Kapitulli XVIII · Portreti i Dorian Grejit

Të nesërmen nuk doli nga shtëpia, dhe, në të vërtetë, e kaloi pjesën më të madhe të kohës në dhomën e tij, i sëmurë nga një tmerr i egër vdekjeje, e megjithatë indiferent ndaj vetë jetës. Vetëdija se po e gjuanin, po i ngrinin kurth, po e ndiqnin, kishte nisur ta sundonte. Mjaftonte që sixhadeja të dridhej nga era, dhe ai dridhej. Gjethet e vdekura që era i përplaste pas xhamave me plumb i dukeshin si vendimet e tij të shpërdoruara e pendimet e egra. Kur mbyllte sytë, shihte përsëri fytyrën e detarit që vështronte përmes xhamit të njollosur nga mjegulla, dhe tmerri dukej sikur i vinte sërish dorën mbi zemër.

Por ndoshta kishte qenë vetëm fantazia e tij që kishte thirrur hakmarrjen nga nata dhe i kishte vënë përpara format e shëmtuara të ndëshkimit. Jeta reale ishte kaos, por kishte diçka tmerrësisht logjike në imagjinatë. Ishte imagjinata ajo që e vinte pendimin t’i ndiqte hapat mëkatit. Ishte imagjinata ajo që e bënte çdo krim të lindte pjellën e vet të shformuar. Në botën e zakonshme të fakteve të ligjtë nuk ndëshkoheshin, as të mirët nuk shpërbleheshin. Suksesi u jepej të fortëve, dështimi u hidhej të dobëtëve. Kaq ishte. Për më tepër, po të ishte endur ndonjë i huaj rreth shtëpisë, do ta kishin parë shërbëtorët ose rojet e gjahut. Po të ishin gjetur gjurmë këmbësh nëpër lehe lulesh, kopshtarët do ta kishin njoftuar. Po, kishte qenë thjesht fantazi. Vëllai i Sibil Veinit s’ishte kthyer për ta vrarë. Kishte lundruar me anijen e tij për t’u fundosur në ndonjë det dimri. Prej tij, të paktën, ishte i sigurt. E po, njeriu s’e dinte kush ishte, s’mund ta dinte kush ishte. Maska e rinisë e kishte shpëtuar.

E megjithatë, po të kishte qenë thjesht iluzion, sa e tmerrshme ishte të mendoje se ndërgjegjja mund të ngjallte fantazma kaq të frikshme, t’u jepte formë të dukshme, e t’i bënte të lëviznin para teje! Ç’jetë do të ishte e tija nëse, ditë e natë, hijet e krimit të tij do ta vështronin nga qoshet e heshtura, do të talleshin me të nga vende të fshehta, do t’i pëshpëritnin në vesh ndërsa rrinte në gosti, do ta zgjonin me gishta akulli ndërsa flinte! Ndërsa mendimi i zvarritej nëpër tru, u zbeh nga tmerri, dhe ajri iu duk sikur ishte ftohur papritur. Oh! në ç’orë të egër çmendurie e kishte vrarë mikun e vet! Sa e llahtarshme ishte vetëm kujtimi i skenës! E shihte të gjithën përsëri. Çdo hollësi e shëmtuar i kthehej me tmerr të shtuar. Nga shpella e zezë e kohës, e tmerrshme e e mbështjellë me të kuqe, ngrihej figura e mëkatit të tij. Kur Lord Henri hyri në orën gjashtë, e gjeti duke qarë si dikush që i thyhet zemra.

Vetëm ditën e tretë guxoi të dilte. Kishte diçka në ajrin e pastër e me aromë pishe të atij mëngjesi dimri që dukej sikur i kthente gazmendin e zjarrin për jetën. Por s’ishin vetëm kushtet fizike të mjedisit që e kishin shkaktuar ndryshimin. Vetë natyra e tij ishte revoltuar kundër tepricës së ankthit që kishte kërkuar të gjymtonte e të prishte përsosmërinë e qetësisë së saj. Me temperamentet e holla e të punuara bukur ndodh gjithmonë kështu. Pasionet e tyre të forta ose duhet të lëndojnë ose të përkulen. Ose e vrasin njeriun, ose vdesin vetë. Hidhërimet e cekëta dhe dashuritë e cekëta jetojnë gjatë. Dashuritë e hidhërimet që janë të mëdha shkatërrohen nga vetë plotësia e tyre. Për më tepër, e kishte bindur veten se kishte qenë viktimë e një imagjinate të tmerruar, dhe tani i shikonte frikët e tij me diçka si keqardhje e jo pak përbuzje.

Pas mëngjesit, shëtiti me dukeshën për një orë në kopsht dhe pastaj kaloi me karrocë nëpër park për t’u bashkuar me grupin e gjuetisë. Bryma e kërcitur rrinte si kripë mbi bar. Qielli ishte një kupë e përmbysur metali blu. Një cipë e hollë akulli rrethonte liqenin e sheshtë e plot kallama.

Në qoshen e pyllit të pishave pa Sir Geoffrey Clouston-in, vëllain e dukeshës, duke nxjerrë nga pushka dy fishekë të harxhuar. U hodh nga karroca, dhe pasi i tha karrocierit ta çonte pelën në shtëpi, u nis drejt mysafirit të tij nëpër fierin e thatë e shkurret e ashpra.

— Ke pasur gjah të mirë, Geoffrey? — pyeti.

— Jo shumë të mirë, Dorian. Më duket se shumica e zogjve kanë shkuar në fushë të hapur. Guxoj të them se do të jetë më mirë pas drekës, kur të shkojmë në vend të ri.

Doriani eci ngadalë pranë tij. Ajri i mprehtë e aromatik, dritat kafe e të kuqe që vezullonin në pyll, britmat e ngjirura të rrahësve që kumbonin herë pas here, dhe kërcitjet e mprehta të pushkëve që pasonin, e magjepsnin dhe e mbushnin me një ndjenjë të këndshme lirie. E sundonte shkujdesja e lumturisë, indiferenca e lartë e gëzimit.

Papritur nga një tufë bari të vjetër me gunga rreth njëzet jardë përpara tyre, me veshët me maja të zeza ngritur dhe këmbët e gjata të pasme që e hidhnin përpara, doli një lepur. Iku me vrap drejt një korije verrash. Sir Geoffrey e vuri pushkën në sup, por kishte diçka në hirin e lëvizjes së kafshës që e magjepsi çuditërisht Dorian Grejin, dhe ai thirri menjëherë: „Mos e qëllo, Geoffrey. Lëre të jetojë.“

— Ç’marrëzi, Dorian! — qeshi shoku i tij, dhe ndërsa lepuri kërceu në korije, qëlloi. U dëgjuan dy britma, britma e një lepuri në dhimbje, që është e tmerrshme, britma e një njeriu në agoni, që është më keq.

— Zot i madh! Kam goditur një rrahës! — thirri Sir Geoffrey. — Ç’gomar që ishte njeriu të dilte përpara pushkëve! Ndalni qitjen atje! — thirri me sa i hante zëri. — Është plagosur një njeri.

Kryeroja e gjahut erdhi duke vrapuar me një shkop në dorë.

— Ku, zotëri? Ku është? — bërtiti. Në të njëjtën kohë, qitja pushoi përgjatë vijës.

— Këtu, — u përgjigj Sir Geoffrey me inat, duke nxituar drejt korijes. — Pse dreqin s’i mban njerëzit mbrapa? Ma prishi gjahun për sot.

Doriani i vështronte ndërsa u futën në tufën e verrave, duke shtyrë mënjanë degët e përkulshme që lëkundeshin. Pas disa çastesh dolën, duke tërhequr zvarrë një trup në dritën e diellit. Ai ktheu kokën me tmerr. I dukej se fatkeqësia e ndiqte kudo që shkonte. Dëgjoi Sir Geoffrey-n të pyeste nëse njeriu kishte vdekur vërtet, dhe përgjigjen pohuese të rojës. Pylli iu duk sikur ishte mbushur papritur me fytyra. Kishte shkelje këmbësh të panumërta e gumëzhimë të ulët zërash. Një fazan i madh me gjoks bakri kaloi duke rrahur krahët nëpër degë sipër.

Pas disa çastesh — që për të, në gjendjen e tij të trazuar, ishin si orë dhimbjeje pa fund — ndjeu një dorë që iu vu mbi sup. U drodh dhe vështroi përreth.

— Dorian, — tha Lord Henri, — më mirë t’u them se gjahu ndalet për sot. S’do të dukej mirë të vazhdonim.

— Do të doja të ndalej përgjithmonë, Harri, — u përgjigj ai me hidhërim. — E gjithë kjo gjë është e shëmtuar e mizore. A është njeriu …?

S’mundi ta mbaronte fjalinë.

— Kam frikë se po, — ia ktheu Lord Henri. — E mori gjithë breshërinë në gjoks. Duhet të ketë vdekur gati në çast. Hajde; le të shkojmë në shtëpi.

Ecën krah për krah drejt rrugicës me pemë për gati pesëdhjetë jardë pa folur. Pastaj Doriani vështroi Lord Henrin dhe tha, me një psherëtimë të rëndë: „Është ogur i keq, Harri, ogur shumë i keq.“

— Çfarë? — pyeti Lord Henri. — Oh! ky aksident, besoj. Miku im, s’ka ç’bëhet. Ishte faji i vetë njeriut. Pse doli përpara pushkëve? Për më tepër, s’na përket ne. Është mjaft e sikletshme për Geoffrey-n, sigurisht. S’bën t’i mbushësh rrahësit me saçma. Të bën njerëzit të mendojnë se je gjuetar i egër. Dhe Geoffrey s’është; qëllon shumë drejt. Por s’ka dobi të flasim për këtë.

Doriani tundi kokën. „Është ogur i keq, Harri. Ndiej sikur diçka e tmerrshme do t’i ndodhë ndonjërit prej nesh. Ndoshta mua vetë,“ shtoi, duke kaluar dorën mbi sy, me një gjest dhimbjeje.

Burri më i madh qeshi. „E vetmja gjë e tmerrshme në botë është ennui, Dorian. Ky është i vetmi mëkat për të cilin s’ka falje. Por s’ka gjasa të vuajmë prej tij, përveç nëse këta tipat vazhdojnë të llomotisin për këtë gjë në darkë. Duhet t’u them se tema është e ndaluar. Sa për ogurët, s’ka gjë të tillë si ogur. Fati s’na dërgon lajmëtarë. Është tepër i mençur ose tepër mizor për këtë. Për më tepër, ç’dreqin mund të të ndodhë ty, Dorian? Ke gjithçka në botë që mund të dëshirojë një njeri. S’ka njeri që s’do të ishte i lumtur të ndërronte vend me ty.“

— S’ka njeri me të cilin s’do të ndërroja vend, Harri. Mos qesh kështu. Po të them të vërtetën. Fshatari fatkeq që sapo vdiq është më mirë se unë. S’kam tmerr nga vdekja. Është ardhja e vdekjes që më tmerron. Krahët e saj përbindësh duket sikur rrotullohen në ajrin e plumbtë rreth meje. Zot i madh! a s’e sheh një njeri që lëviz pas pemëve atje, që më vëzhgon, që më pret?

Lord Henri vështroi në drejtimin ku tregonte dora me dorezë që dridhej. „Po,“ tha duke buzëqeshur, „shoh kopshtarin që të pret. Besoj se do të të pyesë ç’lule do të kesh mbi tryezë sonte. Sa absurdisht nervoz që je, miku im! Duhet të vish te mjeku im kur të kthehemi në qytet.“

Doriani lëshoi një psherëtimë lehtësimi kur pa kopshtarin që po afrohej. Kopshtari preku kapelën, i hodhi një sy për një çast Lord Henrit në mënyrë të hezituar, dhe pastaj nxori një letër, që ia dha zotërisë së tij. „Hirësia e saj më tha të pres për përgjigje,“ mërmëriti.

Doriani e futi letrën në xhep. „Thuaji hirësisë së saj se po vij,“ tha ftohtë. Kopshtari u kthye dhe shkoi shpejt drejt shtëpisë.

— Sa u pëlqen grave të bëjnë gjëra të rrezikshme! — qeshi Lord Henri. — Është një nga cilësitë që i admiroj më shumë tek ato. Një grua do të flirtojë me këdo në botë për sa kohë që të tjerët po shikojnë.

— Sa të pëlqen ty të thuash gjëra të rrezikshme, Harri! Në rastin konkret, je krejt në rrugë të gabuar. E pëlqej shumë dukeshën, por s’e dua.

— Dhe dukesha të do shumë, por të pëlqen më pak, kështu që jeni shkëlqyeshëm të përshtatshëm.

— Po flet thashetheme, Harri, dhe thashethemet s’kanë kurrë ndonjë bazë.

— Baza e çdo thashethemeje është një siguri imorale, — tha Lord Henri, duke ndezur një cigare.

— Do të sakrifikoje këdo, Harri, për hir të një epigrami.

— Bota shkon në altar me dëshirën e saj, — qe përgjigjja.

— Do të doja të mund të dashuroja, — thirri Dorian Greji me një notë të thellë patosi në zë. — Por duket sikur e kam humbur pasionin dhe e kam harruar dëshirën. Jam tepër i përqendruar te vetja. Personaliteti im është bërë barrë për mua. Dua të shpëtoj, të iki, të harroj. Ishte budallallëk nga ana ime që erdha këtu fare. Më duket se do t’i dërgoj një telegram Harvey-t që ta përgatisë jahtin. Në jaht je i sigurt.

— I sigurt nga çfarë, Dorian? Je në ndonjë hall. Pse s’më thua ç’është? E di që do të të ndihmoja.

— S’mund të ta them, Harri, — u përgjigj ai me trishtim. — Dhe guxoj të them se është vetëm një fantazi imja. Ky aksident fatkeq më ka trazuar. Kam një parandjenjë të tmerrshme se diçka e tillë mund të më ndodhë mua.

— Ç’marrëzi!

— Shpresoj të jetë, por s’mund të mos e ndiej. Ah! ja dukesha, që duket si Artemida me fustan të qepur sipas porosisë. E shihni që u kthyem, Dukeshë.

— I kam dëgjuar të gjitha, zoti Grej, — u përgjigj ajo. — I gjori Geoffrey është tmerrësisht i mërzitur. Dhe duket se ju i kërkuat të mos e qëllonte lepurin. Sa e çuditshme!

— Po, ishte shumë e çuditshme. S’e di ç’më shtyu ta thoshja. Ndonjë tekë, besoj. Dukej më e bukura nga gjërat e vogla të gjalla. Por më vjen keq që jua treguan për njeriun. Është temë e shëmtuar.

— Është temë e bezdisshme, — ndërhyri Lord Henri. — S’ka fare vlerë psikologjike. Po ta kishte bërë Geoffrey qëllimisht, sa interesant do të ishte! Do të doja të njihja dikë që ka bërë një vrasje të vërtetë.

— Sa e shëmtuar nga ana jote, Harri! — thirri dukesha. — A s’është, zoti Grej? Harri, zoti Grej është sërish keq. Do t’i bjerë të fikët.

Doriani u drejtua me mundim dhe buzëqeshi. „S’është asgjë, Dukeshë,“ murmuriti; „nervat i kam tmerrësisht të prishura. Kaq. Kam frikë se eca tepër këtë mëngjes. S’e dëgjova ç’tha Harri. Ishte shumë e keqe? Duhet të ma thoni herë tjetër. Mendoj se duhet të shkoj të shtrihem. Më falni, apo jo?“

Kishin arritur te shkallët e mëdha që zbrisnin nga serra në tarracë. Ndërsa dera prej xhami u mbyll pas Dorianit, Lord Henri u kthye dhe vështroi dukeshën me sytë e tij të përgjumur. „A je shumë e dashuruar me të?“ pyeti.

Ajo nuk u përgjigj për ca kohë, por qëndroi duke vështruar peizazhin. „Do të doja ta dija,“ tha më në fund.

Ai tundi kokën. „Dija do të ishte fatale. Është pasiguria ajo që të magjeps. Mjegulla i bën gjërat të mrekullueshme.“

— Mund ta humbasësh rrugën.

— Të gjitha rrugët mbarojnë në të njëjtën pikë, Gledis e dashur.

— Cila është ajo?

— Zhgënjimi.

— Ishte début-i im në jetë, — psherëtiu ajo.

— Të erdhi i kurorëzuar.

— Jam lodhur nga gjethet e luleshtrydhes.

— Të shkojnë.

— Vetëm në publik.

— Do të të mungonin, — tha Lord Henri.

— S’do të ndahem as nga një petal.

— Monmouth-i ka veshë.

— Pleqëria dëgjon keq.

— A s’ka qenë kurrë xheloz?

— Do të doja të kishte qenë.

Ai vështroi përreth sikur të kërkonte diçka. „Ç’po kërkon?“ pyeti ajo.

— Butonin e floretës sate, — u përgjigj ai. — Të ka rënë.

Ajo qeshi. „E kam ende maskën.“

— Ta bën sytë më të bukur, — qe përgjigjja e tij.

Ajo qeshi përsëri. Dhëmbët i dukeshin si fara të bardha në një frut të kuq.

Lart, në dhomën e tij, Dorian Greji ishte shtrirë në një divan, me tmerr në çdo fije të trupit që i dridhej. Jeta i ishte bërë papritur një barrë tepër e shëmtuar për ta mbajtur. Vdekja e tmerrshme e rrahësit fatkeq, i qëlluar në korije si një kafshë e egër, i ishte dukur si paralajmërim i vdekjes edhe për veten. Gati i kishte rënë të fikët nga ajo që kishte thënë Lord Henri në një humor të rastit shakaje cinike.

Në orën pesë i ra ziles për shërbëtorin dhe i dha urdhër t’i përgatiste gjërat për ekspresin e natës për në qytet, dhe ta kishte karrocën te dera në tetë e gjysmë. Ishte i vendosur të mos flinte më asnjë natë në Selby Royal. Ishte vend me ogur të keq. Vdekja ecte atje në dritën e diellit. Bari i pyllit ishte spërkatur me gjak.

Pastaj i shkroi një pusullë Lord Henrit, duke i thënë se po shkonte në qytet për t’u konsultuar me mjekun dhe duke i kërkuar t’i priste mysafirët në mungesë të tij. Ndërsa po e futte në zarf, dikush trokiti në derë, dhe shërbëtori e njoftoi se kryeroja e gjahut donte ta takonte. Vrenjti vetullat dhe kafshoi buzën. „Fute brenda,“ mërmëriti, pas disa çastesh hezitimi.

Sapo hyri njeriu, Doriani nxori librin e çeqeve nga një sirtar dhe e hapi përpara vetes.

— Besoj se ke ardhur për aksidentin fatkeq të këtij mëngjesi, Thornton? — tha, duke marrë një pendë.

— Po, zotëri, — u përgjigj roja i gjahut.

— A ishte i martuar i ziu? A kishte njerëz që varen prej tij? — pyeti Doriani, duke u dukur i mërzitur. — Nëse po, s’do të doja të mbeteshin në nevojë, dhe do t’u dërgoj çfarëdo shume parash që të mendosh se duhet.

— S’e dimë kush është, zotëri. Për këtë mora guximin të vij te ju.

— S’e dini kush është? — tha Doriani pa gjallëri. — Ç’do të thuash? A s’ishte nga njerëzit e tu?

— Jo, zotëri. S’e kam parë kurrë më parë. Duket si detar, zotëri.

Penda i ra nga dora Dorian Grejit, dhe ndjeu sikur zemra i kishte ndaluar papritur së rrahuri. „Detar?“ thirri. „The detar?“

— Po, zotëri. Duket sikur ka qenë një lloj detari; i tatuar në të dy krahët, e gjëra të tilla.

— A iu gjet gjë përsipër? — tha Doriani, duke u përkulur përpara dhe duke e vështruar njeriun me sy të trembur. — Ndonjë gjë që të tregonte emrin?

— Ca para, zotëri — jo shumë, dhe një revolver me gjashtë fishekë. S’kishte asnjë emër. Një njeri me pamje të ndershme, zotëri, por disi i vrazhdë. Një lloj detari, mendojmë.

Doriani u hodh në këmbë. Një shpresë e tmerrshme i kaloi fluturimthi. E kapi si i çmendur. „Ku është trupi?“ thirri. „Shpejt! Duhet ta shoh menjëherë.“

— Është në një stallë bosh në Fermën e Shtëpisë, zotëri. Njerëzit s’duan ta kenë një gjë të tillë në shtëpitë e tyre. Thonë se kufoma sjell ogur të keq.

— Ferma e Shtëpisë! Shko atje menjëherë dhe më prit. Thuaji njërit nga karrocierët të ma sjellë kalin. Jo. S’ka rëndësi. Do të shkoj vetë në stalla. Do të kursejë kohë.

Pas më pak se një çerek ore, Dorian Greji po galoponte poshtë rrugicës së gjatë me pemë sa i fuqishëm ishte. Pemët dukej sikur kalonin pranë tij si procesion fantazmash, dhe hije të egra sikur hidheshin përtej rrugës së tij. Njëherë pela u shmang nga një shtyllë e bardhë porte dhe gati e rrëzoi. E fshikulloi në qafë me kamxhik. Ajo e çau ajrin e mugët si shigjetë. Gurët fluturonin nga thundrat e saj.

Më në fund arriti në Fermën e Shtëpisë. Dy burra po silleshin kot në oborr. U hodh nga shala dhe ia hodhi frerët njërit prej tyre. Në stallën më të largët vezullonte një dritë. Diçka dukej sikur i thoshte se trupi ishte atje, dhe ai nxitoi te dera dhe vuri dorën mbi shul.

Atje u ndal për një çast, duke ndier se ishte në buzë të një zbulimi që ose do ta ngrinte ose do ta rrënonte jetën e tij. Pastaj e shtyu derën dhe hyri.

Mbi një grumbull thasësh në qoshen e largët dergjej trupi i vdekur i një burri të veshur me një këmishë të trashë e një palë pantallona blu. Një shami me pika i ishte vënë mbi fytyrë. Një qiri i trashë, i ngulur në një shishe, kërciste pranë tij.

Dorian Greji u drodh. Ndjeu se dora e tij s’mund të ishte ajo që do ta hiqte shaminë, dhe thirri një nga shërbëtorët e fermës të vinte.

— Hiqe atë gjë nga fytyra. Dua ta shoh, — tha, duke u kapur pas shtyllës së derës për mbështetje.

Kur shërbëtori i fermës e bëri këtë, ai bëri një hap përpara. Një britmë gëzimi i shpërtheu nga buzët. Njeriu që ishte qëlluar në korije ishte Xhejms Veini.

Qëndroi aty për disa minuta duke vështruar trupin e vdekur. Ndërsa kthehej me kalë në shtëpi, sytë i kishte plot lot, sepse e dinte se ishte i sigurt.