Kapitulli XV · Portreti i Dorian Grejit

Atë mbrëmje, në tetë e gjysmë, i veshur me elegancë të hollë e me një tufë të madhe vjollcash të Parmës në xhaketë, Dorian Grejin e futën në sallonin e Ledi Narborough-ut shërbëtorë që përkuleshin. Balli i pulsonte nga nervat e tërbuara, dhe ndihej jashtëzakonisht i ngazëllyer, por sjellja e tij ndërsa përkulej mbi dorën e zonjës së shtëpisë ishte po aq e lehtë e e hijshme si gjithmonë. Ndoshta njeriu s’duket kurrë aq i shkujdesur sa kur duhet të luajë një rol. Me siguri askush që e shikonte Dorian Grejin atë natë s’mund të besonte se ai kishte kaluar nëpër një tragjedi aq të tmerrshme sa çdo tragjedi e kohës sonë. Ata gishta të formuar hollë s’mund të kishin shtrënguar kurrë thikë për mëkat, as ato buzë që buzëqeshnin s’mund të kishin thirrur kundër Zotit e mirësisë. Ai vetë s’mund të mos habitej me qetësinë e sjelljes së vet, dhe për një çast ndjeu thellë kënaqësinë e tmerrshme të një jete të dyfishtë.

Ishte një mbrëmje e vogël, e organizuar disi me nxitim nga Ledi Narborough, që ishte një grua shumë e zgjuar me atë që Lord Henri e quante mbetjet e një shëmtie vërtet të jashtëzakonshme. Kishte qenë grua e shkëlqyer për një nga ambasadorët tanë më të mërzitshëm, dhe pasi e kishte varrosur burrin si duhet në një mauzoleum mermeri, që e kishte projektuar vetë, dhe i kishte martuar vajzat me ca burra të pasur e disi të moshuar, i ishte përkushtuar tani kënaqësive të letërsisë franceze, kuzhinës franceze, dhe esprit-it francez kur mund ta gjente.

Doriani ishte një nga të preferuarit e saj të veçantë, dhe ajo i thoshte gjithmonë se ishte jashtëzakonisht e kënaqur që s’e kishte takuar në rini. „E di, i dashur, do të isha dashuruar marrëzisht me ty,“ i thoshte, „dhe do ta kisha hedhur kapelën përtej mullinjve për ty. Është shumë fat që s’ishe menduar ende atëherë. Siç ishte, kapelat tona ishin kaq të pahijshme, dhe mullinjtë ishin kaq të zënë duke u përpjekur të ngrinin erë, sa s’pata kurrë as një flirt me njeri. Megjithatë, ishte faji i Narborough-ut. Ishte tmerrësisht miop, dhe s’ka asnjë kënaqësi të mashtrosh një burrë që s’sheh kurrë asgjë.“

Mysafirët e saj këtë mbrëmje ishin mjaft të mërzitshëm. Fakti ishte, siç i shpjegoi Dorianit pas një freskoreje shumë të vjetruar, se njëra nga vajzat e saj të martuara kishte ardhur krejt papritur të rrinte me të, dhe, për ta bërë punën më keq, kishte sjellë me vete edhe burrin. „Mendoj se është shumë e pashpirt nga ana e saj, i dashur,“ pëshpëriti. „Sigurisht, unë shkoj e rri me ta çdo verë pasi kthehem nga Homburg-u,¹ por një plakë si unë ka nevojë për ajër të pastër ndonjëherë, dhe për më tepër, unë i zgjoj vërtet. S’e di ç’jetë bëjnë atje poshtë. Është jetë fshati e pastër e pa përzierje. Ngrihen herët, sepse kanë kaq shumë për të bërë, dhe flenë herët, sepse kanë kaq pak për të menduar. S’ka pasur asnjë skandal në atë rrethinë që nga koha e mbretëreshës Elizabetë, dhe si pasojë të gjithë i zë gjumi pas darke. S’do të ulesh pranë asnjërit prej tyre. Do të ulesh pranë meje dhe do të më zbavitësh.“

Doriani murmuriti një kompliment të hijshëm dhe vështroi përreth dhomës. Po: ishte me siguri një mbrëmje e mërzitshme. Dy nga njerëzit s’i kishte parë kurrë më parë, dhe të tjerët ishin Ernest Harrowden, një nga ata mediokritete të moshës së mesme kaq të zakonshëm në klubet e Londrës që s’kanë armiq, por që miqtë e tyre s’i durojnë dot; Ledi Ruxton, një grua dyzet e shtatë vjeçe e veshur tepër, me hundë të kthyer, që përpiqej gjithmonë ta komprometonte veten, por ishte aq e shëmtuar sa, për zhgënjimin e saj të madh, askush s’do të besonte kurrë ndonjë gjë kundër saj; zonja Erlynne, një e panjohur që shtyhej përpara, me një shqiptim të ëmbël të gjuhës e flokë të kuq si venecian; Ledi Alice Chapman, e bija e zonjës së shtëpisë, një vajzë e shkujdesur e e mërzitshme, me një nga ato fytyra karakteristike britanike që, sapo i sheh, s’i kujton më kurrë; dhe i shoqi, një krijesë me faqe të kuqe e favorite të bardha që, si kaq shumë nga klasa e tij, ishte në përshtypjen se gazmendi i tepruar mund ta shlyente një mungesë të plotë idesh.

Po i vinte keq që kishte ardhur, derisa Ledi Narborough, duke vështruar orën e madhe të praruar prej ormolu që shtrihej me lakore pa shije mbi buharinë e mbuluar me vjollcë të zbehtë, thirri: „Sa e shëmtuar nga ana e Henri Uotonit që vonohet kaq shumë! I dërgova njeri këtë mëngjes për fat, dhe ai premtoi me gjithë zemër të mos më zhgënjente.“

Ishte njëfarë ngushëllimi që Harri do të ishte atje, dhe kur dera u hap dhe ai dëgjoi zërin e tij të ngadaltë e muzikor duke i dhënë hir ndonjë falje të pasinqertë, pushoi së mërzituri.

Por në darkë s’mundi të hante asgjë. Pjatë pas pjate ikte e paprekur. Ledi Narborough vazhdonte ta qortonte për atë që e quante „një fyerje për të gjorin Adolphe, që e shpiku menu-në posaçërisht për ty“, dhe herë pas here Lord Henri e vështronte përtej tryezës, duke u çuditur me heshtjen e sjelljen e tij të shpërqendruar. Herë pas here kryeshërbëtori ia mbushte gotën me shampanjë. Ai pinte me etje, dhe etja dukej se i shtohej.

— Dorian, — tha më në fund Lord Henri, ndërsa po shërbehej chaud-froid-i,² — ç’ke sonte? S’je fare në terezi.

— Besoj se është i dashuruar, — thirri Ledi Narborough, — dhe ka frikë të ma thotë se mos bëhem xheloze. Ka krejt të drejtë. Me siguri do të bëhesha.

— E dashura Ledi Narborough, — murmuriti Doriani duke buzëqeshur, — s’kam qenë i dashuruar prej një jave të tërë — në fakt, që kur Madame de Ferrol u largua nga qyteti.

— Si mund të dashuroheni ju burrat me atë grua! — thirri plaka. — Vërtet s’e kuptoj dot.

— Është thjesht sepse ju kujton kur ishit vajzë e vogël, Ledi Narborough, — tha Lord Henri. — Ajo është lidhja e vetme mes nesh dhe fustaneve tuaja të shkurtra.

— Ajo s’i kujton fare fustanet e mia të shkurtra, Lord Henri. Por unë e kujtoj shumë mirë në Vjenë tridhjetë vjet më parë, dhe sa décolletée³ ishte atëherë.

— Është ende décolletée, — u përgjigj ai, duke marrë një ulli me gishtat e tij të gjatë; — dhe kur është me ndonjë fustan shumë elegant duket si një édition de luxe⁴ e një romani të keq francez. Është vërtet e mrekullueshme, dhe plot surpriza. Aftësia e saj për dashuri familjare është e jashtëzakonshme. Kur i vdiq burri i tretë, flokët iu bënë krejt të artë nga hidhërimi.

— Si mundesh, Harri! — thirri Doriani.

— Është shpjegim shumë romantik, — qeshi zonja e shtëpisë. — Por burri i tretë, Lord Henri! S’do të thuash se Ferrol-i është i katërti?

— Patjetër, Ledi Narborough.

— S’e besoj asnjë fjalë.

— Mirë, pyeteni zotin Grej. Ai është një nga miqtë e saj më të ngushtë.

— A është e vërtetë, zoti Grej?

— Ajo më siguron se po, Ledi Narborough, — tha Doriani. — E pyeta nëse, si Margarita e Navarrës,⁵ i kishte balsamosur zemrat e tyre e i mbante të varura në brez. Më tha se jo, sepse asnjëri prej tyre s’kishte pasur fare zemër.

— Katër burra! Për besë, kjo është trop de zèle.⁶

— Trop d’audace, i them unë, — tha Doriani.

— Oh! ka guxim sa për gjithçka, i dashur. Po si është Ferrol-i? S’e njoh.

— Burrat e grave shumë të bukura u përkasin klasave kriminale, — tha Lord Henri, duke pirë verë me gllënjka.

Ledi Narborough e goditi me freskore. „Lord Henri, s’jam fare e habitur që bota thotë se jeni jashtëzakonisht i lig.“

— Po cila botë e thotë këtë? — pyeti Lord Henri, duke ngritur vetullat. — Mund të jetë vetëm bota tjetër. Kjo botë dhe unë jemi në marrëdhënie të shkëlqyera.

— Të gjithë që njoh thonë se jeni shumë i lig, — thirri plaka, duke tundur kokën.

Lord Henri u duk serioz për disa çaste. „Është krejt përbindëshe,“ tha më në fund, „mënyra si sillen njerëzit sot e thonë gjëra kundër teje pas shpine që janë absolutisht e plotësisht të vërteta.“

— A s’është i pandreqshëm? — thirri Doriani, duke u përkulur përpara në karrige.

— Shpresoj, — tha zonja e shtëpisë duke qeshur. — Por vërtet, nëse të gjithë e adhuroni Madame de Ferrol në këtë mënyrë qesharake, do të më duhet të martohem përsëri që të jem në modë.

— S’do të martoheni më kurrë, Ledi Narborough, — ndërhyri Lord Henri. — Ishit tepër e lumtur. Kur një grua martohet përsëri, është sepse e ka urryer burrin e parë. Kur një burrë martohet përsëri, është sepse e ka adhuruar gruan e parë. Gratë e provojnë fatin; burrat e rrezikojnë të tyrin.

— Narborough s’ishte i përsosur, — thirri plaka.

— Po të kishte qenë, s’do ta kishit dashur, e dashura zonjë, — qe përgjigjja. — Gratë na duan për të metat tona. Po të kemi mjaft prej tyre, na falin gjithçka, madje edhe intelektin. S’do të më ftoni më kurrë për darkë pas kësaj që thashë, kam frikë, Ledi Narborough, por është krejt e vërtetë.

— Sigurisht që është e vërtetë, Lord Henri. Po të mos ju donim ne gratë për të metat tuaja, ku do të ishit ju të gjithë? Asnjëri prej jush s’do të martohej kurrë. Do të ishit një tufë beqarësh fatkeqë. Jo se kjo do t’ju ndryshonte shumë. Sot të gjithë të martuarit jetojnë si beqarë, dhe të gjithë beqarët si të martuar.

— Fin de siècle,⁷ — murmuriti Lord Henri.

— Fin du globe, — u përgjigj zonja e shtëpisë.

— Do të doja të ishte fin du globe, — tha Doriani me një psherëtimë. — Jeta është një zhgënjim i madh.

— Ah, i dashur, — thirri Ledi Narborough, duke veshur dorezat, — mos më thuaj se e ke shteruar jetën. Kur një burrë thotë këtë, e di se jeta e ka shteruar atë. Lord Henri është shumë i lig, dhe ndonjëherë do të doja të kisha qenë edhe unë; por ti je krijuar për të qenë i mirë — dukesh kaq i mirë. Duhet të të gjej një grua të mirë. Lord Henri, a s’mendoni se zoti Grej duhet të martohet?

— Gjithmonë ia them këtë, Ledi Narborough, — tha Lord Henri me një përkulje.

— Mirë, duhet t’i gjejmë një shkrepje të përshtatshme. Do ta shfletoj me kujdes Debrett-in⁸ sonte dhe do të bëj një listë me të gjitha vajzat e reja të përshtatshme.

— Me moshat e tyre, Ledi Narborough? — pyeti Doriani.

— Sigurisht, me moshat, pak të redaktuara. Por asgjë s’duhet bërë me nxitim. Dua që të jetë ajo që The Morning Post⁹ e quan një lidhje e përshtatshme, dhe dua që të jeni të dy të lumtur.

— Ç’marrëzira flasin njerëzit për martesat e lumtura! — thirri Lord Henri. — Një burrë mund të jetë i lumtur me çdo grua, për sa kohë që s’e do.

— Ah! sa cinik që jeni! — thirri plaka, duke shtyrë karrigen pas dhe duke i bërë me kokë Ledi Ruxton-it. — Duhet të vini të hani darkë sërish me mua shpejt. Jeni vërtet një tonik i shkëlqyer, shumë më i mirë se ç’më përshkruan Sir Andrew. Duhet të më thoni ç’njerëz do të donit të takonit, megjithatë. Dua të jetë një mbledhje e këndshme.

— Më pëlqejnë burrat që kanë të ardhme dhe gratë që kanë të kaluar, — u përgjigj ai. — Apo mendoni se do të dilte një mbrëmje vetëm me funde?

— Kam frikë se po, — tha ajo duke qeshur, ndërsa u ngrit. — Një mijë ndjesë, e dashura Ledi Ruxton, — shtoi, — s’pashë që s’e kishit mbaruar cigaren.

— S’ka gjë, Ledi Narborough. Pi shumë duhan. Do ta kufizoj veten tani e tutje.

— Ju lutem mos e bëni, Ledi Ruxton, — tha Lord Henri. — Masa është gjë fatale. E mjaftueshmja është po aq e keqe sa një vakt i zakonshëm. Më shumë se e mjaftueshmja është po aq e mirë sa një gosti.

Ledi Ruxton e vështroi me kureshtje. „Duhet të vini të ma shpjegoni këtë ndonjë pasdite, Lord Henri. Tingëllon një teori magjepsëse,“ murmuriti, ndërsa doli me madhështi nga dhoma.

— Tani, kujdes mos rrini shumë me politikën e thashethemet tuaja, — thirri Ledi Narborough nga dera. — Po të rrini, me siguri do të grindemi lart.

Burrat qeshën, dhe zoti Chapman u ngrit me solemnitet nga fundi i tryezës dhe erdhi në krye. Dorian Greji ndërroi vend dhe shkoi u ul pranë Lord Henrit. Zoti Chapman nisi të fliste me zë të lartë për situatën në Dhomën e Komuneve. Qeshte me të madhe me kundërshtarët e tij. Fjala doctrinaire¹⁰ — fjalë plot tmerr për mendjen britanike — rishfaqej herë pas here mes shpërthimeve të tij. Një parashtesë aliterative i shërbente si stoli oratorie. Ngrinte flamurin britanik mbi majat e mendimit. Budallallëku i trashëguar i racës — mendja e shëndoshë angleze, siç e quante ai me gazmend — u tregua si mburoja e duhur e shoqërisë.

Një buzëqeshje i përkuli buzët Lord Henrit, dhe ai u kthye e vështroi Dorianin.

— Je më mirë, miku im? — pyeti. — Dukeshe mjaft jashtë terezive në darkë.

— Jam krejt mirë, Harri. Jam i lodhur. Kaq.

— Ishe i hijshëm mbrëmë. Dukesha e vogël të është krejt e përkushtuar. Më thotë se do të vijë në Selby.

— Ka premtuar të vijë më njëzet.

— A do të jetë edhe Monmouth-i?

— Oh, po, Harri.

— Më mërzit tmerrësisht, gati aq sa e mërzit atë. Ajo është shumë e zgjuar, tepër e zgjuar për një grua. I mungon hiri i papërcaktueshëm i dobësisë. Janë këmbët prej balte që e bëjnë të çmuar arin e idhullit. Këmbët e saj janë shumë të bukura, por s’janë këmbë prej balte. Këmbë prej porcelani të bardhë, po të duash. Kanë kaluar nëpër zjarr, dhe atë që zjarri s’e shkatërron, e forcon. Ka pasur përvoja.

— Sa kohë ka që është e martuar? — pyeti Doriani.

— Një përjetësi, më thotë. Besoj, sipas librit të fisnikërisë, janë dhjetë vjet, por dhjetë vjet me Monmouth-in duhet të kenë qenë si përjetësia, me kohën të shtuar. Kush tjetër do të vijë?

— Oh, Willoughby-t, Lord Rugby me gruan, zonja e shtëpisë sonë, Geoffrey Clouston, grupi i zakonshëm. Kam ftuar edhe Lord Grotrian-in.

— Më pëlqen, — tha Lord Henri. — Shumë njerëzve s’u pëlqen, por mua më duket i hijshëm. E shlyen të qenit ndonjëherë disi i veshur tepër duke qenë gjithmonë absolutisht i mbiarsimuar. Është një tip shumë modern.

— S’e di nëse do të mundë të vijë, Harri. Mund të duhet të shkojë në Monte Carlo me të atin.

— Ah! ç’bezdi që janë njerëzit e njerëzve! Përpiqu ta bësh të vijë. Meqë ra fjala, Dorian, ike shumë herët mbrëmë. Ike para njëmbëdhjetë. Ç’bëre më pas? Shkove drejt e në shtëpi?

Doriani i hodhi një vështrim të nxituar dhe vrenjti vetullat.

— Jo, Harri, — tha më në fund, — s’arrita në shtëpi deri gati në tre.

— Shkove në klub?

— Po, — u përgjigj. Pastaj kafshoi buzën. — Jo, s’dua të them këtë. S’shkova në klub. Shëtita. Kam harruar ç’bëra… Sa kureshtar që je, Harri! Gjithmonë do të dish ç’ka bërë njeriu. Unë gjithmonë dua të harroj ç’kam bërë. Erdha në dy e gjysmë, po të duash ta dish orën e saktë. E kisha lënë çelësin në shtëpi, dhe shërbëtorit iu desh të më hapte. Po të duash ndonjë provë mbështetëse për këtë, mund ta pyesësh.

Lord Henri ngriti supet. „Miku im, sikur të më bëhej vonë! Le të shkojmë lart në sallon. Jo sheri, faleminderit, zoti Chapman. Të ka ndodhur diçka, Dorian. Më thuaj ç’është. S’je vetvetja sonte.“

— Mos u merr me mua, Harri. Jam nervoz dhe pa qejf. Do të vij të të shoh nesër, ose pasnesër. Kërkoji ndjesë Ledi Narborough-ut për mua. S’do të ngjitem lart. Do të shkoj në shtëpi. Duhet të shkoj në shtëpi.

— Në rregull, Dorian. Guxoj të them se do të të shoh nesër në kohën e çajit. Do të vijë dukesha.

— Do të përpiqem të vij, Harri, — tha ai, duke dalë nga dhoma. Ndërsa kthehej me karrocë në shtëpi, ishte i vetëdijshëm se ndjenja e tmerrit që mendonte se e kishte mbytur i ishte kthyer. Pyetjet e rastësishme të Lord Henrit e kishin bërë të humbiste nervat për një çast, dhe ai i donte ende nervat. Gjërat që ishin të rrezikshme duhej shkatërruar. U drodh. E urrente idenë edhe vetëm t’i prekte.

Megjithatë duhej bërë. E kuptonte këtë, dhe kur kyçi derën e bibliotekës, hapi dollapin e fshehtë në të cilin kishte futur pallton e çantën e Bazil Hollvardit. Një zjarr i madh flakëronte. Shtoi edhe një trung. Era e rrobave që digjeshin e e lëkurës që përvëlohej ishte e tmerrshme. I deshën tre çerek ore për t’i djegur të gjitha. Në fund ndihej i dobët e i sëmurë, dhe pasi ndezi disa pastile algjeriane në një mangall bakri me vrima, lau duart e ballin me një uthull të freskët me erë musku.

Papritur u drodh. Sytë iu bënë çuditërisht të ndritshëm, dhe kafshoi nervozisht buzën e poshtme. Mes dy dritareve qëndronte një kabinet i madh florentin, i bërë prej abanozi dhe i zbukuruar me fildish e lapis të kaltër. E vështronte sikur të ishte një gjë që mund të magjepste e të trembte, sikur të mbante diçka që e dëshironte e megjithatë gati e urrente. Fryma iu shpejtua. Një dëshirë e çmendur e pushtoi. Ndezi një cigare dhe pastaj e hodhi. Qepallat iu ulën derisa qerpikët e gjatë gati i prekën faqen. Por vazhdonte ta vështronte kabinetin. Më në fund u ngrit nga divani ku kishte qenë shtrirë, shkoi te ai, dhe, pasi e hapi, preku një sustë të fshehtë. Një sirtar trekëndësh doli ngadalë. Gishtat i lëvizën instinktivisht drejt tij, u zhytën brenda, dhe u mbyllën mbi diçka. Ishte një kuti e vogël kineze prej llaku të zi e me pluhur ari, e punuar me mjeshtëri, anët e saj me motive valësh të lakuara, dhe kordonët e mëndafshtë të varur me kristale të rrumbullakëta e me xhufka prej fijesh metali të thurura. E hapi. Brenda ishte një pastë e gjelbër, me shkëlqim si dylli, me erë çuditërisht të rëndë e këmbëngulëse.

Hezitoi për disa çaste, me një buzëqeshje çuditërisht të palëvizshme në fytyrë. Pastaj, duke u drithëruar, megjithëse ajri i dhomës ishte tmerrësisht i nxehtë, u drejtua dhe hodhi sytë nga ora. Ishte dymbëdhjetë pa njëzet. E vuri kutinë përsëri në vend, duke mbyllur dyert e kabinetit ndërsa e bënte, dhe shkoi në dhomën e gjumit.

Ndërsa mesnata po binte goditje bronzi mbi ajrin e mugët, Dorian Greji, i veshur thjesht, e me një shall rreth fytit, doli fshehurazi nga shtëpia. Në Bond Street gjeti një karrocë me qira me kalë të mirë. E ndaloi dhe me zë të ulët i dha karrocierit një adresë.

Njeriu tundi kokën. „Është shumë larg për mua,“ mërmëriti.

— Ja një sovran për ty, — tha Doriani. — Do të marrësh edhe një tjetër po të ngasësh shpejt.

— Në rregull, zotëri, — u përgjigj njeriu, — do të jeni atje për një orë, — dhe pasi klienti hipi, e ktheu kalin dhe ngau shpejt drejt lumit.

Shënime

1. Homburg: qytet banjash termale në Gjermani, shumë në modë te aristokracia angleze. ↩︎

2. Chaud-froid (frëngjisht, „i nxehtë-i ftohtë“): mish a shpendë i gatuar që shërbehet i ftohtë, i mbuluar me salcë të mpiksur. ↩︎

3. Décolletée (frëngjisht): me fustan të dekoltuar, me qafë e supe zbuluar. ↩︎

4. Édition de luxe (frëngjisht): botim luksoz. ↩︎

5. Për Margaritën e Valois, mbretëreshën e Navarrës, tregohej se i ruante zemrat e balsamosura të dashnorëve të saj të vdekur në kutiza të varura në brez. ↩︎

6. Trop de zèle (frëngjisht): „tepër zell“. Doriani i përgjigjet me trop d’audace, „tepër guxim“. ↩︎

7. Fin de siècle (frëngjisht): „fund shekulli“, shprehje shumë e modës në vitet 1890 për shijen e rafinuar, të lodhur e pak të shthurur të kohës. Zonja e shtëpisë përgjigjet me fin du globe, „fundi i botës“. ↩︎

8. Debrett-i: libër që botohej çdo vit me gjenealogjinë e familjeve fisnike të Anglisë. ↩︎

9. The Morning Post: gazetë londineze që lexohej nga aristokracia; aty njoftoheshin fejesat e martesat e shoqërisë së lartë. ↩︎

10. Doctrinaire (frëngjisht): doktrinar, njeri që ndjek me ngurtësi një teori, pa e çarë kokën për realitetin. ↩︎