Kapitulli V · Getsbi i madh

Kur u ktheva atë natë në Vezën Perëndimore, për një çast pata frikë se më digjej shtëpia. Ora dy, dhe gjithë cepi i gadishullit flakëronte nga drita, që binte e parealtë mbi shkurret dhe bënte shkëlqime të holla e të zgjatura mbi telat anës rrugës. Kur ktheva qoshen, pashë se ishte shtëpia e Getsbit, e ndriçuar nga kulla deri në bodrum.

Në fillim mendova se ishte një festë tjetër, një zbavitje e shfrenuar që ishte kthyer në „kukafshehti“ ose në „sardele në kuti“,¹ me gjithë shtëpinë të hapur për lojën. Por s’dëgjohej asnjë zë. Vetëm era nëpër pemë, që lëkundte telat e i bënte dritat të fikeshin e të ndizeshin sërish, sikur shtëpia t’i bënte sy errësirës. Ndërsa taksia ime largohej duke rënkuar, pashë Getsbin që vinte drejt meje nëpër lëndinën e tij.

— Shtëpia jote duket si Ekspozita Botërore, — thashë.

— Vërtet? — I ktheu sytë nga ajo i përhumbur. — Po u hidhja një sy disa dhomave. Eja të shkojmë në Koni Ajlend,² miku plak. Me makinën time.

— Është shumë vonë.

— Pra, po sikur të bëjmë një zhytje në pishinë? S’e kam përdorur gjithë verën.

— Duhet të shkoj të fle.

— Mirë.

Priti, duke më parë me një padurim të mbytur.

— Fola me zonjushën Bejker, — thashë pas një çasti. — Nesër do t’i telefonoj Dejzisë dhe do ta ftoj këtu për çaj.

— Oh, s’ka gjë, — tha ai shkujdesur. — S’dua të të shqetësoj.

— Cila ditë do të të vinte mirë?

— Cila ditë do të të vinte mirë ty? — më ndreqi shpejt. — S’dua të të shqetësoj, e sheh.

— Si thua për pasnesër?

U mendua për një çast. Pastaj, me ngurrim: „Dua të pres barin,“ tha.

Të dy pamë poshtë barin: kishte një vijë të prerë aty ku mbaronte lëndina ime e çrregullt dhe fillonte shtrirja më e errët e e mirëmbajtur e tij. Dyshova se e kishte fjalën për barin tim.

— Ka edhe një gjë tjetër të vogël, — tha i pasigurt, dhe ngurroi.

— Do të parapëlqeje ta shtyje për disa ditë? — e pyeta.

— Oh, s’është për këtë. Të paktën… — U ngatërrua me një varg fillimesh. — Pra, mendova… pra, dëgjo, miku plak, ti s’fiton shumë para, apo jo?

— Jo shumë.

Kjo dukej se e qetësoi, dhe vazhdoi me më shumë besim.

— E mendova që s’fiton, po të më falësh që… e sheh, unë merrem edhe me një punë të vogël anash, njëfarë pune shtesë, e kupton. Dhe mendova se, po të mos fitosh shumë… Ti shet obligacione, apo jo, miku plak?

— Përpiqem.

— Pra, kjo do të të interesonte. S’do të të merrte shumë kohë, dhe mund të fitoje një shumë të bukur parash. Rastis të jetë një gjë mjaft konfidenciale.

Tani e kuptoj se në rrethana të tjera ajo bisedë mund të kishte qenë një nga krizat e jetës sime. Por, meqë oferta ishte qartë dhe pa takt për një shërbim që duhej bërë, s’kisha zgjidhje tjetër veç ta ndërprisja aty.

— Kam shumë punë, — thashë. — Ju jam shumë mirënjohës, por s’mund të marr më shumë punë përsipër.

— S’do të kishe pse të bëje ndonjë punë me Uolfshajmin. — Me sa dukej, mendonte se po i shmangesha „gondaktit“ që ishte përmendur në drekë, por e sigurova se gabohej. Priti edhe një çast, duke shpresuar se do të filloja ndonjë bisedë, por unë isha shumë i zhytur në mendime për t’iu përgjigjur, ndaj ai shkoi pa qejf në shtëpi.

Mbrëmja më kishte bërë kokëlehtë e të lumtur; mendoj se, kur hyra nga dera e përparme, hyra drejt e në një gjumë të thellë. Kështu, s’e di nëse Getsbi shkoi a jo në Koni Ajlend, ose për sa orë u „hodhi një sy dhomave“, ndërsa shtëpia e tij vazhdonte të flakëronte me ngjyrat e saj të ndezura. Të nesërmen në mëngjes i telefonova Dejzisë nga zyra dhe e ftova të vinte për çaj.

— Mos e merr Tomin me vete, — e paralajmërova.

— Çfarë?

— Mos e merr Tomin me vete.

— Kush është „Tomi“? — pyeti ajo e pafajshme.

Dita e caktuar binte shi me rrëshekë. Në orën njëmbëdhjetë, një burrë me mushama, që tërhiqte një makinë bari, trokiti në derën time të përparme dhe tha se e kishte dërguar zoti Getsbi të ma priste barin. Kjo më kujtoi se kisha harruar t’i thosha finlandezes sime të kthehej, ndaj shkova me makinë në fshatin e Vezës Perëndimore ta kërkoja nëpër rrugicat e lagura të lyera me gëlqere dhe të blija disa filxhanë, limonë e lule.

Lulet nuk ishin të nevojshme, sepse në orën dy mbërriti nga shtëpia e Getsbit një serrë e tërë, me enë të panumërta për ta mbajtur. Një orë më vonë dera e përparme u hap me nervozizëm, dhe Getsbi, me kostum të bardhë fanelle, me këmishë argjendi e me kravatë ngjyrë ari, hyri me nxitim. Ishte i zbehtë, dhe nën sy kishte shenja të errëta pagjumësie.

— Është gjithçka në rregull? — pyeti menjëherë.

— Bari duket mirë, po të jetë kjo që do të thuash.

— Cili bar? — pyeti i hutuar. — Oh, bari në oborr. — E pa nga dritarja, por, nga shprehja e tij, s’besoj se pa asgjë.

— Duket shumë mirë, — vërejti me mendje gjetkë. — Njëra nga gazetat thoshte se shiu mendohej të pushonte nga ora katër. Më duket se ishte The Journal-i.³ I ke të gjitha ç’të duhen sa për… për çajin?

E mora në qiler, ku ai e pa finlandezen me pak qortim. Bashkë shqyrtuam me imtësi dymbëdhjetë kekët me limon nga dyqani i ushqimeve të gatshme.

— A bëjnë? — e pyeta.

— Sigurisht, sigurisht! Janë të shkëlqyer! — dhe shtoi me një zë bosh: — …miku plak.

Rreth orës tre e gjysmë, shiu u qetësua në një mjegull të lagësht, nëpër të cilën notonin herë pas here pika të holla si vesë. Getsbi shfletonte me sy të zbrazët një kopje të Ekonomisë së Klejit,⁴ duke u drithëruar nga hapat finlandezë që dridhnin dyshemenë e kuzhinës, dhe duke parë herë pas here drejt dritareve të turbullta, sikur jashtë të ndodhnin një varg ngjarjesh të padukshme, por alarmuese. Më në fund u ngrit dhe më njoftoi, me zë të pasigurt, se po shkonte në shtëpi.

— Pse?

— S’po vjen njeri për çaj. Është shumë vonë! — Pa orën, sikur diku tjetër ta priste ndonjë punë e ngutshme. — S’pres dot gjithë ditën.

— Mos u bëj budalla; është ora katër pa dy minuta.

U ul i mjeruar, sikur ta kisha shtyrë unë, dhe në po atë çast u dëgjua zhurma e një motori që po kthehej në rrugicën time. U hodhëm të dy në këmbë, dhe, paksa i torturuar edhe vetë, dola në oborr.

Nën jargavanët e zhveshur që pikonin, një makinë e madhe e hapur po ngjitej në rrugicën e hyrjes. Ndaloi. Fytyra e Dejzisë, e anuar mënjanë nën një kapelë trecepëshe ngjyrë livande, më pa me një buzëqeshje të ndritshme e ekstatike.

— Këtu jeton absolutisht ti, i dashuri im më i dashur?

Valëzimi ngazëllyes i zërit të saj ishte një tonik i egër në shi. Për një çast m’u desh ta ndiqja tingullin e tij, lart e poshtë, vetëm me vesh, para se të më vinte ndonjë fjalë. Një tufë flokësh e lagur i rrinte mbi faqe si një pinelatë bojë blu, dhe dora e saj ishte e lagur me pika që shkëlqenin kur ia mora për ta ndihmuar të zbriste nga makina.

— Je i dashuruar me mua, — më tha me zë të ulët në vesh, — apo pse duhej të vija vetëm?

— Ky është sekreti i Kështjellës Rekrent.⁵ Thuaji shoferit të shkojë larg e të kalojë një orë.

— Kthehu pas një ore, Ferdi. — Pastaj me një murmurimë të rëndë: — Quhet Ferdi.

— A ia prek hundën benzina?

— S’besoj, — tha ajo e pafajshme. — Pse?

Hymë brenda. Për habinë time të madhe, dhoma e ndenjies ishte bosh.

— Pa shih, sa e çuditshme, — thirra.

— Ç’është e çuditshme?

Ktheu kokën, sepse në derën e përparme u dëgjua një trokitje e lehtë e dinjitoze. Dola dhe e hapa. Getsbi, i zbehtë si i vdekur, me duart e zhytura si pesha në xhepat e xhaketës, qëndronte në një pellg uji dhe më vështronte në sy në mënyrë tragjike.

Me duart ende në xhepat e xhaketës, kaloi pranë meje me hap të rëndë në hyrje, u kthye befas sikur të ishte në tel dhe u zhduk në dhomën e ndenjies. S’ishte aspak e çuditshme. I vetëdijshëm për rrahjet e forta të zemrës sime, e mbylla derën përballë shiut që po shtohej.

Për gjysmë minute s’u dëgjua asnjë zë. Pastaj nga dhoma e ndenjies dëgjova njëfarë murmurime të mbytur dhe një copë të qeshure, të ndjekur nga zëri i Dejzisë në një notë të qartë artificiale:

— Me të vërtetë më vjen tmerrësisht mirë që të shoh sërish.

Një pushim; zgjati tmerrësisht. S’kisha ç’të bëja në hyrje, ndaj hyra në dhomë.

Getsbi, me duart ende në xhepa, ishte mbështetur pas oxhakut në një imitim të tendosur të qetësisë së përsosur, madje edhe të mërzitjes. Kokën e kishte hedhur aq shumë prapa sa i mbështetej mbi faqen e një ore të prishur oxhaku, dhe nga ky pozicion sytë e tij të hutuar vështronin poshtë Dejzin, që ishte ulur, e trembur, por e hijshme, në buzë të një karrigeje të ngurtë.

— Jemi njohur më parë, — murmuriti Getsbi. Sytë e tij më panë për një çast, dhe buzët iu hapën në një përpjekje të dështuar për të qeshur. Për fat, ora zgjodhi pikërisht këtë çast të anohej rrezikshëm nga shtytja e kokës së tij, e atëherë ai u kthye, e kapi me gishta që i dridheshin dhe e vuri sërish në vend. Pastaj u ul, i ngurtë, me bërrylin mbi krahun e kanapesë dhe me mjekrën në dorë.

— Më vjen keq për orën, — tha.

Fytyra ime tani ishte skuqur si nga një diell tropikal. S’arrija të nxirrja asnjë fjalë të zakonshme nga të njëmijat që kisha në kokë.

— Është orë e vjetër, — u thashë si idiot.

Mendoj se për një çast të gjithë besuam se ishte bërë copë-copë në dysheme.

— S’jemi parë prej shumë vitesh, — tha Dejzi, me zërin më të zakonshëm që mund të kishte ndonjëherë.

— Pesë vjet në nëntorin që vjen.

Cilësia automatike e përgjigjes së Getsbit na ktheu të gjithëve prapa të paktën edhe një minutë. I kisha ngritur të dy në këmbë me propozimin e dëshpëruar që të më ndihmonin të bëja çajin në kuzhinë, kur finlandezja demoniake e solli në një tabaka.

Mes rrëmujës së mirëpritur të filxhanëve e të kekëve, u vendos njëfarë mirësjelljeje fizike. Getsbi u fut në një hije dhe, ndërsa unë dhe Dejzi bisedonim, na shikonte me ndërgjegje njërin pas tjetrit me sy të tendosur e të palumtur. Megjithatë, meqë qetësia s’ishte qëllim në vetvete, në çastin e parë të mundshëm gjeta një shkak dhe u ngrita në këmbë.

— Ku po shkon? — pyeti Getsbi i alarmuar menjëherë.

— Do të kthehem.

— Duhet të të flas për diçka para se të shkosh.

Më ndoqi si i tërbuar në kuzhinë, mbylli derën dhe pëshpëriti: „Oh, o Zot!“ në një mënyrë të mjerë.

— Ç’ke?

— Ky është një gabim i tmerrshëm, — tha, duke tundur kokën nga njëra anë në tjetrën, — një gabim i tmerrshëm, i tmerrshëm.

— Je thjesht në siklet, kaq, — dhe për fat shtova: — Edhe Dejzi është në siklet.

— Ajo është në siklet? — përsëriti me mosbesim.

— Po aq sa ti.

— Mos fol kaq me zë.

— Po sillesh si çun i vogël, — shpërtheva me padurim. — Dhe jo vetëm kaq, por je edhe i pasjellshëm. Dejzi është ulur atje krejt vetëm.

Ngriti dorën që të m’i ndalte fjalët, më pa me një qortim të paharrueshëm dhe, duke e hapur derën me kujdes, u kthye në dhomën tjetër.

Dola nga dera e pasme, pikërisht siç kishte bërë Getsbi kur kishte bërë xhiron e tij nervoze rreth shtëpisë gjysmë ore më parë, dhe vrapova drejt një peme të madhe të zezë plot nyje, gjethet e dendura të së cilës bënin një pëlhurë kundër shiut. Sërish po binte me rrëshekë, dhe lëndina ime e çrregullt, e rruar mirë nga kopshtari i Getsbit, ishte plot me këneta të vogla me baltë dhe me moçale parahistorike. Nga poshtë pemës s’kishte gjë për të parë përveç shtëpisë së madhe të Getsbit, ndaj e vështrova, si Kanti kambanoren e kishës së tij,⁶ për gjysmë ore. E kishte ndërtuar një prodhues birre në fillim të çmendurisë për stilet e „periudhave“, dhjetë vjet më parë, dhe tregohej se kishte pranuar t’ua paguante për pesë vjet taksat të gjitha shtëpizave përreth, po të pranonin pronarët t’i mbulonin çatitë me kashtë. Ndoshta refuzimi i tyre ia theu zemrën planit të tij për të Themeluar një Familje: ra menjëherë në rënie. Fëmijët e tij e shitën shtëpinë me kurorën e zezë ende në derë. Amerikanët, ndonëse të gatshëm, madje të etur, për të qenë bujkrobër, kanë qenë gjithmonë kokëfortë kur bëhet fjalë të jenë fshatarë.

Pas gjysmë ore, dielli shkëlqeu sërish, dhe automobili i bakallit u kthye në rrugicën e Getsbit me lëndët e para për darkën e shërbëtorëve të tij; isha i sigurt se ai s’do të vinte në gojë asnjë lugë. Një shërbyese filloi të hapte dritaret e sipërme të shtëpisë së tij, u shfaq për një çast në secilën dhe, duke u përkulur nga dritarja e madhe e mesit, pështyu e menduar në kopsht. Ishte koha të kthehesha. Ndërsa vazhdonte shiu, më ishte dukur si murmurima e zërave të tyre, që ngrihej e fryhej herë pas here me shpërthime ndjenjash. Por në heshtjen e re ndjeva se heshtja kishte rënë edhe brenda në shtëpi.

Hyra brenda, pasi bëra në kuzhinë çdo zhurmë të mundshme, përveç rrëzimit të sobës, por s’besoj se dëgjuan asnjë tingull. Ishin ulur në të dy skajet e kanapesë dhe e shikonin njëri-tjetrin sikur të ishte bërë ndonjë pyetje, ose sikur ndonjë pyetje të ishte në ajër, dhe çdo gjurmë sikleti ishte zhdukur. Fytyra e Dejzisë ishte e njollosur nga lotët, dhe kur hyra, u hodh në këmbë dhe filloi ta fshinte me shaminë para një pasqyre. Por te Getsbi kishte një ndryshim që thjesht të hutonte. Shkëlqente fjalë për fjalë; pa asnjë fjalë a gjest ngazëllimi, një mirëqenie e re rrezatonte prej tij dhe mbushte dhomën e vogël.

— Oh, tungjatjeta, miku plak, — tha, sikur s’më kishte parë prej vitesh. Për një çast kujtova se do të më jepte dorën.

— Pushoi shiu.

— Vërtet? — Kur kuptoi për çfarë po flisja, që në dhomë kishte zile vezulluese drite dielli, buzëqeshi si një meteorolog, si një mbrojtës ekstatik i dritës që kthehet, dhe ia përsëriti lajmin Dejzisë. — Ç’thua për këtë? Pushoi shiu.

— Më vjen mirë, Xhej. — Fyti i saj, plot me një bukuri që dhembte e vajtonte, fliste vetëm për gëzimin e saj të papritur.

— Dua që ti dhe Dejzi të vini në shtëpinë time, — tha, — do të doja t’ia tregoja.

— Je i sigurt që do të vij edhe unë?

— Absolutisht, miku plak.

Dejzi u ngjit lart të lante fytyrën, tepër vonë mendova me poshtërim për peshqirët e mi, ndërsa unë dhe Getsbi pritnim në lëndinë.

— Shtëpia ime duket bukur, apo jo? — pyeti. — Shiko si e kap dritën gjithë fasada.

Pranova që ishte e mrekullueshme.

— Po. — Sytë i shkuan mbi të, mbi çdo derë me hark dhe mbi çdo kullë katrore. — M’u deshën vetëm tre vjet për të fituar paratë që e bleva.

— Kujtova se paratë i kishe trashëguar.

— Po, miku plak, — tha automatikisht, — por shumicën e humba në panikun e madh, në panikun e luftës.

Mendoj se mezi e dinte ç’po thoshte, sepse kur e pyeta me çfarë merrej, u përgjigj: „Kjo është puna ime,“ para se ta kuptonte se s’ishte përgjigje e përshtatshme.

— Oh, jam marrë me disa gjëra, — u ndreq. — Kam qenë në tregtinë e barnave dhe pastaj në tregtinë e naftës. Por tani s’jam në asnjërën. — Më pa me më shumë vëmendje. — Do të thuash se e ke menduar atë që të propozova natën tjetër?

Para se të arrija të përgjigjesha, Dejzi doli nga shtëpia, dhe dy rreshta kopsash bronzi në fustanin e saj shkëlqyen në diell.

— Ai vend i madh atje? — thirri, duke treguar me gisht.

— Të pëlqen?

— E dua shumë, por s’e kuptoj si jeton atje krejt vetëm.

— E mbaj gjithmonë plot me njerëz interesantë, natë e ditë. Njerëz që bëjnë gjëra interesante. Njerëz të famshëm.

Në vend që të merrnim shkurtoren gjatë Ngushticës, zbritëm në rrugë dhe hymë nga porta e madhe. Me murmurima magjepsëse, Dejzi admironte këtë apo atë anë të siluetës feudale përballë qiellit, admironte kopshtet, aromën shkëndijuese të narcizëve, aromën e shkumëzuar të luleve të murrizit e të kumbullës dhe aromën e artë të zbehtë të luleve puthmë-te-porta. Ishte e çuditshme të arrije te shkallët e mermerta dhe të mos gjeje asnjë lëvizje fustanesh të ndritshëm që hynin e dilnin nga dera, dhe të mos dëgjoje asnjë tingull përveç zërave të zogjve nëpër pemë.

Dhe brenda, ndërsa endeshim nëpër sallat e muzikës në stilin e Mari Antuanetës⁷ dhe nëpër sallonet e Restaurimit, ndjeva se pas çdo kanapeje e tryeze ishin fshehur mysafirë, me urdhër që të rrinin pa frymë gjersa të kalonim ne. Kur Getsbi mbylli derën e „Bibliotekës së Kolegjit Merton“,⁸ do të betohesha se dëgjova burrin me sy kukuvajke të shpërthente në një të qeshur si fantazmë.

U ngjitëm lart, nëpër dhoma gjumi në stile të periudhave, të mbështjella me mëndafsh rozë e ngjyrë livande dhe të gjalla nga lulet e freskëta, nëpër dhoma tualeti e salla bilardoje, e banja me vaska të futura në dysheme, dhe hymë pa dashje në një dhomë ku një burrë i shprishur me pizhame po bënte në dysheme ushtrime për mëlçinë. Ishte zoti Klipspringer, „qiraxhiu“. E kisha parë që në mëngjes duke u endur i uritur nëpër plazh. Më në fund arritëm në apartamentin e vetë Getsbit, një dhomë gjumi, një banjë dhe një studio në stilin Adam,⁹ ku u ulëm dhe pimë nga një gotë Chartreuse,¹⁰ që ai nxori nga një dollap në mur.

S’kishte pushuar asnjë çast së pari Dejzin, dhe mendoj se e rivlerësonte çdo gjë në shtëpinë e tij sipas masës së përgjigjes që ngjallte në sytë e saj shumë të dashur. Ndonjëherë, gjithashtu, i vështronte pasuritë e tij përreth në një mënyrë të trullosur, sikur në praninë e saj të vërtetë e të mahnitshme asgjë prej tyre s’ishte më reale. Një herë desh u rrëzua nga një varg shkallësh.

Dhoma e tij e gjumit ishte më e thjeshta nga të gjitha, përveç komosë, që ishte zbukuruar me një komplet tualeti prej ari të pastër mat. Dejzi e mori furçën me kënaqësi dhe lëmoi flokët, e atëherë Getsbi u ul, i mbuloi sytë me dorë dhe filloi të qeshte.

— Është gjëja më qesharake, miku plak, — tha me hare. — S’mundem… Kur përpiqem…

Kishte kaluar dukshëm nëpër dy gjendje dhe po hynte në të tretën. Pas sikletit dhe gëzimit të tij të paarsyeshëm, tani po e përpinte habia për praninë e saj. Kishte qenë aq gjatë plot me atë ide, e kishte ëndërruar deri në fund, kishte pritur me dhëmbë të shtrënguar, si të thuash, me një tension të pakonceptueshëm. Tani, në reagim, po i mbaronte kurdisja si një ore që e kanë kurdisur tepër.

Pasi e mblodhi veten pas një minute, na hapi dy dollapë të patentuar e të stërmëdhenj, ku mbante kostumet, rrobat e dhomës e kravatat me shumicë, dhe këmishat, të grumbulluara si tulla në stiva nga dymbëdhjetë.

— Kam një njeri në Angli që më blen rrobat. Më dërgon një përzgjedhje gjërash në fillim të çdo stine, në pranverë e në vjeshtë.

Nxori një tufë këmishash dhe filloi t’i hidhte, një nga një, para nesh, këmisha prej liri të hollë, prej mëndafshi të trashë e prej fanelle të imët, që i humbnin palat ndërsa binin dhe e mbulonin tryezën me një rrëmujë shumëngjyrëshe. Ndërsa ne i admironim, ai sillte të tjera, dhe grumbulli i butë e i pasur ngjitej më lart: këmisha me vija, me arabeska e me kuadrate, në ngjyrë koralli, jeshile molle, livande e portokalli të zbehtë, me monograme blu indigo. Befas, me një tingull të tendosur, Dejzi e uli kokën mbi këmishat dhe filloi të qante me dënesë.

— Janë këmisha aq të bukura, — qau ajo, me zërin të mbytur nëpër palat e trasha. — Më vjen për të qarë, sepse s’kam parë kurrë më parë këmisha… këmisha kaq të bukura.

---

Pas shtëpisë, do të shihnim tokat dhe pishinën, hidroplanin dhe lulet e mesit të verës, por jashtë dritares së Getsbit filloi sërish të binte shi, ndaj qëndruam në rresht duke vështruar sipërfaqen e valëzuar të Ngushticës.

— Po të mos ishte mjegulla, do ta shihnim shtëpinë tënde matanë gjirit, — tha Getsbi. — Ti ke gjithmonë një dritë të gjelbër që digjet gjithë natën në majë të skelës.

Dejzi e futi befas krahun nën krahun e tij, por ai dukej i zhytur në atë që sapo kishte thënë. Ndoshta i kishte shkuar ndër mend se kuptimi kolosal i asaj drite tani ishte zhdukur përgjithmonë. Krahasuar me largësinë e madhe që e kishte ndarë nga Dejzi, ajo i ishte dukur shumë pranë saj, gati sa ta prekte. I ishte dukur aq afër sa një yll pranë hënës. Tani ishte sërish një dritë e gjelbër mbi një skelë. Numri i sendeve të tij të magjepsura ishte pakësuar me një.

Fillova të ecja nëpër dhomë, duke shqyrtuar në gjysmerrësirë sende të ndryshme të papërcaktuara. Më tërhoqi një fotografi e madhe e një burri të moshuar me veshje jahti, e varur në mur mbi tavolinën e tij të punës.

— Kush është ky?

— Ky? Ky është zoti Den Kodi, miku plak.

Emri më tingëlloi paksa i njohur.

— Tani ka vdekur. Dikur, para shumë vitesh, ishte miku im më i mirë.

Mbi komo ishte një fotografi e vogël e Getsbit, edhe ai me veshje jahti, Getsbi me kokën të hedhur prapa me sfidë, e bërë me sa dukej kur ishte rreth tetëmbëdhjetë vjeç.

— E adhuroj, — thirri Dejzi. — Pompaduri!¹¹ S’më ke thënë kurrë që ke pasur pompadur, as jaht.

— Shiko këtu, — tha Getsbi shpejt. — Ja një tufë prerjesh nga gazetat, për ty.

Qëndruan krah për krah duke i shqyrtuar. Isha gati t’i kërkoja të më tregonte rubinët, kur ra telefoni dhe Getsbi ngriti receptorin.

— Po… Pra, s’mund të flas tani… S’mund të flas tani, miku plak… Thashë një qytet të vogël… Duhet ta dijë ç’është një qytet i vogël… Pra, s’na hyn në punë, po qe se Detroiti për të është qytet i vogël…

E mbylli.

— Ejani këtu, shpejt! — thirri Dejzi nga dritarja.

Shiu ende binte, por errësira ishte çarë në perëndim, dhe mbi det kishte një dallgë rozë e të artë resh të shkumëzuara.

— Shikoje atë, — pëshpëriti ajo, dhe pastaj, pas një çasti: — Do të doja të merrja një nga ato retë rozë, të të vija brenda dhe të të shtyja andej-këtej.

Atëherë u përpoqa të ikja, por ata s’donin as ta dëgjonin; ndoshta prania ime i bënte të ndiheshin më të vetëm në mënyrë më të kënaqshme.

— E di ç’do të bëjmë, — tha Getsbi, — do ta vëmë Klipspringerin t’i bjerë pianos.

Doli nga dhoma duke thirrur: „Juing!“, dhe u kthye pas disa minutash i shoqëruar nga një djalë i ri i sikletosur e paksa i rrëgjuar, me syze me skelet breshke e me flokë të verdhë të rrallë. Tani ishte veshur me hijeshi me një „këmishë sportive“, të hapur në qafë, me atlete dhe me pantallona prej pëlhure të trashë pambuku me një ngjyrë të mjegullt.

— Ju ndërpremë ushtrimet? — pyeti Dejzi me mirësjellje.

— Po flija, — thirri zoti Klipspringer, në një spazmë sikleti. — Domethënë, kisha fjetur. Pastaj u ngrita…

— Klipspringeri i bie pianos, — tha Getsbi, duke ia prerë fjalën. — Apo jo, Juing, miku plak?

— S’i bie mirë. S’i… thuajse s’i bie fare. Kam humbur fare stërvi…

— Do të zbresim poshtë, — e ndërpreu Getsbi. Shtypi një çelës. Dritaret gri u zhdukën, kur shtëpia shkëlqeu plot dritë.

Në sallën e muzikës, Getsbi ndezi një llambë të vetme pranë pianos. I ndezi Dejzisë cigaren me një shkrepse që i dridhej, dhe u ul me të në një kanape larg, në anën tjetër të dhomës, ku s’kishte dritë tjetër përveç asaj që dyshemeja e shndritshme përthyente nga hyrja.

Kur Klipspringeri mbaroi së rëni „Folenë e dashurisë“,¹² u kthye në stol dhe kërkoi i palumtur Getsbin në errësirë.

— Kam humbur fare stërvitjen, e shihni. Ju thashë që s’i bie dot. Kam humbur fare stërvi…

— Mos fol kaq shumë, miku plak, — urdhëroi Getsbi. — Bjeri!

„Në mëngjes,
në mbrëmje,
s’ia kalojmë mirë ne…“¹³

Jashtë, era fërshëllente fort, dhe gjatë Ngushticës rridhte një bubullimë e lehtë. Tani po ndizeshin të gjitha dritat në Vezën Perëndimore; trenat elektrikë, të ngarkuar me burra, po zhyteshin nëpër shi drejt shtëpisë nga Nju-Jorku. Ishte ora e një ndryshimi të thellë njerëzor, dhe në ajër po lindte ngazëllimi.

„Një gjë është e sigurt, s’ka gjë më të sigurt:
të pasurit pasurohen, e të varfrit bëjnë… fëmijë.
Ndërkaq,
sa për të kaluar kohën…“

Kur shkova t’u thosha mirupafshim, pashë se në fytyrën e Getsbit ishte kthyer shprehja e hutimit, sikur t’i kishte lindur një dyshim i lehtë për cilësinë e lumturisë së tij të tanishme. Gati pesë vjet! Duhet të ketë pasur çaste, edhe atë pasdite, kur Dejzi kishte mbetur pas ëndrrave të tij: jo për fajin e saj, por për shkak të gjallërisë kolosale të iluzionit të tij. Iluzioni kishte shkuar përtej saj, përtej gjithçkaje. Ai ishte hedhur në të me një pasion krijues, duke i shtuar vazhdimisht diçka, duke e stolisur me çdo pendë të ndritshme që i vinte rrotull. Asnjë sasi zjarri a freskie s’mund t’i bëjë ballë asaj që një njeri mund të grumbullojë në zemrën e tij prej fantazme.

Ndërsa e shikoja, u përshtat pak, dukshëm. Dora e tij ia kapi dorën asaj, dhe kur ajo i tha diçka me zë të ulët në vesh, ai u kthye drejt saj me një vërshim ndjenjash. Mendoj se ai zë e mbante më shumë se çdo gjë tjetër, me ngrohtësinë e tij të luhatshme e të ethshme, sepse s’mund të ëndërrohej përtej tij: ai zë ishte një këngë e pavdekshme.

Më kishin harruar, por Dejzi ngriti sytë dhe më zgjati dorën; Getsbi tani s’më njihte fare. I pashë edhe një herë, dhe ata më panë, të largët, të pushtuar nga një jetë e fuqishme. Pastaj dola nga dhoma dhe zbrita shkallët e mermerta në shi, duke i lënë atje bashkë.

Shënime

1. „Sardele në kuti“: lojë si kukafshehti, por e kundërt: fshihet vetëm një lojtar, dhe kush e gjen, fshihet bashkë me të, gjersa të gjithë mblidhen të ngjeshur në një vend si sardelet në kuti. ↩︎

2. Koni Ajlend (Coney Island): plazh dhe park i madh zbavitjesh në jug të Bruklinit, vend zbavitjeje i nju-jorkezëve. ↩︎

3. The Journal: gazeta e përditshme New York Journal. ↩︎

4. Ekonomia e Klejit: Economics: An Introduction for the General Reader (1916), libër hyrës i ekonomistit anglez Henry Clay. ↩︎

5. Castle Rackrent („Kështjella Rekrent“, 1800): roman i shkrimtares irlandeze Maria Edgeworth për rrënimin e një familjeje pronarësh tokash. ↩︎

6. Immanuel Kant (1724–1804): filozof gjerman, që jetoi gjithë jetën në Kënigsberg. Sipas një anekdote, kur mendonte, e kishte zakon t’i ngulte sytë një kulle kishe që shihej nga dritarja e tij. ↩︎

7. Mari Antuaneta (1755–1793): mbretëresha e Francës, e shoqja e Luigjit XVI, e ekzekutuar gjatë Revolucionit Francez; emri i saj lidhet me luksin e oborrit të Versajës. ↩︎

8. Kolegji Merton: një nga kolegjet më të vjetër të Universitetit të Oksfordit, i themeluar më 1264, me një nga bibliotekat më të vjetra të Anglisë. ↩︎

9. Stili Adam: stil dekorimi i arkitektit skocez Robert Adam (1728–1792), me motive klasike të lehta e elegante. ↩︎

10. Chartreuse: liker francez me barishte, i prodhuar nga murgjit kartuzianë. ↩︎

11. Pompaduri: model flokësh me flokët e krehur lart e prapa mbi ballë, në modë te djemtë e rinj në fillim të shekullit XX; emrin e ka nga markeza e Pompadurit, e dashura e mbretit Luigji XV. ↩︎

12. The Love Nest („Foleja e dashurisë“, 1920): këngë popullore amerikane nga një komedi muzikore e Broadway-t. ↩︎

13. Nga kënga Ain’t We Got Fun? („S’ia kalojmë mirë ne?“, 1921), shumë e njohur në vitet 1920. ↩︎