Kapitulli XIV · Portreti i Dorian Grejit

Në orën nëntë të mëngjesit tjetër shërbëtori i tij hyri me një filxhan çokollatë mbi tabaka dhe hapi kanatet. Doriani po flinte krejt i qetë, i shtrirë në krahun e djathtë, me njërën dorë nën faqe. Dukej si një djalë që e kishte lodhur loja, ose mësimi.

Shërbëtorit iu desh ta prekte dy herë në sup para se të zgjohej, dhe ndërsa hapte sytë një buzëqeshje e lehtë i kaloi nëpër buzë, sikur të kishte qenë i humbur në ndonjë ëndërr të këndshme. E megjithatë s’kishte ëndërruar fare. Nata e tij s’ishte trazuar nga asnjë figurë kënaqësie a dhimbjeje. Por rinia buzëqesh pa asnjë arsye. Është një nga hiret e saj më të mëdha.

U kthye dhe, duke u mbështetur mbi bërryl, nisi të pinte çokollatën me gllënjka. Dielli i butë i nëntorit derdhej në dhomë. Qielli ishte i ndritshëm, dhe kishte një ngrohtësi të këndshme në ajër. Ishte gati si një mëngjes maji.

Pak nga pak ngjarjet e natës së kaluar iu zvarritën në tru me këmbë të heshtura e të përgjakura dhe u rindërtuan atje me qartësi të tmerrshme. U drodh nga kujtimi i gjithçkaje që kishte vuajtur, dhe për një çast iu kthye po ajo ndjenjë e çuditshme neverie për Bazil Hollvardin që e kishte bërë ta vriste ndërsa rrinte në karrige, dhe u ngri nga pasioni. I vdekuri ishte ende ulur atje, dhe tani në dritën e diellit. Sa e tmerrshme ishte kjo! Gjëra të tilla të shëmtuara ishin për errësirën, jo për ditën.

Ndiente se po të bluante atë që kishte kaluar, do të sëmurej ose do të çmendej. Kishte mëkate magjia e të cilave ishte më shumë në kujtim se në kryerjen e tyre, triumfe të çuditshme që kënaqnin krenarinë më shumë se pasionet, dhe i jepnin intelektit një ndjenjë të gjallëruar gëzimi, më të madh se çdo gëzim që u kishin sjellë, ose mund t’u sillnin ndonjëherë, shqisave. Por ky s’ishte një prej tyre. Ishte diçka që duhej dëbuar nga mendja, që duhej vënë në gjumë me lulëkuqe, që duhej mbytur që të mos e mbyste ai vetë.

Kur ra gjysma e orës, kaloi dorën mbi ballë, pastaj u ngrit me nxitim dhe u vesh me edhe më shumë kujdes se zakonisht, duke i kushtuar shumë vëmendje zgjedhjes së kravatës e të karfices dhe duke ndërruar unazat më shumë se një herë. Kaloi gjithashtu shumë kohë në mëngjes, duke shijuar gjellët e ndryshme, duke folur me shërbëtorin për disa livrera të reja që po mendonte t’u bënte shërbëtorëve në Selby, dhe duke kaluar nëpër korrespondencë. Me disa nga letrat buzëqeshi. Tri e mërzitën. Njërën e lexoi disa herë dhe pastaj e grisi me një pamje të lehtë bezdie në fytyrë. „Ajo gjë e tmerrshme, kujtesa e një gruaje!“ siç kishte thënë njëherë Lord Henri.

Pasi piu filxhanin e kafes së zezë, fshiu buzët ngadalë me pecetë, i bëri shenjë shërbëtorit të priste, dhe duke shkuar te tryeza, u ul dhe shkroi dy letra. Njërën e futi në xhep, tjetrën ia dha shërbëtorit.

— Çoje këtë në 152, Hertford Street, Fransis, dhe nëse zoti Kempbell është jashtë qytetit, merr adresën e tij.

Sapo mbeti vetëm, ndezi një cigare dhe nisi të skiconte mbi një copë letër, duke vizatuar fillimisht lule e pjesë arkitekture, dhe pastaj fytyra njerëzore. Papritur vuri re se çdo fytyrë që vizatonte dukej sikur kishte një ngjashmëri fantastike me Bazil Hollvardin. Vrenjti vetullat, dhe, duke u ngritur, shkoi te rafti dhe mori një vëllim rastësisht. Ishte i vendosur të mos mendonte për atë që kishte ndodhur derisa të bëhej absolutisht e domosdoshme ta bënte.

Kur u shtri në divan, vështroi faqen e titullit të librit. Ishte „Émaux et Camées“¹ e Gautier-së, botimi i Charpentier-së në letër japoneze, me gravurën e Jacquemart-it. Lidhja ishte prej lëkure ngjyrë limoni të gjelbër, me një motiv kafazi të praruar e shegë me pika. Ia kishte dhuruar Adrian Singleton-i. Ndërsa shfletonte faqet, syri i ra te poezia për dorën e Lacenaire-it, dorën e ftohtë e të verdhë „du supplice encore mal lavée“, me qimet e saj të kuqe si push dhe „doigts de faune“.² Hodhi sytë te gishtat e tij të bardhë e të hollë, duke u drithëruar pak pa dashje, dhe vazhdoi, derisa arriti te ato strofa të bukura për Venecian:³

Sur une gamme chromatique,
Le sein de perles ruisselant,
La Vénus de l’Adriatique
Sort de l’eau son corps rose et blanc.

Les dômes, sur l’azur des ondes
Suivant la phrase au pur contour,
S’enflent comme des gorges rondes
Que soulève un soupir d’amour.

L’esquif aborde et me dépose,
Jetant son amarre au pilier,
Devant une façade rose,
Sur le marbre d’un escalier.

Sa të holla ishin! Ndërsa i lexoje, të dukej sikur notoje poshtë rrugëve të gjelbra ujore të qytetit rozë e prej perle, i ulur në një gondolë të zezë me hundë argjendi e perde që zvarriteshin. Vetë vargjet i dukeshin si ato vija të drejta ngjyrë bruzi që të ndjekin kur del me lundër drejt Lidos. Shkreptimat e papritura të ngjyrës i kujtonin shkëlqimin e zogjve me fyt si opal e iris që fluturojnë rreth Kambanores së lartë si huall bletësh, ose ecin, me një hir kaq madhështor, nëpër arkadat e mugëta e të njollosura nga pluhuri. Duke u mbështetur pas me sy gjysmë të mbyllur, vazhdonte t’ia përsëriste vetes:

„Devant une façade rose,
Sur le marbre d’un escalier.“

E gjithë Venecia ishte në ato dy vargje. Kujtoi vjeshtën që kishte kaluar atje, dhe një dashuri të mrekullueshme që e kishte shtyrë në marrëzi të çmendura e të këndshme. Kishte romancë në çdo vend. Por Venecia, si Oksfordi, e kishte ruajtur sfondin për romancën, dhe për romantikun e vërtetë, sfondi ishte gjithçka, ose gati gjithçka. Bazili kishte qenë me të një pjesë të kohës, dhe ishte çmendur pas Tintorettos.⁴ I gjori Bazil! Ç’mënyrë e tmerrshme për një njeri të vdesë!

Psherëtiu, e mori përsëri vëllimin, dhe u përpoq të harronte. Lexoi për dallëndyshet që fluturojnë brenda e jashtë kafenesë së vogël në Smirnë ku haxhinjtë rrinë duke numëruar rruazat e tyre prej qelibari e tregtarët me çallma pinë llullat e tyre të gjata me xhufka e flasin rëndë me njëri-tjetrin; lexoi për Obeliskun në Place de la Concorde⁵ që derdh lot graniti në mërgimin e tij të vetmuar pa diell dhe dëshiron të kthehet pranë Nilit të nxehtë e të mbuluar me lotusë, ku ka Sfinksa, e ibisë të kuq si trëndafili, e shkaba të bardha me kthetra të praruara, e krokodilë me sy të vegjël prej beriti që zvarriten mbi baltën e gjelbër që avullon; nisi të bluante ato vargje që, duke nxjerrë muzikë nga mermeri i njollosur nga puthjet, tregojnë për atë statujë të çuditshme që Gautier e krahason me një zë kontralto, „monstre charmant“⁶ që prehet në dhomën prej porfiri të Luvrit. Por pas njëfarë kohe libri i ra nga dora. U nervozua, dhe një krizë e tmerrshme frike e pushtoi. Po sikur Alan Kempbelli të ishte jashtë Anglisë? Do të kalonin ditë para se të kthehej. Ndoshta do të refuzonte të vinte. Ç’do të bënte atëherë? Çdo çast kishte rëndësi jetike.

Kishin qenë miq të mëdhenj dikur, pesë vjet më parë — gati të pandarë, në të vërtetë. Pastaj intimiteti kishte marrë fund papritur. Kur takoheshin në shoqëri tani, ishte vetëm Dorian Greji ai që buzëqeshte: Alan Kempbelli kurrë.

Ishte një i ri jashtëzakonisht i zgjuar, ndonëse s’kishte asnjë çmim të vërtetë për artet pamore, dhe atë pak ndjenjë për bukurinë e poezisë që kishte, e kishte marrë krejtësisht nga Doriani. Pasioni i tij intelektual mbizotërues ishte shkenca. Në Kembrixh e kishte kaluar shumë kohë duke punuar në laborator, dhe kishte marrë një notë të mirë në provimin e Shkencave Natyrore të vitit të tij. Në të vërtetë, ishte ende i përkushtuar pas studimit të kimisë, dhe kishte një laborator të vetin ku mbyllej gjithë ditën, me bezdinë e madhe të nënës së tij, që e kishte vënë zemrën që ai të kandidonte për Parlament dhe kishte një ide të turbullt se kimisti ishte dikush që përgatiste receta. Ishte gjithashtu muzikant i shkëlqyer, megjithatë, dhe u binte violinës e pianos më mirë se shumica e amatorëve. Në fakt, muzika i kishte afruar fillimisht atë e Dorian Grejin — muzika dhe ajo tërheqje e papërcaktueshme që Doriani dukej se mund ta ushtronte sa herë që donte — dhe, në të vërtetë, e ushtronte shpesh pa qenë i vetëdijshëm. Ishin takuar te Ledi Berkshire natën kur kishte luajtur Rubinstein-i⁷ atje, dhe pas kësaj shiheshin gjithmonë bashkë në operë e kudo që kishte muzikë të mirë. Intimiteti i tyre zgjati tetëmbëdhjetë muaj. Kempbelli ishte gjithmonë ose në Selby Royal ose në Grosvenor Square. Për të, si për shumë të tjerë, Dorian Greji ishte tipi i gjithçkaje që është e mrekullueshme e magjepsëse në jetë. Nëse kishte ndodhur ndonjë grindje mes tyre apo jo, askush s’e mori vesh kurrë. Por papritur njerëzit vunë re se mezi flisnin kur takoheshin dhe se Kempbelli dukej se ikte gjithmonë herët nga çdo mbrëmje ku ishte i pranishëm Dorian Greji. Kishte ndryshuar gjithashtu — ishte çuditërisht melankolik ndonjëherë, dukej gati sikur s’i pëlqente të dëgjonte muzikë, dhe s’binte kurrë vetë, duke dhënë si justifikim, kur i kërkohej, se ishte aq i zhytur në shkencë sa s’i mbetej kohë për të ushtruar. Dhe kjo ishte me siguri e vërtetë. Çdo ditë dukej se interesohej më shumë për biologjinë, dhe emri i tij u shfaq një a dy herë në disa revista shkencore në lidhje me disa eksperimente të çuditshme.

Ky ishte njeriu që po priste Dorian Greji. Çdo sekondë hidhte sytë nga ora. Ndërsa kalonin minutat, u trazua tmerrësisht. Më në fund u ngrit dhe nisi të ecte lart e poshtë nëpër dhomë, duke u dukur si një krijesë e bukur në kafaz. Bënte hapa të gjatë e të fshehtë. Duart i kishte çuditërisht të ftohta.

Pritja u bë e padurueshme. Koha i dukej se zvarritej me këmbë plumbi, ndërsa ai po merrej nga erëra përbindëshe drejt buzës së dhëmbëzuar të ndonjë greminë të zezë. E dinte ç’e priste atje; e shihte, në të vërtetë, dhe, duke u drithëruar, shtypi me duar të lagura qepallat që i digjnin, sikur të donte t’i grabiste vetë trurit pamjen e t’i shtynte sytë prapa në zgavrat e tyre. Ishte e kotë. Truri kishte ushqimin e vet me të cilin ushqehej, dhe imagjinata, e bërë groteske nga tmerri, e përdredhur e e shtrembëruar si një gjë e gjallë nga dhimbja, vallëzonte si ndonjë kukull e ndyrë mbi një skelë dhe zgërdhihej përmes maskash që lëviznin. Pastaj, papritur, koha u ndal për të. Po: ajo gjë e verbër që merrte frymë ngadalë s’u zvarrit më, dhe mendime të tmerrshme, meqë koha kishte vdekur, vrapuan shkathët përpara, nxorën një të ardhme të shëmtuar nga varri i saj dhe ia treguan. Ai e vështroi ngultas. Vetë tmerri i saj e bëri gur.

Më në fund dera u hap dhe hyri shërbëtori. Ai i ktheu sytë e ngrirë drejt tij.

— Zoti Kempbell, zotëri, — tha shërbëtori.

Një psherëtimë lehtësimi i shpërtheu nga buzët e thara, dhe ngjyra iu kthye në faqe.

— Thuaji të hyjë menjëherë, Fransis. — Ndjeu se ishte sërish vetvetja. Humori i frikës i kishte kaluar.

Shërbëtori u përkul dhe u tërhoq. Pas disa çastesh, Alan Kempbelli hyri, duke u dukur shumë i rreptë e mjaft i zbehtë, zbehtësia e tij e theksuar nga flokët e zinj si qymyr e vetullat e errëta.

— Alan! Shumë bujari nga ana jote. Të falënderoj që erdhe.

— Kisha ndër mend të mos hyja më kurrë në shtëpinë tënde, Grej. Por the se ishte çështje jete a vdekjeje. — Zëri i tij ishte i ashpër e i ftohtë. Fliste ngadalë e me kujdes. Kishte një shprehje përbuzjeje në vështrimin e qëndrueshëm e hulumtues që ia ktheu Dorianit. I mbante duart në xhepat e pallton prej astraganti, dhe dukej sikur s’e kishte vënë re gjestin me të cilin ishte përshëndetur.

— Po: është çështje jete a vdekjeje, Alan, dhe për më shumë se një njeri. Ulu.

Kempbelli zuri një karrige pranë tryezës, dhe Doriani u ul përballë tij. Sytë e të dy burrave u takuan. Në sytë e Dorianit kishte keqardhje të pafund. E dinte se ajo që do të bënte ishte e tmerrshme.

Pas një çasti të tendosur heshtjeje, u përkul përtej tryezës dhe tha, shumë qetë, por duke vëzhguar efektin e çdo fjale mbi fytyrën e atij që kishte thirrur: „Alan, në një dhomë të kyçur në majë të kësaj shtëpie, një dhomë ku s’ka qasje askush veç meje, një njeri i vdekur është ulur te një tryezë. Ka dhjetë orë që ka vdekur. Mos lëviz, dhe mos më shiko ashtu. Kush është ky njeri, pse vdiq, si vdiq, janë gjëra që s’të përkasin. Ajo që duhet të bësh është kjo —“

— Mjaft, Grej. S’dua të di asgjë më shumë. Nëse ajo që më the është e vërtetë apo jo, s’më përket. Refuzoj krejtësisht të ngatërrohem në jetën tënde. Mbaji sekretet e tua të tmerrshme për vete. S’më interesojnë më.

— Alan, do të duhet të të interesojnë. Ky do të duhet të të interesojë. Më vjen tmerrësisht keq për ty, Alan. Por s’kam ç’të bëj. Ti je i vetmi njeri që mund të më shpëtojë. Jam i detyruar të të fus në këtë punë. S’kam zgjidhje tjetër. Alan, ti je njeri i shkencës. Di për kiminë e gjëra të tilla. Ke bërë eksperimente. Ajo që duhet të bësh është ta shkatërrosh gjënë që është lart — ta shkatërrosh që të mos mbetet asnjë gjurmë prej saj. Askush s’e pa këtë njeri të hynte në shtëpi. Madje, në këtë çast supozohet se është në Paris. S’do t’i ndihet mungesa për muaj. Kur t’i ndihet, s’duhet të gjendet asnjë gjurmë e tij këtu. Ti, Alan, duhet ta shndërrosh atë, dhe gjithçka që i përket, në një grusht hi që unë ta hedh në erë.

— Je i çmendur, Dorian.

— Ah! Po prisja të më quaje Dorian.

— Je i çmendur, të them — i çmendur të përfytyrosh se do të lëvizja qoftë edhe një gisht për të të ndihmuar, i çmendur të bësh këtë rrëfim përbindësh. S’dua të kem asnjë lidhje me këtë punë, çfarëdo që të jetë. A mendon se do ta rrezikoj reputacionin tim për ty? Ç’më duhet mua ç’punë djalli po bën ti?

— Ishte vetëvrasje, Alan.

— Më vjen mirë për këtë. Po kush e shtyu? Ti, më duket.

— A refuzon ende ta bësh këtë për mua?

— Sigurisht që refuzoj. S’dua të kem absolutisht asnjë lidhje me të. S’më bëhet vonë ç’turp të bie mbi kokë. I meriton të gjitha. S’do të më vinte keq të të shihja të turpëruar, të turpëruar publikisht. Si guxon të më kërkosh mua, nga të gjithë njerëzit e botës, të përzihem në këtë tmerr? Do të mendoja se i njihje më mirë karakteret e njerëzve. Miku yt Lord Henri Uotoni s’mund të të ketë mësuar shumë për psikologjinë, çfarëdo tjetër që të ketë mësuar. Asgjë s’do të më shtyjë të lëviz një hap për të të ndihmuar. Ke ardhur te njeriu i gabuar. Shko te ndonjë nga miqtë e tu. Mos eja te unë.

— Alan, ishte vrasje. E vrava unë. S’e di sa më bëri të vuaj. Sido që të jetë jeta ime, ai ka pasur më shumë të bëjë me ndërtimin a prishjen e saj se sa i gjori Harri. Mund të mos e ketë pasur qëllim, rezultati qe i njëjti.

— Vrasje! Zot i madh, Dorian, deri këtu ke arritur? S’do të të denoncoj. S’është puna ime. Për më tepër, pa e lëvizur unë gishtin, me siguri do të arrestohesh. Askush s’bën kurrë një krim pa bërë diçka budallaqe. Por s’dua të kem asnjë lidhje me të.

— Duhet të kesh lidhje me të. Prit, prit një çast; më dëgjo. Vetëm më dëgjo, Alan. Gjithçka që të kërkoj është të kryesh një eksperiment të caktuar shkencor. Ti shkon nëpër spitale e morgje, dhe tmerret që bën atje s’të prekin. Po ta gjeje këtë njeri në ndonjë dhomë të shëmtuar autopsie a laborator të qelbur, të shtrirë mbi një tryezë plumbi me kanale të kuqe të gërryera për të rrjedhur gjaku, do ta shihje thjesht si një subjekt të shkëlqyer. S’do të të lëvizte as qimja. S’do të besoje se po bëje ndonjë gjë të gabuar. Përkundrazi, ndoshta do të ndieje se po i sjellje dobi njerëzimit, ose po shtoje shumën e dijes në botë, ose po kënaqje kureshtjen intelektuale, ose diçka e tillë. Ajo që dua të bësh është thjesht ajo që ke bërë shpesh më parë. Madje, të shkatërrosh një trup duhet të jetë shumë më pak e tmerrshme se ajo me të cilën je mësuar të punosh. Dhe, mbaje mend, është e vetmja provë kundër meje. Nëse zbulohet, jam i humbur; dhe me siguri do të zbulohet nëse ti s’më ndihmon.

— S’kam asnjë dëshirë të të ndihmoj. E harron këtë. Jam thjesht indiferent ndaj gjithë kësaj. S’ka të bëjë fare me mua.

— Alan, të përgjërohem. Mendo në ç’gjendje jam. Pak para se të vije gati më ra të fikët nga tmerri. Mund ta njohësh edhe ti tmerrin një ditë. Jo! mos mendo për këtë. Shikoje çështjen thjesht nga pikëpamja shkencore. Ti s’pyet nga vijnë gjërat e vdekura mbi të cilat eksperimenton. Mos pyet as tani. Të kam thënë tepër, siç është. Por të lutem ta bësh këtë. Dikur ishim miq, Alan.

— Mos fol për ato ditë, Dorian — kanë vdekur.

— Të vdekurit vonohen ndonjëherë. Njeriu lart s’do të ikë. Është ulur te tryeza me kokë të përkulur e krahë të shtrirë. Alan! Alan! Nëse s’më vjen në ndihmë, jam i shkatërruar. E po, do të më varin, Alan! S’e kupton? Do të më varin për atë që kam bërë.

— S’ka asnjë dobi ta zgjasim këtë skenë. Refuzoj absolutisht të bëj ndonjë gjë në këtë punë. Është çmenduri nga ana jote të më kërkosh.

— Refuzon?

— Po.

— Të përgjërohem, Alan.

— Është e kotë.

E njëjta shprehje keqardhjeje iu shfaq në sy Dorian Grejit. Pastaj zgjati dorën, mori një copë letër dhe shkroi diçka mbi të. E lexoi dy herë, e palosi me kujdes dhe e shtyu përtej tryezës. Pasi e bëri këtë, u ngrit dhe shkoi te dritarja.

Kempbelli e vështroi i habitur, pastaj e mori letrën dhe e hapi. Ndërsa e lexonte, fytyra iu zbardh si e vdekur dhe u lëshua pas në karrige. Një ndjenjë e tmerrshme të përzier e pushtoi. Ndjeu sikur zemra po i rrihte deri në vdekje në ndonjë zgavër bosh.

Pas dy a tri minutash heshtjeje të tmerrshme, Doriani u kthye, erdhi dhe qëndroi pas tij, duke i vënë dorën mbi sup.

— Më vjen shumë keq për ty, Alan, — murmuriti, — por s’më lë rrugë tjetër. Kam një letër të shkruar tashmë. Ja ku është. E sheh adresën. Nëse s’më ndihmon, duhet ta dërgoj. Nëse s’më ndihmon, do ta dërgoj. E di cili do të jetë rezultati. Por do të më ndihmosh. Tani është e pamundur të refuzosh. U përpoqa të të kursej. Do të ma bësh drejtësinë ta pranosh këtë. Ishe i rreptë, i ashpër, fyes. Më trajtove siç s’ka guxuar të më trajtojë kurrë asnjë njeri — asnjë njeri i gjallë, të paktën. I durova të gjitha. Tani është radha ime të vendos kushtet.

Kempbelli e zhyti fytyrën në duar, dhe një drithërimë e përshkoi.

— Po, është radha ime të vendos kushtet, Alan. E di cilat janë. Gjëja është krejt e thjeshtë. Hajde, mos e fut veten në këto ethe. Gjëja duhet bërë. Përballoje, dhe bëje.

Një rënkim i shpërtheu nga buzët Kempbellit dhe u drodh i tëri. Tiktaku i orës mbi buhari i dukej se po e ndante kohën në atome të veçanta agonie, secili prej të cilëve ishte tepër i tmerrshëm për t’u mbajtur. Ndjente sikur një unazë hekuri po i shtrëngohej ngadalë rreth ballit, sikur turpi me të cilin kërcënohej i kishte rënë tashmë mbi kokë. Dora mbi supin e tij peshonte si dorë plumbi. Ishte e padurueshme. Dukej sikur po e shtypte.

— Hajde, Alan, duhet të vendosësh menjëherë.

— S’mund ta bëj, — tha ai, mekanikisht, sikur fjalët të mund t’i ndryshonin gjërat.

— Duhet. S’ke zgjidhje. Mos vono.

Hezitoi një çast. „A ka zjarr në dhomën lart?“

— Po, ka një zjarr me gaz me azbest.

— Do të më duhet të shkoj në shtëpi të marr disa gjëra nga laboratori.

— Jo, Alan, s’duhet të dalësh nga shtëpia. Shkruaj mbi një fletë letre ç’të duhet dhe shërbëtori im do të marrë një karrocë e do t’i sjellë gjërat.

Kempbelli shkarravisi disa rreshta, i thau me letër thithëse, dhe shkroi adresën e ndihmësit të tij mbi një zarf. Doriani e mori pusullën dhe e lexoi me kujdes. Pastaj i ra ziles dhe ia dha shërbëtorit, me urdhër që të kthehej sa më shpejt dhe t’i sillte gjërat me vete.

Kur u mbyll dera e hollit, Kempbelli u drodh nervoz, dhe, pasi u ngrit nga karrigia, shkoi te oxhaku. Dridhej nga një lloj ethe. Për gati njëzet minuta, asnjëri nga të dy burrat nuk foli. Një mizë gumëzhinte me zhurmë nëpër dhomë, dhe tiktaku i orës ishte si goditja e një çekiçi.

Kur ora ra një, Kempbelli u kthye, dhe duke vështruar Dorian Grejin, pa se sytë i ishin mbushur me lot. Kishte diçka në pastërtinë e rafinimin e asaj fytyre të trishtuar që dukej sikur e tërboi. „Je i poshtër, krejt i poshtër!“ mërmëriti.

— Shët, Alan. Ma shpëtove jetën, — tha Doriani.

— Jetën tënde? Zot i madh! ç’jetë është ajo! Ke kaluar nga prishja në prishje, dhe tani ke kulmuar në krim. Duke bërë atë që do të bëj — atë që më detyron ta bëj — s’është jeta jote ajo për të cilën po mendoj.

— Ah, Alan, — murmuriti Doriani me një psherëtimë, — do të doja të kishe një të mijtën e keqardhjes për mua që kam unë për ty. — U kthye ndërsa fliste dhe qëndroi duke vështruar kopshtin. Kempbelli nuk u përgjigj.

Pas rreth dhjetë minutash dikush trokiti në derë, dhe hyri shërbëtori, duke mbajtur një arkë të madhe druri mahagoni me kimikate, me një rrotull të gjatë teli çeliku e platini dhe dy kapëse hekuri me formë mjaft të çuditshme.

— T’i lë gjërat këtu, zotëri? — e pyeti Kempbellin.

— Po, — tha Doriani. — Dhe kam frikë, Fransis, se kam edhe një porosi tjetër për ty. Si quhet njeriu në Richmond që i furnizon Selbin me orkide?

— Harden, zotëri.

— Po — Harden. Duhet të shkosh në Richmond menjëherë, ta takosh Harden-in personalisht, dhe t’i thuash të dërgojë dyfishin e orkideve që kam porositur, dhe me sa më pak të bardha të jetë e mundur. Në fakt, s’dua fare të bardha. Është ditë e bukur, Fransis, dhe Richmond-i është vend shumë i bukur — përndryshe s’do të të shqetësoja.

— S’ka asnjë shqetësim, zotëri. Në ç’orë të kthehem?

Doriani vështroi Kempbellin. „Sa do të zgjasë eksperimenti yt, Alan?“ tha me zë të qetë e indiferent. Prania e një personi të tretë në dhomë dukej sikur i jepte një guxim të jashtëzakonshëm.

Kempbelli vrenjti vetullat dhe kafshoi buzën. „Do të zgjasë rreth pesë orë,“ u përgjigj.

— Do të jetë kohë e mjaftueshme, atëherë, nëse kthehesh në shtatë e gjysmë, Fransis. Ose prit: vetëm m’i lër gati gjërat për t’u veshur. Mund ta kesh mbrëmjen për vete. Nuk do të ha darkë në shtëpi, kështu që s’do të kem nevojë për ty.

— Faleminderit, zotëri, — tha shërbëtori, duke dalë nga dhoma.

— Tani, Alan, s’ka asnjë çast për të humbur. Sa e rëndë është kjo arkë! Do ta marr unë për ty. Ti merr gjërat e tjera. — Fliste shpejt e me ton urdhëror. Kempbelli u ndie i sunduar prej tij. Dolën bashkë nga dhoma.

Kur arritën në sheshpushimin e sipërm, Doriani nxori çelësin dhe e ktheu në bravë. Pastaj u ndal, dhe një shprehje e trazuar i doli në sy. U drodh. „S’besoj se mund të hyj, Alan,“ murmuriti.

— S’më intereson. S’kam nevojë për ty, — tha Kempbelli ftohtë.

Doriani e hapi derën përgjysmë. Ndërsa e bënte, pa fytyrën e portretit të tij që i zgërdhihej në dritën e diellit. Në dysheme përpara saj ishte perdja e shqyer. Kujtoi se natën e kaluar kishte harruar, për herë të parë në jetë, ta fshihte pëlhurën fatale, dhe ishte gati të vraponte përpara, kur u tërhoq me një drithërimë.

Ç’ishte ajo vesë e kuqe e neveritshme që shkëlqente, e lagur e me vezullim, mbi njërën nga duart, sikur pëlhura të kishte djersitur gjak? Sa e tmerrshme ishte! — më e tmerrshme, iu duk për çastin, se gjëja e heshtur që e dinte se ishte shtrirë mbi tryezë, gjëja hija groteske e e shformuar e së cilës mbi qilimin me njolla i tregonte se s’kishte lëvizur, por ishte ende aty, ashtu siç e kishte lënë.

Mori frymë thellë, e hapi derën pak më shumë, dhe me sy gjysmë të mbyllur e kokë të kthyer mënjanë, hyri shpejt, i vendosur të mos e shikonte qoftë edhe një herë të vdekurin. Pastaj, duke u përkulur e duke marrë pëlhurën e artë e të purpurt, e hodhi drejt e mbi pikturë.

Atje u ndal, duke pasur frikë të kthehej, dhe sytë iu ngulën te ndërlikimet e motivit para tij. Dëgjoi Kempbellin duke sjellë arkën e rëndë, dhe hekurat, e gjërat e tjera që i duheshin për punën e tij të tmerrshme. Nisi të pyeste veten nëse ai dhe Bazil Hollvardi ishin takuar ndonjëherë, dhe, nëse po, ç’kishin menduar për njëri-tjetrin.

— Më lër tani, — tha një zë i rreptë pas tij.

U kthye dhe doli me nxitim, mezi i vetëdijshëm se i vdekuri ishte shtyrë përsëri në karrige dhe se Kempbelli po vështronte një fytyrë të verdhë që shkëlqente. Ndërsa po zbriste shkallët, dëgjoi çelësin që kthehej në bravë.

Kishte kaluar prej kohësh ora shtatë kur Kempbelli u kthye në bibliotekë. Ishte i zbehtë, por krejt i qetë. „E bëra atë që më kërkove,“ mërmëriti. „Dhe tani, mirupafshim. Le të mos shihemi më kurrë.“

— Më ke shpëtuar nga rrënimi, Alan. S’mund ta harroj këtë, — tha Doriani thjesht.

Sapo iku Kempbelli, ai u ngjit lart. Kishte një erë të tmerrshme acidi nitrik në dhomë. Por gjëja që kishte qenë ulur te tryeza ishte zhdukur.

Shënime

1. Émaux et Camées („Smalte e kameo“, 1852): përmbledhja më e njohur me poezi e Théophile Gautier-së. ↩︎

2. Pierre-François Lacenaire (1803–1836): vrasës dhe poet francez, i ekzekutuar në gijotinë; dora e tij e balsamosur u bë objekt kureshtjeje. Gautier-ja e përshkruan në një nga poezitë e Émaux et Camées: „du supplice encore mal lavée“, „ende e palarë mirë nga dënimi“, dhe me „doigts de faune“, „gishta fauni“. ↩︎

3. Strofat janë nga cikli „Variations sur le carnaval de Venise“ i Gautier-së. Në shqip: „Mbi një shkallë kromatike, / me gjirin që i rrjedh perla, / Venusi i Adriatikut / del nga uji, trup rozë e i bardhë. // Kupolat, mbi kaltërsinë e valëve, / duke ndjekur frazën me vijë të kulluar, / fryhen si gjinj të rrumbullakët / që i ngre një psherëtimë dashurie. // Lundra ankorohet dhe më zbret, / duke hedhur litarin te shtylla, / përpara një fasade rozë, / mbi mermerin e një shkalle.“ ↩︎

4. Tintoretto (1518–1594): piktor venecian i Rilindjes së vonë. ↩︎

5. Obelisku i Luksorit, i sjellë nga Egjipti dhe i ngritur në sheshin e Konkordës në Paris më 1836. Edhe ky, si gjithë figurat e këtij paragrafi, vjen nga poezitë e Gautier-së. ↩︎

6. „Monstre charmant“ (frëngjisht): „përbindësh i hijshëm“. Është Hermafroditi i Luvrit, statujë antike e një qenieje me trup gjysmë burri e gjysmë gruaje, që Gautier-ja e këndon në poezinë „Contralto“. ↩︎

7. Anton Rubinstein (1829–1894): pianist e kompozitor rus, një nga virtuozët më të mëdhenj të kohës. ↩︎