Kapitulli II · Getsbi i madh

Rreth në gjysmë të rrugës mes Vezës Perëndimore dhe Nju-Jorkut, rruga automobilistike i bashkohet me ngut hekurudhës dhe vrapon krah saj për një çerek milje, si për t’u tërhequr nga një copë tokë e shkretë. Kjo është një luginë hiri:¹ një fermë fantastike ku hiri rritet si gruri në kurriza, në kodra e në kopshte groteske; ku hiri merr formën e shtëpive, të oxhaqeve e të tymit që ngjitet dhe, më në fund, me një përpjekje transcendente, të njerëzve gri si hiri, që lëvizin të turbullt dhe tashmë duke u thërrmuar nëpër ajrin pluhur. Herë pas here një varg vagonësh gri zvarritet nëpër një shinë të padukshme, lëshon një kërcitje të tmerrshme dhe ndalon, dhe menjëherë njerëzit gri si hiri turren me lopata plumbi dhe ngrenë një re të padepërtueshme, që ua fsheh nga sytë punët e tyre të errëta.

Por mbi tokën gri dhe mbi shpërthimet e pluhurit të zymtë që enden pa fund mbi të, pas një çasti dallon sytë e doktor T. J. Ekelbergut. Sytë e doktor T. J. Ekelbergut janë blu dhe gjigantë: retinat e tyre janë një jard të larta. Nuk shikojnë nga ndonjë fytyrë, por nga një palë syze të mëdha të verdha, që kalojnë mbi një hundë që s’ekziston. Me sa duket, ndonjë okulist shakaxhi i çmendur i vuri aty për të shtuar klientelën në lagjen e Kuinsit,² dhe pastaj ra vetë në verbërinë e përjetshme, ose i harroi dhe u shpërngul. Por sytë e tij, të zbehur pak nga shumë ditë pa bojë, në diell e në shi, vazhdojnë të sodisin të vrenjtur atë hedhurinë solemne.

Lugina e hirit kufizohet nga njëra anë nga një lumë i vogël e i ndyrë, dhe kur ngrihet ura lëvizëse që të kalojnë maunet, pasagjerët e trenave që presin mund ta vështrojnë skenën e zymtë edhe për gjysmë ore. Aty ka gjithmonë një ndalesë prej të paktën një minute, dhe pikërisht për këtë arsye njoha për herë të parë dashnoren e Tom Bjukenanit.

Që kishte një dashnore, e thoshin me ngulm kudo ku e njihnin. Të njohurit e tij e kishin për të keq që ai shfaqej me të në kafenetë e njohura dhe, duke e lënë në një tryezë, sillej andej-këtej, duke biseduar me cilindo që njihte. Ndonëse kisha kureshtje ta shihja, s’kisha dëshirë ta njihja; por e njoha. Një pasdite shkova me Tomin me tren në Nju-Jork, dhe kur ndaluam pranë grumbujve të hirit, ai u hodh në këmbë dhe, duke më kapur nga bërryli, më nxori fjalë për fjalë me forcë nga vagoni.

— Po zbresim, — nguli këmbë. — Dua të njohësh gocën time.

Mendoj se kishte pirë mjaft në drekë, dhe vendosmëria e tij për të më pasur me vete prekte dhunën. Supozimi mendjemadh ishte se një të diel pasdite s’kisha gjë më të mirë për të bërë.

E ndoqa përtej një gardhi të ulët hekurudhor të lyer me gëlqere, dhe u kthyem njëqind jardë prapa gjatë rrugës, nën vështrimin këmbëngulës të doktor Ekelbergut. E vetmja ndërtesë që dukej ishte një bllok i vogël prej tulle të verdhë, i ngritur në buzë të tokës së shkretë, njëfarë rruge kryesore e ngjeshur që i shërbente asaj, pa asnjë gjë fare pranë. Nga tri dyqanet që kishte, njëri jepej me qira, tjetri ishte një restorant që rrinte hapur gjithë natën, ku të çonte një shteg hiri; i treti ishte një garazh — Riparime. Xhorxh B. Uillson. Shitblerje makinash. — dhe unë hyra brenda pas Tomit.

Brendia ishte e varfër dhe e zhveshur; e vetmja makinë që dukej ishte rrënoja e pluhurosur e një Fordi, e strukur në një qoshe të errët. M’u duk se kjo hije garazhi duhej të ishte një maskë dhe se sipër fshiheshin apartamente luksoze e romantike, kur u shfaq në derën e një zyre vetë i zoti, duke fshirë duart me një leckë. Ishte një burrë i verdhë, pa shpirt, anemik dhe pak i pashëm. Kur na pa, në sytë e tij të kaltër të çelët shkrepi një vezullim i lagësht shprese.

— Tungjatjeta, Uillson, o burrë, — tha Tomi, duke e goditur me gaz në sup. — Si shkon puna?

— S’kam të ankohem, — u përgjigj Uillsoni pa bindje. — Kur do të ma shesësh atë makinë?

— Javën që vjen; tani po e rregullon njeriu im.

— Ngadalë fort punon ai, apo jo?

— Jo, s’punon ngadalë, — tha Tomi ftohtë. — Dhe po qe se e mendon kështu, ndoshta më mirë ta shes diku tjetër.

— S’e kam fjalën për këtë, — shpjegoi Uillsoni me nxitim. — Doja vetëm të thosha…

Zëri iu shua, dhe Tomi hodhi sytë pa durim nëpër garazh. Pastaj dëgjova hapa në shkallë, dhe pas një çasti figura disi e trashë e një gruaje ia zuri dritën derës së zyrës. Ishte rreth të tridhjetë e pestave dhe pak e shëndoshë, por e mbante mishin e saj me epsh, siç ia dalin disa gra. Fytyra e saj, mbi një fustan me pika prej krepdeshini blu të errët, s’kishte asnjë anë a shkëndijë bukurie, por te ajo ndihej menjëherë një gjallëri, sikur nervat e trupit t’i digjeshin vazhdimisht nën hi. Buzëqeshi ngadalë dhe, duke kaluar përmes të shoqit sikur të ishte fantazmë, i dha dorën Tomit, duke e parë drejt e në sy. Pastaj lagu buzët dhe, pa u kthyer, i foli të shoqit me një zë të butë e të trashë:

— Sill ca karrige, pse s’sjell, që të ulet njeri.

— Oh, patjetër, — pranoi Uillsoni me nxitim, dhe shkoi drejt zyrës së vogël, duke u përzier menjëherë me ngjyrën e çimentos së mureve. Një pluhur i bardhë hiri ia mbulonte kostumin e errët dhe flokët e zbehtë, siç mbulonte gjithçka përreth, përveç së shoqes, që iu afrua Tomit.

— Dua të të shoh, — tha Tomi me ngulm. — Hip në trenin tjetër.

— Mirë.

— Të pres te kioska e gazetave në katin e poshtëm.

Ajo pohoi me kokë dhe u largua prej tij pikërisht kur Xhorxh Uillsoni doli nga dera e zyrës me dy karrige.

E pritëm poshtë rrugës, larg syve. Ishin disa ditë para Katër Korrikut,³ dhe një fëmijë italian, gri e i dobët, po vinte me radhë fishekë⁴ gjatë shinës së hekurudhës.

— Vend i tmerrshëm, apo jo? — tha Tomi, duke shkëmbyer një vrenjtje me doktor Ekelbergun.

— I llahtarshëm.

— I bën mirë të largohet.

— Po i shoqi s’kundërshton?

— Uillsoni? Ai kujton se ajo shkon të shohë të motrën në Nju-Jork. Është aq i trashë sa s’e di as që është gjallë.

Kështu, Tom Bjukenani, goca e tij dhe unë shkuam bashkë në Nju-Jork; ose jo krejt bashkë, sepse zonja Uillson u ul me maturi në një vagon tjetër. Aq e respektonte Tomi ndjeshmërinë e atyre banorëve të Vezës Lindore që mund të ishin në tren.

Ajo e kishte ndërruar fustanin me një tjetër prej muslini kafe me lule, që i tendosej mbi ijët mjaft të gjera kur Tomi e ndihmoi të zbriste në platformë në Nju-Jork. Te kioska bleu një numër të Town Tattle-it⁵ dhe një revistë kinemaje, dhe në farmacinë e stacionit pak krem të ftohtë dhe një shishe të vogël parfum. Sipër, në hyrjen solemne që gjëmonte nga jehona, la të iknin katër taksi para se të zgjidhte një të re, ngjyrë livande, me ndenjëse gri, dhe me të rrëshqitëm nga masa e stacionit në diellin e ndritshëm. Por menjëherë ajo u kthye befas nga dritarja dhe, duke u përkulur përpara, trokiti në xhamin e përparmë.

— Dua të marr një nga ata qentë, — tha me seriozitet. — Dua të marr një për apartamentin. Është bukur ta kesh… një qen.

U kthyem prapa deri te një plak gri që i ngjante në mënyrë absurde John D. Rockefeller-it.⁶ Në një shportë të varur në qafë mblidheshin një duzinë këlyshësh fare të vegjël, të një race të papërcaktuar.

— Ç’race janë? — pyeti zonja Uillson me padurim, kur ai erdhi te dritarja e taksisë.

— Të të gjitha racave. Ç’race doni, zonjë?

— Do të doja të merrja një nga ata qentë e policisë;⁷ s’besoj se e keni atë racë?

Burri vështroi me dyshim në shportë, futi dorën dhe nxori një, që përpëlitej, duke e kapur nga zverku.

— Ky s’është qen policie, — tha Tomi.

— Jo, nuk është pikërisht qen policie, — tha burri me zhgënjim në zë. — Është më shumë erdejl.⁸ — Ia kaloi dorën mbi shpinën që ngjante me një leckë larjeje ngjyrë kafe. — Shikojeni këtë qime. Qime e vërtetë. Ky është qen që s’do t’ju shqetësojë kurrë me ftohje.

— Mua më duket i lezetshëm, — tha zonja Uillson me entuziazëm. — Sa kushton?

— Ky qen? — E pa me admirim. — Ky qen do t’ju kushtojë dhjetë dollarë.

Erdejli, pa dyshim që në të kishte diku edhe një erdejl, megjithëse këmbët i kishte të bardha në mënyrë befasuese, ndërroi duar dhe u rehatua në prehrin e zonjës Uillson, ku ajo i përkëdhelte me ekstazë qimen që s’e përshkonte moti.

— Është djalë apo vajzë? — pyeti ajo me delikatesë.

— Ky qen? Ky qen është djalë.

— Është bushtër, — tha Tomi me vendosmëri. — Ja paratë. Shko e bli dhjetë qen të tjerë me to.

Shkuam me makinë te Fifth Avenue,⁹ e ngrohtë dhe e butë, gati baritore, atë të diel pasdite vere. S’do të habitesha po të shihja një kope të madhe delesh të bardha të kthente qoshen.

— Ndaluni, — thashë, — duhet t’ju lë këtu.

— S’na lë jo, — ndërhyri shpejt Tomi. — Mërtëlli do të fyhet po të mos ngjitesh në apartament. Apo jo, Mërtëll?

— Eja, — më ftoi me ngulm ajo. — Do t’i telefonoj motrës sime, Ketrinit. Thonë se është shumë e bukur, njerëz që e dinë mirë.

— Pra, do të doja, por…

Vazhduam, duke prerë sërish përmes Parkut drejt rrugëve me numra mbi njëqind në anën perëndimore.¹⁰ Në Rrugën 158 taksia ndaloi para një thele në një tortë të gjatë të bardhë pallatesh. Duke i hedhur lagjes përreth një vështrim mbretëror kthimi në shtëpi, zonja Uillson mblodhi qenin dhe blerjet e tjera dhe hyri brenda me mendjemadhësi.

— Do t’i thërras edhe Mëkitë të ngjiten, — njoftoi ajo, ndërsa ngjiteshim me ashensor. — Dhe, sigurisht, duhet t’i bie në telefon edhe motrës.

Apartamenti ishte në katin e fundit: një dhomë e vogël ndenjieje, një dhomë e vogël ngrënieje, një dhomë e vogël gjumi dhe një banjë. Dhoma e ndenjies ishte mbushur deri te dyert me një komplet mobiljesh me sixhade, krejt tepër të mëdha për të, saqë të lëvizje do të thoshte të pengoheshe vazhdimisht te skena zonjash që lëkundeshin në kopshtet e Versajës. E vetmja pikturë ishte një fotografi e zmadhuar tepër, me sa dukej një pulë që rrinte mbi një shkëmb të turbullt. Po ta shikoje nga larg, megjithatë, pula shndërrohej në një kapelë grash, dhe fytyra e një plake të shëndoshë shkëlqente nga lart në dhomë. Në tryezë kishte disa numra të vjetër të Town Tattle-it bashkë me një kopje të Simonit që u quajt Pjetër¹¹ dhe disa nga revistat e vogla të skandaleve të Broadway-t.¹² Zonja Uillson u kujdes së pari për qenin. Një djalë i ashensorit, pa qejf, shkoi të sillte një kuti plot kashtë dhe pak qumësht, dhe me nismën e vet shtoi edhe një kuti me biskota të mëdha e të forta për qen, nga të cilat njëra u shpërbë me apati në pjatëzën e qumështit gjithë pasditen. Ndërkohë Tomi nxori një shishe uiski nga dera e kyçur e një komoje.

Në jetën time jam dehur vetëm dy herë, dhe e dyta ishte atë pasdite; ndaj gjithçka që ndodhi ka mbi vete një tis të zbehtë e të mjegullt, ndonëse deri pas orës tetë apartamenti ishte plot diell të gëzuar. Ulur në prehrin e Tomit, zonja Uillson u telefonoi disa njerëzve; pastaj s’kishte më cigare, dhe unë dola t’i blija te farmacia në qoshe. Kur u ktheva, ishin zhdukur që të dy, ndaj u ula me maturi në dhomën e ndenjies dhe lexova një kapitull të Simonit që u quajt Pjetër: o ishte gjë e tmerrshme, o uiski i shtrembëronte gjërat, sepse për mua s’kishte asnjë kuptim.

Pikërisht kur Tomi dhe Mërtëlli (pas gotës së parë, unë dhe zonja Uillson e thërritnim njëri-tjetrin me emër) u shfaqën sërish, mysafirët filluan të vinin te dera e apartamentit.

E motra, Ketrini, ishte një vajzë e hollë dhe e regjur në jetë, rreth të tridhjetave, me flokë të kuq të prerë shkurt, të ngurtë e ngjitës, dhe me lëkurë të pudrosur të bardhë si qumështi. Vetullat i kishte shkulur dhe pastaj i kishte vizatuar sërish me një kënd më të guximshëm, por përpjekjet e natyrës për ta rikthyer vijën e vjetër i jepnin fytyrës një pamje të turbullt. Kur lëvizte, dëgjohej një kërcitje e pandërprerë, ndërsa byzylykë të panumërt prej balte të pjekur tringëllinin lart e poshtë nëpër krahë. Hyri me një nxitim aq pronari dhe i vështroi mobiljet me aq zotërim, saqë mendova se mos jetonte këtu. Por kur e pyeta, qeshi pa masë, e përsëriti pyetjen time me zë të lartë dhe më tha se jetonte me një shoqe në një hotel.

Zoti Mëki ishte një burrë i zbehtë e femëror nga apartamenti poshtë. Sapo ishte rruar, sepse kishte një pikë të bardhë shkume mbi mollëz, dhe përshëndeti me shumë respekt këdo që ishte në dhomë. Më njoftoi se ishte në „punët artistike“, dhe më vonë kuptova se ishte fotograf dhe se ishte ai që kishte bërë zmadhimin e zbehtë të nënës së zonjës Uillson, që rrinte pezull në mur si një ektoplazmë.¹³ E shoqja ishte e mprehtë në zë, e plogët, e pashme dhe e tmerrshme. Më tha me krenari se i shoqi e kishte fotografuar njëqind e njëzet e shtatë herë që kur ishin martuar.

Zonja Uillson e kishte ndërruar veshjen pak më parë dhe tani ishte me një fustan pasditeje të stërholluar prej shifoni ngjyrë kremi, që fëshfëriste pa pushim kur ajo kalonte nëpër dhomë. Nën ndikimin e fustanit, edhe personaliteti i saj kishte ndryshuar. Gjallëria e fortë që të kishte rënë aq shumë në sy në garazh ishte kthyer në një mendjemadhësi mbresëlënëse. E qeshura, gjestet, pohimet e saj bëheshin çast pas çasti më me shtirje, dhe sa më shumë zgjerohej ajo, aq më e vogël bëhej dhoma përreth saj, gjersa dukej sikur rrotullohej mbi një bosht të zhurmshëm që kërciste nëpër ajrin plot tym.

— Shpirt, — i tha së motrës me një britmë të hollë e të përkëdhelur, — shumica e këtyre tipave të mashtrojnë çdo herë. S’mendojnë për gjë tjetër veç parave. Javën e kaluar thirra këtu një grua të më shihte këmbët, dhe kur më dha faturën, do të kishe thënë se m’i kishte hequr apendicitin.

— Si quhej ajo grua? — pyeti zonja Mëki.

— Zonja Eberhart. Shkon nëpër shtëpitë e njerëzve dhe ua shikon këmbët.

— Më pëlqen fustani yt, — vërejti zonja Mëki, — më duket i adhurueshëm.

Zonja Uillson e hodhi poshtë komplimentin duke ngritur vetullën me përçmim.

— Është thjesht një gjë e vjetër pa vlerë, — tha ajo. — E hedh në trup ndonjëherë kur s’dua t’ia di si dukem.

— Por të rri për mrekulli, po të kuptosh ç’dua të them, — vazhdoi zonja Mëki. — Sikur Çesteri të mund të të kapte në atë pozë, besoj se do të nxirrte diçka.

Të gjithë e pamë në heshtje zonjën Uillson, që hoqi një fije floku nga sytë dhe na pa me një buzëqeshje të ndritshme. Zoti Mëki e vështroi me vëmendje, me kokën të anuar mënjanë, dhe pastaj e lëvizi dorën ngadalë para fytyrës, para e prapa.

— Do ta ndërroja dritën, — tha pas një çasti. — Do të doja të nxirrja në pah modelimin e tipareve. Dhe do të përpiqesha të kapja gjithë flokët e pasme.

— As që do të më shkonte mendja ta ndërroja dritën, — thirri zonja Mëki. — Më duket se është…

I shoqi tha „Shët!“ dhe të gjithë e pamë sërish modelin, e atëherë Tom Bjukenani gogësiti me zë dhe u ngrit në këmbë.

— Ju, Mëkitë, pini diçka, — tha. — Sill edhe pak akull dhe ujë mineral, Mërtëll, para se t’i zërë gjumi të gjithëve.

— Ia thashë atij djalit për akullin. — Mërtëlli ngriti vetullat i dëshpëruar nga përtacia e shtresave të ulëta. — Këta njerëz! Duhet t’u rrish vazhdimisht nga pas.

Më pa dhe qeshi pa kuptim. Pastaj u sul me naze te qeni, e puthi me ekstazë dhe hyri me madhështi në kuzhinë, sikur të linte të kuptohej se atje e prisnin urdhrat e saj një duzinë kuzhinierësh.

— Kam bërë disa gjëra të bukura në Long Ajlend, — pohoi zoti Mëki.

Tomi e pa i hutuar.

— Dy prej tyre i kemi në korniza poshtë.

— Dy çfarë? — pyeti Tomi.

— Dy studime. Njërin e quaj Montauk Pojnt: Pulëbardhat, kurse tjetrin Montauk Pojnt: Deti.¹⁴

E motra, Ketrini, u ul pranë meje në kanape.

— Edhe ti jeton atje në Long Ajlend? — më pyeti.

— Jetoj në Vezën Perëndimore.

— Vërtet? Kam qenë atje në një festë para një muaji a më shumë. Te një burrë që quhet Getsbi. E njeh?

— Jetoj në shtëpinë ngjitur me të.

— Pra, thonë se është nip ose kushëri i Kajzer Vilhelmit.¹⁵ Prej andej i vijnë gjithë ato para.

— Vërtet?

Ajo pohoi me kokë.

— Kam frikë prej tij. S’do të doja të më zbulonte ndonjë gjë.

Këto të dhëna tërheqëse për fqinjin tim u ndërprenë kur zonja Mëki tregoi befas me gisht Ketrinin:

— Çester, besoj se ti mund të bësh diçka me të, — shpërtheu, por zoti Mëki vetëm pohoi me kokë i mërzitur dhe e ktheu vëmendjen nga Tomi.

— Do të doja të punoja më shumë në Long Ajlend, sikur të më hapej dera. Kërkoj vetëm të më japin një fillim.

— Pyete Mërtëllin, — tha Tomi, duke shpërthyer në një të qeshur të shkurtër me zë, kur zonja Uillson hyri me një tabaka. — Ajo do të të japë një letër rekomandimi, apo jo, Mërtëll?

— Të bëj çfarë? — pyeti ajo e trembur.

— Do t’i japësh Mëkit një letër rekomandimi për burrin tënd, që të bëjë ca studime me të. — Buzët i lëvizën pa zë për një çast, ndërsa sajonte: — „Xhorxh B. Uillson te pompa e benzinës“, ose diçka e tillë.

Ketrini m’u afrua dhe më pëshpëriti në vesh:

— Asnjëri prej tyre s’e duron dot atë me të cilin është martuar.

— Vërtet s’e durojnë?

— S’e durojnë dot. — Pa Mërtëllin e pastaj Tomin. — Unë them kështu: pse të vazhdosh të rrish me ta, kur s’i duron dot? Po të isha në vendin e tyre, do të ndahesha dhe do të martoheshim me njëri-tjetrin menjëherë.

— As ajo s’e do Uillsonin?

Përgjigjja ishte e papritur. Erdhi nga Mërtëlli, që e kishte dëgjuar pyetjen, dhe ishte e dhunshme dhe e pahijshme.

— E sheh? — thirri Ketrini e ngadhënjyer. E uli sërish zërin. — Në të vërtetë, gruaja e tij është ajo që i mban të ndarë. Është katolike, dhe katolikët s’e pranojnë divorcin.

Dejzi nuk ishte katolike, dhe u trondita pak nga sa e stërholluar ishte gënjeshtra.

— Kur të martohen, — vazhdoi Ketrini, — do të shkojnë të jetojnë në Perëndim për ca kohë, gjersa të harrohet puna.

— Do të ishte më me maturi të shkonin në Evropë.

— Oh, të pëlqen Evropa? — thirri ajo papritur. — Sapo jam kthyer nga Monte Karloja.

— Vërtet.

— Vjet, pikërisht. Shkova atje me një shoqe.

— Ndenjët gjatë?

— Jo, shkuam vetëm në Monte Karlo dhe u kthyem. Shkuam nëpërmjet Marsejës. Kur u nisëm, kishim mbi një mijë e dyqind dollarë, por na i qëruan të gjitha për dy ditë në sallat private.¹⁶ E pamë shumë zi për t’u kthyer, ta them unë. O Zot, sa e urreja atë qytet!

Qielli i pasdites së vonë lulëzoi për një çast në dritare si mjalti blu i Mesdheut; pastaj zëri i mprehtë i zonjës Mëki më thirri sërish në dhomë.

— Edhe unë desh bëra një gabim, — deklaroi ajo me forcë. — Desh u martova me një çifut të vogël që më vinte pas prej vitesh. E dija që ishte më poshtë meje. Të gjithë më thoshin vazhdimisht: „Lusil, ai njeri është shumë më poshtë teje!“ Por sikur të mos e kisha njohur Çesterin, me siguri do të më kishte marrë.

— Po, por dëgjo, — tha Mërtëll Uillsoni, duke tundur kokën lart e poshtë, — të paktën ti s’u martove me të.

— E di që s’u martova.

— Pra, unë u martova me të, — tha Mërtëlli në mënyrë të dykuptimtë. — Dhe ky është ndryshimi mes rastit tënd dhe timit.

— Pse u martove, Mërtëll? — pyeti Ketrini. — S’të detyroi njeri.

Mërtëlli u mendua.

— U martova me të ngaqë kujtova se ishte zotëri, — tha më në fund. — Kujtova se dinte diçka për edukatën, por s’ishte i zoti as të m’i lëpinte këpucët.

— Për ca kohë ishe e çmendur pas tij, — tha Ketrini.

— E çmendur pas tij! — thirri Mërtëlli me mosbesim. — Kush tha që isha e çmendur pas tij? S’kam qenë kurrë më e çmendur pas tij se pas atij burri atje.

Më tregoi befas me gisht, dhe të gjithë më panë me qortim. U përpoqa të tregoja me shprehjen e fytyrës se s’prisja asnjë dashuri.

— E vetmja çmenduri që bëra ishte kur u martova me të. E kuptova menjëherë se kisha bërë gabim. Për t’u martuar kishte marrë hua kostumin më të mirë të dikujt dhe s’ma tha kurrë, dhe një ditë që ai s’ishte në shtëpi, erdhi i zoti ta merrte. „Oh, është kostumi juaj?“ i thashë. „Hera e parë që e dëgjoj.“ Por ia dhashë, dhe pastaj u shtriva dhe qava sa s’më mbante vendi gjithë pasditen.

— Duhet ta lërë vërtet, — m’u kthye sërish Ketrini. — Jetojnë mbi atë garazh prej njëmbëdhjetë vitesh. Dhe Tomi është i dashuri i parë që ka pasur ndonjëherë.

Shishen e uiskit, një të dytë tashmë, e kërkonin pa pushim të gjithë të pranishmit, përveç Ketrinit, që „ndihej po aq mirë edhe pa asgjë fare“. Tomi i ra ziles për portierin dhe e dërgoi të sillte disa sanduiçe të famshme, që ishin vetvetiu një darkë e plotë. Doja të dilja e të ecja drejt lindjes, drejt parkut, nëpër muzgun e butë, por sa herë që përpiqesha të ikja, ngatërrohesha në ndonjë debat të egër e të zhurmshëm, që më tërhiqte sërish, si me litarë, në karrigen time. E megjithatë, lart mbi qytet, rreshti ynë i dritareve të verdha duhet t’i ketë dhënë pjesën e vet të fshehtësisë njerëzore kalimtarit të rastit në rrugët që po errësoheshin, dhe e pashë edhe atë, duke ngritur sytë e duke pyetur veten. Isha brenda dhe jashtë, njëkohësisht i magjepsur dhe i neveritur nga larmia e pashtershme e jetës.

Mërtëlli e afroi karrigen pranë sime, dhe befas fryma e saj e ngrohtë derdhi mbi mua historinë e takimit të saj të parë me Tomin.

— Ishte në ato dy ndenjëset e vogla përballë njëra-tjetrës, që mbeten gjithmonë të fundit në tren. Po shkoja në Nju-Jork të shihja motrën dhe të kaloja natën atje. Ai kishte veshur kostum ceremonie dhe këpucë llustrini, dhe unë s’i ndaja dot sytë prej tij, por sa herë që më shikonte, duhej të bëja sikur shikoja reklamën mbi kokën e tij. Kur hymë në stacion, ishte pranë meje, dhe kraharori i bardhë i këmishës më shtypej pas krahut, ndaj i thashë se do të thërrisja një polic, por ai e dinte që gënjeja. Isha aq e ngazëllyer sa, kur hipa në taksi me të, mezi e kuptova që s’po hipja në metro. E vetmja gjë që më vinte në mendje, sërish e sërish, ishte: „S’do të rrosh përjetë; s’do të rrosh përjetë.“

U kthye nga zonja Mëki, dhe dhoma kumboi nga e qeshura e saj artificiale.

— Shpirt, — thirri, — këtë fustan do ta jap ty sapo të mbaroj me të. Nesër duhet të blej një tjetër. Do të bëj një listë me të gjitha gjërat që duhet të blej. Një masazh dhe një ondulim, një qafore për qenin, një nga ato tavllat e vogla të lezetshme që i shtyp një sustë, dhe një kurorë me fjongo të zezë mëndafshi për varrin e nënës, që të mbajë gjithë verën. Duhet të shkruaj një listë që të mos harroj të gjitha gjërat që duhet të bëj.

Ishte ora nëntë; pothuajse menjëherë pas kësaj pashë orën dhe ishte dhjetë. Zoti Mëki flinte në një karrige, me grushtet e mbledhur në prehër, si fotografia e një njeriu të veprimit. Nxora shaminë dhe i fshiva nga mollëza pikën e shkumës së tharë që më kishte shqetësuar gjithë pasditen.

Qeni i vogël ishte ulur mbi tryezë dhe shikonte me sy të verbër nëpër tym, dhe herë pas here rënkonte lehtë. Njerëzit zhdukeshin, rishfaqeshin, bënin plane të shkonin diku, dhe pastaj humbnin njëri-tjetrin, kërkonin njëri-tjetrin, e gjenin njëri-tjetrin disa këmbë më tej. Diku nga mesnata, Tom Bjukenani dhe zonja Uillson qëndronin ballë për ballë dhe diskutonin me zë të ndezur nëse zonja Uillson kishte të drejtë ta përmendte emrin e Dejzisë.

— Dejzi! Dejzi! Dejzi! — bërtiste zonja Uillson. — Do ta them sa herë të dua! Dejzi! Dej…

Me një lëvizje të shkurtër e të shkathët, Tom Bjukenani ia theu hundën me pëllëmbë.

Pastaj kishte peshqirë të përgjakur në dyshemenë e banjës, zëra grash që qortonin, dhe lart mbi atë rrëmujë një vajtim i gjatë e i ndërprerë dhimbjeje. Zoti Mëki u zgjua nga kotja dhe u nis i trullosur drejt derës. Kur kishte bërë gjysmën e rrugës, u kthye dhe e vështroi skenën: e shoqja dhe Ketrini qortonin e ngushëllonin, duke u penguar andej-këtej mes mobiljeve të shumta me sende ndihme në duar, dhe figura e dëshpëruar në kanape, që gjakoste rrjedhshëm dhe përpiqej të shtrinte një numër të Town Tattle-it mbi skenat e Versajës në sixhade. Pastaj zoti Mëki u kthye dhe vazhdoi të dilte nga dera. Mora kapelën nga llambadari dhe e ndoqa.

— Eja për drekë ndonjë ditë, — më propozoi, ndërsa zbritnim me rënkime me ashensor.

— Ku?

— Kudo.

— Hiqini duart nga leva, — ia preu djali i ashensorit.

— Më falni, — tha zoti Mëki me dinjitet, — s’e dija që po e prekja.

— Mirë, — pranova unë, — me kënaqësi.

…Unë qëndroja pranë shtratit të tij, dhe ai ishte ulur mes çarçafëve, me të brendshme, me një dosje të madhe në duar.

— E bukura dhe bisha… Vetmia… Kali i vjetër i bakallit… Ura e Brukl’nit…¹⁷

Pastaj isha shtrirë gjysmë në gjumë në katin e poshtëm të ftohtë të stacionit Pennsylvania,¹⁸ duke vështruar Tribune-n¹⁹ e mëngjesit dhe duke pritur trenin e orës katër.

Shënime

1. Lugina e hirit: Fitzgerald-i përshkruan vendgrumbullimin e hirit në Corona, në lagjen e Kuinsit, buzë lumit Flushing, ku për vite me radhë hidhej hiri i qymyrit dhe plehrat e qytetit. Më vonë vendi u pastrua dhe aty u ngrit Ekspozita Botërore e vitit 1939 (sot parku Flushing Meadows–Corona). ↩︎

2. Kuins (Queens): një nga pesë bashkitë (boroughs) që përbëjnë qytetin e Nju-Jorkut, në pjesën perëndimore të Long Ajlendit, mes Manhatanit dhe Vezës Perëndimore. ↩︎

3. Katër Korriku: Dita e Pavarësisë së SHBA-ve, festa kombëtare, që kremtohet me fishekzjarre. ↩︎

4. Fishekë: fishekzjarre të vegjël që shpërthejnë me krismë kur i godet, p.sh. kur u kalon përsipër rrota e trenit. ↩︎

5. Town Tattle („Llafet e qytetit“): revistë thashethemesh e sajuar nga Fitzgerald-i, sipas modelit të revistave të vërteta të kohës që shkruanin për skandalet e shoqërisë së lartë. ↩︎

6. John D. Rockefeller (1839–1937): themeluesi i kompanisë së naftës Standard Oil, njeriu më i pasur i Amerikës së kohës së tij. ↩︎

7. Qen policie: kështu u thoshin atëherë në Amerikë qenve të racës ujk gjerman (bari gjerman), që u bënë shumë të modës pas Luftës së Parë Botërore. ↩︎

8. Erdejl (Airedale): racë e madhe terrieri angleze, me qime kaçurrela ngjyrë kafe e të zezë. ↩︎

9. Fifth Avenue („Rruga e Pestë“): rruga më elegante e Manhatanit, me dyqane luksi dhe me pallatet e familjeve më të pasura. ↩︎

10. Në Manhatan, rrugët që e përshkojnë ishullin nga lindja në perëndim kanë numra, që rriten nga jugu në veri. Rrugët mbi njëqind në anën perëndimore, në veri të Central Park-ut, ishin lagje banimi e shtresës së mesme. ↩︎

11. Simon Called Peter („Simoni që u quajt Pjetër“, 1921): roman i anglezit Robert Keable për dashuritë e një prifti ushtarak anglez gjatë Luftës së Parë Botërore; u konsiderua skandaloz dhe u shit shumë. ↩︎

12. Broadway: rruga e madhe e Manhatanit ku ndodhen teatrot dhe sallat e spektakleve; emri i saj përdoret për gjithë botën e teatrit të Nju-Jorkut. ↩︎

13. Ektoplazma: sipas spiritistëve të kohës, një lëndë e zbehtë e mjegullt që u dilte mediumeve nga trupi gjatë seancave dhe merrte formën e shpirtrave. ↩︎

14. Montauk Pojnt (Montauk Point): maja më lindore e Long Ajlendit, me një far të njohur. ↩︎

15. Kajzer Vilhelmi: Vilhelmi II (1859–1941), perandori i fundit i Gjermanisë, armiku kryesor i Amerikës në Luftën e Parë Botërore. ↩︎

16. Në kazinonë e Monte Karlos, në Monako, sallat private (salles privées) ishin sallat e lojërave me baste më të larta. ↩︎

17. Ura e Bruklinit: ura e madhe e varur që e lidh Manhatanin me Bruklinin mbi lumin Ist River, e përfunduar më 1883. Zoti Mëki e shqipton emrin si i dehur. ↩︎

18. Stacioni Pennsylvania (Pennsylvania Station): stacioni i madh hekurudhor i Manhatanit, i ndërtuar më 1910, prej nga niseshin edhe trenat për në Long Ajlend. ↩︎

19. Tribune: gazeta New York Tribune, një nga të përditshmet e mëdha të Nju-Jorkut. ↩︎