Kapitulli V — Fshikulluesi · Procesi

Kur K., një nga mbrëmjet e ardhshme, po kalonte nëpër korridorin që e ndante zyrën e tij nga shkallët kryesore — këtë herë po shkonte në shtëpi gati i fundit; vetëm në ekspeditë punonin ende dy shërbyes në rrethin e vogël të dritës së një llambe elektrike —, dëgjoi pas një dere, pas së cilës gjithmonë kishte menduar se ishte vetëm një dhomë plaçkash, pa e parë kurrë vetë, të nxirreshin psherëtima. U ndal i habitur dhe dëgjoi edhe një herë, për t’u siguruar se nuk gabohej — për pak u bë qetësi, por pastaj ishin prapë psherëtima. — Në fillim deshi të thërriste një nga shërbyesit; ndoshta mund t’i duhej një dëshmitar; por pastaj e pushtoi një kureshtje aq e papërmbajtshme, sa gati e shqeu derën duke e hapur. Ishte, siç e kishte menduar drejt, një dhomë plaçkash. Formularë të vjetër të shtypur, që s’vlenin më, shishe boje prej balte, bosh e të përmbysura, ishin menjëherë pas pragut. Por në vetë dhomën qëndronin tre burra, të kërrusur në hapësirën e ulët. Një qiri i ngulur mbi një raft u jepte dritë. „Ç’bëni ju këtu?“ pyeti K., duke u ngatërruar nga eksitimi, por jo me zë të lartë. Njëri burrë, që me sa dukej sundonte mbi të tjerët dhe që tërhoqi i pari vëmendjen, ishte futur në njëfarë veshjeje të errët prej lëkure, që ia linte lakuriq qafën deri thellë në gjoks dhe krahët krejt. Ai nuk u përgjigj. Por dy të tjerët thirrën: „Zotëri! Do të na fshikullojnë, sepse u ankuat për ne te gjykatësi hetues.“ Dhe vetëm tani K. e kuptoi se ishin vërtet rojet Franc dhe Vilem, dhe se i treti mbante në dorë një thupër për t’i fshikulluar. „Hë“, tha K. dhe i vështroi ngultas, „unë nuk jam ankuar, thashë vetëm se si ndodhi në banesën time. Dhe ju nuk u sollët aspak pa të meta.“ „Zotëri“, tha Vilemi, ndërsa Franci, pas tij, me sa dukej përpiqej të mbrohej nga i treti, „po ta dinit sa keq paguhemi, do të na gjykonit më mirë. Unë kam një familje për të mbajtur, dhe Franci këtu donte të martohej; njeriu përpiqet të pasurohet si të mundet; vetëm me punë nuk ia del, qoftë edhe me më të mundimshmen. Të brendshmet tuaja të holla më joshën; natyrisht, rojeve u ndalohet të veprojnë kështu, ishte e padrejtë, por është traditë që të brendshmet t’u takojnë rojeve; kështu ka qenë gjithmonë, besomëni; dhe është edhe e kuptueshme: ç’vlejnë më gjëra të tilla për atë që është aq fatkeq sa ta arrestojnë? Por, sigurisht, po ta nxjerrë ai këtë publikisht, atëherë duhet të vijë ndëshkimi.“ „Atë që thoni tani, unë s’e dija; edhe nuk kam kërkuar aspak ndëshkimin tuaj; për mua bëhej fjalë për një parim.“ „Franc“, iu kthye Vilemi rojes tjetër, „a s’të thashë që zotëria nuk e ka kërkuar ndëshkimin tonë? Tani e dëgjon që as nuk e ka ditur se do të na ndëshkonin.“ „Mos u prek nga fjalë të tilla“, i tha i treti K.-së, „ndëshkimi është po aq i drejtë sa edhe i pashmangshëm.“ „Mos e dëgjo“, tha Vilemi dhe u ndal vetëm për ta çuar shpejt në gojë dorën, mbi të cilën kishte marrë një të rënë thupre, „ne po ndëshkohemi vetëm sepse na denoncove. Përndryshe s’do të na kishte ndodhur gjë, edhe sikur të kishin mësuar ç’kemi bërë. A mund ta quash këtë drejtësi? Ne të dy, por sidomos unë, ishim provuar prej kohësh si roje shumë të mira — ti vetë duhet ta pranosh se, nga pikëpamja e autoritetit, ne ruajtëm mirë —; kishim shpresë të ngjiteshim dhe me siguri do të bëheshim së shpejti edhe fshikullues, si ky këtu, që thjesht pati fatin të mos e denonconte njeri, sepse një denoncim i tillë ndodh vërtet shumë rrallë. Dhe tani, zotëri, çdo gjë ka humbur, karriera jonë ka mbaruar, do të na duhet të bëjmë punë edhe shumë më të ulëta se shërbimi i rojes, dhe për më tepër tani na hanë këto fshikullime tmerrësisht të dhimbshme.“ „Vallë shkakton thupra dhimbje të tilla?“ pyeti K. dhe shqyrtoi thuprën që fshikulluesi e tundte para tij. „Do të na duhet të zhvishemi krejt lakuriq“, tha Vilemi. „Ah, ashtu“, tha K. dhe e vështroi me vëmendje fshikulluesin; ishte nxirë nga dielli si detar dhe kishte një fytyrë të egër e të freskët. „S’ka asnjë mundësi që këtyre të dyve t’u kursehen fshikullimet?“ e pyeti ai. „Jo“, tha fshikulluesi dhe tundi kokën duke buzëqeshur. „Zhvishuni“, u urdhëroi ai rojeve. Dhe K.-së i tha: „S’duhet t’u besosh gjithçka; nga frika e fshikullimeve janë bërë tashmë pak si mendjelehtë. Ato që tregoi ky këtu, për shembull“ — tregoi Vilemin — „për karrierën e tij të mundshme, janë vërtet qesharake. Shih sa i trashë është — të rënat e para të thuprës do të humbasin fare në dhjamë. — E di nga u bë kaq i trashë? E ka zakon t’u hajë mëngjesin të gjithë të arrestuarve. A s’ta hëngri edhe ty mëngjesin? Hë, ta thashë. Por një njeri me një bark të tillë s’mund të bëhet kurrë e asnjëherë fshikullues; kjo është krejtësisht e përjashtuar.“ „Ka edhe fshikullues të tillë“, pohoi Vilemi, që po zgjidhte rripin e pantallonave. „Jo“, tha fshikulluesi dhe ia kaloi thuprën nëpër qafë aq fort, sa ky u drodh, „ti s’duhet të dëgjosh, por të zhvishesh.“ „Do të të shpërbleja mirë, po t’i lësh të ikin“, tha K. dhe, pa e vështruar më fshikulluesin — punë të tilla zgjidhen më mirë kur të dyja palët i mbajnë sytë ulur —, nxori portofolin. „Ti do të më denoncosh pastaj edhe mua“, tha fshikulluesi, „dhe të më bësh të ha fshikullime edhe unë. Jo, jo!“ „Ji i arsyeshëm, pra“, tha K., „po të kisha dashur që këta të dy të ndëshkoheshin, nuk do të doja tani t’i shpengoja. Mund ta përplasja thjesht derën këtu, të mos doja të shihja e të dëgjoja asgjë më dhe të shkoja në shtëpi; por unë nuk e bëj këtë; përkundrazi, dua seriozisht t’i çliroj; po ta kisha marrë me mend se do të ndëshkoheshin, ose edhe vetëm se mund të ndëshkoheshin, nuk do t’ua kisha përmendur kurrë emrat. Sepse unë nuk i quaj fare fajtorë; fajtore është organizata, fajtorë janë nëpunësit e lartë.“ „Ashtu është!“ thirrën rojet dhe menjëherë morën një të rënë mbi shpinat e tyre tashmë të zhveshura. „Po të kishe këtu, nën thuprën tënde, një gjykatës të lartë“, tha K. dhe, ndërsa fliste, shtypi poshtë thuprën që po ngrihej sërish, „vërtet nuk do të të pengoja të godisje; përkundrazi, do të të jepja edhe para, që të forcoheshe për këtë punë të mirë.“ „Ajo që thua tingëllon e besueshme“, tha fshikulluesi, „por unë nuk marr ryshfet. Jam punësuar për të fshikulluar, prandaj fshikulloj.“ Roja Franc, që, ndoshta duke pritur një përfundim të mirë nga ndërhyrja e K.-së, deri atëherë kishte qenë mjaft i përmbajtur, tani doli te dera, i veshur vetëm me pantallona, u gjunjëzua, iu var K.-së në krah dhe pëshpëriti: „Po të mos mund të arrish falje për të dy ne, përpiqu të paktën të më çlirosh mua. Vilemi është më i vjetër se unë, në çdo pikëpamje më pak i ndjeshëm; edhe ka marrë një herë, para disa vjetësh, një ndëshkim të lehtë me fshikullim; kurse unë nuk jam çnderuar ende, dhe në atë veprim më shtyu vetëm Vilemi, që është mësuesi im në të mirë e në të keq. Poshtë, para bankës, e dashura ime e gjorë pret si do të përfundojë; më vjen kaq turp, sa s’ka më keq.“ Me xhaketën e K.-së fshiu fytyrën, që i ishte mbuluar krejt me lot. „Nuk pres më“, tha fshikulluesi, e kapi thuprën me të dyja duart dhe i ra Francit, ndërsa Vilemi ishte strukur në një qoshe dhe shikonte fshehurazi, pa guxuar ta kthente kokën. Atëherë u ngrit britma që lëshoi Franci, e pandarë dhe e pandryshueshme; dukej sikur nuk vinte nga një njeri, por nga një vegël e torturuar; gjithë korridori rënkoi prej saj; gjithë godina duhej ta dëgjonte. „Mos bërtit!“ thirri K.; nuk mundi ta përmbante veten; dhe ndërsa vështronte me ankth nga ana prej nga duhej të vinin shërbyesit, e shtyu Francin, jo fort, por mjaft fort sa ai, i alivanosur, ra përdhe dhe, në ngërç, kërkonte me duar dyshemenë; por goditjeve nuk u shpëtoi; thupra e gjente edhe përdhe; ndërsa ai rrokullisej poshtë saj, maja e saj ngrihej e ulej rregullisht. Dhe tashmë në largësi u shfaq një shërbyes, dhe disa hapa pas tij një i dytë. K. e kishte përplasur shpejt derën, kishte shkuar te një dritare aty pranë që binte në oborr dhe e hapi. Britmat kishin pushuar krejtësisht. Që të mos linte shërbyesit të afroheshin, thirri: „Jam unë.“ „Mirëmbrëma, zoti prokurist!“ u thirr në përgjigje. „Ndodhi gjë?“ „Jo, jo“, u përgjigj K., „vetëm një qen po bërtet në oborr.“ Meqë shërbyesit prapëseprapë nuk lëvizën, shtoi: „Mund të vazhdoni punën tuaj.“ Që të mos i duhej të hynte në bisedë me shërbyesit, u përkul jashtë dritares. Kur pas pak shikoi sërish në korridor, ata kishin ikur. Por K. tani mbeti te dritarja; në dhomën e plaçkave nuk guxonte të shkonte dhe në shtëpi nuk donte të shkonte. Ishte një oborr i vogël katror ai që shihte poshtë; përreth ishin vendosur zyra; të gjitha dritaret ishin tashmë të errëta; vetëm ato më lart kapnin një pasqyrim të hënës. K. përpiqej me mundim të depërtonte me sy në errësirën e një qosheje të oborrit, ku ishin futur njëra brenda tjetrës disa karroca dore. E mundonte që nuk ia kishte dalë ta pengonte fshikullimin, por nuk ishte faji i tij që nuk ia kishte dalë; po të mos kishte bërtitur Franci — sigurisht, duhej t’i kishte dhembur shumë, por në një çast vendimtar duhet ta përmbash veten —, po të mos kishte bërtitur, K., të paktën me shumë gjasë, do të kishte gjetur edhe ndonjë mjet tjetër për ta bindur fshikulluesin. Po të ishin hurdhë të gjithë nëpunësit e shkallës më të ulët, pse pikërisht fshikulluesi, që kishte detyrën më çnjerëzore, të bënte përjashtim? K. e kishte vënë re edhe mirë si i shkëlqyen sytë kur pa kartëmonedhën; me sa dukej, e kishte marrë seriozisht fshikullimin vetëm për ta ngritur edhe pak shumën e ryshfetit. Dhe K. nuk do të kishte kursyer; ai vërtet donte t’i çlironte rojet; meqë kishte filluar tashmë ta luftonte prishjen e kësaj gjyqësie, kuptohej vetvetiu që do të ndërhynte edhe nga kjo anë. Por në çastin kur Franci kishte nisur të bërtiste, natyrisht, gjithçka kishte mbaruar. K. nuk mund të lejonte që shërbyesit, e ndoshta edhe gjithfarë njerëzish të tjerë, të vinin dhe ta gjenin duke bërë pazar me shoqërinë në dhomën e plaçkave. Këtë sakrificë vërtet nuk mund ta kërkonte askush nga K. Po ta kishte pasur ndër mend ta bënte, do të kishte qenë gati më e thjeshtë që K. të zhvishej vetë dhe t’i ofrohej fshikulluesit në vend të rojeve. Për më tepër, fshikulluesi me siguri nuk do ta kishte pranuar këtë zëvendësim, sepse kështu, pa fituar ndonjë përparësi, do ta kishte shkelur rëndë detyrën e tij, dhe me siguri do ta kishte shkelur dyfish, sepse K., për sa kohë që ishte në procedurë, duhej të ishte i paprekshëm për të gjithë punonjësit e gjykatës. Sigurisht, këtu mund të vlenin edhe rregulla të veçanta. Sidoqoftë, K. s’kishte mundur të bënte gjë tjetër veçse ta përplaste derën, megjithëse as kështu nuk ishte larguar për K.-në çdo rrezik. Që në fund i kishte dhënë edhe një të shtyrë Francit, kjo ishte për të ardhur keq dhe mund të justifikohej vetëm me eksitimin e tij.

Në largësi dëgjoi hapat e shërbyesve; që të mos u binte në sy, e mbylli dritaren dhe shkoi drejt shkallëve kryesore. Te dera e dhomës së plaçkave u ndal pak dhe dëgjoi. Ishte krejt qetë. Burri mund t’i kishte vrarë rojet me fshikullime; ata ishin dhënë krejtësisht në pushtetin e tij. K. e kishte zgjatur tashmë dorën drejt dorezës, por pastaj e tërhoqi sërish. Nuk mund të ndihmonte më askënd, dhe shërbyesit do të vinin menjëherë; por iu betua vetes se do ta ngrinte sërish këtë çështje dhe se fajtorët e vërtetë, nëpunësit e lartë, asnjëri prej të cilëve s’kishte guxuar ende t’i dilte përpara, do t’i ndëshkonte siç duhej, me aq sa ishte në fuqinë e tij. Kur zbriti shkallët e jashtme të bankës, i vëzhgoi me kujdes të gjithë kalimtarët, por as në rrethinat më të largëta nuk dukej ndonjë vajzë që të priste dikë. Fjala e Francit, që e dashura e priste, doli të ishte një gënjeshtër, sigurisht e falshme, që kishte pasur vetëm qëllimin të zgjonte më shumë mëshirë.

Edhe ditën tjetër rojet nuk i hiqeshin K.-së nga mendja; në punë ishte i shpërqendruar dhe, për ta përballuar, iu desh të rrinte në zyrë edhe pak më gjatë se një ditë më parë. Kur, duke u kthyer në shtëpi, kaloi përsëri pranë dhomës së plaçkave, e hapi nga zakoni. Para asaj që pa, në vend të errësirës që priste, nuk dinte si ta mblidhte veten. Gjithçka ishte e pandryshuar, ashtu siç e kishte gjetur mbrëmjen e kaluar kur hapi derën. Formularët dhe shishet e bojës fill pas pragut, fshikulluesi me thuprën, rojet ende plotësisht të veshur, qiriu mbi raft, dhe rojet nisën të qaheshin e thirrën: „Zotëri!“ Menjëherë K. e përplasi derën dhe i ra edhe me grushta, sikur kështu të mbyllej më fort. Gati duke qarë, vrapoi te shërbyesit, që punonin të qetë te makinat e kopjimit dhe e ndërprenë punën të habitur. „Pastrojeni më në fund atë dhomë plaçkash!“ thirri ai. „Po mbytemi në pisllëk.“ Shërbyesit ishin gati ta bënin ditën tjetër; K. pohoi me kokë; tani, vonë në mbrëmje, nuk mund t’i detyronte më të bënin atë punë, siç e kishte pasur në të vërtetë ndër mend. U ul pak, për t’i mbajtur shërbyesit për ca kohë afër vetes, ngatërroi disa kopje, duke menduar se kështu linte përshtypjen se po i kontrollonte, dhe pastaj, kur e kuptoi se shërbyesit nuk do të guxonin të largoheshin njëkohësisht me të, shkoi në shtëpi i lodhur dhe pa asnjë mendim në kokë.