Kapitulli IX · Portreti i Dorian Grejit

Ndërsa po hante mëngjes të nesërmen, Bazil Hollvardin e futën në dhomë.

— Më vjen kaq mirë që të gjeta, Dorian, — tha ai me rëndesë. — Erdha mbrëmë, dhe më thanë se ishe në operë. Sigurisht, e dija që kjo ishte e pamundur. Por do të doja të kishe lënë fjalë ku kishe shkuar vërtet. Kalova një mbrëmje të tmerrshme, gjysmë me frikë se një tragjedi mund të pasohej nga një tjetër. Më duket se mund të më kishe dërguar telegram kur e mësove për herë të parë. E lexova krejt rastësisht në një botim të vonë të The Globe që e mora në klub. Erdha këtu menjëherë dhe isha i mjerë që s’të gjeta. S’mund të të them sa më është thyer zemra për gjithë këtë. E di sa duhet të vuash. Po ku ishe? Shkove poshtë të takoje nënën e vajzës? Për një çast mendova të të ndiqja atje. E dhanë adresën në gazetë. Diku në Euston Road, apo jo? Por kisha frikë se mos futesha në një dhimbje që s’mund ta lehtësoja. Grua e gjorë! Në ç’gjendje duhet të jetë! Dhe fëmija e saj e vetme, për më tepër! Ç’tha ajo për gjithë këtë?

— Bazil i dashur, si ta di unë? — murmuriti Dorian Greji, duke pirë me gllënjka pak verë të verdhë të zbehtë nga një flluskë e brishtë xhami venecian me rruaza ari, dhe duke u dukur tmerrësisht i mërzitur. — Isha në operë. Duhej të kishe ardhur atje. Takova Ledi Gwendolen, motrën e Harrit, për herë të parë. Ishim në lozhën e saj. Është krejt e hijshme; dhe Patti këndoi hyjnisht. Mos fol për tema të tmerrshme. Nëse nuk flet për një gjë, ajo s’ka ndodhur kurrë. Është thjesht shprehja, siç thotë Harri, që u jep gjërave realitet. Mund të përmend se ajo s’ishte fëmija e vetme e asaj gruaje. Ka një djalë, një djalë i këndshëm, besoj. Por s’është në skenë. Është detar, ose diçka e tillë. Dhe tani, më trego për veten tënde dhe ç’po pikturon.

— Shkove në operë? — tha Hollvardi, duke folur shumë ngadalë dhe me një dhimbje të shtrënguar në zë. — Shkove në operë ndërsa Sibil Veini dergjej e vdekur në ndonjë strehë të ndyrë? Mund të më flasësh për gra të tjera që janë të hijshme, dhe për Pattin që këndonte hyjnisht, para se vajza që deshe të ketë qoftë edhe qetësinë e një varri për të fjetur? E po, o njeri, ka tmerre që e presin atë trup të vogël të bardhë!

— Mjaft, Bazil! S’dua ta dëgjoj! — thirri Doriani, duke u hedhur në këmbë. — S’duhet të më tregosh për gjërat. Ç’u bë, u bë. Ç’shkoi, shkoi.

— Të djeshmen e quan të kaluar?

— Ç’lidhje ka kalimi i vërtetë i kohës me këtë? Vetëm njerëzit e cekët kanë nevojë për vite për të hequr qafe një emocion. Një njeri që është zot i vetes mund t’i japë fund një hidhërimi po aq lehtë sa mund të shpikë një kënaqësi. S’dua të jem në mëshirën e emocioneve të mia. Dua t’i përdor, t’i shijoj dhe t’i sundoj.

— Dorian, kjo është e tmerrshme! Diçka të ka ndryshuar krejtësisht. Dukesh krejt po ai djalë i mrekullueshëm që, ditë pas dite, vinte në studion time për të pozuar për portretin. Por atëherë ishe i thjeshtë, i natyrshëm dhe i dashur. Ishe krijesa më e paprishur në gjithë botën. Tani, s’e di ç’të ka gjetur. Flet sikur s’ke zemër, s’ke mëshirë. E gjitha është ndikimi i Harrit. E shoh këtë.

Djaloshi u skuq dhe, duke shkuar te dritarja, vështroi për disa çaste kopshtin e gjelbër, që vezullonte e fshikullohej nga dielli. „I detyrohem shumë Harrit, Bazil,“ tha më në fund, „më shumë se ç’të detyrohem ty. Ti më mësove vetëm të isha mendjemadh.“

— Mirë, jam ndëshkuar për këtë, Dorian — ose do të ndëshkohem një ditë.

— S’e di ç’do të thuash, Bazil, — thirri ai, duke u kthyer. — S’e di ç’do. Ç’do?

— Dua Dorian Grejin që pikturoja dikur, — tha artisti me trishtim.

— Bazil, — tha djaloshi, duke shkuar pranë tij dhe duke i vënë dorën mbi sup, — ke ardhur tepër vonë. Dje, kur dëgjova se Sibil Veini kishte vrarë veten —

— Kishte vrarë veten! Zot i madh! s’ka dyshim për këtë? — thirri Hollvardi, duke e vështruar me një shprehje tmerri.

— Bazil i dashur! Me siguri s’mendon se ishte ndonjë aksident vulgar? Sigurisht që vrau veten.

Burri më i moshuar e zhyti fytyrën në duar. „Sa e frikshme,“ mërmëriti, dhe një drithërimë e përshkoi.

— Jo, — tha Dorian Greji, — s’ka asgjë të frikshme në të. Është një nga tragjeditë e mëdha romantike të kohës. Si rregull, njerëzit që luajnë në skenë bëjnë jetët më të rëndomta. Janë burra të mirë, ose gra besnike, ose diçka e mërzitshme. E di ç’dua të them — virtyt i klasës së mesme e të gjitha të tilla. Sa ndryshe ishte Sibili! E jetoi tragjedinë e saj më të bukur. Ishte gjithmonë heroinë. Natën e fundit që luajti — natën që e pe — luajti keq sepse kishte njohur realitetin e dashurisë. Kur njohu jorealitetin e saj, vdiq, siç mund të kishte vdekur Zhuljeta. Kaloi përsëri në sferën e artit. Ka diçka prej martireje tek ajo. Vdekja e saj ka gjithë kotësinë prekëse të martirizimit, gjithë bukurinë e tij të shpërdoruar. Por, siç po të thosha, s’duhet të mendosh se s’kam vuajtur. Po të kishe ardhur dje në një çast të caktuar — rreth pesë e gjysmë, ndoshta, ose gjashtë pa një çerek — do të më kishe gjetur duke qarë. Edhe Harri, që ishte këtu, që ma solli lajmin, në fakt, s’e kishte idenë ç’po kaloja. Vuajta pamasë. Pastaj kaloi. S’mund ta përsëris një emocion. Askush s’mundet, përveç sentimentalëve. Dhe je tmerrësisht i padrejtë, Bazil. Vjen këtu të më ngushëllosh. Kjo është shumë e bukur nga ana jote. Më gjen të ngushëlluar, dhe tërbohesh. Krejt si një njeri i dhembshur! Më kujton një histori që më tregoi Harri për një filantrop që shpenzoi njëzet vjet të jetës duke u përpjekur të ndreqte ndonjë padrejtësi, ose të ndryshonte ndonjë ligj të padrejtë — e kam harruar saktësisht ç’ishte. Më në fund ia doli, dhe asgjë s’mund ta kalonte zhgënjimin e tij. S’kishte absolutisht asgjë për të bërë, gati vdiq nga ennui,¹ dhe u bë mizantrop i bindur. Dhe për më tepër, Bazil, miku im i vjetër, nëse do vërtet të më ngushëllosh, më mëso më mirë ta harroj atë që ka ndodhur, ose ta shoh nga një pikëpamje e duhur artistike. A s’ishte Gautier që shkruante për la consolation des arts?² Më kujtohet që njëherë mora në studion tënde një libër të vogël me kapak pergamene dhe rastisa te ajo frazë e këndshme. Epo, unë s’jam si ai djali për të cilin më tregove kur ishim bashkë në Marlow, djali që thoshte se sateni i verdhë mund ta ngushëllonte njeriun për të gjitha mjerimet e jetës. Unë i dua gjërat e bukura që mund t’i prekësh e t’i mbash në dorë. Brokate të vjetra, bronze të gjelbra, punime me llak, fildishe të gdhendura, ambiente të holla, luks, madhështi — ka shumë për të marrë nga të gjitha këto. Por temperamenti artistik që ato krijojnë, ose të paktën zbulojnë, është edhe më shumë për mua. Të bëhesh spektator i jetës sate, siç thotë Harri, do të thotë t’i shpëtosh vuajtjes së jetës. E di që je i habitur që po të flas kështu. S’e ke kuptuar sa jam zhvilluar. Isha nxënës shkolle kur më njihje. Tani jam burrë. Kam pasione të reja, mendime të reja, ide të reja. Jam ndryshe, por ti s’duhet të më duash më pak. Kam ndryshuar, por ti duhet të jesh gjithmonë miku im. Sigurisht, e dua shumë Harrin. Por e di se ti je më i mirë se ai. S’je më i fortë — ke shumë frikë nga jeta — por je më i mirë. Dhe sa të lumtur ishim dikur bashkë! Mos më lër, Bazil, dhe mos u grind me mua. Jam ai që jam. S’ka më asgjë për të thënë.

Piktori u ndie çuditërisht i prekur. Djaloshi i ishte pafundësisht i shtrenjtë, dhe personaliteti i tij kishte qenë pika e madhe e kthesës në artin e tij. S’e duronte dot idenë ta qortonte më. Në fund të fundit, indiferenca e tij ndoshta ishte thjesht një humor që do të kalonte. Kishte kaq shumë të mira tek ai, kaq shumë fisnikëri.

— Mirë, Dorian, — tha më në fund, me një buzëqeshje të trishtuar, — s’do të të flas më për këtë gjë të tmerrshme, pas sotit. Shpresoj vetëm që emri yt të mos përmendet në lidhje me të. Hetimi do të bëhet këtë pasdite. A të kanë thirrur?

Doriani tundi kokën, dhe një shprehje bezdie i kaloi nëpër fytyrë kur u përmend fjala „hetim“. Kishte diçka kaq të vrazhdë e vulgare në gjithçka të këtij lloji. „S’ma dinë emrin,“ u përgjigj.

— Po ajo me siguri e dinte?

— Vetëm emrin tim të parë, dhe për këtë jam krejt i sigurt që s’ia ka përmendur kurrë askujt. Më tha njëherë se të gjithë ishin mjaft kureshtarë të mësonin kush isha, dhe se ajo u thoshte gjithmonë se emri im ishte Princi i Kaltër. Ishte bukur nga ana e saj. Duhet të më bësh një vizatim të Sibilit, Bazil. Do të doja të kisha diçka më shumë prej saj se kujtimi i disa puthjeve dhe disa fjalëve prekëse të thyera.

— Do të përpiqem të bëj diçka, Dorian, nëse do të të kënaqte. Por duhet të vish të pozosh sërish për mua. S’mund të eci përpara pa ty.

— S’mund të pozoj më kurrë për ty, Bazil. Është e pamundur! — thirri ai, duke u tërhequr.

Piktori nguli sytë tek ai. „Djali im i dashur, ç’marrëzi!“ thirri. „Do të thuash që s’të pëlqen ç’bëra prej teje? Ku është? Pse e ke mbuluar me paravan? Më lër ta shoh. Është gjëja më e mirë që kam bërë ndonjëherë. Hiqe paravanin, Dorian, të lutem. Është thjesht e turpshme nga ana e shërbëtorit tënd që e fsheh punën time kështu. E ndjeva që dhoma dukej ndryshe kur hyra.“

— Shërbëtori im s’ka të bëjë fare me këtë, Bazil. S’mendon se e lë atë të ma rregullojë dhomën? Ndonjëherë m’i rregullon lulet — kaq. Jo; e bëra vetë. Drita binte shumë e fortë mbi portret.

— Shumë e fortë! Sigurisht që jo, miku im? Është vend i shkëlqyer për të. Më lër ta shoh. — Dhe Hollvardi eci drejt qoshes së dhomës.

Një britmë tmerri i shpërtheu nga buzët Dorian Grejit, dhe ai u hodh mes piktorit dhe paravanit. „Bazil,“ tha, duke u dukur shumë i zbehtë, „s’duhet ta shikosh. S’dua ta shikosh.“

— Të mos shikoj punën time! S’e ke seriozisht. Pse të mos e shikoj? — thirri Hollvardi duke qeshur.

— Nëse përpiqesh ta shikosh, Bazil, për fjalë nderi s’do të të flas më kurrë sa të jem gjallë. E kam krejt seriozisht. S’po të jap asnjë shpjegim, dhe ti s’duhet të më kërkosh asnjë. Por, mbaje mend, nëse e prek këtë paravan, gjithçka mbaron mes nesh.

Hollvardi mbeti si i goditur nga rrufeja. E vështroi Dorian Grejin me habi absolute. S’e kishte parë kurrë kështu më parë. Djaloshi ishte vërtet i zbehtë nga tërbimi. Duart i kishte të shtrënguara, dhe bebëzat e syve ishin si disqe zjarri të kaltër. Dridhej i tëri.

— Dorian!

— Mos fol!

— Por ç’ka ndodhur? Sigurisht që s’do ta shikoj nëse s’do, — tha ai, mjaft ftohtë, duke u kthyer mbi thembër dhe duke shkuar drejt dritares. — Por, vërtet, duket mjaft absurde që të mos shoh punën time, sidomos meqë do ta ekspozoj në Paris në vjeshtë. Me siguri do të më duhet t’i jap edhe një shtresë llak para kësaj, kështu që duhet ta shoh ndonjë ditë, dhe pse jo sot?

— Ta ekspozosh! Do ta ekspozosh? — thirri Dorian Greji, ndërsa një ndjenjë e çuditshme tmerri e pushtoi zvarrë. A do t’i tregohej bota sekreti i tij? A do të vështronin njerëzit me gojë hapur misterin e jetës së tij? Kjo ishte e pamundur. Diçka — s’e dinte çfarë — duhej bërë menjëherë.

— Po; s’besoj se do ta kundërshtosh. Georges Petit do të mbledhë të gjitha pikturat e mia më të mira për një ekspozitë të veçantë në Rue de Sèze, që do të hapet javën e parë të tetorit. Portreti do të mungojë vetëm një muaj. Mendoj se mund të heqësh dorë lehtësisht prej tij për atë kohë. Në fakt, ka gjasa të jesh jashtë qytetit. Dhe nëse e mban gjithmonë pas paravanit, s’mund të të bëhet shumë vonë për të.

Dorian Greji kaloi dorën mbi ballë. Kishte pika djerse atje. Ndjeu se ishte në buzë të një rreziku të tmerrshëm. „Më the një muaj më parë se s’do ta ekspozoje kurrë,“ thirri. „Pse ndërrove mendje? Ju që hiqeni si të qëndrueshëm keni po aq humore sa të tjerët. I vetmi ndryshim është se humoret tuaja janë mjaft pa kuptim. S’mund ta kesh harruar që më sigurove me gjithë solemnitet se asgjë në botë s’do të të shtynte ta dërgoje në ndonjë ekspozitë. Harrit i the krejt të njëjtën gjë.“ Ndaloi papritur, dhe një shkëndijë drite i doli në sy. Kujtoi se Lord Henri i kishte thënë njëherë, gjysmë seriozisht e gjysmë me shaka: „Nëse do të kalosh një çerek ore të çuditshme, bëje Bazilin të të tregojë pse s’e ekspozon pikturën tënde. Mua ma tha pse, dhe ishte një zbulesë për mua.“ Po, ndoshta edhe Bazili kishte sekretin e tij. Do ta pyeste dhe do ta provonte.

— Bazil, — tha ai, duke u afruar shumë pranë e duke e vështruar drejt në sy, — secili prej nesh ka një sekret. Ma trego tëndin, dhe do të ta tregoj timin. Cila ishte arsyeja jote që refuzove ta ekspozoje pikturën time?

Piktori u drodh pa dashje. „Dorian, po ta thosha, mund të më doje më pak se ç’më do, dhe me siguri do të qeshje me mua. S’do ta duroja dot asnjërën nga këto dy gjëra. Nëse do që të mos e shikoj më kurrë pikturën tënde, jam i kënaqur. Gjithmonë të kam ty për të të parë. Nëse do që puna më e mirë që kam bërë ndonjëherë të fshihet nga bota, jam i kënaqur. Miqësia jote më është më e shtrenjtë se çdo famë a reputacion.“

— Jo, Bazil, duhet të ma thuash, — ngulmoi Dorian Greji. — Më duket se kam të drejtë ta di. — Ndjenja e tij e tmerrit kishte kaluar, dhe kureshtja kishte zënë vendin e saj. Ishte i vendosur ta zbulonte misterin e Bazil Hollvardit.

— Le të ulemi, Dorian, — tha piktori, duke u dukur i shqetësuar. — Le të ulemi. Dhe vetëm përgjigjmu një pyetjeje. A ke vënë re në pikturë diçka të çuditshme? — diçka që ndoshta në fillim s’të ra në sy, por që t’u zbulua papritur?

— Bazil! — thirri djaloshi, duke kapur krahët e karriges me duar që i dridheshin dhe duke e vështruar me sy të egër e të trembur.

— Shoh që e ke vënë re. Mos fol. Prit derisa të dëgjosh ç’kam për të thënë. Dorian, që nga çasti që të takova, personaliteti yt pati ndikimin më të jashtëzakonshëm mbi mua. U sundova, me shpirt, me mendje e me fuqi, prej teje. U bëre për mua mishërimi i dukshëm i atij ideali të padukshëm, kujtimi i të cilit na ndjek ne artistët si një ëndërr e hollë. Të adhurova. U bëra xheloz për këdo me të cilin flisje. Doja të të kisha vetëm për vete. Isha i lumtur vetëm kur isha me ty. Kur ishe larg meje, ishe prapëseprapë i pranishëm në artin tim… Sigurisht, s’të lashë kurrë të dije gjë për këtë. Do të kishte qenë e pamundur. S’do ta kishe kuptuar. Mezi e kuptoja vetë. E dija vetëm se e kisha parë përsosmërinë ballë për ballë, dhe se bota ishte bërë e mrekullueshme për sytë e mi — ndoshta tepër e mrekullueshme, sepse në adhurime të tilla të çmendura ka rrezik, rrezikun e humbjes së tyre, jo më pak se rrezikun e ruajtjes së tyre… Kalonin javë pas javësh, dhe unë zhytesha gjithnjë e më shumë në ty. Pastaj erdhi një zhvillim i ri. Të kisha vizatuar si Paridin³ me forca të blinduara të holla, dhe si Adonisin me pelerinë gjahtari e me heshtë të lëmuar për derra të egër. I kurorëzuar me lule të rënda lotusi ishe ulur në kiçin e barkës së Adrianit,⁴ duke vështruar përtej Nilit të gjelbër e të turbullt. Ishe përkulur mbi pellgun e qetë të ndonjë pylli grek dhe kishe parë në argjendin e heshtur të ujit mrekullinë e fytyrës sate. Dhe e gjitha kishte qenë ashtu siç duhet të jetë arti — e pavetëdijshme, ideale dhe e largët. Një ditë, një ditë fatale mendoj ndonjëherë, vendosa të pikturoja një portret të mrekullueshëm tëndin ashtu siç je në të vërtetë, jo me kostumin e epokave të vdekura, por me veshjen tënde e në kohën tënde. Nëse ishte realizmi i metodës, apo thjesht mrekullia e personalitetit tënd, i paraqitur kështu drejtpërdrejt para meje pa mjegull e pa vello, s’mund ta them. Por e di që ndërsa punoja, çdo cifël e cipë ngjyre më dukej sikur zbulonte sekretin tim. Pata frikë se të tjerët do ta merrnin vesh idhujtarinë time. Ndjeva, Dorian, se kisha treguar tepër, se kisha futur tepër nga vetja në të. Atëherë vendosa të mos e lejoja kurrë pikturën të ekspozohej. Ti u mërzite pak; por atëherë s’e kuptoje ç’do të thoshte për mua. Harri, me të cilin fola për këtë, qeshi me mua. Por s’më bëhej vonë. Kur piktura u mbarua, dhe unë rrija vetëm me të, ndjeva se kisha të drejtë… Epo, pas disa ditësh gjëja doli nga studioja ime, dhe sapo hoqa qafe magjinë e padurueshme të pranisë së saj, m’u duk se kisha qenë budalla që kisha përfytyruar se kisha parë ndonjë gjë në të, përveç se ti ishe jashtëzakonisht i pashëm dhe se unë dija të pikturoja. Edhe tani s’mund të mos ndiej se është gabim të mendosh se pasioni që ndien në krijim tregohet ndonjëherë vërtet në veprën që krijon. Arti është gjithmonë më abstrakt se ç’e përfytyrojmë. Forma dhe ngjyra na flasin për formë e ngjyrë — kaq. Shpesh më duket se arti e fsheh artistin shumë më plotësisht se ç’e zbulon ndonjëherë. Dhe kështu, kur mora këtë ofertë nga Parisi, vendosa ta bëja portretin tënd pjesën kryesore të ekspozitës sime. S’më shkoi kurrë ndër mend që do të refuzoje. Tani shoh se kishe të drejtë. Piktura s’mund të ekspozohet. S’duhet të zemërohesh me mua, Dorian, për atë që të thashë. Siç i thashë njëherë Harrit, ti je krijuar për t’u adhuruar.

Dorian Greji mori frymë thellë. Ngjyra iu kthye në faqe, dhe një buzëqeshje i luajti mbi buzë. Rreziku kishte kaluar. Tani për tani ishte i sigurt. E megjithatë s’mund të mos ndiente keqardhje të pafund për piktorin që sapo i kishte bërë këtë rrëfim të çuditshëm, dhe pyeste veten nëse ai vetë do të sundohej ndonjëherë kaq shumë nga personaliteti i një miku. Lord Henri kishte hirin që ishte shumë i rrezikshëm. Por kaq ishte. Ishte tepër i zgjuar e tepër cinik për ta dashur vërtet. A do të kishte ndonjëherë dikë që do ta mbushte me një idhujtari të çuditshme? A ishte kjo një nga gjërat që i ruante jeta?

— Është e jashtëzakonshme për mua, Dorian, — tha Hollvardi, — që ta kesh parë këtë në portret. E pe vërtet?

— Pashë diçka në të, — u përgjigj ai, — diçka që m’u duk shumë e çuditshme.

— Mirë, tani s’të vjen keq që ta shoh atë gjë?

Doriani tundi kokën. „S’duhet të më kërkosh këtë, Bazil. S’mund të të lë kurrsesi të qëndrosh para asaj pikture.“

— Një ditë do të më lësh, me siguri?

— Kurrë.

— Mirë, ndoshta ke të drejtë. Dhe tani mirupafshim, Dorian. Ke qenë i vetmi njeri në jetën time që e ka ndikuar vërtet artin tim. Çdo gjë të mirë që kam bërë, ta detyroj ty. Ah! s’e di sa më kushtoi të të them gjithçka që të thashë.

— Bazil i dashur, — tha Doriani, — ç’më ke thënë? Thjesht se ndjeve që më admirove tepër. Ky s’është as kompliment.

— S’ishte menduar si kompliment. Ishte rrëfim. Tani që e bëra, diçka duket sikur më ka dalë nga shpirti. Ndoshta s’duhet ta vësh kurrë adhurimin në fjalë.

— Ishte një rrëfim shumë zhgënjyes.

— Po ç’prisje, Dorian? S’pe ndonjë gjë tjetër në pikturë, apo jo? S’kishte gjë tjetër për të parë?

— Jo; s’kishte gjë tjetër për të parë. Pse pyet? Por s’duhet të flasësh për adhurim. Është budallallëk. Ti dhe unë jemi miq, Bazil, dhe duhet të mbetemi gjithmonë kështu.

— Ti ke Harrin, — tha piktori me trishtim.

— Oh, Harri! — thirri djaloshi, me një valë të qeshure. — Harri i kalon ditët duke thënë gjëra të pabesueshme dhe mbrëmjet duke bërë gjëra të pamundshme. Pikërisht jeta që do të doja të bëja. Por prapëseprapë s’besoj se do të shkoja te Harri po të isha në hall. Më shumë do të vija te ti, Bazil.

— Do të pozosh sërish për mua?

— E pamundur!

— Ma prish jetën si artist duke refuzuar, Dorian. Asnjë njeri s’ndesh dy gjëra ideale. Pak ndeshin qoftë edhe një.

— S’mund të ta shpjegoj, Bazil, por s’duhet të pozoj më kurrë për ty. Ka diçka fatale në një portret. Ka jetën e vet. Do të vij të pimë çaj bashkë. Do të jetë po aq e këndshme.

— Më e këndshme për ty, kam frikë, — murmuriti Hollvardi me keqardhje. — Dhe tani mirupafshim. Më vjen keq që s’më lë ta shoh pikturën edhe një herë. Por s’ka ç’bëhet. E kuptoj krejt ç’ndien për të.

Kur doli nga dhoma, Dorian Greji buzëqeshi me vete. I gjori Bazil! Sa pak e dinte arsyen e vërtetë! Dhe sa e çuditshme ishte që, në vend që të detyrohej të zbulonte sekretin e vet, ia kishte dalë, gati rastësisht, t’i rrëmbente një sekret mikut të tij! Sa shumë gjëra i shpjegonte ai rrëfim i çuditshëm! Krizat absurde të xhelozisë së piktorit, përkushtimi i tij i egër, lavdërimet e tij të shfrenuara, rezervat e tij të çuditshme — i kuptonte të gjitha tani, dhe i vinte keq. I dukej se kishte diçka tragjike në një miqësi kaq të ngjyrosur nga romanca.

Psherëtiu dhe i ra ziles. Portreti duhej fshehur me çdo kusht. S’mund ta rrezikonte më kështu zbulimin. Kishte qenë çmenduri nga ana e tij ta linte gjënë, qoftë edhe për një orë, në një dhomë ku kishte qasje cilido nga miqtë e tij.

Shënime

1. Ennui (frëngjisht): mërzi e thellë, neveri nga jeta. ↩︎

2. La consolation des arts (frëngjisht): „ngushëllimi i arteve“. Théophile Gautier (1811–1872), poet e romancier francez, ishte një nga mbrojtësit e parë të parimit „arti për art“. ↩︎

3. Paridi: princi i bukur i Trojës, që rrëmbeu Helenën dhe shkaktoi kështu luftën e Trojës. ↩︎

4. Adriani: perandori romak Hadrian (117–138). Bazili e kishte pikturuar Dorianin si Antinoun, të preferuarin e tij, që u mbyt në Nil. ↩︎