikturë. „Ndoshta ky është gjykatësi im“, tha K. dhe e tregoi pikturën me një gisht. „E njoh“, tha Leni dhe ngriti edhe ajo sytë nga piktura, „vjen shpesh këtu. Piktura është nga rinia e tij, por ai s’mund t’i ketë ngjarë kurrë pikturës, qoftë edhe pak, sepse është gati i vockël. Megjithatë e ka lënë veten të zgjatet kështu në pikturë, sepse është mendjemadh pa masë, si të gjithë këtu. Por edhe unë jam mendjemadhe dhe shumë e pakënaqur që nuk ju pëlqej fare.“ Vërejtjes së fundit K. iu përgjigj vetëm duke e përqafuar Lenin dhe duke e tërhequr pas vetes; ajo e mbështeti në heshtje kokën mbi supin e tij. Por për pjesën tjetër tha: „Ç’gradë ka?“ „Është gjykatës hetues“, tha ajo, ia kapi K.-së dorën me të cilën e mbante të përqafuar dhe luante me gishtat e tij. „Përsëri vetëm gjykatës hetues“, tha K. i zhgënjyer, „nëpunësit e lartë fshihen. Por ai rri ulur në fron.“ „Të gjitha janë sajesa“, tha Leni, me fytyrën të përkulur mbi dorën e K.-së, „në të vërtetë rri ulur mbi një karrige kuzhine, mbi të cilën është palosur një mbulesë e vjetër kali. Por, a duhet të mendoni vazhdimisht për procesin tuaj?“ shtoi ajo ngadalë. „Jo, aspak“, tha K., „madje ndoshta mendoj tepër pak për të.“ „Ky s’është gabimi që bëni“, tha Leni, „ju jeni tepër i papërkulshëm; kështu kam dëgjuar.“ „Kush e ka thënë këtë?“ pyeti K.; e ndiente trupin e saj pas gjoksit dhe vështronte poshtë flokët e saj të dendur, të errët, të përdredhur fort. „Do të tregoja tepër po ta thoja“, u përgjigj Leni. „Mos pyetni, ju lutem, për emra, por hiqeni gabimin tuaj, mos jini më kaq i papërkulshëm; kundër kësaj gjykate nuk mund të mbrohesh; duhet të bësh rrëfimin. Bëjeni, pra, rrëfimin me rastin e parë. Vetëm atëherë jepet mundësia të shpëtosh, vetëm atëherë. Megjithatë, as kjo nuk është e mundur pa ndihmën e të tjerëve; por për këtë ndihmë s’duhet të shqetësoheni; atë do t’jua jap unë vetë.“ „Ju dini shumë për këtë gjykatë dhe për mashtrimet që nevojiten këtu“, tha K. dhe, meqë ajo po ngjeshej tepër fort pas tij, e ngriti mbi prehrin e vet. „Kështu është mirë“, tha ajo dhe u rehatua mbi prehrin e tij, duke lëmuar fundin dhe duke rregulluar bluzën. Pastaj iu var me të dyja duart në qafë, u mbështet prapa dhe e vështroi gjatë. „Dhe po të mos e bëj rrëfimin, atëherë nuk mund të më ndihmoni?“ pyeti K. si për ta provuar. Po rekrutoj ndihmëse, mendoi ai gati i habitur, së pari zonjushën Byrstner, pastaj gruan e shërbyesit të gjykatës dhe më në fund këtë infermiere të vogël, që duket se ka një nevojë të pakuptueshme për mua. Si rri ulur mbi prehrin tim, sikur të ishte i vetmi vend i duhur për të! „Jo“, u përgjigj Leni dhe tundi kokën ngadalë, „atëherë nuk mund t’ju ndihmoj. Por ju nuk e doni fare ndihmën time, s’ju intereson, jeni kokëfortë dhe nuk e lini veten të bindeni.“ „Keni një të dashur?“ pyeti ajo pas pak. „Jo“, tha K. „Oh, po“, tha ajo. „Po, vërtet“, tha K., „mendoni vetëm, e mohova, dhe megjithatë mbaj me vete edhe fotografinë e saj.“ Me lutjet e saj, i tregoi një fotografi të Elzës; e mbledhur kruspull mbi prehrin e tij, ajo e studioi fotografinë. Ishte një fotografi e çastit; Elza ishte fotografuar pas një vallëzimi rrotullues, siç i pëlqente ta vallëzonte në pijetoren e verës; fundi i fluturonte ende rreth trupit në palat e rrotullimit; duart i kishte vënë mbi ijët e forta dhe, me qafën të tendosur, vështronte anash duke qeshur; kujt i drejtohej e qeshura e saj, nuk mund ta kuptoje nga fotografia. „Është shumë e shtrënguar me korse“, tha Leni dhe tregoi vendin ku, sipas saj, shihej kjo. „Nuk më pëlqen; është e ngathët dhe e vrazhdë. Por ndoshta me ju është e butë dhe e dashur; kështu mund të gjykohej nga fotografia. Vajza kaq të mëdha e të forta shpesh s’dinë të jenë ndryshe veçse të buta e të dashura. Por a do të mund të sakrifikohej për ju?“ „Jo“, tha K., „ajo nuk është as e butë e e dashur, as nuk do të mund të sakrifikohej për mua. Edhe unë deri tani s’i kam kërkuar as njërën, as tjetrën. Madje nuk e kam parë as fotografinë kaq me vëmendje sa ju.“ „Pra, nuk ju intereson fort për të“, tha Leni, „pra, nuk është fare e dashura juaj.“ „Po, është“, tha K. „Nuk e kthej fjalën prapa.“ „Le të jetë, pra, tani e dashura juaj“, tha Leni, „por nuk do t’ju merrte shumë malli për të, po ta humbnit ose ta ndërronit me dikë tjetër, për shembull me mua.“ „Sigurisht“, tha K. duke buzëqeshur, „kjo do të ishte e mundshme, por ajo ka një përparësi të madhe ndaj jush: nuk di asgjë për procesin tim, dhe edhe sikur të dinte diçka, nuk do të mendonte për të. Nuk do të përpiqej të më bindte të përkulesha.“ „Kjo s’është përparësi“, tha Leni. „Po të mos ketë përparësi të tjera, nuk e humbas guximin. A ka ndonjë të metë trupore?“ „Ndonjë të metë trupore?“ pyeti K. „Po“, tha Leni, „sepse unë kam një të metë të vogël të tillë, shikoni.“ I hapi gishtin e mesëm dhe gishtin e unazës së dorës së djathtë, midis të cilëve lëkura lidhëse arrinte gati deri te nyja më e sipërme e gishtave të shkurtër. K. në errësirë nuk e kuptoi menjëherë se ç’donte t’i tregonte; prandaj ajo ia çoi dorën atje, që ta prekte. „Ç’lojë e natyrës!“ tha K. dhe, kur e pa gjithë dorën, shtoi: „Ç’kthetër e bukur!“ Me njëfarë krenarie, Leni vështronte si K., i habitur, i hapte e i bashkonte vazhdimisht dy gishtat e saj, derisa më në fund i puthi kalimthi dhe i lëshoi. „Oh!“ thirri ajo menjëherë, „më puthët!“ Me nxitim, me gojë hapur, u ngjit me gjunjë mbi prehrin e tij; K. ngriti sytë drejt saj gati i tronditur; tani, që ishte kaq afër tij, prej saj vinte një erë e hidhur, ngacmuese, si piper; ajo ia mori kokën, u përkul mbi të dhe i kafshoi e i puthi qafën, madje i kafshoi edhe flokët. „Më ndërruat me të!“ thërriste herë pas here, „e shihni, tani më ndërruat prapëseprapë!“ Atëherë i rrëshqiti gjuri; me një britmë të vogël gati ra mbi qilim; K. e përqafoi për ta mbajtur dhe u tërhoq poshtë drejt saj. „Tani më përket mua“, tha ajo.
— Ja çelësi i shtëpisë; eja kur të duash, — ishin fjalët e saj të fundit, dhe një puthje pa shenjë e goditi edhe në shpinë, ndërsa po ikte. Kur doli nga porta e shtëpisë, binte një shi i lehtë; donte të shkonte në mes të rrugës, për ta parë ndoshta Lenin edhe një herë te dritarja, kur nga një automobil që priste para shtëpisë, dhe që K., në hutimin e tij, s’e kishte vënë fare re, u hodh xhaxhai, e kapi për krahësh dhe e shtyu pas portës së shtëpisë, sikur të donte ta gozhdonte aty. — Djalë, — thirri ai, — si mund ta bëje këtë! I bëre një dëm të tmerrshëm çështjes sate, që ishte në rrugë të mbarë. Futesh me një gjësend të vogël të ndyrë, që për më tepër është dukshëm e dashura e avokatit, dhe zhdukesh me orë të tëra. Nuk kërkon as ndonjë shkak, nuk fsheh asgjë, jo, je krejt i hapur, vrapon pas saj dhe rri me të. Dhe ndërkohë ne rrimë ulur bashkë, xhaxhai që lodhet për ty, avokati që duhet fituar për ty, drejtori i kancelarisë mbi të gjitha, ky zotëri i madh, që në fazën e saj të tanishme madje e zotëron çështjen tënde. Duam të këshillohemi si të të ndihmojmë; unë duhet ta trajtoj me kujdes avokatin, ky nga ana e vet drejtorin e kancelarisë, dhe ti do të kishe çdo arsye të më përkrahje të paktën mua. Në vend të kësaj, ti mungon. Në fund nuk mund të fshihet më; hë, janë burra të sjellshëm, të shkathët, nuk flasin për këtë, më kursejnë mua, por në fund as ata nuk e mposhtin dot veten, dhe meqë nuk mund të flasin për këtë, heshtin. Ndenjëm minuta të tëra në heshtje dhe dëgjonim mos vinte më në fund. Gjithçka kot. Më në fund drejtori i kancelarisë, që ndenji shumë më gjatë nga ç’kishte dashur në fillim, ngrihet, përshëndetet, i vjen dukshëm keq për mua, pa mundur të më ndihmojë, pret edhe ca kohë te dera me një mirësjellje të pakuptueshme, pastaj ikën. Natyrisht, isha i lumtur që iku; më kishte mbaruar fryma. Mbi avokatin e sëmurë të gjitha këto ndikuan edhe më fort; njeriu i mirë nuk mund të fliste fare kur u përshëndeta me të. Ndoshta ke ndihmuar në rrënimin e tij të plotë dhe kështu po e shpejton vdekjen e një njeriu nga i cili varesh. Dhe mua, xhaxhain tënd, më lë këtu në shi — preke vetëm, jam bërë qull —, të pres me orë të tëra.
Shënime
Found a mistake in this chapter? Report a mistake