Kapitulli X — Fundi · Procesi

Në prag të ditëlindjes së tij të tridhjetenjëtë — ishte rreth orës nëntë të mbrëmjes, ora e qetësisë nëpër rrugë — erdhën në banesën e K.-së dy zotërinj. Me redingota, të zbehtë e të trashë, me kapela cilindër që dukeshin të palëvizshme. Pas një formaliteti të vogël te dera e banesës, për atë se kush do të hynte i pari, i njëjti formalitet u përsërit në përmasa më të mëdha para derës së K.-së. Pa i qenë njoftuar vizita, K., i veshur gjithashtu me të zeza, rrinte ulur në një kolltuk pranë derës dhe vishte ngadalë doreza të reja, që i shtrëngoheshin fort pas gishtave, në qëndrimin e atij që pret mysafirë. U ngrit menjëherë dhe i vështroi zotërinjtë me kureshtje. „Ju, pra, jeni caktuar për mua?“ pyeti ai. Zotërinjtë pohuan me kokë; njëri tregoi tjetrin me kapelën cilindër në dorë. K. e pranoi me vete se kishte pritur një vizitë tjetër. Shkoi te dritarja dhe vështroi edhe një herë rrugën e errët. Edhe gati të gjitha dritaret në anën tjetër të rrugës ishin ende të errëta; në shumë prej tyre perdet ishin ulur. Në një dritare të ndriçuar të katit, disa fëmijë të vegjël luanin me njëri-tjetrin pas një kangjelle dhe, ende të paaftë të lëviznin nga vendet e tyre, zgjatnin duart e vogla drejt njëri-tjetrit. „Më dërgojnë aktorë të vjetër, të rangut të ulët“, i tha vetes K. dhe vështroi përreth, për t’u bindur edhe një herë. „Kërkojnë të ma mbarojnë punën me pak.“ K. u kthye papritur nga ata dhe pyeti: „Në cilin teatër luani?“ „Teatër?“ pyeti njëri zotëri, me cepat e buzëve që i dridheshin, duke i kërkuar këshillë tjetrit. Tjetri u soll si një memec që lufton me organizmin e tij kokëfortë. „Nuk janë përgatitur që t’i pyesin“, i tha vetes K. dhe shkoi të merrte kapelën.

Që në shkallë zotërinjtë deshën ta kapnin K.-në nën krah, por K. tha: „Vetëm në rrugë; nuk jam i sëmurë.“ Por menjëherë para portës iu varën nën krah në një mënyrë si K. s’kishte ecur kurrë me ndonjë njeri. I mbanin supet ngjitur pas supeve të tij, nuk i përthyenin krahët, por i përdornin për t’ia mbështjellë krahët K.-së në gjithë gjatësinë e tyre; poshtë ia kapnin duart K.-së me një kapje të mësuar si në shkollë, të stërvitur, të papërballueshme. K. ecte drejt e i tendosur midis tyre; që të tre përbënin tani një njësi të tillë, sa, po ta kishe copëtuar njërin prej tyre, do të ishin copëtuar të gjithë. Ishte një njësi si ajo që mund ta përbëjnë gati vetëm gjërat pa jetë.

Nën fenerët, K. u përpoq disa herë, sado e vështirë që ishte në këtë ngjeshje, t’i shihte shoqëruesit e tij më qartë nga ç’kishte qenë e mundur në gjysmerrësirën e dhomës së tij. Ndoshta janë tenorë, mendoi ai, duke parë gushën e tyre të rëndë të dyfishtë. E neveriste pastërtia e fytyrave të tyre. Gati e shihje ende dorën që i kishte pastruar, që u ishte futur në cepat e syve, që u kishte fërkuar buzën e sipërme, që u kishte kruar rrudhat e mjekrës.

Kur e vuri re këtë, K. u ndal; për rrjedhojë u ndalën edhe të tjerët; ishin në buzë të një sheshi të hapur, pa njerëz, të zbukuruar me lulishte. „Pse dërguan pikërisht ju!“ thirri ai, më shumë sesa pyeti. Zotërinjtë me sa dukej nuk dinin ç’të përgjigjeshin; prisnin me krahun e lirë të varur, si infermierë kur i sëmuri do të pushojë. „Nuk eci më tej“, tha K. si për provë. Për këtë zotërinjtë nuk kishin nevojë të përgjigjeshin; mjaftonte që nuk e lironin kapjen dhe përpiqeshin ta shkulnin K.-në nga vendi; por K. bëri qëndresë. „Nuk do të më duhet më shumë fuqi; tani do ta përdor të gjithë“, mendoi ai. I erdhën ndër mend mizat që, duke shqyer këmbëzat e tyre, përpiqen të shkëputen nga shkopi me ngjitës. „Zotërinjtë do të kenë punë të rëndë.“

Atëherë, përpara tyre, nga një rrugicë më poshtë, zonjusha Byrstner u ngjit në shesh nëpër një shkallë të vogël. Nuk ishte krejt e sigurt që ishte ajo; ngjashmëria, sigurisht, ishte e madhe. Por K.-së nuk i interesonte nëse ishte me siguri zonjusha Byrstner; vetëm kotësia e qëndresës së tij iu bë menjëherë e qartë. Nuk ishte ndonjë heroizëm po të bënte qëndresë, po t’u krijonte tani zotërinjve vështirësi, po të përpiqej tani të shijonte në mbrojtje edhe vezullimin e fundit të jetës. Nisi të ecte, dhe nga gëzimi që u dha kështu zotërinjve kaloi diçka edhe tek ai vetë. Tani e duronin që ai të përcaktonte drejtimin e rrugës, dhe ai e përcaktoi sipas rrugës që merrte zonjusha para tyre, jo sepse donte ta arrinte, jo sepse donte ta shihte sa më gjatë, por vetëm që të mos e harronte paralajmërimin që ajo përfaqësonte për të. „E vetmja gjë që mund të bëj tani“, i tha vetes, dhe ritmi i barabartë i hapave të tij dhe i hapave të dy të tjerëve ia vërtetonte mendimet, „e vetmja gjë që bëj tani është të ruaj deri në fund mendjen e qetë që ndan e rregullon. Gjithmonë kam dashur të futem në botë me njëzet duar, dhe për më tepër për një qëllim që nuk mund të miratohej. Kjo ishte e gabuar; tani të tregoj vallë se as procesi njëvjeçar nuk mundi të më mësonte? Të iki si një njeri që s’kupton gjë? A do të mund të thonë pas meje se në fillim të procesit doja ta mbaroja, dhe tani, në fund të tij, dua ta nis përsëri? Nuk dua që të thuhet kjo. Jam mirënjohës që më dhanë në këtë rrugë këta zotërinj gjysmë memecë, që s’kuptojnë asgjë, dhe që më lanë mua t’i them vetes atë që është e nevojshme.“

Zonjusha, ndërkohë, ishte kthyer në një rrugicë anësore, por K. mund të bënte tani pa të dhe iu dorëzua shoqëruesve të tij. Që të tre kaluan tani, në marrëveshje të plotë, mbi një urë në dritën e hënës; çdo lëvizjeje të vogël që bënte K., zotërinjtë tani i bindeshin me gatishmëri; kur ai u kthye pak nga parmaku, u kthyen edhe ata me gjithë ballin atje. Uji, që shkëlqente e dridhej nën dritën e hënës, ndahej rreth një ishulli të vogël, ku grumbulloheshin, si të ngjeshura, masa gjethesh pemësh e shkurresh. Poshtë tyre, tani të padukshme, kalonin rrugica me zhavorr me stola të rehatshëm, ku K. ishte shtrirë e ishte zgjatur shumë herë në verë. „Unë nuk doja fare të ndalesha“, u tha shoqëruesve, i turpëruar nga gatishmëria e tyre. Njëri dukej sikur i bëri tjetrit, pas shpinës së K.-së, një qortim të butë për ndalesën e keqkuptuar; pastaj vazhduan rrugën.

Kaluan nëpër disa rrugica të përpjeta, ku aty-këtu qëndronin ose ecnin policë, herë larg, herë fare afër. Njëri, me mustaqe të dendura, me dorën te doreza e shpatës, iu afrua grupit, jo krejt të padyshimtë, si me qëllim. Zotërinjtë ngecën; polici dukej sikur po hapte gojën, kur K. i tërhoqi zotërinjtë me forcë përpara. Disa herë u kthye me kujdes, për të parë mos i ndiqte polici; por kur kishin një qoshe midis tyre dhe policit, K. nisi të vraponte; zotërinjtë, megjithëse u merrej shumë fryma, u desh të vraponin bashkë me të.

Kështu dolën shpejt nga qyteti, i cili në këtë drejtim lidhej me arat gati pa kalim. Një gurore e vogël, e braktisur dhe e shkretë, ndodhej pranë një shtëpie ende krejt qytetare. Këtu zotërinjtë u ndalën, qoftë sepse ky vend kishte qenë që në fillim qëllimi i tyre, qoftë sepse ishin tepër të rraskapitur për të vrapuar më tej. Tani e lëshuan K.-në, që priste pa folur, hoqën kapelat cilindër dhe, ndërsa vështronin përreth nëpër gurore, fshinë me shamitë djersën nga balli. Kudo shtrihej drita e hënës, me atë natyrshmëri e qetësi që nuk i është dhënë asnjë drite tjetër.

Pas shkëmbimit të disa mirësjelljeve lidhur me atë se kush duhej t’i kryente detyrat e ardhshme — zotërinjtë dukej se i kishin marrë urdhrat pa i ndarë —, njëri shkoi te K. dhe ia hoqi xhaketën, jelekun dhe më në fund këmishën. K. u drodh pa dashur, ku zotëria i dha një goditje të lehtë qetësuese në shpinë. Pastaj i palosi sendet me kujdes, si gjëra që do të përdoren ende, edhe pse jo në kohën më të afërt. Që të mos e linte K.-në pa lëvizje në ajrin e natës, gjithsesi të freskët, e mori nën krah dhe eci me të pak lart e poshtë, ndërsa zotëria tjetër kërkonte nëpër gurore ndonjë vend të përshtatshëm. Kur e gjeti, i bëri shenjë, dhe zotëria tjetër e çoi K.-në atje. Ishte afër murit të gurores; aty ishte një gur i shkëputur. Zotërinjtë e ulën K.-në përdhe, e mbështetën pas gurit dhe ia vunë kokën sipër. Me gjithë mundimin që bënë, dhe me gjithë gatishmërinë që tregoi K. ndaj tyre, qëndrimi i tij mbeti shumë i sforcuar dhe i pabesueshëm. Prandaj njëri zotëri iu lut tjetrit t’ia linte për pak kohë vetëm atij shtrirjen e K.-së, por as kështu nuk u bë më mirë. Më në fund e lanë K.-në në një pozitë që nuk ishte as më e mira nga pozitat e arritura tashmë. Pastaj njëri zotëri hapi redingotën dhe nxori nga një këllëf, që varej në një rrip të shtrënguar rreth jelekut, një thikë kasapi të gjatë, të hollë, të mprehur nga të dyja anët, e ngriti lart dhe shqyrtoi tehet në dritë. Përsëri nisën mirësjelljet e neveritshme: njëri ia zgjati thikën tjetrit përmbi K.-në, ky ia ktheu sërish përmbi K.-në. K. e dinte tani mirë se detyra e tij do të kishte qenë ta kapte vetë thikën, ndërsa ajo kalonte pezull mbi të nga dora në dorë, dhe ta ngulte në vetvete. Por ai nuk e bëri, por ktheu qafën, ende të lirë, dhe vështroi përreth. Nuk mund ta tregonte veten plotësisht të zotin, nuk mund t’ua merrte autoriteteve gjithë punën; përgjegjësinë për këtë gabim të fundit e mbante ai që ia kishte mohuar mbetjen e forcës që nevojitej për këtë. Shikimet e tij ranë mbi katin e fundit të shtëpisë që kufizohej me guroren. Si ndizet një dritë, ashtu u hapën kanatet e një dritareje atje; një njeri, i dobët e i hollë në largësi e në lartësi, u përkul me një vrull shumë përpara dhe i shtriu krahët edhe më tej. Kush ishte? Një mik? Një njeri i mirë? Dikush që merrte pjesë? Dikush që donte të ndihmonte? Ishte një njeri i vetëm? Ishin të gjithë? Kishte ende ndihmë? A kishte kundërshtime që ishin harruar? Sigurisht që kishte. Logjika, sigurisht, është e palëkundshme, por një njeriu që do të jetojë nuk i bën dot qëndresë. Ku ishte gjykatësi që nuk e kishte parë kurrë? Ku ishte gjykata e lartë, deri te e cila nuk kishte arritur kurrë? Ngriti duart dhe hapi të gjithë gishtat.

Por mbi gurmazin e K.-së u vunë duart e njërit zotëri, ndërsa tjetri ia nguli thikën në zemër dhe e rrotulloi atje dy herë. Me sy që po i shuheshin, K. pa ende si zotërinjtë, fare afër fytyrës së tij, të mbështetur faqe më faqe pas njëri-tjetrit, vëzhgonin përfundimin. „Si një qen!“ tha ai; ishte sikur turpi do t’i mbijetonte.