Kapitulli III · Portreti i Dorian Grejit

Të nesërmen, në dymbëdhjetë e gjysmë, Lord Henri Uotoni shkoi me ngadalë nga Curzon Street te Albany¹ për të vizituar ungjin e tij, Lord Fermorin, një beqar plak dashamirës, ndonëse disi i vrazhdë në sjellje, të cilin bota e jashtme e quante egoist sepse nuk përfitonte ndonjë gjë të veçantë prej tij, por që Shoqëria e konsideronte bujar, sepse ushqente njerëzit që e zbavitnin. I ati kishte qenë ambasadori ynë në Madrid kur Izabela ishte e re dhe për Primin as që bëhej fjalë, por ishte tërhequr nga shërbimi diplomatik në një çast teke e inati, ngaqë nuk i ishte ofruar Ambasada në Paris, një post për të cilin e quante veten plotësisht të denjë për shkak të lindjes, përtacisë, anglishtes së mirë të raporteve të tij dhe pasionit të tij të pamasë për kënaqësitë. I biri, që kishte qenë sekretari i të atit, kishte dhënë dorëheqjen bashkë me shefin e tij, disi pa mend, siç mendohej atëherë, dhe kur pas disa muajsh trashëgoi titullin, iu fut studimit serioz të artit të madh aristokratik të të mos bërit absolutisht asgjë. Kishte dy shtëpi të mëdha në qytet, por preferonte të jetonte në apartament sepse ishte më pak mundim, dhe hante pjesën më të madhe të vakteve në klubin e tij. I kushtonte njëfarë vëmendjeje administrimit të minierave të tij të qymyrit në kontetë e Midlands, duke e justifikuar veten për këtë njollë industrie me arsyetimin se përparësia e vetme e të paturit qymyr ishte se i jepte mundësi një zotërie të përballonte hijeshinë e djegies së druve në vatrën e vet. Në politikë ishte konservator, përveç kur konservatorët ishin në pushtet, dhe atëherë i shante pa mëshirë si një tufë radikalësh. Ishte hero për shërbëtorin e tij, i cili e tiranizonte, dhe tmerr për shumicën e të afërmve, të cilët i tiranizonte ai nga ana e vet. Vetëm Anglia mund ta kishte nxjerrë, dhe ai thoshte gjithmonë se vendi po shkonte drejt greminës. Parimet e tij ishin të vjetruara, por kishte shumë për të thënë në favor të paragjykimeve të tij.

Kur Lord Henri hyri në dhomë, e gjeti ungjin ulur me një xhaketë të trashë gjuetie, duke pirë një puro dhe duke mërmëritur mbi The Times. „Hë, Harri,“ tha zotëria plak, „ç’të nxjerr kaq herët? Mendoja se ju dendiët s’ngriheshit kurrë para orës dy dhe nuk dukeshit para orës pesë.“

— Dashuri e pastër familjare, të siguroj, ungj Xhorxh. Dua të nxjerr diçka prej teje.

— Para, besoj, — tha Lord Fermori duke ngrysur fytyrën. — Mirë, ulu dhe më trego gjithçka. Të rinjtë sot e kanë mendjen se paraja është gjithçka.

— Po, — murmuriti Lord Henri, duke rregulluar lulen në xhaketë; — dhe kur plaken, e dinë. Por unë s’dua para. Vetëm njerëzit që i paguajnë faturat kanë nevojë për to, ungj Xhorxh, dhe unë s’i paguaj kurrë të miat. Kredia është kapitali i djalit të vogël të familjes, dhe me të jeton mrekullisht. Për më tepër, unë punoj gjithmonë me tregtarët e Dartmoorit, dhe si rrjedhim ata s’më shqetësojnë kurrë. Ajo që dua është informacion: jo informacion të dobishëm, natyrisht; informacion të padobishëm.

— Mirë, mund të të them çdo gjë që gjendet në një Libër Blu anglez,² Harri, megjithëse ata tipat sot shkruajnë plot marrëzira. Kur isha unë në diplomaci, gjërat ishin shumë më mirë. Por dëgjoj që tani i fusin me provim. Ç’mund të presësh? Provimet, zotëri, janë mashtrim i pastër nga fillimi në fund. Nëse njeriu është zotëri, di mjaftueshëm, dhe nëse nuk është zotëri, çfarëdo që di i bën dëm.

— Zoti Dorian Grej nuk bën pjesë në Librat Blu, ungj Xhorxh, — tha Lord Henri me përtesë.

— Zoti Dorian Grej? Kush është ky? — pyeti Lord Fermori, duke rrudhur vetullat e dendura të bardha.

— Pikërisht këtë kam ardhur të mësoj, ungj Xhorxh. Ose më mirë, e di kush është. Është nipi i Lord Kelsos së fundit. E ëma ishte një Devereux, Ledi Margaret Devereux. Dua të më tregosh për nënën e tij. Si ishte? Me kë u martua? Ti ke njohur pothuajse gjithë botën në kohën tënde, kështu që mund ta kesh njohur. Jam shumë i interesuar për zotin Grej tani për tani. Sapo e kam njohur.

— Nipi i Kelsos! — përsëriti zotëria plak. — Nipi i Kelsos! … Sigurisht… E njihja nga afër nënën e tij. Besoj se isha edhe në pagëzimin e saj. Ishte vajzë jashtëzakonisht e bukur, Margaret Devereux, dhe i çmendi të gjithë burrat kur iku me një djalë të ri pa një grosh — një hiç fare, zotëri, një nëntoger në një regjiment këmbësorie, ose diçka e tillë. Patjetër. Më kujtohet e gjithë puna sikur të kishte ndodhur dje. I shkreti djalë u vra në duel në Spa disa muaj pas martesës. Pati një histori të shëmtuar për këtë. Thanë se Kelso kishte gjetur ndonjë aventurier maskara, ndonjë egërsirë belge, që ta fyente dhëndrin e tij në publik — e pagoi, zotëri, e pagoi për ta bërë, e pagoi — dhe se ai tip e shpoi njeriun e tij sikur të ishte pëllumb. Puna u mbyll, por, për besë, Kelso e hëngri bërxollën vetëm në klub për ca kohë pas kësaj. E solli të bijën me vete, më thanë, dhe ajo s’i foli më kurrë. Oh, po; ishte punë e keqe. Vdiq edhe vajza, vdiq brenda një viti. Pra la një djalë, apo jo? E kisha harruar. Çfarë djali është? Nëse i ngjan nënës, duhet të jetë djalë i pashëm.

— Është shumë i pashëm, — pohoi Lord Henri.

— Shpresoj të bjerë në duar të mira, — vazhdoi plaku. — Duhet të ketë një thes me para që e pret, nëse Kelso u soll si duhet me të. Edhe nëna kishte para. Gjithë prona e Selbit i kaloi asaj, nga gjyshi i saj. Gjyshi e urrente Kelson, e quante qen koprrac. Dhe ishte i tillë. Erdhi njëherë në Madrid kur isha unë atje. Për besë, më vinte turp prej tij. Mbretëresha më pyeste për atë fisnikun anglez që grindej gjithmonë me karrocierët për pagesën. Bënë një histori të tërë për këtë. S’guxova ta tregoja fytyrën në Oborr për një muaj. Shpresoj që nipin ta ketë trajtuar më mirë se karrocierët.

— Nuk e di, — u përgjigj Lord Henri. — Më duket se djali do të jetë i kamur. Ende nuk ka mbushur moshën madhore. E ka Selbin, e di. Ma tha vetë. Dhe … nëna e tij ishte shumë e bukur?

— Margaret Devereux ishte një nga krijesat më të bukura që kam parë ndonjëherë, Harri. Ç’dreqin e shtyu të sillej ashtu siç u soll, s’e kam kuptuar kurrë. Mund të martohej me këdo që të donte. Carlingtoni ishte i çmendur pas saj. Ajo ishte romantike, megjithatë. Të gjitha gratë e asaj familjeje ishin. Burrat ishin hiç, por, për besë! gratë ishin të mrekullueshme. Carlingtoni iu ul në gjunjë. Ma tha vetë. Ajo qeshi me të, dhe s’kishte vajzë në Londër atëherë që të mos i vinte pas. Dhe meqë ra fjala, Harri, duke folur për martesa pa mend, ç’është kjo marrëzi që më thotë yt atë, se Dartmoori do të martohet me një amerikane? S’janë të mjaftueshme për të vajzat angleze?

— Është mjaft në modë të martohesh me amerikane tani, ungj Xhorxh.

— Unë vë bast për gratë angleze kundër gjithë botës, Harri, — tha Lord Fermori, duke goditur tryezën me grusht.

— Bastet janë për amerikanet.

— Më thonë se s’durojnë gjatë, — mërmëriti ungji.

— Një fejesë e gjatë i lodh, por janë të shkëlqyera në garat me pengesa. I kapërcejnë gjërat në fluturim. S’besoj se Dartmoori ka ndonjë shans.

— Kush janë njerëzit e saj? — mërmëriti plaku. — A ka njeri fare?

Lord Henri tundi kokën. „Vajzat amerikane janë aq të zonja në fshehjen e prindërve, sa janë gratë angleze në fshehjen e së kaluarës,“ tha ai, duke u ngritur për të ikur.

— Janë paketues mishi derri, besoj?

— Shpresoj, ungj Xhorxh, për hatër të Dartmoorit. Më thonë se paketimi i mishit të derrit është profesioni më fitimprurës në Amerikë, pas politikës.

— Është e bukur?

— Sillet sikur të ishte e bukur. Shumica e amerikaneve kështu bëjnë. Ky është sekreti i hirit të tyre.

— Pse s’rrinë dot këto amerikanet në vendin e tyre? Na thonë gjithmonë se është parajsa e grave.

— Është. Kjo është arsyeja pse, si Eva, janë kaq tepër të etura të dalin prej saj, — tha Lord Henri. — Mirupafshim, ungj Xhorxh. Do të vonohem për drekë po të rri më shumë. Faleminderit që më dhe informacionin që doja. Gjithmonë më pëlqen të di gjithçka për miqtë e mi të rinj, dhe asgjë për të vjetrit.

— Ku do të hash drekë, Harri?

— Te halla Agata. E kam ftuar veten dhe zotin Grej. Ai është protégé-ja³ e saj më e fundit.

— Hm! thuaji hallës sate Agata, Harri, të mos më bezdisë më me thirrjet e saj për bamirësi. Jam ngopur me to. Gruaja e mirë kujton se s’kam gjë tjetër për të bërë veç të shkruaj çeqe për tekat e saj pa mend.

— Në rregull, ungj Xhorxh, do t’ia them, por s’do të ketë asnjë efekt. Njerëzit filantropë e humbasin krejt ndjenjën e njerëzores. Ky është tipari i tyre dallues.

Plaku mërmëriti miratueshëm dhe i ra ziles për shërbëtorin. Lord Henri kaloi nëpër arkadën e ulët drejt Burlington Street dhe i drejtoi hapat nga Berkeley Square.

Kjo ishte, pra, historia e prejardhjes së Dorian Grejit. Sado vrazhdë t’i ishte treguar, e kishte trazuar me sugjerimin e saj të një romance të çuditshme, gati moderne. Një grua e bukur që rrezikon gjithçka për një pasion të çmendur. Disa javë të egra lumturie, të ndërprera nga një krim i shëmtuar e tradhtar. Muaj agonie pa zë, dhe pastaj një fëmijë i lindur në dhimbje. Nëna e rrëmbyer nga vdekja, djali i lënë në vetmi e nën tiraninë e një plaku pa dashuri. Po; ishte një sfond interesant. E vendoste djaloshin në pozë, e bënte më të përsosur, si të thuash. Pas çdo gjëje të hollë që ekzistonte, kishte diçka tragjike. Botët duhej të lindnin me mundim, që lulja më e vogël të çelte… Dhe sa i këndshëm kishte qenë në darkë mbrëmë, kur, me sy të trembur e buzë të hapura nga një kënaqësi e frikësuar, ishte ulur përballë tij në klub, ndërsa abazhurët e kuq i ngjyrosnin në një trëndafili më të pasur mrekullinë që po zgjohej në fytyrën e tij. Të flisje me të ishte si t’i bije një violine të hollë. Ai i përgjigjej çdo prekjeje e drithërime të harkut… Kishte diçka tmerrësisht magjepsëse në ushtrimin e ndikimit. Asnjë veprimtari tjetër s’i ngjante. Ta hedhësh shpirtin tënd në një formë të hijshme dhe ta lësh të qëndrojë aty për një çast; të dëgjosh pikëpamjet e tua intelektuale të të kthehen si jehonë me gjithë muzikën e shtuar të pasionit e të rinisë; ta përçosh temperamentin tënd te tjetri sikur të ishte një lëng i hollë a një parfum i çuditshëm: kishte një gëzim të vërtetë në këtë — ndoshta gëzimi më i kënaqshëm që na ka mbetur në një kohë kaq të kufizuar e vulgare si e jona, një kohë vrazhdësisht trupore në kënaqësitë e saj dhe vrazhdësisht të zakonshme në synimet e saj… Ishte gjithashtu një tip i mrekullueshëm, ky djalosh, të cilin e kishte takuar nga një rastësi kaq e çuditshme në studion e Bazilit, ose të paktën mund të formësohej në një tip të mrekullueshëm. Hiri ishte i tij, dhe dlirësia e bardhë e djalërisë, dhe një bukuri e tillë si ajo që na kanë ruajtur mermerët e vjetër grekë. S’kishte gjë që s’mund të bëhej me të. Mund të bëhej Titan ose lodër. Sa keq që një bukuri e tillë ishte e destinuar të shuhej! … Po Bazili? Nga pikëpamja psikologjike, sa interesant ishte! Mënyra e re në art, mënyra e freskët e të parit të jetës, e sugjeruar në mënyrë kaq të çuditshme nga prania thjesht e dukshme e dikujt që s’ishte fare i vetëdijshëm për të gjitha këto; shpirti i heshtur që banonte në pyllin e mugët dhe ecte i padukshëm në fushë të hapur, duke u shfaqur papritur, si Driadë,⁴ pa frikë, sepse në shpirtin e atij që e kërkonte ishte zgjuar ai vegim i mrekullueshëm, vetëm të cilit i zbulohen gjërat e mrekullueshme; format dhe modelet e thjeshta të gjërave që bëheshin, si të thuash, më të holla, duke fituar një lloj vlere simbolike, sikur të ishin vetë modele të ndonjë forme tjetër e më të përsosur, hijen e së cilës e bënin reale: sa e çuditshme ishte e gjitha kjo! Kujtonte diçka të ngjashme në histori. A nuk ishte Platoni,⁵ ai artist i mendimit, i pari që e kishte analizuar? A nuk ishte Buonarroti⁶ që e kishte gdhendur në mermerët e ngjyrosur të një cikli sonetesh? Por në shekullin tonë ishte e çuditshme… Po; ai do të përpiqej të ishte për Dorian Grejin atë që, pa e ditur, djaloshi ishte për piktorin që kishte krijuar portretin e mrekullueshëm. Do të përpiqej ta sundonte — madje gjysmë e kishte bërë tashmë. Do ta bënte të vetin atë shpirt të mrekullueshëm. Kishte diçka magjepsëse te ky bir i dashurisë dhe i vdekjes.

Papritur u ndal dhe hodhi sytë lart nga shtëpitë. Kuptoi se e kishte kaluar shtëpinë e hallës mjaft larg, dhe, duke buzëqeshur me vete, u kthye prapa. Kur hyri në hollin disi të zymtë, kryeshërbëtori i tha se kishin hyrë për drekë. I dha njërit prej shërbëtorëve kapelën dhe bastunin dhe kaloi në dhomën e ngrënies.

— Vonë si gjithmonë, Harri, — thirri halla, duke tundur kokën.

Ai shpiku një justifikim të lehtë dhe, pasi zuri vendin bosh pranë saj, vështroi përreth për të parë kush ishte aty. Dorian i bëri një përkulje të ndrojtur nga fundi i tryezës, ndërsa një skuqje kënaqësie i rrëshqiste në faqe. Përballë ishte Dukesha e Harlit, një zonjë me zemërmirësi e humor të shkëlqyer, e pëlqyer shumë nga të gjithë ata që e njihnin, dhe me ato përmasa të gjera arkitekturore që te gratë që s’janë dukesha përshkruhen nga historianët bashkëkohorë si trashësi. Pranë saj, në të djathtë, ishte ulur Sir Thomas Burdon, një deputet radikal, që në jetën publike ndiqte liderin e tij dhe në jetën private ndiqte kuzhinierët më të mirë, duke ngrënë darkë me konservatorët dhe duke menduar me liberalët, në përputhje me një rregull të urtë e mirënjohur. Vendin në të majtë të saj e zinte zoti Erskine nga Treadley, një zotëri plak me hir e kulturë të konsiderueshme, i cili megjithatë kishte rënë në zakonin e keq të heshtjes, pasi, siç i kishte shpjeguar njëherë Ledi Agatës, kishte thënë gjithçka që kishte për të thënë para se të mbushte të tridhjetat. Kurse në krah të Lord Henrit ishte zonja Vandeleur, një nga mikeshat më të vjetra të hallës, një shenjtore e vërtetë mes grave, por aq tmerrësisht e veshur pa shije sa të kujtonte një libër himnesh të lidhur keq. Për fat të tij, ajo kishte në anën tjetër Lord Faudelin, një mediokritet i moshës së mesme, jashtëzakonisht inteligjent, tullac sa një deklaratë ministrore në Dhomën e Komuneve, me të cilin ajo po bisedonte me atë zell të madh që është gabimi i vetëm i pafalshëm, siç kishte vërejtur ai vetë njëherë, në të cilin bien të gjithë njerëzit vërtet të mirë dhe prej të cilit asnjëri prej tyre s’shpëton kurrë plotësisht.

— Po flasim për Dartmoorin e gjorë, Lord Henri, — thirri dukesha, duke i bërë me kokë me përzemërsi përtej tryezës. — Mendoni se do të martohet vërtet me këtë vajzë magjepsëse?

— Besoj se ajo e ka vendosur t’i propozojë atij, Dukeshë.

— Sa e tmerrshme! — thirri Ledi Agata. — Vërtet, dikush duhet të ndërhyjë.

— Më thonë, nga burime të shkëlqyera, se i ati mban një dyqan amerikan mallrash të thata, — tha Sir Thomas Burdon, me pamje mospërfillëse.

— Ungji im ka sugjeruar tashmë mishin e derrit, Sir Thomas.

— Mallra të thata! Ç’janë mallrat e thata amerikane? — pyeti dukesha, duke ngritur duart e saj të mëdha me habi dhe duke theksuar foljen.

— Romanet amerikane, — u përgjigj Lord Henri, duke marrë pak shkurtë.

Dukesha dukej e hutuar.

— Mos ia vër veshin, e dashur, — pëshpëriti Ledi Agata. — Ai s’e ka kurrë seriozisht atë që thotë.

— Kur u zbulua Amerika, — tha deputeti radikal — dhe nisi të jepte disa fakte të lodhshme. Si të gjithë njerëzit që përpiqen ta shterojnë një temë, ai shteroi dëgjuesit. Dukesha psherëtiu dhe ushtroi privilegjin e saj për ta ndërprerë. — Do të doja për hir të Zotit që të mos ishte zbuluar fare! — thirri ajo. — Vërtet, vajzat tona s’kanë asnjë shans sot. Është krejt e padrejtë.

— Ndoshta, në fund të fundit, Amerika nuk është zbuluar kurrë, — tha zoti Erskine; — unë vetë do të thosha se thjesht është diktuar.

— Oh! por unë kam parë ekzemplarë të banorëve, — u përgjigj dukesha vagëllimthi. — Duhet ta pranoj se shumica janë jashtëzakonisht të bukura. Dhe vishen mirë. Të gjitha fustanet i marrin në Paris. Do të doja ta përballoja edhe unë.

— Thonë se kur vdesin amerikanët e mirë, shkojnë në Paris, — qeshi nën hundë Sir Thomasi, i cili kishte një gardërobë të madhe me rrobat e hedhura të Humorit.

— Vërtet! Po amerikanët e këqij ku shkojnë kur vdesin? — pyeti dukesha.

— Shkojnë në Amerikë, — murmuriti Lord Henri.

Sir Thomasi vrenjti vetullat. „Kam frikë se nipi juaj ka paragjykime ndaj atij vendi të madh,“ i tha Ledi Agatës. „E kam përshkuar anembanë me vagonë të siguruar nga drejtorët, të cilët në këto punë janë jashtëzakonisht të sjellshëm. Ju siguroj se ta vizitosh është shkollë më vete.“

— Po a duhet vërtet ta shohim Çikagon për t’u arsimuar? — pyeti zoti Erskine me ankim. — Nuk ndihem në gjendje për atë udhëtim.

Sir Thomasi tundi dorën. „Zoti Erskine nga Treadley e ka botën në raftet e tij. Ne njerëzit praktikë duam t’i shohim gjërat, jo të lexojmë për to. Amerikanët janë popull jashtëzakonisht interesant. Janë absolutisht të arsyeshëm. Mendoj se ky është tipari i tyre dallues. Po, zoti Erskine, një popull absolutisht i arsyeshëm. Ju siguroj se tek amerikanët s’ka marrëzira.“

— Sa e tmerrshme! — thirri Lord Henri. — Forcën brutale mund ta duroj, por arsyeja brutale është krejt e padurueshme. Ka diçka të padrejtë në përdorimin e saj. Është si të godasësh nën brezin e intelektit.

— Nuk ju kuptoj, — tha Sir Thomasi, duke u skuqur mjaft.

— Unë ju kuptoj, Lord Henri, — murmuriti zoti Erskine me një buzëqeshje.

— Paradokset janë fort mirë në rrugën e tyre… — ia ktheu baroneti.

— Ishte ajo një paradoks? — pyeti zoti Erskine. — Nuk e mendova kështu. Ndoshta ishte. Epo, rruga e paradokseve është rruga e së vërtetës. Për ta provuar realitetin duhet ta shohim mbi litar. Kur të vërtetat bëhen akrobate, mund t’i gjykojmë.

— Zot i madh! — tha Ledi Agata, — si debatoni ju burrat! Unë s’arrij kurrë ta marr vesh për çfarë flisni. Oh! Harri, jam krejt e mërzitur me ty. Pse përpiqesh ta bindësh zotin tonë të mirë Dorian Grej të heqë dorë nga East End? Të siguroj se do të ishte i paçmuar. Do ta donin shumë si i bie.

— Dua të më bjerë mua, — thirri Lord Henri duke buzëqeshur, dhe vështroi nga fundi i tryezës e kapi një vështrim të ndritshëm që iu përgjigj.

— Por janë kaq të palumtur në Whitechapel, — vazhdoi Ledi Agata.

— Mund të simpatizoj me gjithçka përveç vuajtjes, — tha Lord Henri duke ngritur supet. — Me atë s’mund të simpatizoj. Është tepër e shëmtuar, tepër e tmerrshme, tepër shqetësuese. Ka diçka tmerrësisht morbide në simpatinë moderne për dhimbjen. Duhet të simpatizosh me ngjyrën, bukurinë, gëzimin e jetës. Sa më pak të flitet për plagët e jetës, aq më mirë.

— Megjithatë, East End është një problem shumë i rëndësishëm, — vërejti Sir Thomasi duke tundur kokën rëndë.

— Krejt kështu, — u përgjigj lordi i ri. — Është problemi i skllavërisë, dhe përpiqemi ta zgjidhim duke i zbavitur skllevërit.

Politikani e vështroi me mprehtësi. „Ç’ndryshim propozoni, atëherë?“ pyeti.

Lord Henri qeshi. „S’dua të ndryshoj asgjë në Angli përveç motit,“ u përgjigj. „Jam krejt i kënaqur me sodisjen filozofike. Por, meqë shekulli i nëntëmbëdhjetë ka falimentuar nga një shpenzim i tepërt simpatie, do të sugjeroja t’i drejtohemi shkencës që të na vërë në rregull. Përparësia e emocioneve është se na çojnë në rrugë të gabuar, dhe përparësia e shkencës është se nuk është emocionale.“

— Por kemi përgjegjësi kaq të rënda, — guxoi të thoshte me drojë zonja Vandeleur.

— Tmerrësisht të rënda, — përsëriti Ledi Agata.

Lord Henri vështroi nga zoti Erskine. „Njerëzimi e merr veten tepër seriozisht. Ky është mëkati fillestar i botës. Po të kishte ditur njeriu i shpellave të qeshte, historia do të kishte qenë ndryshe.“

— Jeni vërtet shumë ngushëllues, — cicëroi dukesha. — Gjithmonë jam ndier disi fajtore kur vija ta shihja hallën tuaj të dashur, sepse s’kam fare interes për East End. Tani e tutje do të mund ta shoh në sy pa u skuqur.

— Skuqja ju shkon shumë, Dukeshë, — vërejti Lord Henri.

— Vetëm kur je i ri, — u përgjigj ajo. — Kur skuqet një plakë si unë, është shenjë shumë e keqe. Ah! Lord Henri, do të doja të më thoshit si të bëhem sërish e re.

Ai u mendua për një çast. „A ju kujtohet ndonjë gabim i madh që keni bërë në rininë tuaj, Dukeshë?“ pyeti, duke e vështruar përtej tryezës.

— Shumë, kam frikë, — thirri ajo.

— Atëherë bëjini sërish, — tha ai me seriozitet. — Për ta kthyer rininë, mjafton të përsërisësh marrëzitë e tua.

— Teori e mrekullueshme! — thirri ajo. — Duhet ta vë në praktikë.

— Teori e rrezikshme! — doli nga buzët e shtrënguara të Sir Thomasit. Ledi Agata tundi kokën, por s’mund të mos zbavitej. Zoti Erskine dëgjonte.

— Po, — vazhdoi ai, — ky është një nga sekretet e mëdha të jetës. Sot shumica e njerëzve vdesin nga një lloj mendjeje të shëndoshë që të zë pak nga pak, dhe zbulojnë kur është tepër vonë se të vetmet gjëra për të cilat s’pendohesh kurrë janë gabimet e tua.

Një e qeshur përshkoi tryezën.

Ai luante me idenë dhe bëhej kokëfortë; e hidhte në ajër dhe e shndërronte; e linte t’i ikte dhe e kapte sërish; e bënte ylberore me fantazi dhe i jepte krahë me paradoks. Lavdërimi i marrëzisë, ndërsa ai vazhdonte, u ngrit në filozofi, dhe vetë filozofia u bë e re, dhe, duke kapur muzikën e çmendur të kënaqësisë, e veshur, mund të përfytyroje, me rrobën e saj të njollosur me verë dhe kurorën e urthit, vallëzoi si një Bakante⁷ mbi kodrat e jetës dhe u tall me Silenin e ngadaltë që ishte esëll. Faktet iknin para saj si krijesa të trembura të pyllit. Këmbët e saj të bardha shkelnin shtypësen e madhe ku rri Omari i urtë,⁸ derisa lëngu i rrushit që ziente ngrihej rreth gjymtyrëve të saj të zhveshura në valë flluskash të purpurta, ose zvarritej në shkumë të kuqe mbi anët e zeza, pikuese e të pjerrëta të vozës. Ishte një improvizim i jashtëzakonshëm. Ai ndiente se sytë e Dorian Grejit ishin ngulur tek ai, dhe vetëdija se mes dëgjuesve të tij ishte dikush temperamentin e të cilit donte ta magjepste dukej sikur i jepte mprehtësi zgjuarsisë dhe ngjyrë imagjinatës. Ishte i shkëlqyer, fantastik, i papërgjegjshëm. I magjepsi dëgjuesit derisa i nxori nga vetja, dhe ata e ndoqën fyellin e tij duke qeshur. Dorian Greji nuk ia hoqi vështrimin asnjë çast, por rrinte si dikush nën magji, me buzëqeshje që ndiqnin njëra-tjetrën mbi buzë dhe me mrekullinë që rëndohej në sytë e tij që errësoheshin.

Më në fund, e veshur me livrenë e kohës, realiteti hyri në dhomë në trajtën e një shërbëtori që i tha dukeshës se karroca e saj po e priste. Ajo përdrodhi duart me dëshpërim të shtirur. „Sa e bezdisshme!“ thirri. „Duhet të shkoj. Duhet të marr burrin në klub, për ta çuar në ndonjë mbledhje absurde te Willis’s Rooms, ku ai do të kryesojë. Po të vonohem, do të tërbohet me siguri, dhe unë s’mund të bëja skenë me këtë kapelë. Është shumë e brishtë. Një fjalë e ashpër do ta prishte. Jo, duhet të shkoj, e dashur Agata. Mirupafshim, Lord Henri, jeni krejt i mrekullueshëm dhe tmerrësisht demoralizues. Me të vërtetë s’di ç’të them për pikëpamjet tuaja. Duhet të vini të hani darkë me ne ndonjë mbrëmje. Të martën? Jeni i lirë të martën?“

— Për ju do të braktisja këdo, Dukeshë, — tha Lord Henri duke u përkulur.

— Ah! kjo është shumë e bukur, dhe shumë e keqe nga ana juaj, — thirri ajo; — pra, mos harroni të vini; — dhe doli me madhështi nga dhoma, e ndjekur nga Ledi Agata dhe zonjat e tjera.

Kur Lord Henri u ul sërish, zoti Erskine erdhi rrotull dhe, duke marrë një karrige afër tij, i vuri dorën mbi krah.

— Ju flisni libra të tërë, — tha ai; — pse s’shkruani një?

— Më pëlqen aq shumë të lexoj libra sa s’kam qejf t’i shkruaj, zoti Erskine. Do të doja sigurisht të shkruaja një roman, një roman që të ishte i bukur sa një qilim persian dhe po aq joreal. Por në Angli s’ka publik letrar për asgjë tjetër veç gazetave, abetareve dhe enciklopedive. Nga të gjithë njerëzit e botës, anglezët kanë ndjenjën më të vogël për bukurinë e letërsisë.

— Kam frikë se keni të drejtë, — u përgjigj zoti Erskine. — Unë vetë kam pasur ambicie letrare dikur, por i kam lënë prej kohësh. Dhe tani, miku im i ri i dashur, nëse më lejoni t’ju quaj kështu, a mund t’ju pyes nëse e menduat vërtet gjithçka që na thatë në drekë?

— E kam harruar krejt ç’thashë, — buzëqeshi Lord Henri. — Ishte shumë e keqe?

— Shumë e keqe vërtet. Në fakt ju konsideroj jashtëzakonisht të rrezikshëm, dhe nëse i ndodh gjë dukeshës sonë të mirë, të gjithë do t’ju shohim si përgjegjësin kryesor. Por do të doja të flisja me ju për jetën. Brezi në të cilin linda unë ishte i mërzitshëm. Një ditë, kur të jeni lodhur nga Londra, ejani në Treadley dhe m’i shtjelloni filozofinë tuaj të kënaqësisë mbi një Burgundi të shkëlqyer që kam fatin ta kem.

— Do të më bëhet qejfi. Një vizitë në Treadley do të ishte një privilegj i madh. Ka një mikpritës të përsosur dhe një bibliotekë të përsosur.

— Ju do ta plotësoni, — u përgjigj zotëria plak me një përkulje të sjellshme. — Dhe tani duhet t’i them mirupafshim hallës suaj të shkëlqyer. Më presin te Athenaeum.⁹ Është ora kur flemë atje.

— Të gjithë ju, zoti Erskine?

— Dyzet prej nesh, në dyzet kolltuqe. Po stërvitemi për një Akademi Angleze të Letrave.¹⁰

Lord Henri qeshi dhe u ngrit. „Po shkoj në park,“ thirri.

Ndërsa po dilte nga dera, Dorian Greji e preku në krah. „Më lini të vij me ju,“ murmuriti.

— Por mendova se i kishit premtuar Bazil Hollvardit të shkonit ta shihnit, — u përgjigj Lord Henri.

— Do të preferoja të vija me ju; po, ndiej se duhet të vij me ju. Më lini, ju lutem. Dhe do të më premtoni të më flisni gjatë gjithë kohës? Askush s’flet aq bukur sa ju.

— Ah! kam folur mjaft për sot, — tha Lord Henri duke buzëqeshur. — Tani dua vetëm ta shoh jetën. Mund të vini ta shihni me mua, po të keni qejf.

Shënime

1. Albany: ndërtesë me apartamente elegante për beqarë në Piccadilly, në Londër, ku banonin shumë aristokratë, politikanë e shkrimtarë. ↩︎

2. Librat Blu: botimet zyrtare të qeverisë dhe të Parlamentit britanik, me raporte e statistika, që quheshin kështu nga kopertina blu. ↩︎

3. Protégé (frëngjisht): i mbrojturi, ai që gëzon përkrahjen e dikujt më me pushtet. ↩︎

4. Driadat: nimfat e pemëve dhe të pyjeve në mitologjinë greke. ↩︎

5. Platoni (rreth 427–347 p.K.): filozofi grek që, në dialogjet Gostia dhe Fedri, e përshkroi dashurinë si një ngjitje nga bukuria e trupit drejt bukurisë së shpirtit dhe të ideve. ↩︎

6. Michelangelo Buonarroti (1475–1564): skulptori, piktori dhe arkitekti i madh i Rilindjes italiane, që shkroi edhe sonete dashurie për një djalë të ri, Tommaso dei Cavalieri. ↩︎

7. Bakantet: gratë që ndiqnin Dionisin (Bakun), perëndinë e verës, dhe e kremtonin me valle e dehje nëpër male. Sileni, mësuesi i plakur i Dionisit, paraqitej zakonisht i trashë, i dehur e hipur mbi gomar. ↩︎

8. Omar Khayyam (1048–1131): poet e matematikan persian. Rubairat e tij, që këndojnë verën dhe kalueshmërinë e jetës, ishin shumë të njohura në Angli në përkthimin e Edward FitzGerald-it (1859). ↩︎

9. Athenaeum: klub londinez në Pall Mall, i themeluar më 1824, ku mblidheshin shkencëtarë, shkrimtarë, peshkopë e burra shteti. Ishte i njohur për seriozitetin e vet. ↩︎

10. Aludim për Akademinë Franceze, që ka dyzet anëtarë të përjetshëm, „të pavdekshmit“, secili me kolltukun e vet. Anglia nuk ka pasur kurrë një akademi të tillë. ↩︎