Kapitulli VII · Portreti i Dorian Grejit

Për një arsye a tjetër, salla ishte plot atë natë, dhe drejtori i trashë çifut që i priti te dera rrezatonte nga njëri vesh te tjetri me një buzëqeshje të yndyrshme e të dridhur. I shoqëroi deri te lozha me një lloj përulësie mburracake, duke tundur duart e trasha me xhevahire dhe duke folur me sa i hante zëri. Dorian Greji e urreu më shumë se kurrë. Ndjeu sikur kishte ardhur të kërkonte Mirandën dhe e kishte pritur Kalibani.¹ Lord Henrit, nga ana tjetër, iu duk mjaft i pëlqyeshëm. Të paktën kështu deklaroi, dhe ngulmoi t’i shtrëngonte dorën dhe ta siguronte se ishte krenar që takonte një njeri që kishte zbuluar një gjeni të vërtetë dhe kishte falimentuar për një poet. Hollvardi zbavitej duke vështruar fytyrat në parter. Vapa ishte tmerrësisht mbytëse, dhe llamba e madhe e tavanit flakëronte si një dalie përbindëshe me petale zjarri të verdhë. Të rinjtë në galeri kishin hequr xhaketat e jelekët dhe i kishin varur mbi parmak. Flisnin me njëri-tjetrin përtej teatrit dhe i ndanin portokallat me vajzat pa shije që rrinin pranë tyre. Disa gra qeshnin në parter. Zërat e tyre ishin tmerrësisht të mprehtë e të shpërputhur. Nga bufeja vinte zhurma e tapave që shpërthenin.

— Ç’vend për të gjetur hyjneshën tënde! — tha Lord Henri.

— Po! — u përgjigj Dorian Greji. — Këtu e gjeta, dhe ajo është hyjnore mbi çdo gjë të gjallë. Kur të luajë, do të harrosh gjithçka. Këta njerëz të rëndomtë e të vrazhdë, me fytyrat e tyre të trasha e me gjestet brutale, bëhen krejt të tjerë kur ajo është në skenë. Rrinë në heshtje e e shikojnë. Qajnë e qeshin siç do ajo. Ajo i bën të ndjeshëm si violina. I shpirtëzon, dhe ndien se janë prej të njëjtit mish e gjak si vetë ti.

— Prej të njëjtit mish e gjak si vetë ti! Oh, shpresoj se jo! — thirri Lord Henri, që po vështronte me dylbinë e teatrit ata që rrinin në galeri.

— Mos ia vër veshin, Dorian, — tha piktori. — E kuptoj ç’do të thuash, dhe i besoj kësaj vajze. Kushdo që do ti duhet të jetë i mrekullueshëm, dhe çdo vajzë që ka efektin që përshkruan duhet të jetë e hollë e fisnike. Ta shpirtëzosh kohën tënde — kjo është diçka që ia vlen ta bësh. Nëse kjo vajzë mund t’u japë shpirt atyre që kanë jetuar pa shpirt, nëse mund të krijojë ndjenjën e bukurisë te njerëz jeta e të cilëve ka qenë e ndyrë e e shëmtuar, nëse mund t’i zhveshë nga egoizmi e t’u japë lot për hidhërime që s’janë të tyret, ajo është e denjë për gjithë adhurimin tënd, e denjë për adhurimin e botës. Kjo martesë është krejt e drejtë. Në fillim s’mendoja kështu, por tani e pranoj. Perënditë e krijuan Sibil Veinin për ty. Pa të do të kishe qenë i paplotë.

— Faleminderit, Bazil, — u përgjigj Dorian Greji, duke i shtrënguar dorën. — E dija që do të më kuptoje. Harri është kaq cinik, më tmerron. Por ja orkestra. Është krejt e tmerrshme, por zgjat vetëm rreth pesë minuta. Pastaj ngrihet perdja, dhe do të shohësh vajzën të cilës do t’i jap gjithë jetën time, të cilës i kam dhënë gjithçka që është e mirë tek unë.

Pas një çerek ore, mes një stuhie të jashtëzakonshme duartrokitjesh, Sibil Veini doli në skenë. Po, ishte me të vërtetë e bukur për t’u parë — një nga krijesat më të bukura, mendoi Lord Henri, që kishte parë ndonjëherë. Kishte diçka prej sorkadheje në hirin e saj të ndrojtur e në sytë e trembur. Një skuqje e lehtë, si hija e një trëndafili në një pasqyrë argjendi, i doli në faqe ndërsa hodhi sytë mbi sallën plot e entuziaste. U tërhoq disa hapa dhe buzët dukej sikur i dridheshin. Bazil Hollvardi u hodh në këmbë dhe nisi të duartrokiste. I palëvizur, si dikush në ëndërr, rrinte Dorian Greji duke e vështruar. Lord Henri shikonte përmes dylbisë, duke murmuritur: „E hijshme! e hijshme!“

Skena ishte salla e shtëpisë së Kapuletëve, dhe Romeo me rrobat e pelegrinit kishte hyrë me Merkucion e miqtë e tjerë.² Banda, e tillë siç ishte, i ra disa takteve muzike, dhe vallja filloi. Përmes turmës së aktorëve të ngathët e të veshur keq, Sibil Veini lëvizte si një krijesë nga një botë më e hollë. Trupi i saj lëkundej, ndërsa vallëzonte, si lëkundet një bimë në ujë. Lakoret e qafës së saj ishin lakoret e një zambaku të bardhë. Duart dukeshin sikur ishin bërë prej fildishi të freskët.

E megjithatë ishte çuditërisht e plogësht. Nuk tregoi asnjë shenjë gëzimi kur sytë i ranë mbi Romeon. Ato pak fjalë që kishte për të thënë —

O pelegrin i mirë, ti dorën tënde e fyen,
që devocion të hijshëm tregon me këtë;
se shenjtët kanë duar që pelegrinët i prekin,
e pëllëmbë me pëllëmbë — kjo puthje e shenjtë është —

me dialogun e shkurtër që pason, u thanë në mënyrë krejt artificiale. Zëri ishte i mrekullueshëm, por nga pikëpamja e tonit ishte krejt i rremë. Kishte ngjyrë të gabuar. I hoqi vargut gjithë jetën. E bëri pasionin joreal.

Dorian Greji u zbeh ndërsa e shikonte. Ishte i hutuar e i shqetësuar. Asnjëri nga miqtë s’guxoi t’i thoshte gjë. Ajo u dukej krejt e paaftë. Ishin tmerrësisht të zhgënjyer.

E megjithatë e ndienin se prova e vërtetë e çdo Zhuljete është skena e ballkonit në aktin e dytë. E prisnin atë. Po të dështonte atje, s’kishte asgjë tek ajo.

Dukej e hijshme kur doli në dritën e hënës. Kjo s’mund të mohohej. Por teatraliteti i lojës së saj ishte i padurueshëm, dhe përkeqësohej sa më shumë që vazhdonte. Gjestet iu bënë absurdisht artificiale. I theksonte tepër të gjitha ç’kishte për të thënë. Pasazhi i bukur —

E di se maska e natës më mbulon fytyrën,
përndryshe një skuqje vajzërore do ma ngjyronte faqen
për atë që më dëgjove të them sonte —

u deklamua me saktësinë e dhimbshme të një nxënëseje që e ka mësuar të recitojë ndonjë profesor dikcioni i dorës së dytë. Kur u përkul mbi ballkon dhe arriti te ato vargje të mrekullueshme —

Ndonëse gëzohem me ty,
s’gëzohem me këtë besë që lidhëm sonte:
është tepër e nxituar, e pamenduar, e papritur;
tepër si vetëtima, që pushon së qeni
para se të thuash: „Vetëtin.“ E ëmbël, natën e mirë!
Ky syth dashurie, me frymën piqëse të verës,
mund të dalë lule e bukur kur të takohemi sërish —

i tha fjalët sikur të mos kishin asnjë kuptim për të. S’ishte nervozizëm. Përkundrazi, larg nga të qenit nervoze, ishte krejt e përmbajtur. Ishte thjesht art i keq. Ishte dështim i plotë.

Edhe publiku i rëndomtë e i pashkolluar i parterit e i galerisë e humbi interesin për shfaqjen. U shqetësuan dhe nisën të flisnin me zë të lartë e të fërshëllenin. Drejtori çifut, që qëndronte në fund të balkonit, përplaste këmbët e shante nga tërbimi. I vetmi njeri i paprekur ishte vetë vajza.

Kur mbaroi akti i dytë, shpërtheu një stuhi fishkëllimash, dhe Lord Henri u ngrit nga karrigia dhe veshi pallton. „Është krejt e bukur, Dorian,“ tha ai, „por s’di të luajë. Le të shkojmë.“

— Do ta shoh shfaqjen deri në fund, — u përgjigj djaloshi me zë të ashpër e të hidhur. — Më vjen tmerrësisht keq që të bëra të humbasësh një mbrëmje, Harri. Ju kërkoj falje të dyve.

— Dorian i dashur, mendoj se zonjusha Vein është sëmurë, — ndërhyri Hollvardi. — Do të vijmë ndonjë natë tjetër.

— Do të doja të ishte sëmurë, — ia ktheu ai. — Por mua më duket thjesht e pandjeshme e e ftohtë. Ka ndryshuar krejtësisht. Mbrëmë ishte artiste e madhe. Sonte është thjesht një aktore e rëndomtë e mediokre.

— Mos fol kështu për dikë që do, Dorian. Dashuria është gjë më e mrekullueshme se arti.

— Të dyja janë thjesht forma imitimi, — vërejti Lord Henri. — Por le të shkojmë. Dorian, s’duhet të rrish më këtu. S’është mirë për moralin të shohësh lojë të keqe. Për më tepër, s’besoj se do të duash që gruaja jote të luajë, kështu që ç’rëndësi ka nëse e luan Zhuljetën si kukull druri? Është shumë e bukur, dhe nëse di aq pak për jetën sa për aktrimin, do të jetë një përvojë e këndshme. Ka vetëm dy lloje njerëzish vërtet magjepsës — njerëzit që dinë absolutisht gjithçka, dhe njerëzit që s’dinë absolutisht asgjë. Për hir të qiellit, djali im i dashur, mos u bëj kaq tragjik! Sekreti për të mbetur i ri është të mos kesh kurrë një emocion që s’të shkon. Eja në klub me Bazilin e me mua. Do të pimë cigare e do të pimë në nder të bukurisë së Sibil Veinit. Është e bukur. Ç’do më shumë?

— Ik, Harri, — thirri djaloshi. — Dua të rri vetëm. Bazil, duhet të ikësh. Ah! s’e shihni që po më thyhet zemra? — Lotët e nxehtë i erdhën në sy. Buzët i dridheshin, dhe, duke vrapuar në fund të lozhës, u mbështet pas murit, duke e fshehur fytyrën në duar.

— Le të shkojmë, Bazil, — tha Lord Henri me një butësi të çuditshme në zë, dhe të dy të rinjtë dolën bashkë.

Pak çaste më pas dritat e skenës u ndezën dhe perdja u ngrit për aktin e tretë. Dorian Greji u kthye në vendin e tij. Dukej i zbehtë, krenar e indiferent. Shfaqja zvarritej dhe dukej pa fund. Gjysma e publikut doli, duke u përplasur me çizmet e rënda e duke qeshur. E gjitha ishte një fiasco.³ Akti i fundit u luajt para bankave gati bosh. Perdja ra mes të qeshurave nën hundë e disa rënkimeve.

Sapo mbaroi, Dorian Greji vrapoi prapa skenës në dhomën e aktorëve. Vajza qëndronte atje vetëm, me një shprehje triumfi në fytyrë. Sytë i ndriçonin nga një zjarr i hollë. Kishte një shkëlqim rreth saj. Buzët e hapura i buzëqeshnin për ndonjë sekret të tyrin.

Kur ai hyri, ajo e vështroi, dhe një shprehje gëzimi të pafund i doli në fytyrë. „Sa keq luajta sonte, Dorian!“ thirri ajo.

— Tmerrësisht! — u përgjigj ai, duke e vështruar i shtangur. — Tmerrësisht! Ishte e tmerrshme. Je sëmurë? S’ke ide si ishte. S’ke ide sa vuajta.

Vajza buzëqeshi. „Dorian,“ u përgjigj ajo, duke u zgjatur mbi emrin e tij me një muzikë të zvarritur në zë, sikur të ishte më i ëmbël se mjalti për petalet e kuqe të gojës së saj. „Dorian, duhej ta kishe kuptuar. Por tani e kupton, apo jo?“

— Ç’të kuptoj? — pyeti ai, me inat.

— Pse isha kaq e keqe sonte. Pse do të jem gjithmonë e keqe. Pse s’do të luaj më kurrë mirë.

Ai ngriti supet. „Je sëmurë, besoj. Kur je sëmurë s’duhet të luash. E bën veten qesharake. Miqtë e mi u mërzitën. U mërzita edhe unë.“

Ajo dukej sikur s’e dëgjonte. Ishte e shndërruar nga gëzimi. Një ekstazë lumturie e sundonte.

— Dorian, Dorian, — thirri ajo, — para se të të njihja, aktrimi ishte realiteti i vetëm i jetës sime. Vetëm në teatër jetoja. Mendoja se e gjitha ishte e vërtetë. Një natë isha Rozalinda dhe tjetrën Porcia. Gëzimi i Beatriçes ishte gëzimi im, dhe hidhërimet e Kordelias⁴ ishin edhe të miat. Besoja në gjithçka. Njerëzit e rëndomtë që luanin me mua më dukeshin si perëndi. Skenat e pikturuara ishin bota ime. S’njihja tjetër veç hijeve, dhe i mendoja të vërteta. Erdhe ti — oh, dashuria ime e bukur! — dhe ma çlirove shpirtin nga burgu. Më mësove ç’është në të vërtetë realiteti. Sonte, për herë të parë në jetën time, e pashë zbrazëtinë, mashtrimin, marrëzinë e asaj parade boshe në të cilën kisha luajtur gjithmonë. Sonte, për herë të parë, u bëra e vetëdijshme se Romeo ishte i shëmtuar, i vjetër dhe i lyer, se drita e hënës në pemishte ishte e rreme, se skenografia ishte vulgare, dhe se fjalët që duhej të thosha ishin joreale, nuk ishin fjalët e mia, nuk ishin ato që doja të thosha. Ti më kishe sjellë diçka më të lartë, diçka nga e cila gjithë arti s’është veçse një pasqyrim. Më kishe bërë të kuptoja ç’është në të vërtetë dashuria. Dashuria ime! Dashuria ime! Princi i Kaltër! Princ i jetës! M’u neveritën hijet. Ti je më shumë për mua se ç’mund të jetë ndonjëherë gjithë arti. Ç’punë kam unë me kukullat e një drame? Kur dola sonte, s’e kuptoja si ishte që më kishte ikur gjithçka. Mendoja se do të isha e mrekullueshme. Pashë se s’mund të bëja asgjë. Papritur shpirtit tim i ra ndër mend ç’do të thoshte e gjitha kjo. Kjo dije ishte e hollë për mua. I dëgjova që fishkëllenin, dhe buzëqesha. Ç’mund të dinin ata për një dashuri si e jona? Më merr, Dorian — më merr me vete, ku të mund të jemi krejt vetëm. E urrej skenën. Mund ta imitoja një pasion që s’e ndiej, por s’mund ta imitoj një që më djeg si zjarr. Oh, Dorian, Dorian, e kupton tani ç’do të thotë kjo? Edhe sikur ta bëja dot, do të ishte përdhosje për mua të luaja sikur jam e dashuruar. Ti ma bëre ta shoh këtë.

Ai u hodh mbi divan dhe e ktheu fytyrën mënjanë. „Ma ke vrarë dashurinë,“ mërmëriti.

Ajo e vështroi me habi dhe qeshi. Ai nuk u përgjigj. Ajo erdhi pranë tij, dhe me gishtat e saj të vegjël i përkëdheli flokët. U gjunjëzua dhe ia shtypi duart pas buzëve. Ai i tërhoqi, dhe një drithërimë e përshkoi.

Pastaj u hodh në këmbë dhe shkoi te dera. „Po,“ thirri, „ma ke vrarë dashurinë. Dikur ma ngacmoje imagjinatën. Tani s’ma ngacmon as kureshtjen. Thjesht s’bën asnjë efekt. Të doja sepse ishe e mrekullueshme, sepse kishe gjeni e intelekt, sepse i realizoje ëndrrat e poetëve të mëdhenj dhe u jepje formë e lëndë hijeve të artit. E ke hedhur të gjithë tutje. Je e cekët e budallaqe. Zoti im! sa i çmendur isha që të desha! Sa budalla që kam qenë! Tani s’je asgjë për mua. S’do të të shoh më kurrë. S’do të mendoj më kurrë për ty. S’do ta përmend më kurrë emrin tënd. S’e di ç’ishe për mua dikur. E po, dikur … Oh, s’e duroj dot ta mendoj! Do të doja të mos të kisha parë kurrë me sy! Ma ke prishur romancën e jetës. Sa pak mund të dish për dashurinë, nëse thua se ta prish artin! Pa artin tënd, s’je asgjë. Do të të kisha bërë të famshme, të shkëlqyer, madhështore. Bota do të të kishte adhuruar, dhe ti do ta kishe mbajtur emrin tim. Ç’je tani? Një aktore e dorës së tretë me një fytyrë të bukur.“

Vajza u zbardh dhe u drodh. Shtrëngoi duart bashkë, dhe zëri dukej sikur i mbeti në fyt. „S’e ke seriozisht, Dorian?“ murmuriti. „Po luan.“

— Po luaj! Këtë po ta lë ty. Ti e bën kaq mirë, — u përgjigj ai me hidhërim.

Ajo u ngrit nga gjunjët dhe, me një shprehje dhimbjeje të mjerueshme në fytyrë, kaloi nëpër dhomë drejt tij. I vuri dorën mbi krah dhe e vështroi në sy. Ai e shtyu prapa. „Mos më prek!“ thirri.

Një rënkim i ulët i shpëtoi, dhe ajo u hodh në këmbët e tij dhe mbeti aty si një lule e shkelur. „Dorian, Dorian, mos më lër!“ pëshpëriti. „Më vjen shumë keq që s’luajta mirë. Gjatë gjithë kohës mendoja për ty. Por do të përpiqem — vërtet, do të përpiqem. M’u shfaq kaq papritur, dashuria ime për ty. Më duket se s’do ta kisha njohur kurrë po të mos më kishe puthur — po të mos ishim puthur. Më puth përsëri, dashuria ime. Mos ik prej meje. S’do ta duroja dot. Oh! mos ik prej meje. Vëllai im … Jo; s’ka rëndësi. Ai s’e kishte seriozisht. Bënte shaka… Por ti, oh! s’mund të më falësh për sonte? Do të punoj kaq shumë dhe do të përpiqem të përmirësohem. Mos u bëj mizor me mua, sepse të dua më shumë se çdo gjë në botë. Në fund të fundit, vetëm një herë s’të kam pëlqyer. Por ke krejt të drejtë, Dorian. Duhej të isha treguar më shumë artiste. Ishte budallallëk nga ana ime, e megjithatë s’e mbajta dot. Oh, mos më lër, mos më lër.“ Një krizë dënesash të zjarrta e mbyti. U kruspullos në dysheme si një gjë e plagosur, dhe Dorian Greji, me sytë e tij të bukur, e vështronte poshtë, dhe buzët e tij të gdhendura u përdrodhën në një përbuzje të hollë. Ka gjithmonë diçka qesharake në emocionet e njerëzve që ke pushuar së dashuruari. Sibil Veini i dukej absurdisht melodramatike. Lotët e dënesat e saj e bezdisnin.

— Po iki, — tha ai më në fund me zërin e tij të qetë e të qartë. — S’dua të jem i pashpirt, por s’mund të të shoh më. Më ke zhgënjyer.

Ajo qante në heshtje dhe nuk u përgjigj, por iu afrua zvarrë. Duart e saj të vogla u shtrinë verbërisht dhe dukej sikur e kërkonin. Ai u kthye mbi thembër dhe doli nga dhoma. Pas pak çastesh ishte jashtë teatrit.

Ku shkoi, mezi e dinte. Kujtonte se ishte endur nëpër rrugë me ndriçim të zbehtë, pranë harqeve të zhveshura me hije të zeza e shtëpive me pamje të keqe. Gra me zëra të ngjirur e të qeshura të ashpra i kishin thirrur pas. Pijanecë kishin kaluar duke u lëkundur, duke sharë e duke llomotitur me vete si majmunë përbindësha. Kishte parë fëmijë groteskë të mbledhur kruspull nëpër pragje, dhe kishte dëgjuar britma e sharje nga oborre të zymta.

Kur sapo po zbardhte agimi, u gjend afër Covent Garden-it. Errësira u ngrit, dhe, i skuqur nga zjarre të zbehta, qielli u lug në një perlë të përsosur. Karroca të mëdha plot me zambakë që tundnin kokat gjëmonin ngadalë poshtë rrugës së lëmuar e bosh. Ajri ishte i rëndë nga aroma e luleve, dhe bukuria e tyre dukej sikur i sillte një qetësues për dhimbjen. Ai u fut në treg dhe vështronte burrat që shkarkonin qerret. Një karrocier me bluzë të bardhë i ofroi ca qershi. Ai e falënderoi, u çudit pse s’pranoi të merrte para për to, dhe nisi t’i hante pa gjallëri. Ishin këputur në mesnatë, dhe ftohtësia e hënës kishte hyrë në to. Një varg i gjatë djemsh që mbanin arka me tulipanë me vija, e me trëndafila të verdhë e të kuq, kaloi para tij, duke çarë rrugën mes grumbujve të mëdhenj ngjyrë nefriti të perimeve. Nën portik, me shtyllat e tij gri të zbardhura nga dielli, rrinin kot një grup vajzash të zhgarravitura e kokëjashtë, duke pritur të mbaronte ankandi. Të tjera ishin grumbulluar rreth dyerve që lëkundeshin të kafenesë në shesh. Kuajt e rëndë të karrocave rrëshqisnin e përplasnin thundrat mbi gurët e ashpër, duke tundur zilet e takëmet. Disa karrocierë flinin mbi një grumbull thasësh. Me qafa si iris e këmbë rozë, pëllumbat vraponin përreth duke mbledhur farëra.

Pas pak, ndaloi një karrocë me qira dhe shkoi në shtëpi. Për disa çaste u vonua në prag, duke vështruar përreth sheshin e heshtur, me dritaret e tij të zbrazëta e të mbyllura me grila e perdet që shikonin ngulët. Qielli tani ishte opal i pastër, dhe çatitë e shtëpive shkëlqenin si argjend përkundër tij. Nga ndonjë oxhak përballë ngjitej një fije e hollë tymi. Ajo përdridhej, si një shirit vjollcë, nëpër ajrin ngjyrë sedefi.

Te feneri i madh venecian i praruar, plaçkë e ndonjë barke të Dozhit,⁵ që varej nga tavani i hollit të madh të hyrjes me mure lisi, ende digjeshin drita nga tri flakë që dridheshin: si petale të holla të kaltra flake dukeshin, të rrethuara me zjarr të bardhë. Ai i fiku, dhe, pasi hodhi kapelën e pelerinën mbi tryezë, kaloi nëpër bibliotekë drejt derës së dhomës së gjumit, një dhomë e madhe tetëkëndëshe në katin përdhes që, në ndjenjën e tij të sapolindur për luksin, sapo e kishte zbukuruar për vete dhe e kishte veshur me disa sixhade muri të çuditshme të Rilindjes, që ishin gjetur të ruajtura në një papafingo të braktisur në Selby Royal. Ndërsa po kthente dorezën e derës, syri i ra te portreti që i kishte pikturuar Bazil Hollvardi. U tërhoq si i habitur. Pastaj vazhdoi në dhomën e vet, disi i hutuar. Pasi hoqi lulen nga xhaketa, dukej sikur hezitoi. Më në fund u kthye, shkoi te piktura dhe e shqyrtoi. Në dritën e zbehtë e të ndalur që luftonte të kalonte përmes perdeve të mëndafshta ngjyrë kremi, fytyra iu duk pak e ndryshuar. Shprehja dukej ndryshe. Do të thoshe se kishte një prekje mizorie në gojë. Ishte me siguri e çuditshme.

U kthye dhe, duke shkuar te dritarja, ngriti perden. Agimi i ndritshëm e përmbyti dhomën dhe i fshiu hijet fantastike nëpër qoshe të mugëta, ku mbetën duke u dridhur. Por shprehja e çuditshme që kishte vënë re në fytyrën e portretit dukej sikur mbeti aty, madje sikur u theksua më shumë. Drita e diellit, e dridhur e e zjarrtë, i tregoi vijat e mizorisë rreth gojës aq qartë sikur të ishte duke parë në pasqyrë pasi të kishte bërë ndonjë gjë të tmerrshme.

U drodh dhe, duke marrë nga tryeza një pasqyrë ovale në kornizë me Kupidë fildishi, një nga dhuratat e shumta të Lord Henrit, hodhi me nxitim sytë në thellësitë e saj të lëmuara. Asnjë vijë e tillë s’ia shtrembëronte buzët e kuqe. Ç’do të thoshte kjo?

Fërkoi sytë, iu afrua pikturës dhe e shqyrtoi sërish. S’kishte asnjë shenjë ndryshimi kur vështronte vetë pikturën, e megjithatë s’kishte dyshim se e gjithë shprehja kishte ndryshuar. S’ishte thjesht fantazi e tij. Gjëja ishte tmerrësisht e dukshme.

U hodh në një karrige dhe nisi të mendonte. Papritur i shkrepi në mendje ç’kishte thënë në studion e Bazil Hollvardit ditën që kishte mbaruar piktura. Po, e kujtonte krejt mirë. Kishte shprehur një dëshirë të çmendur që ai vetë të mbetej i ri, dhe portreti të plakej; që bukuria e tij të mbetej e panjollosur, dhe fytyra në pëlhurë të mbante barrën e pasioneve e të mëkateve të tij; që figura e pikturuar të digjej nga vijat e vuajtjes e të mendimit, dhe ai të ruante gjithë çeljen e brishtë e bukurinë e djalërisë së tij, atëherë sapo të vetëdijshme. Me siguri dëshira e tij s’ishte plotësuar? Gjëra të tilla ishin të pamundura. Dukej përbindëshe edhe vetëm t’i mendoje. E megjithatë, ja ku ishte piktura para tij, me atë prekje mizorie në gojë.

Mizori! A kishte qenë mizor? Ishte faji i vajzës, jo i tiji. E kishte ëndërruar si artiste të madhe, i kishte dhënë dashurinë sepse e kishte menduar të madhe. Pastaj ajo e kishte zhgënjyer. Kishte qenë e cekët e e padenjë. E megjithatë, një ndjenjë pendimi të pafund e pushtoi, ndërsa mendonte se si kishte qenë shtrirë ajo para këmbëve të tij duke dënesur si një fëmijë i vogël. Kujtoi me ç’pandjeshmëri e kishte vështruar. Pse ishte bërë kështu? Pse i ishte dhënë një shpirt i tillë? Por kishte vuajtur edhe ai. Gjatë atyre tri orëve të tmerrshme që kishte zgjatur shfaqja, kishte jetuar shekuj dhimbjeje, epoka pas epokash torture. Jeta e tij vlente po aq sa e saja. Nëse ai e kishte plagosur atë për një epokë, ajo e kishte prishur atë për një çast. Për më tepër, gratë ishin më të përshtatshme se burrat për të mbajtur hidhërimin. Jetonin me emocionet e tyre. Mendonin vetëm për emocionet e tyre. Kur merrnin dashnorë, ishte vetëm për të pasur dikë me të cilin të bënin skena. Këtë ia kishte thënë Lord Henri, dhe Lord Henri e dinte ç’ishin gratë. Pse duhej të shqetësohej për Sibil Veinin? Tani ajo s’ishte asgjë për të.

Po piktura? Ç’të thoshte për të? Ajo mbante sekretin e jetës së tij dhe tregonte historinë e tij. I kishte mësuar ta donte bukurinë e vet. A do t’i mësonte ta urrente shpirtin e vet? A do ta shikonte më ndonjëherë?

Jo; ishte thjesht një iluzion i krijuar mbi shqisat e trazuara. Nata e tmerrshme që kishte kaluar kishte lënë fantazma pas. Papritur i kishte rënë mbi tru ajo pikë e vogël e kuqe që i çmend njerëzit. Piktura s’kishte ndryshuar. Ishte marrëzi ta mendoje kështu.

E megjithatë ajo po e vështronte, me fytyrën e saj të bukur e të prishur dhe buzëqeshjen mizore. Flokët e ndritshëm i shkëlqenin në dritën e mëngjesit. Sytë e kaltër ia ndeshnin të tijtë. Një ndjenjë keqardhjeje të pafund, jo për veten, por për figurën e pikturuar të vetes, e pushtoi. Kishte ndryshuar tashmë, dhe do të ndryshonte më shumë. Ari i saj do të fishkej në gri. Trëndafilat e saj të kuq e të bardhë do të vdisnin. Për çdo mëkat që do të bënte ai, një njollë do ta spërkaste e do ta rrënonte bukurinë e saj. Por ai s’do të mëkatonte. Piktura, e ndryshuar ose jo, do të ishte për të emblema e dukshme e ndërgjegjes. Do t’i rezistonte tundimit. S’do ta shihte më Lord Henrin — të paktën s’do t’i dëgjonte më ato teori të holla helmuese që në kopshtin e Bazil Hollvardit i kishin zgjuar për herë të parë pasionin për gjërat e pamundura. Do të kthehej te Sibil Veini, do t’i kërkonte ndjesë, do të martohej me të, do të përpiqej ta donte sërish. Po, kjo ishte detyra e tij. Ajo duhet të kishte vuajtur më shumë se ai. Fëmijë e gjorë! Kishte qenë egoist e mizor me të. Magjia që kishte ushtruar mbi të do të kthehej. Do të ishin të lumtur bashkë. Jeta e tij me të do të ishte e bukur e e pastër.

U ngrit nga karrigia dhe tërhoqi një paravan të madh drejt e përpara portretit, duke u drithëruar ndërsa i hodhi një sy. „Sa e tmerrshme!“ murmuriti me vete, dhe shkoi te dritarja dhe e hapi. Kur doli mbi bar, mori frymë thellë. Ajri i freskët i mëngjesit dukej sikur i dëboi të gjitha pasionet e zymta. Mendonte vetëm për Sibilin. Një jehonë e zbehtë e dashurisë së tij iu kthye. Ia përsëriste emrin vazhdimisht. Zogjtë që këndonin në kopshtin e lagur nga vesa dukej sikur u tregonin luleve për të.

Shënime

1. Miranda, vajza e bukur e magjistarit Prospero, dhe Kalibani, shërbëtori i tij i egër, janë personazhe të Stuhisë së Shekspirit. ↩︎

2. Akti I, skena 5 e Romeos dhe Zhuljetës: balloja në shtëpinë e Kapuletëve, ku Romeo, i maskuar, e takon Zhuljetën për herë të parë. Vargjet që vijojnë janë nga kjo skenë; më poshtë, ato të ballkonit, nga akti II, skena 2. ↩︎

3. Fiasco (italisht): dështim i plotë, sidomos i një shfaqjeje. ↩︎

4. Rozalinda (Si t’ju pëlqejë), Porcia (Tregtari i Venecias), Beatriçja (Shumë zhurmë për asgjë) dhe Kordelia (Mbreti Lir): heroina të Shekspirit. ↩︎

5. Dozhi: kreu i zgjedhur i Republikës së Venecias, që dilte në ceremonitë e mëdha me barkën e tij të praruar. ↩︎