Kapitulli XIII · Portreti i Dorian Grejit

Doli nga dhoma dhe nisi ngjitjen, me Bazil Hollvardin që e ndiqte nga afër. Ecnin ngadalë, siç bëjnë njerëzit instinktivisht natën. Llamba hidhte hije fantastike mbi mur e mbi shkallë. Një erë që po ngrihej i bënte disa dritare të kërcisnin.

Kur arritën në sheshpushimin e sipërm, Doriani e vuri llambën në dysheme dhe, duke nxjerrë çelësin, e ktheu në bravë. „Ngul këmbë ta dish, Bazil?“ pyeti me zë të ulët.

— Po.

— Më vjen shumë mirë, — u përgjigj ai duke buzëqeshur. Pastaj shtoi, disi ashpër: — Ti je i vetmi njeri në botë që ka të drejtë të dijë gjithçka për mua. Ke pasur më shumë të bësh me jetën time se ç’mendon; — dhe, duke marrë llambën, hapi derën dhe hyri. Një rrymë ajri i ftohtë kaloi pranë tyre, dhe drita u ngrit për një çast në një flakë portokalli të turbullt. U drodh. — Mbylle derën pas vetes, — pëshpëriti, ndërsa e vinte llambën mbi tryezë.

Hollvardi vështroi përreth me një shprehje të hutuar. Dhoma dukej sikur s’ishte banuar prej vitesh. Një sixhade flamande e zbehur, një pikturë me perde, një cassone e vjetër italiane, dhe një raft librash gati bosh — kjo ishte gjithçka që dukej se përmbante, përveç një karrigeje e një tryeze. Ndërsa Dorian Greji ndizte një qiri gjysmë të djegur që qëndronte mbi buhari, ai pa se i gjithë vendi ishte i mbuluar me pluhur dhe se qilimi ishte plot vrima. Një mi vrapoi duke fërshëllyer pas veshjes së murit. Kishte erë të lagësht myku.

— Pra mendon se vetëm Zoti e sheh shpirtin, Bazil? Tërhiqe atë perde, dhe do ta shohësh timin.

Zëri që foli ishte i ftohtë e mizor. „Je i çmendur, Dorian, ose po luan një rol,“ mërmëriti Hollvardi, duke vrenjtur vetullat.

— S’do? Atëherë duhet ta bëj vetë, — tha i riu, dhe e shkuli perden nga shufra e saj dhe e hodhi përdhe.

Një britmë tmerri i shpërtheu nga buzët piktorit kur pa në dritën e zbehtë fytyrën e shëmtuar në pëlhurë që i zgërdhihej. Kishte diçka në shprehjen e saj që e mbushi me neveri e pështirosje. Zot i madh! ishte fytyra e vetë Dorian Grejit ajo që po shikonte! Tmerri, çfarëdo që të ishte, s’e kishte prishur ende krejtësisht atë bukuri të mrekullueshme. Kishte ende pak ar në flokët që rralloheshin dhe pak të kuqe në gojën epshore. Sytë e fryrë e kishin ruajtur diçka nga bukuria e kaltërsisë së tyre, lakoret fisnike s’ishin zhdukur ende krejt nga flegrat e gdhendura e nga fyti si i modeluar. Po, ishte vetë Doriani. Por kush e kishte bërë? Iu duk se e njihte punën e penelit të vet, dhe korniza ishte projekti i tij. Ideja ishte përbindëshe, e megjithatë ndjeu frikë. Rrëmbeu qiririn e ndezur dhe e mbajti te piktura. Në cepin e majtë ishte emri i tij, i shkruar me shkronja të gjata cinobri të ndezur.

Ishte ndonjë parodi e ndyrë, ndonjë satirë e turpshme e e poshtër. Ai s’e kishte bërë kurrë këtë. Megjithatë, ishte piktura e tij. E dinte, dhe ndjeu sikur gjaku i ishte kthyer në një çast nga zjarr në akull të ngadaltë. Piktura e tij! Ç’do të thoshte kjo? Pse kishte ndryshuar? U kthye dhe e vështroi Dorian Grejin me sytë e një të sëmuri. Goja iu drodh, dhe gjuha e tharë dukej sikur s’mund të nxirrte fjalë. Kaloi dorën mbi ballë. Ishte i lagur nga një djersë e ftohtë e ngjitëse.

I riu ishte mbështetur pas buharisë, duke e vështruar me atë shprehjen e çuditshme që sheh në fytyrat e atyre që janë zhytur në një dramë kur luan ndonjë artist i madh. S’kishte në të as hidhërim të vërtetë as gëzim të vërtetë. Kishte thjesht pasionin e spektatorit, me ndoshta një shkëndijë triumfi në sy. E kishte hequr lulen nga xhaketa dhe po e nuhaste, ose shtirej se e nuhaste.

— Ç’do të thotë kjo? — thirri më në fund Hollvardi. Zëri i vet i tingëlloi i mprehtë e i çuditshëm në vesh.

— Para shumë vitesh, kur isha djalë, — tha Dorian Greji, duke e shtypur lulen në dorë, — më takove, më lajkatove, dhe më mësove të isha mendjemadh për bukurinë time. Një ditë më prezantove me një mik tëndin, që më shpjegoi mrekullinë e rinisë, dhe ti mbarove një portret timin që më zbuloi mrekullinë e bukurisë. Në një çast çmendurie, për të cilin edhe tani s’e di nëse pendohem apo jo, shpreha një dëshirë, ndoshta ti do ta quaje lutje…

— E kujtoj! Oh, sa mirë e kujtoj! Jo! gjëja është e pamundur. Dhoma është e lagësht. Myku ka hyrë në pëlhurë. Bojërat që përdora kishin ndonjë helm mineral të mallkuar në to. Të them se gjëja është e pamundur.

— Ah, ç’është e pamundur? — murmuriti i riu, duke shkuar te dritarja dhe duke mbështetur ballin pas xhamit të ftohtë e të njollosur nga mjegulla.

— Më the se e kishe shkatërruar.

— Gabova. Ajo më ka shkatërruar mua.

— S’besoj se është piktura ime.

— S’e sheh idealin tënd në të? — tha Doriani me hidhërim.

— Idealin tim, siç e quan ti…

— Siç e quaje ti.

— S’kishte asgjë të keqe në të, asgjë të turpshme. Ti ishe për mua një ideal i tillë që s’do ta takoj më kurrë. Kjo është fytyra e një satiri.

— Është fytyra e shpirtit tim.

— Krisht! ç’gjë duhet të kem adhuruar! Ka sytë e një djalli.

— Secili prej nesh ka parajsën dhe ferrin brenda vetes, Bazil, — thirri Doriani me një gjest të egër dëshpërimi.

Hollvardi u kthye përsëri nga portreti dhe e vështroi ngultas. „Zoti im! Nëse është e vërtetë,“ thirri, „dhe kjo është ajo që ke bërë me jetën tënde, e po, duhet të jesh edhe më i keq se ç’përfytyrojnë ata që flasin kundër teje!“ E ngriti dritën përsëri drejt pëlhurës dhe e shqyrtoi. Sipërfaqja dukej krejt e paprekur dhe ashtu siç e kishte lënë. Me sa dukej, ishte nga brenda që kishin ardhur ndyrësia e tmerri. Përmes ndonjë gjallërimi të çuditshëm të jetës së brendshme, lebrat e mëkatit po e hanin ngadalë gjënë. Kalbja e një kufome në një varr me ujë s’ishte kaq e frikshme.

Dora iu drodh, dhe qiriri i ra nga mbajtësja në dysheme dhe mbeti aty duke kërcitur. E vuri këmbën mbi të dhe e shoi. Pastaj u hodh në karrigen e lëkundshme që qëndronte pranë tryezës dhe e zhyti fytyrën në duar.

— Zot i mirë, Dorian, ç’mësim! Ç’mësim i tmerrshëm! — S’pati përgjigje, por mund ta dëgjonte të riun duke dënesur te dritarja. — Lutu, Dorian, lutu, — murmuriti. — Ç’ishte ajo që na mësonin të thoshim në djalëri? „Mos na shpjer në tundim. Na fal mëkatet tona. Laji paudhësitë tona.“ Le ta themi bashkë. Lutja e krenarisë sate u dëgjua. Do të dëgjohet edhe lutja e pendimit tënd. Unë të adhurova tepër. Jam ndëshkuar për këtë. Ti e adhurove veten tepër. Jemi ndëshkuar të dy.

Dorian Greji u kthye ngadalë dhe e vështroi me sy të turbulluar nga lotët. „Është tepër vonë, Bazil,“ belbëzoi.

— S’është kurrë tepër vonë, Dorian. Le të gjunjëzohemi e të shohim nëse s’mund të kujtojmë ndonjë lutje. A s’ka diku një varg: „Edhe sikur mëkatet tuaja të jenë të kuqe flakë, do t’i bëj të bardha si bora“?¹

— Ato fjalë s’kanë më asnjë kuptim për mua tani.

— Shët! Mos e thuaj këtë. Ke bërë mjaft të keqe në jetën tënde. Zoti im! S’e sheh atë gjë të mallkuar që na vështron me përqeshje?

Dorian Greji i hodhi një vështrim pikturës, dhe papritur një ndjenjë e papërmbajtshme urrejtjeje për Bazil Hollvardin e pushtoi, sikur t’ia kishte sugjeruar figura në pëlhurë, t’ia kishin pëshpëritur në vesh ato buzë që zgërdhiheshin. Pasionet e çmendura të një kafshe të ndjekur u trazuan brenda tij, dhe e urreu njeriun që ishte ulur te tryeza më shumë se ç’kishte urryer ndonjëherë ndonjë gjë në gjithë jetën. Vështroi i egër përreth. Diçka shkëlqente mbi majën e arkës së pikturuar që i qëndronte përballë. Syri i ra mbi të. E dinte ç’ishte. Ishte një thikë që e kishte sjellë lart, disa ditë më parë, për të prerë një copë spango, dhe kishte harruar ta merrte me vete. Lëvizi ngadalë drejt saj, duke kaluar pranë Hollvardit. Sapo i doli pas shpine, e rrëmbeu dhe u kthye. Hollvardi lëvizi në karrige sikur do të ngrihej. Ai u hodh mbi të dhe ia nguli thikën në venën e madhe që është pas veshit, duke ia shtypur kokën mbi tryezë dhe duke e goditur përsëri e përsëri.

Pati një rënkim të mbytur dhe tingullin e tmerrshëm të dikujt që po mbytet në gjak. Tri herë krahët e shtrirë u ngritën me spazmë, duke tundur në ajër duar groteske me gishta të ngurtë. E goditi edhe dy herë, por njeriu nuk lëvizi. Diçka nisi të pikonte në dysheme. Priti për një çast, duke ia shtypur ende kokën poshtë. Pastaj e hodhi thikën mbi tryezë, dhe dëgjoi.

S’dëgjonte asgjë, veç pikimit, pikimit mbi qilimin e konsumuar. Hapi derën dhe doli në sheshpushim. Shtëpia ishte krejt e qetë. S’kishte njeri përreth. Për disa sekonda qëndroi i përkulur mbi parmak duke vështruar poshtë në pusin e zi që ziente nga errësira. Pastaj nxori çelësin dhe u kthye në dhomë, duke u kyçur brenda.

Gjëja ishte ende ulur në karrige, e tendosur mbi tryezë me kokë të përkulur, me shpinë të kërrusur, e me krahë të gjatë fantastikë. Po të mos ishte e çara e kuqe e dhëmbëzuar në qafë dhe pellgu i zi i mpiksur që po zgjerohej ngadalë mbi tryezë, do të thoshe se njeriu thjesht po flinte.

Sa shpejt ishte bërë e gjitha! Ndihej çuditërisht i qetë, dhe, duke shkuar te dritarja, e hapi dhe doli në ballkon. Era e kishte shpërndarë mjegullën, dhe qielli ishte si një bisht pallua përbindësh, i yllëzuar me mori sysh të artë. Vështroi poshtë dhe pa policin që bënte xhiron e tij dhe hidhte rrezen e gjatë të fenerit mbi dyert e shtëpive të heshtura. Pika e kuqe e një karroce me qira që endej shkëlqeu në qoshe dhe pastaj u zhduk. Një grua me shall që valëvitej ecte ngadalë pranë parmakëve, duke u lëkundur ndërsa ecte. Herë pas here ndalej dhe vështronte prapa. Njëherë nisi të këndonte me zë të ngjirur. Polici erdhi ngadalë dhe i tha diçka. Ajo iku duke u penguar e duke qeshur. Një fllad i hidhur përshkoi sheshin. Fenerët e gazit u dridhën dhe u bënë blu, dhe pemët pa gjethe tundnin degët e tyre të zeza si hekur andej-këtej. Ai u drodh dhe u kthye brenda, duke e mbyllur dritaren pas vetes.

Pasi arriti te dera, ktheu çelësin dhe e hapi. As që i hodhi një sy njeriut të vrarë. Ndiente se sekreti i gjithë kësaj ishte të mos e kuptoje situatën. Miku që kishte pikturuar portretin fatal, të cilit i detyrohej gjithë mjerimi i tij, kishte dalë nga jeta e tij. Kaq mjaftonte.

Pastaj iu kujtua llamba. Ishte një llambë mjaft e çuditshme, punë maure, prej argjendi të mat të veshur me arabeska prej çeliku të lëmuar, dhe e stolisur me bruze të ashpra. Ndoshta shërbëtori mund ta vinte re mungesën e saj, dhe do të bëheshin pyetje. Hezitoi për një çast, pastaj u kthye dhe e mori nga tryeza. S’mund të mos e shihte gjënë e vdekur. Sa e palëvizur ishte! Sa tmerrësisht të bardha dukeshin duart e gjata! Ishte si një figurë e tmerrshme prej dylli.

Pasi e kyçi derën pas vetes, zbriti shkallët pa zhurmë. Druri kërciste dhe dukej sikur thërriste si nga dhimbja. U ndal disa herë dhe priti. Jo: gjithçka ishte e qetë. Ishte thjesht zhurma e hapave të tij.

Kur arriti në bibliotekë, pa çantën dhe pallton në qoshe. Duhej t’i fshihte diku. Hapi një dollap të fshehtë që ishte në veshjen e murit, një dollap ku mbante maskimet e tij të çuditshme, dhe i futi aty. Mund t’i digjte lehtë më vonë. Pastaj nxori orën. Ishte dy pa njëzet.

U ul dhe nisi të mendonte. Çdo vit — gati çdo muaj — njerëz vareshin në Angli për atë që kishte bërë ai. Kishte pasur një çmenduri vrasjesh në ajër. Ndonjë yll i kuq i ishte afruar tepër tokës… E megjithatë, ç’prova kishte kundër tij? Bazil Hollvardi kishte dalë nga shtëpia në njëmbëdhjetë. Askush s’e kishte parë të hynte përsëri. Shumica e shërbëtorëve ishin në Selby Royal. Shërbëtori i tij ishte shtrirë të flinte… Paris! Po. Bazili kishte shkuar në Paris, dhe me trenin e mesnatës, siç kishte pasur ndër mend. Me zakonet e tij të çuditshme të rezervuara, do të kalonin muaj para se të ngjallej ndonjë dyshim. Muaj! Gjithçka mund të shkatërrohej shumë kohë para kësaj.

Një mendim i papritur i shkrepi. Veshi gëzofin e kapelën dhe doli në holl. Atje u ndal, duke dëgjuar hapat e ngadaltë e të rëndë të policit në trotuar jashtë dhe duke parë shkëlqimin e fenerit të tij të pasqyruar në dritare. Priti duke mbajtur frymën.

Pas disa çastesh tërhoqi shulin dhe doli fshehurazi, duke e mbyllur derën shumë lehtë pas vetes. Pastaj nisi t’i binte ziles. Pas rreth pesë minutash u shfaq shërbëtori, gjysmë i veshur e duke u dukur shumë i përgjumur.

— Më vjen keq që m’u desh të të zgjoja, Fransis, — tha ai, duke hyrë; — por kisha harruar çelësin. Sa është ora?

— Dy e dhjetë, zotëri, — u përgjigj shërbëtori, duke shikuar orën e duke pulitur sytë.

— Dy e dhjetë? Sa tmerrësisht vonë! Duhet të më zgjosh në nëntë nesër. Kam ca punë për të bërë.

— Në rregull, zotëri.

— A erdhi njeri këtë mbrëmje?

— Zoti Hollvard, zotëri. Ndenji këtu deri në njëmbëdhjetë, dhe pastaj iku për të kapur trenin.

— Oh! Më vjen keq që s’e pashë. La ndonjë fjalë?

— Jo, zotëri, përveç se do t’ju shkruante nga Parisi, nëse s’ju gjente në klub.

— Mjafton, Fransis. Mos harro të më zgjosh në nëntë nesër.

— Jo, zotëri.

Shërbëtori iku duke zvarritur pantoflat nëpër korridor.

Dorian Greji i hodhi kapelën e pallton mbi tryezë dhe kaloi në bibliotekë. Për një çerek ore eci lart e poshtë nëpër dhomë, duke kafshuar buzën e duke menduar. Pastaj zbriti nga një raft Librin Blu² dhe nisi ta shfletonte. „Alan Kempbell, 152, Hertford Street, Mayfair.“ Po; ky ishte njeriu që i duhej.

Shënime

1. Libri i Isaisë 1:18. ↩︎

2. Libri Blu: këtu një drejtori vjetore me adresat e familjeve të shquara të Londrës. ↩︎