Kapitulli XVII · Portreti i Dorian Grejit

Një javë më vonë Dorian Greji ishte ulur në serrën e Selby Royal, duke biseduar me dukeshën e bukur të Monmouth-it, e cila, me burrin e saj, një burrë gjashtëdhjetëvjeçar me pamje të rraskapitur, ishte mes mysafirëve të tij. Ishte koha e çajit, dhe drita e butë e llambës së madhe të mbuluar me dantella që qëndronte mbi tryezë ndriçonte porcelanin e brishtë dhe argjendin e rrahur të servisit që drejtonte dukesha. Duart e saj të bardha lëviznin me hijeshi mes filxhanëve, dhe buzët e saj të plota e të kuqe buzëqeshnin për diçka që i kishte pëshpëritur Doriani. Lord Henri rrinte i mbështetur pas në një kolltuk thupre të mbuluar me mëndafsh, duke i vështruar. Mbi një divan ngjyrë pjeshke rrinte Ledi Narborough, duke u shtirur se dëgjonte përshkrimin e dukës për brumbullin e fundit brazilian që i kishte shtuar koleksionit. Tre të rinj me kostume të përpunuara duhani u shpërndanin ëmbëlsira çaji disa grave. Grupi i mysafirëve përbëhej nga dymbëdhjetë veta, dhe priteshin të tjerë të vinin të nesërmen.

— Për çfarë po flisni ju të dy? — tha Lord Henri, duke shkuar ngadalë te tryeza dhe duke lënë filxhanin. — Shpresoj që Doriani të të ketë treguar për planin tim për t’i ripagëzuar të gjitha, Gledis. Është ide e këndshme.

— Por unë s’dua të më ripagëzojnë, Harri, — ia ktheu dukesha, duke e vështruar me sytë e saj të mrekullueshëm. — Jam krejt e kënaqur me emrin tim, dhe jam e sigurt që edhe zoti Grej duhet të jetë i kënaqur me të vetin.

— E dashura Gledis, s’do ta ndryshoja asnjërin emër për asgjë në botë. Janë të dy të përsosur. Po mendoja kryesisht për lulet. Dje këputa një orkide për xhaketën. Ishte një gjë e mrekullueshme me pika, aq efektive sa shtatë mëkatet vdekjeprurëse. Në një çast pa mend pyeta njërin nga kopshtarët si quhej. Më tha se ishte një ekzemplar i bukur i Robinsoniana-s,¹ ose diçka e tmerrshme e atij lloji. Është e vërtetë e trishtueshme, por e kemi humbur aftësinë për t’u dhënë emra të bukur gjërave. Emrat janë gjithçka. Unë s’grindem kurrë me veprimet. E vetmja grindje që kam është me fjalët. Për këtë arsye e urrej realizmin vulgar në letërsi. Njeriu që e quan lopatën lopatë duhet detyruar ta përdorë. Është e vetmja gjë për të cilën është i zoti.

— Atëherë si duhet të të quajmë ty, Harri? — pyeti ajo.

— Emri i tij është Princi Paradoks, — tha Doriani.

— E njoh menjëherë, — thirri dukesha.

— S’dua as ta dëgjoj, — qeshi Lord Henri, duke u lëshuar në një karrige. — Nga një etiketë s’ka shpëtim! E refuzoj titullin.

— Mbretërit s’mund të heqin dorë nga froni, — ra si paralajmërim nga buzë të bukura.

— Do që ta mbroj fronin tim, pra?

— Po.

— Unë jap të vërtetat e së nesërmes.

— Unë preferoj gabimet e së sotmes, — u përgjigj ajo.

— Më çarmatos, Gledis, — thirri ai, duke e kapur humorin e saj kokëfortë.

— Nga mburoja, Harri, jo nga heshta.

— Unë s’dal kurrë në turne kundër bukurisë, — tha ai, me një lëvizje të dorës.

— Ky është gabimi yt, Harri, më beso. E çmon shumë tepër bukurinë.

— Si mund ta thuash këtë? E pranoj që mendoj se është më mirë të jesh i bukur se i mirë. Por nga ana tjetër, askush s’është më i gatshëm se unë të pranojë se është më mirë të jesh i mirë se i shëmtuar.

— Atëherë shëmtia është një nga shtatë mëkatet vdekjeprurëse? — thirri dukesha. — Ç’bëhet me krahasimin tënd për orkidenë?

— Shëmtia është një nga shtatë virtytet vdekjeprurëse, Gledis. Ti, si konservatore e mirë, s’duhet t’i nënvlerësosh. Birra, Bibla dhe shtatë virtytet vdekjeprurëse e kanë bërë Anglinë tonë atë që është.

— S’e do vendin tënd, pra? — pyeti ajo.

— Jetoj në të.

— Që ta qortosh më mirë.

— Do që ta marr vendimin e Evropës për të? — pyeti ai.

— Ç’thonë për ne?

— Që Tartufi ka emigruar në Angli dhe ka hapur dyqan.

— Kjo është jotja, Harri?

— Ta dhuroj ty.

— S’mund ta përdor. Është tepër e vërtetë.

— S’ke pse të kesh frikë. Bashkatdhetarët tanë s’e njohin kurrë një përshkrim.

— Janë praktikë.

— Janë më shumë dinakë se praktikë. Kur e mbyllin librin e llogarive, e balancojnë budallallëkun me pasurinë, dhe vesin me hipokrizinë.

— Megjithatë, kemi bërë gjëra të mëdha.

— Gjërat e mëdha na janë hedhur mbi kurriz, Gledis.

— E kemi mbajtur barrën e tyre.

— Vetëm deri në Bursë.

Ajo tundi kokën. „Unë besoj te raca,“ thirri.

— Ajo përfaqëson mbijetesën e atyre që shtyjnë me bërryla.

— Ka zhvillim.

— Rrënimi më magjeps më shumë.

— Po arti? — pyeti ajo.

— Është sëmundje.

— Dashuria?

— Iluzion.

— Feja?

— Zëvendësuesi i modës për besimin.

— Je skeptik.

— Kurrë! Skepticizmi është fillimi i besimit.

— Ç’je atëherë?

— Të përkufizosh do të thotë të kufizosh.

— Më jep një fije.

— Fijet këputen. Do ta humbje rrugën në labirint.

— Më huton. Le të flasim për dikë tjetër.

— Mikpritësi ynë është temë e këndshme. Para shumë vitesh e pagëzuan Princi i Kaltër.

— Ah! mos ma kujto këtë, — thirri Dorian Greji.

— Mikpritësi ynë është mjaft i keq këtë mbrëmje, — u përgjigj dukesha, duke u skuqur. — Besoj se mendon që Monmouth-i u martua me mua mbi baza thjesht shkencore, si ekzemplari më i mirë që mund të gjente i një fluture moderne.

— Mirë, shpresoj që të mos ju ngulë gjilpëra, Dukeshë, — qeshi Doriani.

— Oh! këtë e bën tashmë shërbyesja ime, zoti Grej, kur mërzitet me mua.

— Po për çfarë mërzitet me ju, Dukeshë?

— Për gjërat më të vogla, zoti Grej, ju siguroj. Zakonisht sepse hyj në nëntë pa dhjetë dhe i them se duhet të jem e veshur deri në tetë e gjysmë.

— Sa e paarsyeshme nga ana e saj! Duhet ta njoftoni për largim.

— S’guxoj, zoti Grej. E po, ajo më shpik kapelat. E mbani mend atë që kisha në mbrëmjen në kopsht të Ledi Hilstone-it? S’e mbani, por është bukur nga ana juaj që shtireni se e mbani. Mirë, ajo e bëri nga hiçi. Të gjitha kapelat e mira bëhen nga hiçi.

— Si të gjitha reputacionet e mira, Gledis, — ndërhyri Lord Henri. — Çdo efekt që bën të fiton një armik. Për të qenë popullor duhet të jesh mediokër.

— Jo me gratë, — tha dukesha, duke tundur kokën; — dhe gratë e sundojnë botën. Ju siguroj se ne s’i durojmë dot mediokritetet. Ne gratë, siç thotë dikush, duam me veshët, ashtu si ju burrat doni me sytë, nëse doni ndonjëherë fare.

— Më duket se ne s’bëjmë kurrë gjë tjetër, — murmuriti Doriani.

— Ah! atëherë ju s’doni kurrë vërtet, zoti Grej, — u përgjigj dukesha me trishtim të shtirur.

— E dashura Gledis! — thirri Lord Henri. — Si mund ta thuash këtë? Romanca jeton me përsëritje, dhe përsëritja e kthen një oreks në art. Për më tepër, çdo herë që dashurohesh është e vetmja herë që ke dashuruar ndonjëherë. Ndryshimi i objektit s’e ndryshon njëshmërinë e pasionit. Thjesht e intensifikon. Mund të kemi në jetë të shumtën një përvojë të madhe, dhe sekreti i jetës është ta riprodhosh atë përvojë sa më shpesh të jetë e mundur.

— Edhe kur të ka plagosur, Harri? — pyeti dukesha pas një heshtjeje.

— Sidomos kur të ka plagosur, — u përgjigj Lord Henri.

Dukesha u kthye dhe vështroi Dorian Grejin me një shprehje të çuditshme në sy. „Ç’thoni ju për këtë, zoti Grej?“ pyeti.

Doriani hezitoi për një çast. Pastaj hodhi kokën pas dhe qeshi. „Unë jam gjithmonë dakord me Harrin, Dukeshë.“

— Edhe kur gabon?

— Harri s’gabon kurrë, Dukeshë.

— Dhe a ju bën të lumtur filozofia e tij?

— S’e kam kërkuar kurrë lumturinë. Kush e do lumturinë? Kam kërkuar kënaqësinë.

— Dhe e keni gjetur, zoti Grej?

— Shpesh. Tepër shpesh.

Dukesha psherëtiu. „Unë po kërkoj paqen,“ tha, „dhe nëse s’shkoj të vishem, s’do ta kem fare këtë mbrëmje.“

— Më lini t’ju marr ca orkide, Dukeshë, — thirri Doriani, duke u ngritur me vrull dhe duke ecur poshtë serrës.

— Po flirton në mënyrë të turpshme me të, — i tha Lord Henri kushërirës së tij. — Më mirë ki kujdes. Është shumë magjepsës.

— Po të mos ishte, s’do të kishte betejë.

— Grek ndesh Grek, pra?

— Unë jam në anën e trojanëve. Ata luftuan për një grua.

— U mundën.

— Ka gjëra më të këqija se robëria, — u përgjigj ajo.

— Galopon me fre të lëshuar.

— Shpejtësia jep jetë, — qe riposte-ja.²

— Do ta shkruaj në ditarin tim sonte.

— Çfarë?

— Që fëmija i djegur e do zjarrin.

— S’jam as përvëluar. Krahët m’i ka të paprekur.

— I përdor për gjithçka, përveç fluturimit.

— Guximi ka kaluar nga burrat te gratë. Është përvojë e re për ne.

— Ke një rivale.

— Kë?

Ai qeshi. „Ledi Narborough-un,“ pëshpëriti. „E adhuron krejtësisht.“

— Më mbush me ankth. Thirrja te lashtësia është fatale për ne që jemi romantike.

— Romantike! Ju i keni të gjitha metodat e shkencës.

— Burrat na kanë edukuar.

— Por s’ju kanë shpjeguar.

— Na përshkruaj si gjini, — qe sfida e saj.

— Sfinksa pa sekrete.³

Ajo e vështroi duke buzëqeshur. „Sa po vonohet zoti Grej!“ tha. „Le të shkojmë ta ndihmojmë. S’ia kam thënë ende ngjyrën e fustanit.“

— Ah! duhet ta përshtatësh fustanin me lulet e tij, Gledis.

— Kjo do të ishte dorëzim i parakohshëm.

— Arti romantik fillon me kulmin e tij.

— Duhet të ruaj një mundësi për tërheqje.

— Në mënyrën parthe?

— Ata gjetën shpëtim në shkretëtirë. Unë s’mund ta bëj këtë.

— Gratë s’lejohen gjithmonë të zgjedhin, — u përgjigj ai, por mezi e kishte mbaruar fjalinë kur nga skaji i largët i serrës erdhi një rënkim i mbytur, i ndjekur nga zhurma e shurdhët e një rënieje të rëndë. Të gjithë u ngritën. Dukesha qëndroi e palëvizur nga tmerri. Dhe me frikë në sy, Lord Henri vrapoi nëpër palmat që përplaseshin dhe gjeti Dorian Grejin të shtrirë me fytyrë përmbys mbi dyshemenë me pllaka, i rënë si i vdekur.

U mbart menjëherë në sallonin blu dhe u shtri mbi një nga divanet. Pas pak erdhi në vete dhe vështroi përreth me një shprehje të hutuar.

— Ç’ka ndodhur? — pyeti. — Oh! më kujtohet. A jam i sigurt këtu, Harri? — Nisi të dridhej.

— Dorian i dashur, — u përgjigj Lord Henri, — thjesht të ra të fikët. Kaq ishte. Duhet të jesh lodhur tepër. Më mirë mos zbrit për darkë. Do ta zë unë vendin tënd.

— Jo, do të zbres, — tha ai, duke u përpjekur të ngrihej. — Më mirë të zbres. S’duhet të mbetem vetëm.

Shkoi në dhomën e tij dhe u vesh. Kishte një shkujdesje të egër gazmendi në sjelljen e tij ndërsa rrinte në tryezë, por herë pas here një drithërimë tmerri e përshkonte kur kujtonte se, i shtypur pas dritares së serrës, si një shami e bardhë, kishte parë fytyrën e Xhejms Veinit duke e vëzhguar.

Shënime

1. Robinsoniana: emër latinisht i një varieteti orkideje. Lord Henri tallet me emrat e gjatë shkencorë të luleve. ↩︎

2. Riposte (frëngjisht): kundërgoditje në skermë; përgjigje e shpejtë e therëse. ↩︎

3. „Sfinksi pa sekret“ është titulli i një tregimi të vetë Wilde-it (1887), për një grua që mbështillet në mister pa pasur asnjë sekret. ↩︎