Kapitulli XX · Portreti i Dorian Grejit

Ishte një natë e bukur, aq e ngrohtë sa e hodhi pallton mbi krah dhe as e vuri shallin e mëndafshtë rreth fytit. Ndërsa shëtiste ngadalë drejt shtëpisë, duke pirë cigaren, dy të rinj me veshje mbrëmjeje kaluan pranë tij. Dëgjoi njërin t’i pëshpëriste tjetrit: „Ai është Dorian Greji.“ Kujtoi sa i kënaqur ishte dikur kur e tregonin me gisht, ose e shikonin ngultas, ose flisnin për të. Tani ishte lodhur nga dëgjimi i emrit të vet. Gjysma e magjisë së fshatit të vogël ku kishte shkuar kaq shpesh kohët e fundit ishte se askush s’e dinte kush ishte. I kishte thënë shpesh vajzës që e kishte joshur ta donte se ishte i varfër, dhe ajo e kishte besuar. I kishte thënë njëherë se ishte i lig, dhe ajo kishte qeshur me të dhe i ishte përgjigjur se njerëzit e ligj ishin gjithmonë shumë të vjetër e shumë të shëmtuar. Ç’të qeshur që kishte! — krejt si një tushë që këndon. Dhe sa e bukur kishte qenë me fustanet e saj prej pambuku e kapelat e mëdha! S’dinte asgjë, por kishte gjithçka që ai kishte humbur.

Kur arriti në shtëpi, gjeti shërbëtorin që e priste zgjuar. E dërgoi të flinte, dhe u hodh mbi divanin në bibliotekë, dhe nisi të mendonte për disa nga gjërat që i kishte thënë Lord Henri.

A ishte vërtet e vërtetë se njeriu s’mund të ndryshonte kurrë? Ndjeu një mall të egër për pastërtinë e panjollosur të djalërisë së tij — djalërinë e tij të bardhë si trëndafil, siç e kishte quajtur njëherë Lord Henri. E dinte se e kishte njollosur veten, ia kishte mbushur mendjen me prishje dhe fantazisë i kishte dhënë tmerr; se kishte qenë ndikim i keq për të tjerët, dhe kishte përjetuar një gëzim të tmerrshëm duke qenë i tillë; dhe se, nga jetët që kishin kaluar nëpër të tijën, kishte qenë më e bukura e më plot premtime ajo që kishte turpëruar. Por a ishte e gjitha e pandreqshme? A s’kishte shpresë për të?

Ah! në ç’çast përbindësh krenarie e pasioni ishte lutur që portreti të mbante barrën e ditëve të tij, dhe ai ta ruante shkëlqimin e panjollosur të rinisë së përjetshme! Gjithë dështimi i tij ishte për shkak të kësaj. Më mirë për të sikur çdo mëkat i jetës së tij të kishte sjellë me vete ndëshkimin e tij të sigurt e të shpejtë. Kishte pastrim te ndëshkimi. Jo „Na fal mëkatet tona“, por „Na godit për paudhësitë tona“ duhej të ishte lutja e njeriut drejt një Zoti më të drejtë.

Pasqyra e gdhendur çuditërisht që i kishte dhënë Lord Henri, kaq shumë vite më parë tani, qëndronte mbi tryezë, dhe Kupidët me gjymtyrë të bardha qeshnin rreth saj si dikur. E mori, siç kishte bërë atë natë tmerri kur kishte vënë re për herë të parë ndryshimin në pikturën fatale, dhe me sy të egër e të turbulluar nga lotët vështroi në mburojën e saj të lëmuar. Njëherë, dikush që e kishte dashur tmerrësisht i kishte shkruar një letër të çmendur, që mbaronte me këto fjalë idhujtare: „Bota ka ndryshuar sepse ti je bërë prej fildishi e ari. Lakoret e buzëve të tua e rishkruajnë historinë.“ Frazat iu kthyen në kujtesë, dhe ia përsëriti vetes vazhdimisht. Pastaj e urreu bukurinë e vet, dhe duke e hedhur pasqyrën përdhe, e shtypi në cifla argjendi nën thembër. Ishte bukuria e tij ajo që e kishte rrënuar, bukuria e tij dhe rinia për të cilën ishte lutur. Po të mos ishin këto dy gjëra, jeta e tij mund të kishte qenë e lirë nga njolla. Bukuria e tij kishte qenë për të vetëm një maskë, rinia e tij vetëm një tallje. Ç’ishte rinia në rastin më të mirë? Një kohë e gjelbër, e papjekur, një kohë humoresh të cekëta e mendimesh të sëmura. Pse e kishte veshur livrenë e saj? Rinia e kishte prishur.

Ishte më mirë të mos mendonte për të kaluarën. Asgjë s’mund ta ndryshonte atë. Ishte për veten, dhe për të ardhmen e tij, që duhej të mendonte. Xhejms Veini ishte fshehur në një varr pa emër në varrezat e Selby-t. Alan Kempbelli e kishte vrarë veten me armë një natë në laboratorin e tij, por s’e kishte zbuluar sekretin që ishte detyruar ta dinte. Trazira, aq sa ishte, për zhdukjen e Bazil Hollvardit shpejt do të kalonte. Po zbehej tashmë. Ai ishte krejt i sigurt atje. As, në të vërtetë, s’ishte vdekja e Bazil Hollvardit ajo që e rëndonte më shumë. Ishte vdekja e gjallë e shpirtit të tij që e shqetësonte. Bazili kishte pikturuar portretin që ia kishte prishur jetën. S’mund t’ia falte këtë. Ishte portreti ai që kishte bërë gjithçka. Bazili i kishte thënë gjëra që ishin të padurueshme, e që megjithatë i kishte duruar me durim. Vrasja kishte qenë thjesht çmenduria e një çasti. Sa për Alan Kempbellin, vetëvrasja e tij kishte qenë vepra e tij. Ai kishte zgjedhur ta bënte. S’ishte asgjë për të.

Një jetë e re! Kjo ishte ajo që donte. Kjo ishte ajo që po priste. Me siguri e kishte filluar tashmë. Kishte kursyer një gjë të pafajshme, të paktën. S’do ta tundonte më kurrë pafajësinë. Do të ishte i mirë.

Ndërsa mendonte për Heti Merton-in, nisi të pyeste veten nëse portreti në dhomën e kyçur kishte ndryshuar. Me siguri s’ishte më kaq i tmerrshëm sa kishte qenë? Ndoshta, po t’i bëhej jeta e pastër, do të mund ta dëbonte çdo shenjë pasioni të lig nga fytyra. Ndoshta shenjat e së keqes kishin ikur tashmë. Do të shkonte të shikonte.

Mori llambën nga tryeza dhe u ngjit fshehurazi shkallëve. Ndërsa hiqte hekurat e derës, një buzëqeshje gëzimi i kaloi fluturimthi nëpër fytyrën çuditërisht të re dhe i qëndroi për një çast mbi buzë. Po, do të ishte i mirë, dhe gjëja e shëmtuar që e kishte fshehur s’do të ishte më tmerr për të. Ndjeu sikur barra i ishte hequr tashmë.

Hyri qetësisht, duke e kyçur derën pas vetes, siç e kishte zakon, dhe e tërhoqi pëlhurën e purpurt nga portreti. Një britmë dhimbjeje e indinjate i shpërtheu. S’mund të shihte asnjë ndryshim, përveç se në sy kishte një vështrim dinakërie dhe në gojë rrudhën e lakuar të hipokritit. Gjëja ishte ende e neveritshme — më e neveritshme, nëse ishte e mundur, se më parë — dhe vesa e kuqe që spërkaste dorën dukej më e ndritshme, dhe më shumë si gjak i sapoderdhur. Atëherë u drodh. A kishte qenë thjesht mendjemadhësia ajo që e kishte shtyrë ta bënte veprën e tij të vetme të mirë? Apo dëshira për një ndjesi të re, siç kishte lënë të kuptohej Lord Henri, me të qeshurën e tij tallëse? Apo ai pasion për të luajtur një rol që ndonjëherë na bën të bëjmë gjëra më të holla se vetë ne? Apo, ndoshta, të gjitha këto? Dhe pse ishte njolla e kuqe më e madhe se ç’kishte qenë? Dukej sikur ishte zvarritur si një sëmundje e tmerrshme mbi gishtat e rrudhur. Kishte gjak mbi këmbët e pikturuara, sikur gjëja të kishte pikuar — gjak edhe mbi dorën që s’e kishte mbajtur thikën. Të rrëfehej? A do të thoshte kjo se duhej të rrëfehej? Të dorëzohej e të vritej? Qeshi. Ndjeu se ideja ishte përbindëshe. Për më tepër, edhe sikur të rrëfehej, kush do ta besonte? S’kishte asnjë gjurmë të të vrarit kudo. Gjithçka që i përkiste ishte shkatërruar. Vetë ai i kishte djegur ato që kishin qenë poshtë. Bota thjesht do të thoshte se ishte i çmendur. Do ta mbyllnin nëse do të ngulte këmbë në historinë e tij… Megjithatë ishte detyra e tij të rrëfehej, të vuante turpin publik, e të bënte shlyerje publike. Kishte një Zot që i thërriste njerëzit t’ia tregonin mëkatet tokës po aq sa qiellit. Asgjë që të bënte s’do ta pastronte derisa ta kishte treguar mëkatin e vet. Mëkatin e vet? Ngriti supet. Vdekja e Bazil Hollvardit i dukej shumë e vogël. Po mendonte për Heti Merton-in. Sepse ishte një pasqyrë e padrejtë, kjo pasqyrë e shpirtit të tij që po vështronte. Mendjemadhësi? Kureshtje? Hipokrizi? A s’kishte pasur asgjë më shumë në heqjen e tij dorë veç këtyre? Kishte pasur diçka më shumë. Të paktën kështu mendonte. Por kush mund ta thoshte? … Jo. S’kishte pasur asgjë më shumë. Nga mendjemadhësia e kishte kursyer. Nga hipokrizia e kishte veshur maskën e mirësisë. Për hir të kureshtjes e kishte provuar mohimin e vetes. Tani e kuptonte këtë.

Por kjo vrasje — a do ta ndiqte gjithë jetën? A do të ishte gjithmonë i rënduar nga e kaluara e tij? A duhej vërtet të rrëfehej? Kurrë. Kishte mbetur vetëm një provë kundër tij. Vetë piktura — ajo ishte provë. Do ta shkatërronte. Pse e kishte mbajtur kaq gjatë? Dikur i kishte dhënë kënaqësi ta shihte duke ndryshuar e duke u plakur. Kohët e fundit s’kishte ndier asnjë kënaqësi të tillë. E kishte mbajtur zgjuar natën. Kur kishte qenë larg, ishte mbushur me tmerr se mos sy të tjerë e shikonin. I kishte sjellë melankoli mbi pasionet. Vetëm kujtimi i saj ia kishte prishur shumë çaste gëzimi. Kishte qenë për të si ndërgjegjja. Po, kishte qenë ndërgjegjja. Do ta shkatërronte.

Vështroi përreth dhe pa thikën që kishte goditur Bazil Hollvardin. E kishte pastruar shumë herë, derisa s’kishte mbetur asnjë njollë mbi të. Ishte e ndritshme, dhe shkëlqente. Ashtu siç kishte vrarë piktorin, do të vriste edhe veprën e piktorit, dhe gjithçka që ajo do të thoshte. Do ta vriste të kaluarën, dhe kur ajo të kishte vdekur, ai do të ishte i lirë. Do ta vriste këtë jetë përbindëshe të shpirtit, dhe pa paralajmërimet e saj të shëmtuara, do të ishte në paqe. E rrëmbeu gjënë, dhe e goditi pikturën me të.

U dëgjua një britmë, dhe një përplasje. Britma ishte aq e tmerrshme në agoninë e saj sa shërbëtorët e trembur u zgjuan dhe dolën fshehurazi nga dhomat e tyre. Dy zotërinj, që po kalonin në sheshin poshtë, u ndalën dhe vështruan lart te shtëpia e madhe. Ecën derisa takuan një polic dhe e sollën prapa. Njeriu i ra ziles disa herë, por s’pati përgjigje. Përveç një drite në njërën nga dritaret e sipërme, shtëpia ishte krejt e errët. Pas njëfarë kohe, ai iku dhe qëndroi në një portik ngjitur e vëzhgonte.

— E kujt është ajo shtëpi, polic? — pyeti më i madhi nga të dy zotërinjtë.

— E zotit Dorian Grej, zotëri, — u përgjigj polici.

Ata vështruan njëri-tjetrin, ndërsa iknin, dhe qeshën me përqeshje. Njëri prej tyre ishte ungji i Sir Henry Ashton-it.

Brenda, në pjesën e shërbëtorëve të shtëpisë, shërbëtorët gjysmë të veshur flisnin me pëshpëritje të ulëta me njëri-tjetrin. Plaka zonja Lif qante e përdridhte duart. Fransisi ishte i zbehtë si i vdekur.

Pas rreth një çerek ore, ai mori karrocierin dhe njërin nga shërbëtorët dhe u ngjit fshehurazi lart. Trokitën, por s’pati përgjigje. Thirrën. Gjithçka ishte e qetë. Më në fund, pasi u përpoqën kot ta çanin derën, dolën në çati dhe zbritën në ballkon. Dritaret u dorëzuan lehtë — shulat e tyre ishin të vjetër.

Kur hynë, gjetën të varur në mur një portret të shkëlqyer të zotërisë së tyre ashtu siç e kishin parë për herë të fundit, në gjithë mrekullinë e rinisë e të bukurisë së tij të hollë. I shtrirë në dysheme ishte një njeri i vdekur, me veshje mbrëmjeje, me një thikë në zemër. Ishte i fishkur, i rrudhur, dhe me fytyrë të neveritshme. Vetëm kur ia shqyrtuan unazat e njohën kush ishte.