Kapitulli IV · Lartësitë e stuhishme

Sa fluturakë të kotë jemi! Unë, që kisha vendosur ta mbaja veten të pavarur nga çdo marrëdhënie shoqërore, dhe falënderoja yllin tim që më në fund kisha rënë në një vend ku kjo ishte gati e pamundur; unë, i mjeri i dobët, pasi luftova gjer në muzg me shpirtin e rënë dhe me vetminë, më në fund u detyrova ta ulja flamurin; dhe, me pretekstin se doja të mësoja diçka për nevojat e shtëpisë sime, i kërkova zonjës Din, kur më solli darkën, të ulej ndërsa unë haja, duke shpresuar me gjithë zemër se do të dilte një llafazane e vërtetë, që ose do të më gjallëronte, ose do të më vinte në gjumë me bisedën e saj.

— Ju keni jetuar këtu një kohë të gjatë, — nisa unë. — A nuk më thatë gjashtëmbëdhjetë vjet?

— Tetëmbëdhjetë, zotëri; erdha kur u martua zonja, për t’i shërbyer asaj; pasi vdiq ajo, i zoti më mbajti si shërbyese të shtëpisë.

— Vërtet.

Pasoi një heshtje. Kisha frikë se s’ishte llafazane, veç kur flitej për punët e saj, dhe ato vështirë se mund të më interesonin.

Megjithatë, pasi mendoi një copë herë, me nga një grusht mbi secilin gju e me një re mendimesh mbi fytyrën e kuqërreme, thirri:

— Ah, sa kanë ndryshuar kohët që atëherë!

— Po, — vërejta unë, — keni parë mjaft ndryshime, mendoj?

— Kam parë; edhe halle, — tha ajo.

„Oh, do ta kthej bisedën te familja e pronarit tim!“ mendova me vete. „Temë e mirë për të filluar; dhe ajo vajzë e bukur, e veja: do të doja ta dija historinë e saj; nëse është e këtyre anëve, apo, gjë më e mundshme, një bimë e huaj që indigenae-t¹ e vrenjtur s’e njohin si të tyren.“

Me këtë qëllim e pyeta zonjën Din pse Hithklifi e kishte dhënë me qira Thrashkros Grejnxhin dhe parapëlqente të jetonte në një vend e në një banesë aq më të dobët.

— Mos nuk është aq i pasur sa ta mbajë pronën në rregull? — pyeta.

— I pasur, zotëri! — m’u përgjigj ajo. — Ka të holla që s’ia di askush numrin, dhe çdo vit i shtohen. Po, po, është aq i pasur sa të jetojë në një shtëpi më të bukur se kjo; por është shumë koprrac, dorështrënguar; dhe, edhe sikur të kishte pasur ndër mend të shpërngulej në Thrashkros Grejnxh, sapo dëgjoi për një qiramarrës të mirë, s’do ta kishte duruar dot ta humbiste rastin të fitonte ca qindëshe më shumë. Është e çuditshme që njerëzit të jenë kaq lakmues, kur janë vetëm në këtë botë!

— Kishte një djalë, me sa duket?

— Po, kishte një; ka vdekur.

— Dhe ajo zonjë e re, zonja Hithklif, është e veja e tij?

— Po.

— Nga kishte ardhur ajo?

— Pse, zotëri, ajo është e bija e zotërisë tim të ndjerë; Katerina Linton ishte mbiemri i saj i vajzërisë. Unë e kam rritur, të shkretën! Do të doja shumë që zoti Hithklif të vinte të banonte këtu, se atëherë do të ishim sërish bashkë.

— Ç’thoni, Katerina Linton! — thirra i habitur. Por një minutë mendim më bindi se s’ishte Katerina ime e fantazmave. — Atëherë, — vazhdova, — paraardhësi im quhej Linton?

— Po.

— Dhe kush është ai Ernshou, Hereton Ernshou, që jeton me zotin Hithklif? Janë farefis?

— Jo; është nipi i zonjës Linton të ndjerë.

— Kushëriri i zonjës së re, pra?

— Po; edhe burri i saj ishte kushëri i saj: njëri nga ana e nënës, tjetri nga ana e babait. Hithklifi u martua me motrën e zotit Linton.

— Pashë që shtëpia te Lartësitë e Stuhishme ka të gdhendur „Ernshou“ mbi derën e përparme. Janë familje e vjetër?

— Shumë e vjetër, zotëri; dhe Heretoni është i fundit prej tyre, ashtu siç është zonjusha jonë Keti e fundit prej nesh, dua të them, prej Lintonëve. Keni qenë te Lartësitë e Stuhishme? Më falni që pyes; por do të doja të dëgjoja si është!

— Zonja Hithklif? Dukej shumë mirë dhe shumë e bukur; megjithatë, mendoj, jo shumë e lumtur.

— O Zot, nuk çuditem! Dhe si ju pëlqeu i zoti?

— Mjaft i vrazhdë, zonja Din. A s’është i tillë nga natyra?

— I ashpër si dhëmbët e sharrës dhe i fortë si strall! Sa më pak të keni punë me të, aq më mirë.

— Duhet të ketë pasur ngritje e rënie në jetë, që u bë kaq i egër. A dini gjë për historinë e tij?

— Është historia e një qyqeje,² zotëri; e di të gjithë, përveç se ku lindi, kush ishin prindërit e tij dhe si i fitoi të hollat në fillim. Dhe Heretonin e kanë hedhur jashtë si një zog të vogël gardhi, ende pa pupla. I shkreti djalë është i vetmi në gjithë këtë famulli që s’e merr me mend se si e kanë mashtruar!

— Mirë, zonja Din, do të ishte vepër bamirësie të më tregonit diçka për fqinjët e mi. Ndiej se s’do të pushoj po të shkoj të fle; prandaj, kini mirësinë të uleni e të llafosim një orë.

— Oh, sigurisht, zotëri! Sa të marr pak qepje, pastaj do të rri sa të doni. Por ju jeni ftohur; ju pashë që dridheshit, dhe duhet të hani pak qull, që ta nxirrni të ftohtin.

Gruaja e mirë doli me nxitim, dhe unë u mblodha më afër zjarrit: koka më digjte, kurse pjesa tjetër e trupit më ishte akull; veç kësaj, nervat dhe truri më ishin ngacmuar gati deri në marrëzi. Kjo bëri që të ndihesha jo i parehatshëm, por më tepër i frikësuar, siç jam ende, nga pasoja të rënda të ngjarjeve të sotme e të djeshme.

Ajo u kthye shpejt, me një tas që avullonte dhe me një shportë me punë dore; dhe, pasi e vuri të parin pranë zjarrit, e afroi karrigen, dukshëm e kënaqur që më gjente kaq të shoqërueshëm.

— Para se të vija të jetoja këtu, — nisi ajo, pa pritur ndonjë ftesë tjetër për të treguar, — isha pothuajse gjithmonë te Lartësitë e Stuhishme; sepse nëna ime e kishte rritur zotin Hindli Ernshou, që ishte babai i Heretonit, dhe unë u mësova të luaja me fëmijët; bëja edhe porosi, ndihmoja të bënim barin dhe silleshja nëpër fermë, gati për çdo punë që do të më ngarkonte kushdo.

Një mëngjes të bukur vere (ishte fillimi i korrjeve, më kujtohet) zoti Ernshou, i zoti plak, zbriti poshtë i veshur për udhë; dhe, pasi i tha Jozefit ç’duhej bërë gjatë ditës, u kthye nga Hindli, nga Keti dhe nga unë (se isha ulur e haja qull me ta) dhe tha, duke i folur të birit:

— Hë, djali im i bukur, sot po shkoj në Liverpul.³ Ç’të të sjell? Mund të zgjedhësh ç’të duash; vetëm të jetë e vogël, se do të shkoj e do të kthehem në këmbë: gjashtëdhjetë milje vajtje e gjashtëdhjetë ardhje, është rrugë e gjatë!

Hindli kërkoi një violinë, pastaj ai pyeti zonjushën Keti; ajo mezi i kishte mbushur gjashtë vjeç, por mund t’i hipte çdo kali në stallë, dhe zgjodhi një kamxhik.

Edhe mua s’më harroi, se kishte zemër të mirë, ndonëse ndonjëherë ishte paksa i rreptë. Më premtoi të më sillte një xhep plot me mollë e dardha, pastaj i puthi fëmijët, u tha mirupafshim dhe u nis.

Na u duk një kohë e gjatë të gjithëve, ato tri ditë që mungoi, dhe Keti e vogël pyeste shpesh kur do të kthehej; zonja Ernshou e priste për darkë mbrëmjen e tretë, dhe e shtyu darkën orë pas ore; por s’kishte asnjë shenjë se po vinte, dhe më në fund fëmijët u lodhën së vrapuari te porta për të parë. Pastaj u err; ajo donte t’i shtinte në shtrat, por ata u lutën me trishtim t’i linte të rrinin zgjuar; dhe, aty nga ora njëmbëdhjetë, shula e derës u ngrit qetësisht dhe hyri brenda i zoti. U hodh në një karrige, duke qeshur e duke rënkuar, dhe u tha të gjithëve të rrinin larg, se ishte gati i vdekur: s’do ta bënte më një rrugë të tillë as për të tri mbretëritë.⁴

— Dhe në fund të saj, të trembesh për vdekje! — tha ai, duke hapur pallton e madhe, që e mbante të mbledhur në krahë. — Shiko këtu, grua; s’më ka rraskapitur kurrë gjë kështu në jetën time; por duhet ta marrësh si dhuratë nga Zoti, ndonëse është gati aq e zezë sa të duket sikur ka ardhur nga djalli.

U mblodhëm përreth dhe, përmbi kokën e zonjushës Keti, pashë fshehurazi një fëmijë të pistë, leckaman, me flokë të zeza, aq të rritur sa të ecte e të fliste; në të vërtetë, fytyra i dukej më e plakur se e Katerinës; e megjithatë, kur e vunë në këmbë, vetëm vështronte përreth dhe përsëriste pa pushim ca fjalë të pakuptimta që s’i merrte vesh njeri. Unë u tremba, dhe zonja Ernshou ishte gati ta flakte jashtë derës: ajo shpërtheu, duke e pyetur si i bëri zemra ta sillte në shtëpi atë kalama cigan, kur kishin kalamajtë e vet për t’i ushqyer e për t’i mbajtur? Ç’donte të bënte me të, dhe mos ishte çmendur?

I zoti u përpoq t’ia shpjegonte punën, por ishte vërtet gjysmë i vdekur nga lodhja, dhe e vetmja gjë që arrita të kuptoja, mes qortimeve të saj, qe një histori se si e kishte parë të uritur, pa strehë e gati memec nëpër rrugët e Liverpulit, ku e kishte marrë dhe kishte pyetur për të zotin. Asnjë shpirt s’e dinte se kujt i përkiste, tha, dhe, meqë edhe të hollat, edhe koha i kishte të kufizuara, mendoi se ishte më mirë ta merrte menjëherë me vete në shtëpi, sesa të bënte shpenzime të kota atje; sepse ishte i vendosur të mos e linte ashtu siç e kishte gjetur.

Epo, përfundimi qe se zonja ime u qetësua duke u ankuar, dhe zoti Ernshou më tha ta laja, t’i jepja rroba të pastra dhe ta vija të flinte me fëmijët.

Hindli dhe Keti u mjaftuan të shikonin e të dëgjonin gjersa u kthye paqja; pastaj të dy nisën t’i kërkonin të atit nëpër xhepa dhuratat që u kishte premtuar. I pari ishte djalë katërmbëdhjetë vjeç, por, kur nxori nga palltoja e madhe atë që kishte qenë dikur një violinë, tani e bërë thërrime, qau me ngashërim; dhe Keti, kur mori vesh se i zoti e kishte humbur kamxhikun e saj ndërsa merrej me të huajin, e tregoi humorin duke iu ngërdheshur e duke pështyrë atë gjësend të vogël e budalla, dhe për mundin e saj fitoi një shuplakë të mirë nga i ati, që të mësonte sjellje më të pastra.

Ata nuk pranuan në asnjë mënyrë ta kishin në shtrat me ta, as edhe në dhomën e tyre, dhe as unë s’kisha më shumë mend; kështu e vura në sheshpushimin e shkallëve, me shpresë se do të ikte të nesërmen. Rastësisht, ose i tërhequr nga zëri i tij, u zvarrit gjer te dera e zotit Ernshou, dhe aty e gjeti ai kur doli nga dhoma. U pyet si kishte arritur aty; u detyrova ta rrëfeja, dhe si shpërblim për frikën dhe çnjerëzinë time më përzunë nga shtëpia.

Kështu hyri Hithklifi për herë të parë në familje. Kur u ktheva pas disa ditësh (se s’e quaja dëbimin tim të përjetshëm), gjeta se e kishin pagëzuar „Hithklif“:⁵ ishte emri i një djali që kishte vdekur i vogël, dhe që atëherë i ka shërbyer si emër dhe si mbiemër.

Zonjusha Keti dhe ai tani ishin mish e thua; por Hindli e urrente, dhe, të them të drejtën, edhe unë njësoj; dhe e mundonim e silleshim me të në mënyrë të turpshme, se s’kisha aq mend sa ta ndieja padrejtësinë time, dhe zonja s’thoshte kurrë asnjë fjalë në mbrojtje të tij, kur e shihte që i bëhej padrejtësi.

Dukej fëmijë i vrenjtur e i duruar; i regjur, ndoshta, ndaj trajtimit të keq: i duronte goditjet e Hindlit pa e hapur e mbyllur syrin e pa derdhur asnjë lot, dhe pickimet e mia e bënin vetëm të merrte frymë thellë dhe t’i hapte sytë, sikur ta kishte vrarë veten rastësisht dhe askush të mos kishte faj.

Kjo durueshmëri e tërbonte Ernshoun plak, kur zbulonte se i biri po e përndiqte fëmijën e shkretë pa baba, siç e quante ai. E kishte zemër Hithklifin në një mënyrë të çuditshme, i besonte gjithçka që thoshte (dhe, në fakt, ai thoshte shumë pak, e zakonisht të vërtetën) dhe e përkëdhelte shumë më tepër se Ketin, që ishte tepër e prapë e tekanjoze për të qenë e preferuara.

Kështu, që në fillim fare, ai solli inat në shtëpi; dhe kur vdiq zonja Ernshou, gjë që ndodhi më pak se dy vjet më vonë, zotëria i ri kishte mësuar ta shihte të atin si shtypës më tepër se si mik, dhe Hithklifin si uzurpator të dashurisë së prindit e të privilegjeve të tij; dhe u hidhërua duke i bluar këto padrejtësi.

Për një kohë e mbajta anën e tij; por, kur fëmijët u sëmurën nga fruthi dhe m’u desh t’i kujdesesha e të merrja përsipër njëherësh hallet e një gruaje, i ndërrova mendimet. Hithklifi ishte rëndë, dhe kur ishte në gjendjen më të keqe donte që unë t’i rrija vazhdimisht pranë jastëkut; mendoj se ndiente që bëja shumë për të, dhe s’kishte mend të merrte me mend se isha e detyruar ta bëja. Megjithatë, këtë do ta them: ishte fëmija më i qetë që ka ruajtur ndonjëherë dado. Ndryshimi mes tij dhe të tjerëve më detyroi të isha më pak e anshme: Keti dhe i vëllai më mundonin tmerrësisht; ai nuk ankohej, si qengj; ndonëse ishte ashpërsia, jo butësia, që e bënte të jepte pak telashe.

E kapërceu, dhe mjeku pohoi se kjo ishte kryesisht falë meje, dhe më lavdëroi për kujdesin tim. U mburra me lavdërimet e tij dhe u zbuta ndaj qenies falë së cilës i kisha fituar, dhe kështu Hindli humbi aleatin e tij të fundit; megjithatë s’mund ta doja shumë Hithklifin, dhe shpesh pyesja veten se ç’shihte zotëria im për të admiruar kaq shumë te ai djalë i vrenjtur, i cili, me sa më kujtohet, s’ia shpërbleu kurrë përkëdheljet me ndonjë shenjë mirënjohjeje. Nuk ishte i pacipë me bamirësin e tij; ishte thjesht i pandjeshëm, ndonëse e dinte shumë mirë sa e kishte pushtuar zemrën e tij, dhe ishte i vetëdijshëm se mjaftonte të fliste që gjithë shtëpia të detyrohej t’i nënshtrohej dëshirave të tij.

Si shembull, më kujtohet që zoti Ernshou bleu një herë dy mëzetër në panairin e famullisë dhe u dha djemve nga një. Hithklifi mori më të bukurin, por ai shpejt u çalua, dhe kur e zbuloi këtë, i tha Hindlit:

— Duhet t’i ndërrojmë kuajt; mua s’më pëlqen imi, dhe, po s’pranove, do t’i tregoj babait tënd për tri rrahjet që më ke dhënë këtë javë, dhe do t’ia tregoj krahun, që e kam të nxirë gjer në sup.

Hindli i nxori gjuhën dhe i dha një shuplakë në vesh.

— Më mirë bëje menjëherë, — këmbënguli ai, duke ikur te portiku (ishin në stallë). — Do të të duhet ta bësh; dhe, po t’i tregoj për këto goditje, do t’i hash prapë me kamatë.

— Ik, qen! — thirri Hindli, duke e kërcënuar me një peshë hekuri që përdorej për të peshuar patatet e barin.

— Hidhe, — iu përgjigj ai, duke qëndruar në vend, — dhe atëherë do t’i tregoj si u mburre se do të më nxirrje jashtë derës sapo të vdiste ai, e të shohim nëse nuk do të të nxjerrë ai ty menjëherë.

Hindli e hodhi, e goditi në gjoks, dhe ai ra përdhe, por u ngrit menjëherë duke u lëkundur, pa frymë e i zbehtë; dhe, po të mos e kisha penguar unë, do të kishte shkuar ashtu siç ishte te i zoti dhe do të ishte hakmarrë plotësisht, duke e lënë gjendjen e tij të fliste për të e duke lënë të kuptohej se kush e kishte shkaktuar.

— Merre mëzin tim, pra, cigan! — tha Ernshou i ri. — Dhe lutem që të ta thyejë qafën; merre e shko në djall, o i ardhur lypës! Dhe zhvate babain tim nga gjithçka që ka; vetëm se pastaj tregoji se ç’je, o pjellë e Satanit! Dhe merr edhe këtë; shpresoj të t’i nxjerrë trutë me shqelma!

Hithklifi kishte shkuar ta zgjidhte kafshën dhe ta kalonte në vendin e vet në stallë. Po kalonte prapa saj, kur Hindli e mbaroi fjalimin duke e rrëzuar nën këmbët e saj, dhe, pa u ndalur të shihte nëse iu kishin plotësuar shpresat, ia mbathi sa i hanin këmbët.

U habita kur pashë me sa gjakftohtësi e mblodhi veten fëmija dhe e vazhdoi atë që kishte ndër mend, duke ndërruar edhe shalët, e gjithçka; e pastaj u ul mbi një deng bari për ta kapërcyer të përzierin që i kishte shkaktuar goditja e fortë, para se të hynte në shtëpi.

E binda lehtë të më linte t’ia hidhja fajin e mavijosjeve kalit; s’e vriste mendjen se ç’histori do të tregohej, meqë kishte atë që donte. Në të vërtetë, ankohej aq rrallë për trazira të tilla, sa unë kujtoja me të vërtetë se s’ishte hakmarrës. U gënjeva krejtësisht, siç do ta dëgjoni.

Shënime

1. Indigenae (lat.): vendasit. ↩︎

2. Qyqja i lë vezët në folenë e zogjve të tjerë, dhe zogu i saj, sapo çel, i hedh jashtë vezët dhe zogjtë e të zotëve të folesë. ↩︎

3. Liverpul: qytet port në veriperëndim të Anglisë. ↩︎

4. Tri mbretëritë: Anglia, Skocia dhe Irlanda. ↩︎

5. Emri Heathcliff përbëhet nga heath („shqopë, shqopishte“) dhe cliff („shkëmb i thepisur“). ↩︎