Kapitulli XVI · Portreti i Dorian Grejit

Një shi i ftohtë nisi të binte, dhe fenerët e turbulluar të rrugës dukeshin të frikshëm në mjegullën që pikonte. Pijetoret sapo po mbylleshin, dhe burra e gra si hije po grumbulloheshin në grupe të copëtuara rreth dyerve të tyre. Nga disa prej bareve vinte zhurma e të qeshurave të tmerrshme. Në të tjerë, pijanecët ziheshin e bërtisnin.

I shtrirë pas në karrocë, me kapelën të tërhequr mbi ballë, Dorian Greji vështronte me sy të plogësht turpin e ndyrë të qytetit të madh, dhe herë pas here i përsëriste vetes fjalët që i kishte thënë Lord Henri ditën e parë kur ishin takuar: „Ta shërosh shpirtin me anë të shqisave, dhe shqisat me anë të shpirtit.“ Po, ky ishte sekreti. E kishte provuar shpesh, dhe do ta provonte përsëri tani. Kishte strofka opiumi ku mund të bleje harresë, strofka tmerri ku kujtimi i mëkateve të vjetra mund të shkatërrohej nga çmenduria e mëkateve të reja.

Hëna varej e ulët në qiell si një kafkë e verdhë. Herë pas here një re e madhe e shformuar shtrinte një krah të gjatë përtej saj dhe e fshihte. Fenerët e gazit rralloheshin, dhe rrugët bëheshin më të ngushta e më të zymta. Njëherë njeriu humbi rrugën dhe iu desh të kthehej gjysmë milje prapa. Nga kali ngrihej avull ndërsa spërkaste pellgjet. Dritaret anësore të karrocës ishin zënë nga një mjegull si fanellë gri.

— Ta shërosh shpirtin me anë të shqisave, dhe shqisat me anë të shpirtit! — Si i kumbonin fjalët në vesh! Shpirti i tij, me siguri, ishte i sëmurë për vdekje. A ishte e vërtetë se shqisat mund ta shëronin? Ishte derdhur gjak i pafajshëm. Ç’mund ta shlyente këtë? Ah! për këtë s’kishte shlyerje; por megjithëse falja ishte e pamundur, harresa ishte ende e mundur, dhe ai ishte i vendosur të harronte, ta shuante gjënë, ta shtypte si shtyp nepërkën që të ka kafshuar. Në të vërtetë, ç’të drejtë kishte pasur Bazili t’i fliste ashtu siç i kishte folur? Kush e kishte bërë gjykatës mbi të tjerët? Kishte thënë gjëra që ishin të tmerrshme, të llahtarshme, të padurueshme.

Përpara e përpara ecte rëndë karroca, duke shkuar më ngadalë, i dukej, me çdo hap. Ngriti kapakun e vogël dhe i thirri njeriut të ngiste më shpejt. Uria e shëmtuar për opium nisi ta brejë. Fyti i digjte dhe duart e tij delikate i dridheshin nervozisht bashkë. E goditi kalin si i çmendur me bastun. Karrocieri qeshi dhe e fshikulloi. Ai qeshi si përgjigje, dhe njeriu heshti.

Rruga dukej pa fund, dhe rrugët si rrjeta e zezë e ndonjë merimange të shtrirë. Monotonia u bë e padurueshme, dhe ndërsa mjegulla dendësohej, ai ndjeu frikë.

Pastaj kaluan pranë ca furrave të vetmuara tullash. Mjegulla ishte më e lehtë këtu, dhe ai mund të shihte furrat e çuditshme në formë shisheje me gjuhët e tyre portokalli si freskore. Një qen lehu ndërsa kalonin, dhe larg në errësirë ndonjë pulëbardhë endacake bërtiti. Kali u pengua në një gropë, pastaj u shmang mënjanë dhe ia dha vrapit.

Pas njëfarë kohe e lanë rrugën e baltës dhe trokëllitën përsëri mbi rrugë të shtruara me gurë të ashpër. Shumica e dritareve ishin të errëta, por herë pas here hije fantastike siluetoheshin mbi ndonjë perde të ndriçuar nga llamba. Ai i vështronte me kureshtje. Lëviznin si marioneta përbindëshe dhe bënin gjeste si gjëra të gjalla. I urrente. Një tërbim i mbytur i ishte në zemër. Ndërsa kthenin një qoshe, një grua u bërtiti diçka nga një derë e hapur, dhe dy burra vrapuan pas karrocës për rreth njëqind jardë. Karrocieri i goditi me kamxhik.

Thuhet se pasioni të bën të mendosh në rreth. Me siguri, me përsëritje të shëmtuar, buzët e kafshuara të Dorian Grejit formonin e riformonin ato fjalë të holla që flisnin për shpirt e shqisë, derisa gjeti në to shprehjen e plotë, si të thuash, të humorit të vet, dhe justifikoi, me miratim intelektual, pasione që edhe pa një justifikim të tillë do ta kishin sunduar. Nga qeliza në qelizë të trurit zvarritej një mendim i vetëm; dhe dëshira e egër për të jetuar, më e tmerrshmja e të gjitha orekseve të njeriut, i gjallëronte me fuqi çdo nerv e fije që dridhej. Shëmtia që dikur i kishte qenë e urryer sepse i bënte gjërat reale, tani i bëhej e dashur pikërisht për këtë arsye. Shëmtia ishte realiteti i vetëm. Zënka e vrazhdë, strofka e neveritshme, dhuna e ashpër e jetës së çrregullt, vetë poshtërsia e hajdutit e të përjashtuarit, ishin më të gjalla, në aktualitetin e tyre të fortë të përshtypjes, se të gjitha format e hijshme të artit, hijet ëndërruese të këngës. Ishin ato që i duheshin për harresë. Pas tri ditësh do të ishte i lirë.

Papritur njeriu ndaloi me një tërheqje të fortë në krye të një rrugice të errët. Mbi çatitë e ulëta e oxhaqet e dhëmbëzuar të shtëpive ngriheshin direkët e zinj të anijeve. Kurora mjegulle të bardhë ngjiteshin si vela fantazmë mbi antena.

— Diku këtu, zotëri, apo jo? — pyeti me zë të ngjirur përmes kapakut.

Doriani u drodh dhe vështroi përreth. „Kjo mjafton,“ u përgjigj, dhe pasi zbriti me nxitim dhe i dha karrocierit pagesën shtesë që i kishte premtuar, eci shpejt drejt kalatës. Aty-këtu një fener shkëlqente në kiçin e ndonjë anijeje të madhe tregtare. Drita dridhej e copëtohej në pellgje. Një shkëlqim i kuq vinte nga një avullore që po nisej e po ngarkonte qymyr. Trotuari i rrëshqitshëm dukej si një mushama e lagur.

Nxitoi majtas, duke vështruar prapa herë pas here për të parë nëse po e ndiqte kush. Pas rreth shtatë a tetë minutash arriti te një shtëpi e vogël e rrënuar që ishte shtrënguar mes dy fabrikave të zhveshura. Në një nga dritaret e sipërme qëndronte një llambë. Ndaloi dhe trokiti në një mënyrë të veçantë.

Pas pak dëgjoi hapa në korridor dhe zinxhirin që po hiqej. Dera u hap qetësisht, dhe ai hyri pa i thënë asnjë fjalë figurës së shkurtër e të shformuar që u ngjesh në hije ndërsa ai kalonte. Në fund të hollit varej një perde e gjelbër e leckosur që lëkundej e dridhej nga era me shtrëngata që e kishte ndjekur nga rruga. E tërhoqi mënjanë dhe hyri në një dhomë të gjatë e të ulët që dukej sikur dikur kishte qenë një sallë vallëzimi e dorës së tretë. Flakë gazi të mprehta që vezullonin, të turbulluara e të shtrembëruara në pasqyrat e ndotura nga mizat përballë tyre, ishin rreshtuar përreth mureve. Reflektorë të yndyrshëm prej llamarine me brinjë ishin pas tyre, duke krijuar disqe drite që dridheshin. Dyshemeja ishte e mbuluar me tallash ngjyrë okër, të shkelur aty-këtu në baltë, dhe të njollosur me rrathë të errët pijesh të derdhura. Disa malajzianë rrinin kruspull pranë një sobe të vogël me qymyr druri, duke luajtur me fisha kocke e duke treguar dhëmbët e bardhë ndërsa llomotisnin. Në një qoshe, me kokën të zhytur në krahë, një detar ishte shtrirë mbi një tryezë, dhe pranë banakut të lyer pa shije që përshkonte një anë të tërë qëndronin dy gra të rraskapitura, duke u tallur me një plak që po i fshinte mëngët e xhaketës me një shprehje neverie. „Kujton se ka milingona të kuqe përsipër,“ qeshi njëra prej tyre, ndërsa kaloi Doriani. Plaku e vështroi me tmerr dhe nisi të qaramanej.

Në fund të dhomës kishte një shkallë të vogël, që të çonte në një dhomë të errët. Ndërsa Doriani ngjitej me nxitim tri shkallaret e saj të lëkundshme, era e rëndë e opiumit e priti. Mori frymë thellë, dhe flegrat iu dridhën nga kënaqësia. Kur hyri, një i ri me flokë të verdhë të lëmuar, që po përkulej mbi një llambë duke ndezur një llullë të gjatë e të hollë, ngriti sytë drejt tij dhe i bëri me kokë në mënyrë të hezituar.

— Ti këtu, Adrian? — mërmëriti Doriani.

— Ku tjetër të isha? — u përgjigj ai, pa gjallëri. — Asnjë nga shokët s’më flet më tani.

— Mendova se kishe ikur nga Anglia.

— Darlingtoni s’do të bëjë asgjë. Im vëlla e pagoi më në fund kambialin. As George-i s’më flet… S’më bëhet vonë, — shtoi me një psherëtimë. — Për sa kohë ke këtë gjë, s’ke nevojë për miq. Më duket se kam pasur tepër miq.

Doriani u drodh dhe vështroi përreth gjërat groteske që dergjeshin në qëndrime kaq fantastike mbi dyshekët e leckosur. Gjymtyrët e përdredhura, gojët e hapura, sytë që shikonin ngultas pa shkëlqim, e magjepsnin. E dinte në ç’parajsa të çuditshme po vuanin, dhe ç’ferre të mpira po u mësonin sekretin e ndonjë gëzimi të ri. Ata ishin më mirë se ai. Ai ishte i burgosur në mendim. Kujtesa, si një sëmundje e tmerrshme, po ia hante shpirtin. Herë pas here i dukej se shihte sytë e Bazil Hollvardit duke e vështruar. E megjithatë ndiente se s’mund të rrinte. Prania e Adrian Singleton-it e shqetësonte. Donte të ishte atje ku askush s’do ta dinte kush ishte. Donte t’i shpëtonte vetvetes.

— Po shkoj te vendi tjetër, — tha pas një heshtjeje.

— Në mol?

— Po.

— Ajo macja e çmendur me siguri do të jetë atje. Këtu s’e pranojnë më.

Doriani ngriti supet. „Jam ngopur me gratë që të duan. Gratë që të urrejnë janë shumë më interesante. Për më tepër, gjëja është më e mirë.“

— Pak a shumë njësoj.

— Më pëlqen më shumë. Eja të pimë diçka. Duhet të pi diçka.

— S’dua asgjë, — murmuriti i riu.

— S’ka gjë.

Adrian Singleton-i u ngrit i lodhur dhe e ndoqi Dorianin te banaku. Një mestiz, me një çallmë të leckosur e një pardesy të vjetër, u zgërdhi në një përshëndetje të shëmtuar ndërsa u vuri përpara një shishe konjak e dy gota. Gratë iu afruan anash dhe nisën të llomotisnin. Doriani u ktheu shpinën dhe i tha diçka me zë të ulët Adrian Singleton-it.

Një buzëqeshje e shtrembër, si një kris malajzian, iu përdrodh në fytyrë njërës prej grave. „Jemi shumë krenarë sonte,“ tha me përqeshje.

— Për hir të Zotit mos më fol, — thirri Doriani, duke përplasur këmbën në dysheme. — Ç’do? Para? Ja ku i ke. Mos më fol më kurrë.

Dy shkëndija të kuqe vezulluan për një çast në sytë e fryrë të gruas, pastaj u shuan dhe i lanë të turbullt e të ngrirë. Ajo hodhi kokën dhe i mblodhi monedhat nga banaku me gishta lakmitarë. Shoqja e saj e vështronte me zili.

— S’ka dobi, — psherëtiu Adrian Singleton-i. — S’kam qejf të kthehem. Ç’rëndësi ka? Jam krejt i lumtur këtu.

— Do të më shkruash nëse të duhet ndonjë gjë, apo jo? — tha Doriani, pas një heshtjeje.

— Ndoshta.

— Natën e mirë, atëherë.

— Natën e mirë, — u përgjigj i riu, duke ngjitur shkallaret dhe duke fshirë gojën e tharë me shami.

Doriani shkoi te dera me një shprehje dhimbjeje në fytyrë. Ndërsa e tërhoqi perden mënjanë, një e qeshur e shëmtuar i shpërtheu nga buzët e lyera të gruas që i kishte marrë paratë. „Ja tek ikën pazari i djallit!“ lemzoi ajo me zë të ngjirur.

— Mallkuar qofsh! — u përgjigj ai, — mos më thirr kështu.

Ajo kërciti gishtat. „Princi i Kaltër është ajo që të pëlqen të të thërrasin, apo jo?“ i bërtiti pas.

Detari i përgjumur u hodh në këmbë ndërsa ajo fliste, dhe vështroi përreth i egër. Zhurma e mbylljes së derës së hollit i ra në vesh. Vrapoi jashtë sikur ta ndiqte.

Dorian Greji nxitoi përgjatë kalatës nëpër shiun e imët. Takimi me Adrian Singleton-in e kishte prekur çuditërisht, dhe pyeste veten nëse rrënimi i asaj jete të re duhej vënë vërtet në llogarinë e tij, siç i kishte thënë Bazil Hollvardi me një fyerje kaq të turpshme. Kafshoi buzën, dhe për disa sekonda sytë iu trishtuan. E megjithatë, në fund të fundit, ç’rëndësi kishte për të? Ditët e njeriut ishin tepër të shkurtra për të marrë mbi supe barrën e gabimeve të tjetrit. Çdo njeri jetonte jetën e vet dhe paguante çmimin e vet për ta jetuar. E vetmja keqardhje ishte që duhej të paguaje kaq shpesh për një faj të vetëm. Duhej të paguaje vazhdimisht, në të vërtetë. Në marrëdhëniet e saj me njeriun, fati s’i mbyllte kurrë llogaritë.

Ka çaste, na thonë psikologët, kur pasioni për mëkat, ose për atë që bota e quan mëkat, e sundon aq shumë një natyrë sa çdo fije e trupit, si çdo qelizë e trurit, duket e mbushur me shtysa të frikshme. Burrat e gratë në çaste të tilla e humbasin lirinë e vullnetit. Lëvizin drejt fundit të tyre të tmerrshëm siç lëvizin automatët. Zgjedhja u merret, dhe ndërgjegjja ose vritet, ose, nëse jeton fare, jeton vetëm për t’i dhënë rebelimit magjinë e vet dhe mosbindjes hirin e saj. Sepse të gjitha mëkatet, siç s’lodhen së na kujtuari teologët, janë mëkate mosbindjeje. Kur ai shpirt i lartë, ai yll i mëngjesit i së keqes, ra nga qielli, ra si rebel.

I pandjeshëm, i përqendruar në të keqen, me mendje të njollosur, e me shpirt të uritur për rebelim, Dorian Greji nxitonte përpara, duke shpejtuar hapin ndërsa ecte, por ndërsa u fut mënjanë në një hark të errët, që i kishte shërbyer shpesh si shkurtore për te vendi me nam të keq ku po shkonte, ndjeu papritur se e kapën nga pas, dhe para se të kishte kohë të mbrohej, u shty pas murit, me një dorë brutale rreth fytit.

Luftoi i çmendur për jetën, dhe me një përpjekje të tmerrshme i shkëputi gishtat që shtrëngoheshin. Në një sekondë dëgjoi kërcitjen e një revolveri, dhe pa shkëlqimin e një tyte të lëmuar, që i drejtohej drejt e në kokë, dhe formën e mugët të një burri të shkurtër e trupngjeshur përballë tij.

— Ç’do? — gulçoi.

— Rri urtë, — tha njeriu. — Po lëvize, të qëlloj.

— Je i çmendur. Ç’të kam bërë?

— Ke rrënuar jetën e Sibil Veinit, — qe përgjigjja, — dhe Sibil Veini ishte motra ime. Vrau veten. E di. Vdekja e saj të rëndon ty. U betova se do të të vrisja për këtë. Të kam kërkuar me vite. S’kisha asnjë shenjë, asnjë gjurmë. Dy njerëzit që mund të të kishin përshkruar kishin vdekur. S’dija asgjë për ty veç emrit të përkëdhelur me të cilin të thërriste ajo. E dëgjova sonte rastësisht. Bëj paqe me Zotin, sepse sonte do të vdesësh.

Dorian Grejit iu përzie nga frika. „S’e kam njohur kurrë,“ belbëzoi. „S’kam dëgjuar kurrë për të. Je i çmendur.“

— Më mirë rrëfeje mëkatin, sepse, aq e vërtetë sa që jam Xhejms Vein, do të vdesësh. — Pati një çast të tmerrshëm. Doriani s’dinte ç’të thoshte a të bënte. — Në gjunjë! — gërmushi njeriu. — Të jap një minutë të bësh paqe — jo më shumë. Hipi në anije sonte për në Indi, dhe duhet ta kryej punën më parë. Një minutë. Kaq.

Krahët e Dorianit ranë anash. I paralizuar nga tmerri, s’dinte ç’të bënte. Papritur një shpresë e egër i shkrepi në tru. „Prit,“ thirri. „Sa kohë ka që vdiq motra jote? Shpejt, më thuaj!“

— Tetëmbëdhjetë vjet, — tha njeriu. — Pse më pyet? Ç’rëndësi kanë vitet?

— Tetëmbëdhjetë vjet, — qeshi Dorian Greji, me një notë triumfi në zë. — Tetëmbëdhjetë vjet! Më vër nën fener dhe shikoma fytyrën!

Xhejms Veini hezitoi për një çast, pa e kuptuar ç’donte të thoshte. Pastaj e kapi Dorian Grejin dhe e tërhoqi zvarrë nga harku.

Sado e zbehtë e e lëkundur të ishte drita që e fryente era, megjithatë i mjaftoi për t’i treguar gabimin e shëmtuar, siç dukej, në të cilin kishte rënë, sepse fytyra e njeriut që kishte kërkuar të vriste kishte gjithë çeljen e djalërisë, gjithë pastërtinë e panjollosur të rinisë. Dukej pak më shumë se një djalosh njëzet verash, mezi më i madh, nëse ishte më i madh fare, se motra e tij kur ishin ndarë kaq shumë vite më parë. Ishte e qartë se ky s’ishte njeriu që i kishte shkatërruar jetën.

E lëshoi dhe u lëkund prapa. „Zoti im! Zoti im!“ thirri, „dhe unë do të të kisha vrarë!“

Dorian Greji mori frymë thellë. „Ishe në buzë të një krimi të tmerrshëm, o njeri,“ tha ai, duke e vështruar rreptë. „Le të të shërbejë kjo si paralajmërim që të mos e marrësh hakmarrjen në duart e tua.“

— Më falni, zotëri, — mërmëriti Xhejms Veini. — U mashtrova. Një fjalë e rastësishme që dëgjova në atë strofkë të mallkuar më nxori në rrugë të gabuar.

— Më mirë shko në shtëpi dhe fshihe atë pistoletë, se mund të futesh në telashe, — tha Doriani, duke u kthyer mbi thembër e duke ecur ngadalë poshtë rrugës.

Xhejms Veini mbeti në trotuar i tmerruar. Dridhej nga koka te këmbët. Pas pak, një hije e zezë që ishte zvarritur përgjatë murit që pikonte doli në dritë dhe iu afrua me hapa të fshehtë. Ndjeu një dorë që iu vu mbi krah dhe vështroi përreth i trembur. Ishte një nga gratë që kishin pirë te banaku.

— Pse s’e vrave? — fërshëlleu ajo, duke ia afruar fytyrën e saj të rraskapitur fare pranë. — E dija që po e ndiqje kur vrapove jashtë nga Daly-t. Budalla! Duhej ta kishe vrarë. Ka shumë para, dhe është i keq sa s’ka më keq.

— S’është njeriu që po kërkoj, — u përgjigj ai, — dhe s’dua paratë e askujt. Dua jetën e një njeriu. Njeriu jetën e të cilit dua duhet të jetë gati dyzet vjeç tani. Ky është pak më shumë se një djalë. Faleminderit Zotit, s’kam gjakun e tij mbi duar.

Gruaja lëshoi një të qeshur të hidhur. „Pak më shumë se një djalë!“ tha me përqeshje. „E po, o njeri, janë gati tetëmbëdhjetë vjet që kur Princi i Kaltër më bëri këtë që jam.“

— Gënjen! — thirri Xhejms Veini.

Ajo ngriti dorën drejt qiellit. „Para Zotit po them të vërtetën,“ thirri.

— Para Zotit?

— Më zëntë memecëria po s’është kështu. Është më i keqi nga ata që vijnë këtu. Thonë se i ka shitur shpirtin djallit për një fytyrë të bukur. Janë gati tetëmbëdhjetë vjet që kur e takova. S’ka ndryshuar shumë që atëherë. Unë po, megjithatë, — shtoi, me një përqeshje të neveritshme.

— E betohesh këtë?

— E betohem, — erdhi jehona e ngjirur nga goja e saj e rrafshët. — Por mos më tradhto tek ai, — u qaravit; — kam frikë prej tij. Më jep ca para për strehën e natës.

Ai u shkëput prej saj me një sharje dhe vrapoi te qoshja e rrugës, por Dorian Greji ishte zhdukur. Kur vështroi prapa, edhe gruaja ishte zhdukur.