Kapitulli VII · Lartësitë e stuhishme

Keti ndenji te Thrashkros Grejnxhi pesë javë, gjer në Krishtlindje. Deri atëherë kyçi i këmbës i ishte shëruar krejt dhe sjelljet i ishin përmirësuar shumë. Zonja e vizitonte shpesh në atë kohë dhe e nisi planin e saj të ndreqjes duke u përpjekur t’ia ngrinte vetëvlerësimin me rroba të bukura e me lajka, të cilat ajo i pranoi menjëherë; kështu që, në vend të një egërsireje të vogël pa kapelë që hidhej në shtëpi e vraponte të na shtrëngonte të gjithëve gjersa të na zihej fryma, nga një poni i bukur i zi zbriti një zonjushë shumë dinjitoze, me kaçurrela të gështenjta që i binin nga një kapelë kastori me pupla, dhe me një fustan të gjatë kalërimi prej stofi, që i duhej ta mbante ngritur me të dyja duart që të hynte si me vela.

Hindli e zbriti nga kali, duke thirrur i gëzuar:

— Pa shih, Keti, je bërë vërtet e bukur! Gati sa s’të njoha: tani dukesh si zonjë. Izabela Linton s’mund të krahasohet me të; apo jo, Fransis?

— Izabela s’i ka hiret e saj të natyrshme, — u përgjigj e shoqja, — por ajo duhet të ketë kujdes të mos egërsohet sërish këtu. Elen, ndihmoje zonjushën Katerina t’i heqë rrobat; prit, e dashur, se do t’i prishësh kaçurrelat; lërmë të ta zgjidh kapelën.

I hoqa fustanin e kalërimit, dhe poshtë tij shkëlqeu një fustan madhështor mëndafshi me kuadrate, pantallona të bardha dhe këpucë të lustruara; dhe, ndërsa sytë i shkëlqenin nga gëzimi kur qentë erdhën duke kërcyer ta prisnin, ajo mezi guxonte t’i prekte, se mos i përkëdhelnin rrobat e saj të shkëlqyera.

Më puthi lehtë (isha e tëra miell, se po bëja ëmbëlsirën e Krishtlindjes, dhe s’do të kishte qenë mirë të më përqafonte), pastaj kërkoi me sy Hithklifin. Zoti dhe zonja Ernshou e vëzhgonin me ankth takimin e tyre, duke menduar se do t’u jepte mundësi të gjykonin, disi, nëse kishin arsye të shpresonin se do t’ia dilnin t’i ndanin dy miqtë.

Në fillim Hithklifin ishte vështirë ta gjeje. Po të kishte qenë i shkujdesur e pa kujdesin e askujt para se të ikte Katerina, që atëherë ishte bërë dhjetë herë më shumë.

Askush, veç meje, s’i bënte as mirësinë ta quante djalë të pistë e t’i thoshte të lahej një herë në javë; dhe fëmijët e moshës së tij rrallë e kanë qejf nga natyra sapunin e ujin. Prandaj, për të mos përmendur rrobat, që kishin bërë tre muaj shërbim në llucë e pluhur, dhe flokët e dendura të pakrehura, fytyra dhe duart i ishin mbuluar me një shtresë të zymtë. Kishte të drejtë të fshihej pas stolit, kur pa që në shtëpi hyri një vajzë kaq e ndritur dhe e hijshme, në vend të një shoqeje me flokë të shpupuritura si ai, siç e priste.

— Hithklifi s’është këtu? — pyeti ajo, duke hequr dorezat dhe duke treguar gishta që i ishin zbardhur mrekullisht nga mosbërja e punëve dhe ndenja brenda.

— Hithklif, mund të dalësh përpara, — thirri zoti Hindli, duke u kënaqur me sikletin e tij dhe i gëzuar kur shihte se ç’maskara i ri i neveritshëm do të detyrohej të dukej. — Mund të vish t’i urosh mirëseardhjen zonjushës Katerina, si shërbëtorët e tjerë.

Keti, kur e pa mikun e saj të fshehur, fluturoi ta përqafonte: i dha shtatë a tetë të puthura në faqe brenda një sekonde, pastaj u ndal, u tërhoq mbrapsht dhe shpërtheu në gaz, duke thirrur:

— Pa shih, sa i zi e sa i vrenjtur që dukesh! Dhe sa… sa qesharak e i zymtë! Por kjo ngaqë jam mësuar me Edgarin dhe me Izabela Lintonin. Hë, Hithklif, më ke harruar?

Kishte disi arsye ta bënte këtë pyetje, sepse turpi dhe krenaria ia kishin nxirë dyfish fytyrën dhe e mbanin pa lëvizur.

— Jepi dorën, Hithklif, — tha zoti Ernshou, me një mirësi përbuzëse, — një herë e mirë, kjo lejohet.

— Nuk ia jap! — u përgjigj djali, që më në fund e gjeti gjuhën. — Nuk dua të rri e të qeshin me mua; s’e duroj!

Dhe do të kishte ikur nga rrethi, po ta mos e kishte kapur sërish zonjusha Keti.

— S’desha të qeshja me ty, — tha ajo, — s’u përmbajta dot. Hithklif, ma jep dorën të paktën! Pse je nxirë? Ishte vetëm se dukeshe i çuditshëm. Po ta lash fytyrën e t’i krehësh flokët, do të jetë mirë. Por je kaq i pistë!

Ajo vështroi e shqetësuar gishtat e errët që i mbante në duart e saj, dhe edhe fustanin, që kishte frikë se s’ishte zbukuruar aspak nga prekja me rrobat e tij.

— S’kishe pse të më prekje! — u përgjigj ai, duke ndjekur vështrimin e saj e duke e rrëmbyer dorën. — Do të jem i pistë sa të dua, dhe më pëlqen të jem i pistë, dhe do të jem i pistë.

Me këto fjalë, u turr me kokë përpara jashtë dhomës, mes të qeshurave të të zotit e të së zonjës dhe në trazimin e madh të Katerinës, që s’e kuptonte se si vërejtjet e saj kishin sjellë një shfaqje të tillë humori të keq.

Pasi i bëra shërbyesen e zonjës së ardhurës, i futa ëmbëlsirat në furrë dhe e gëzova shtëpinë e kuzhinën me zjarre të mëdhenj, siç i ka hije natës së Krishtlindjes, u bëra gati të ulesha e të zbavitesha duke kënduar këngë Krishtlindjeje, krejt vetëm, pa e çarë kokën për pohimet e Jozefit se këngët e gëzuara që zgjidhja ishin, sipas tij, gati këngë të kota.

Ai ishte tërhequr në dhomën e tij për t’u lutur vetëm, dhe zoti e zonja Ernshou po ia tërhiqnin vëmendjen zonjushës së vogël me disa gjëra të vogla të gëzueshme që ia kishin blerë për t’ua dhuruar Lintonëve të vegjël, si shenjë mirënjohjeje për mirësinë e tyre.

I kishin ftuar ta kalonin ditën e nesërme te Lartësitë e Stuhishme, dhe ftesa ishte pranuar me një kusht: zonja Linton u lut që të dashurit e saj të mbaheshin me kujdes larg „atij djali të keq që shan“.

Në këto rrethana mbeta vetëm. Ndieja erën e fortë të erëzave që nxeheshin dhe admiroja enët e kuzhinës që shkëlqenin, orën e lustruar, të zbukuruar me ilqe, kupat e argjendta të radhitura mbi një tabaka, gati për t’u mbushur me birrë të nxehtë me erëza për darkë, dhe mbi të gjitha pastërtinë pa asnjë njollë të asaj që kisha në kujdesin tim të veçantë: dyshemenë e fërkuar e të fshirë mirë.

I bëra me vete çdo sendi lavdërimin që i takonte, dhe pastaj m’u kujtua si vinte Ernshou plak kur gjithçka ishte rregulluar, më quante vajzë të shkathët dhe ma rrëshqiste në dorë një shiling¹ si dhuratë Krishtlindjeje; dhe prej aty mendja më shkoi te dashuria e tij për Hithklifin dhe te frika e tij se mos ai mbetej i braktisur pasi vdekja ta merrte atë vetë; dhe kjo më shpuri natyrshëm të mendoja gjendjen e tanishme të djalit të shkretë, dhe në vend që të këndoja, nisa të qaja. Megjithatë, shpejt më shkrepi se do të kishte më shumë mend të përpiqesha t’i ndreqja disa nga padrejtësitë që i ishin bërë sesa të derdhja lot për to; u ngrita dhe dola në oborr ta kërkoja.

S’ishte larg: e gjeta në stallë, duke i lëmuar qimen e shndritshme ponit të ri dhe duke u dhënë ushqim kafshëve të tjera, siç e kishte zakon.

— Shpejto, Hithklif! — i thashë. — Kuzhina është kaq e ngrohtë, dhe Jozefi është lart; shpejto, e lërmë të të vesh bukur para se të dalë zonjusha Keti; e pastaj mund të rrini bashkë, me gjithë vatrën për vete, dhe të llafosni gjatë gjer në kohën e gjumit.

Ai vazhdoi punën dhe s’e ktheu as kokën nga unë.

— Hajde; po vjen? — vazhdova unë. — Ka nga një kek të vogël për secilin prej jush, gati sa mjafton; dhe do të të duhet gjysmë ore për t’u veshur.

Prita pesë minuta, por, meqë s’mora asnjë përgjigje, e lashë… Katerina hëngri darkë me të vëllanë e me kunatën; Jozefi dhe unë u bashkuam në një vakt jo të shoqërueshëm, të kripur me qortime nga njëra anë e me paturpësi nga tjetra. Keku dhe djathi i tij mbetën mbi tryezë gjithë natën, për zanat. Ai gjeti mënyrë ta vazhdonte punën gjer në nëntë, pastaj shkoi memec e i vrenjtur në dhomën e tij.

Keti ndenji zgjuar gjer vonë, se kishte një botë gjërash për të urdhëruar për pritjen e miqve të saj të rinj; një herë erdhi në kuzhinë për t’i folur mikut të vjetër, por ai kishte ikur, dhe ajo ndenji vetëm sa të pyeste ç’kishte ai, pastaj u kthye.

Në mëngjes ai u ngrit herët dhe, meqë ishte festë, e çoi humorin e keq nëpër shqopishte, dhe s’u duk gjersa familja u nis për në kishë. Agjërimi dhe mendimet dukej se e kishin sjellë në një gjendje shpirtërore më të mirë. Më vërtitej rreth e rrotull për një copë herë dhe, pasi mblodhi guxim, thirri befas:

— Neli, bëmë të duket si njeri; do të jem i mirë.

— Ishte koha, Hithklif, — i thashë. — E ke hidhëruar Katerinën; guxoj të them se i vjen keq që u kthye fare në shtëpi! Duket sikur e ke zili, ngaqë e çmojnë më shumë se ty.

Mendimi se ishte ziliqar ndaj Katerinës ishte i pakuptueshëm për të, por mendimin se e kishte hidhëruar e kuptoi mjaft qartë.

— Të tha që u hidhërua? — pyeti ai, shumë serioz.

— Qau kur i thashë se kishe ikur prapë këtë mëngjes.

— Hë, edhe unë qava mbrëmë, — m’u përgjigj ai, — dhe kisha më shumë arsye të qaja se ajo.

— Po, kishe arsyen që shkove të flije me zemër krenare e me stomak bosh, — thashë unë. — Njerëzit krenarë i shtojnë vetes hidhërime të trishta. Por, po të të vijë turp për zemërimin tënd, duhet t’i kërkosh falje, mbaje mend, kur të hyjë. Duhet të shkosh e t’i ofrosh ta puthësh e t’i thuash… ti e di më mirë ç’t’i thuash; vetëm, bëje me gjithë zemër, jo sikur ta kesh për të huaj ngaqë ka veshur ato rroba të bukura. E tani, ndonëse kam drekën për të përgatitur, do të vjedh pak kohë të të rregulloj aq mirë sa Edgar Lintoni të duket fare si kukull pranë teje; dhe vërtet duket: ti je më i vogël, e megjithatë, vë bast, je më i gjatë dhe dyfish më i gjerë në supe; mund ta rrëzosh sa hap e mbyll sytë; s’e ndien që mund?

Fytyra e Hithklifit u ndriçua për një çast; pastaj u vrenjt sërish, dhe ai psherëtiu.

— Por, Neli, edhe sikur ta rrëzoja njëzet herë, ai s’do të bëhej më pak i pashëm, as unë më i pashëm. Sikur të kisha flokë të çelura e lëkurë të bardhë, dhe të vishesha e të sillesha aq mirë, dhe të kisha shpresë të bëhesha aq i pasur sa do të bëhet ai!

— Dhe të qaje për mamanë sa herë që të ndodhte diçka, — shtova unë, — dhe të dridheshe po të ngrinte grushtin kundër teje ndonjë djalë fshati, dhe të rrije në shtëpi gjithë ditën për një rrebesh shiu. O, Hithklif, po tregon shpirt të vogël! Eja te pasqyra, e do të të tregoj ç’duhet të dëshirosh. I sheh këto dy vija mes syve, dhe këto vetulla të dendura, që në vend që të ngrihen në hark, ulen në mes, dhe atë palë djajsh të zinj, të fshehur aq thellë, që s’i hapin kurrë dritaret me guxim, por rrinë në pritë e vezullojnë nën to si spiunët e djallit? Dëshiro dhe mëso t’i lëmosh rrudhat e vrenjtura, t’i ngresh qepallat çiltër dhe t’i kthesh djajtë në engjëj të besueshëm e të pafajshëm, që s’dyshojnë e s’kanë frikë nga asgjë, dhe që shohin gjithmonë miq atje ku s’janë të sigurt se ka armiq. Mos merr shprehjen e një qeni të lig, që duket se e di që shqelmat që ha i ka merituar, e megjithatë, për ato që vuan, urren gjithë botën, bashkë me atë që e shqelmon.

— Me fjalë të tjera, duhet të dëshiroj sytë e mëdhenj e të kaltër të Edgar Lintonit dhe ballin e tij të lëmuar, — m’u përgjigj ai. — I dëshiroj; e kjo s’do të më ndihmojë t’i kem.

— Një zemër e mirë do të të ndihmojë të kesh fytyrë të bukur, djali im, — vazhdova unë, — edhe sikur të ishe zezak i vërtetë; dhe një zemër e keqe e kthen fytyrën më të bukur në diçka më të keqe se e shëmtuar. E tani që mbaruam së lari, së krehuri e së nxiri, më thuaj: a s’të duket vetja mjaft i pashëm? Do të ta them unë: mua po. Ti je për të qenë një princ i maskuar. Kush e di, mbase yt atë ishte Perandori i Kinës dhe jot ëmë një mbretëreshë indiane, secili prej tyre i zoti të blinte, me të ardhurat e një jave, Lartësitë e Stuhishme dhe Thrashkros Grejnxhin bashkë? Dhe ty të rrëmbyen marinarë të ligj dhe të sollën në Angli. Po të isha në vendin tënd, do të kisha mendime të larta për prejardhjen time; dhe mendimi se kush isha do të më jepte guxim e dinjitet për të duruar shtypjen e një fermeri të vogël!

Kështu llomotisja unë, dhe Hithklifi ngadalë e humbi vrenjtjen dhe nisi të dukej fare i këndshëm; kur, papritur, biseda jonë u ndërpre nga një gjëmim që po ngjitej rrugës e po hynte në oborr. Ai vrapoi te dritarja, unë te dera, mu në kohë sa të shihja dy Lintonët që zbritnin nga karroca e familjes, të mbështjellë me mantele e gëzofë, dhe Ernshouet që zbritnin nga kuajt: dimrit shpesh shkonin në kishë kaluar. Katerina i mori fëmijët për dore, secilin nga njëra dorë, i futi në shtëpi dhe i vuri para zjarrit, që shpejt ua ktheu ngjyrën fytyrave të tyre të zbehta.

E nxita shokun tim të shpejtonte tani dhe ta tregonte humorin e tij të mirë; dhe ai m’u bind me gjithë qejf; por fati i keq deshi që, ndërsa ai hapte nga njëra anë derën që të çonte nga kuzhina, Hindli e hapi nga ana tjetër; u ndeshën, dhe i zoti, i acaruar kur e pa të pastër e të gëzuar, ose, ndoshta, i etur ta mbante premtimin që i kishte dhënë zonjës Linton, e shtyu mbrapsht me një të shtyrë të papritur dhe i tha me zemërim Jozefit „ta mbante atë djalë jashtë dhomës; ta çonte në papafingo gjersa të mbaronte dreka. Do t’i fusë gishtat në ëmbëlsira e do të vjedhë frutat, po ta lëmë vetëm me to qoftë edhe një minutë“.

— Jo, zotëri, — s’munda të mos përgjigjesha, — ai s’prek asgjë, jo ai; dhe, mendoj, duhet ta ketë edhe ai pjesën e vet të të mirave si ne.

— Do ta ketë pjesën e vet nga dora ime, po ta kap sërish poshtë para se të errët, — thirri Hindli. — Zhduku, o endacak! Ç’është, po bën si zotëri, ë? Prit sa t’i kap këto kaçurrela të hijshme; do ta shohësh si s’ta zgjas edhe pak!

— Janë mjaft të gjata që tani, — vërejti zotëria i vogël Linton, duke ngjatur kokën nga dera. — Çuditem si s’i dhemb koka. I bien mbi sy si krifa e një mëzi!

E bëri këtë vërejtje pa ndonjë qëllim fyerjeje; por natyra e dhunshme e Hithklifit s’ishte e gatshme të duronte as hijen e një paturpësie nga dikush që, me sa dukej, e urrente që atëherë si rival. Kapi një tas të madh me salcë të nxehtë mollësh, sendin e parë që i ra në dorë, dhe ia përplasi plot në fytyrë e në qafë atij që kishte folur; ky nisi menjëherë një vajtim që solli me vrap aty Izabelën dhe Katerinën.

Zoti Ernshou e rrëmbeu menjëherë fajtorin dhe e çoi në dhomën e tij, ku pa dyshim i dha ndonjë ilaç të ashpër për t’ia ftohur shpërthimin e zemërimit, sepse u kthye i kuq e pa frymë. Mora leckën e enëve dhe, me pak ligësi, ia fërkova Edgarit hundën e gojën, duke i thënë se ia kishte bërë vetes, se s’kishte pse të përzihej. E motra nisi të qante se donte të shkonte në shtëpi, dhe Keti rrinte pranë e hutuar, duke u skuqur për të gjithë.

— S’duhej t’i kishe folur! — e qortoi ajo zotërinë e vogël Linton. — Ishte me humor të keq, dhe tani e prishe vizitën, dhe ai do të rrihet me kamxhik; s’e duroj dot kur e rrahin me kamxhik! S’mund ta ha drekën. Pse i fole, Edgar?

— S’i fola, — ngashëroi djaloshi, duke m’u shkëputur nga duart dhe duke e mbaruar pjesën tjetër të pastrimit me shaminë e tij prej batisti. — I premtova mamasë se s’do t’i thosha asnjë fjalë, dhe s’i thashë!

— Mirë, mos qaj! — iu përgjigj Katerina me përbuzje. — S’të kanë vrarë. Mos bëj më shumë telashe; po vjen im vëlla; pusho! Mjaft, Izabela! Mos të ka lënduar njeri ty?

— Hajde, hajde, fëmijë, në vendet tuaja! — thirri Hindli, duke hyrë me nxitim. — Ai egërsirë djali më ngrohu mirë fare. Herën tjetër, zotëria i vogël Edgar, bëje drejtësinë me grushtet e tua; do të të hapet oreksi!

Shoqëria e vogël e gjeti sërish qetësinë kur pa gostinë me aromë. Ishin të uritur pas udhëtimit me karrocë, dhe u ngushëlluan lehtë, meqë s’u kishte ndodhur ndonjë e keqe e vërtetë.

Zoti Ernshou preu pjata të mbushura plot, dhe zonja i gëzonte me bisedë të gjallë. Unë shërbeja pas karriges së saj, dhe më dhembi kur pashë Katerinën, me sy të thatë e me pamje të shpërfillur, të niste të priste krahun e një pate para saj.

„Fëmijë pa ndjenja,“ mendova me vete, „sa lehtë i hedh tutje hallet e shokut të saj të vjetër të lojërave. S’do ta kisha menduar kurrë kaq egoiste.“

Ajo ngriti një kafshatë te buzët; pastaj e uli sërish: faqet iu skuqën, dhe lotët i rrodhën mbi to. E rrëshqiti pirunin përdhe dhe u zhyt me nxitim nën mbulesën e tryezës që ta fshihte mallëngjimin. S’e quajta gjatë pa ndjenja, sepse e kuptova se gjithë ditën ishte në purgator dhe digjej të gjente një rast për të mbetur vetëm, ose për ta vizituar Hithklifin, të cilin i zoti e kishte mbyllur, siç e zbulova kur u përpoqa t’i çoja fshehurazi një pjatë me ushqim.

Në mbrëmje bëmë një valle; Keti u lut që ta lironin atëherë, meqë Izabela Linton s’kishte kavalier; lutjet e saj qenë të kota, dhe mua më caktuan ta mbushja mungesën.

E hoqëm qafe gjithë zymtësinë në gëzimin e vallëzimit, dhe kënaqësia jonë u shtua kur erdhi banda e Gimertonit, me pesëmbëdhjetë vetë: një trombë, një trombon, klarinetë, fagotë, korne dhe një violë basi, përveç këngëtarëve. Ata shkojnë nëpër të gjitha shtëpitë e nderuara dhe mbledhin dhurata çdo Krishtlindje, dhe ne e quanim një kënaqësi të rrallë t’i dëgjonim.

Pasi kënduan këngët e zakonshme të Krishtlindjes, i vumë të këndonin këngë e glee.² Zonjës Ernshou i pëlqente muzika, dhe kështu na dhanë me bollëk.

Edhe Katerinës i pëlqente; por tha se dëgjohej më ëmbël nga maja e shkallëve, dhe u ngjit në errësirë: unë e ndoqa. Poshtë e mbyllën derën e shtëpisë, pa e vënë re mungesën tonë, aq plot me njerëz ishte. Ajo s’u ndal në krye të shkallëve, por u ngjit më lart, te papafingoja ku ishte mbyllur Hithklifi, dhe e thirri. Ai nuk pranoi me kokëfortësi t’i përgjigjej për një copë herë; ajo nuk hoqi dorë, dhe më në fund e bindi të bisedonin përmes dërrasave.

I lashë të shkretët të bisedonin të patrazuar, gjersa mendova se këngët do të pushonin dhe këngëtarët do të freskoheshin pak; atëherë u ngjita nëpër shkallë për ta paralajmëruar.

Në vend që ta gjeja përjashta, ia dëgjova zërin brenda. Majmuni i vogël ishte zvarritur nga dritarja e kulmit të njërës papafingo, përgjatë çatisë, deri te dritarja e kulmit të tjetrës, dhe me zorin më të madh arrita ta bindja të dilte sërish.

Kur doli, doli bashkë me të edhe Hithklifi; dhe ajo ngulmoi që ta çoja në kuzhinë, meqë shoku im shërbëtor kishte shkuar te një fqinj, që të mos dëgjonte „psalmet tona të djallit“, siç i pëlqente t’i quante.

U thashë se s’kisha aspak ndër mend t’ua nxisja hilet; por, meqë i burgosuri s’kishte vënë gjë në gojë që nga dreka e djeshme, do të bëja sikur s’e shihja që ia hidhte zotit Hindli atë një herë.

Ai zbriti; i vura një stol pranë zjarrit dhe i ofrova shumë gjëra të mira; por ishte keq dhe hëngri pak, dhe përpjekjet e mia për ta zbavitur shkuan kot. I mbështeti të dy bërrylat mbi gjunjë e mjekrën mbi duar, dhe mbeti i zhytur në një mendim të heshtur. Kur e pyeta për çfarë po mendonte, m’u përgjigj rëndë:

— Po përpiqem të vendos si do t’ia shpaguaj Hindlit. S’më bëhet vonë sa do të pres, mjaft që ta bëj më në fund. Shpresoj të mos vdesë para meje!

— Turp të të vijë, Hithklif! — i thashë. — Zoti i ndëshkon njerëzit e ligj; ne duhet të mësojmë të falim.

— Jo, Zoti s’do ta ketë kënaqësinë që do ta kem unë, — ma ktheu ai. — Vetëm sikur ta dija mënyrën më të mirë! Lërmë rehat, e do ta mendoj mirë: kur mendoj për këtë, s’e ndiej dhimbjen.

— Por, zoti Lokvud, harroj se këto histori s’mund t’ju zbavitin. Më vjen inat si më shkoi ndër mend të llomotis kështu; dhe qulli juaj u ftoh, dhe ju po kotesh nga gjumi! Do të mund ta kisha treguar historinë e Hithklifit, gjithë atë që ju duhet ta dëgjoni, me gjysmë duzine fjalësh.

Duke e ndërprerë kështu veten, shërbyesja u ngrit dhe nisi ta linte mënjanë qepjen; por unë ndihesha i paaftë të lëvizja nga vatra, dhe isha shumë larg kotjes.

— Rrini, zonja Din, — thirra unë, — ju lutem, rrini edhe gjysmë ore! Bëtë shumë mirë që e treguat historinë me nge. Kjo është mënyra që më pëlqen; dhe duhet ta mbaroni në të njëjtin stil. Më intereson pak a shumë çdo personazh që keni përmendur.

— Ora po bie njëmbëdhjetë, zotëri.

— S’ka gjë; s’jam mësuar të shkoj të fle në orët e gjata të natës. Një a dy është mjaft herët për njeriun që rri në shtrat gjer në dhjetë.

— S’duhet të rrini në shtrat gjer në dhjetë. Lulja e mëngjesit ka ikur shumë kohë para asaj ore. Ai që s’e ka bërë gjysmën e punës së ditës gjer në dhjetë, rrezikon ta lërë gjysmën tjetër pa bërë.

— Megjithatë, zonja Din, uluni sërish, sepse nesër kam ndër mend ta zgjas natën gjer pasdite. Parashikoj për veten, të paktën, një të ftohtë kokëfortë.

— Shpresoj që jo, zotëri. Mirë, atëherë duhet të më lejoni të kapërcej rreth tre vjet; gjatë asaj kohe, zonja Ernshou…

— Jo, jo, s’lejoj asgjë të tillë! A e njihni atë gjendje shpirtërore kur, po të rrini vetëm e macja të lëpijë kotelen mbi qilimin para jush, do ta ndiqnit këtë veprim aq me vëmendje, sa, po të harronte macja një vesh, do t’ju prishej vërtet humori?

— Gjendje tmerrësisht përtace, do të thosha.

— Përkundrazi, tmerrësisht e gjallë. Është gjendja ime tani, prandaj vazhdoni me hollësi. E shoh që njerëzit në këto anë fitojnë mbi njerëzit e qyteteve atë vlerë që ka për banorin e vet një merimangë në birucë, kundrejt një merimange në një shtëpizë; e megjithatë, tërheqja më e thellë nuk vjen krejt nga gjendja e atij që shikon. Ata vërtet jetojnë më me gjithë mend, më shumë brenda vetes, e më pak në ndryshimet e sipërfaqes dhe në gjërat e kota të jashtme. Mund ta përfytyroja këtu një dashuri për gjithë jetën gati të mundshme; dhe unë isha një mosbesues i patundur në çdo dashuri që zgjat një vit. Njëra gjendje i ngjan sikur t’i vësh një njeriu të uritur përpara një gjellë të vetme, mbi të cilën mund ta përqendrojë gjithë oreksin dhe ta nderojë si duhet; tjetra, sikur ta ulësh në një tryezë të shtruar nga kuzhinierë francezë: ndoshta mund të nxjerrë po aq kënaqësi nga e tëra; por çdo pjesë është vetëm një thërrime në vëmendjen e në kujtesën e tij.

— Oh! Këtu jemi njësoj si kudo tjetër, kur të na njihni, — vërejti zonja Din, paksa e hutuar nga fjalimi im.

— Më falni, — iu përgjigja, — ju, mikja ime e mirë, jeni një provë e qartë kundër këtij pohimi. Përveç ca shprehjeve krahinore pa shumë rëndësi, s’keni asnjë nga shenjat e sjelljes që jam mësuar t’i quaj të veçanta për shtresën tuaj. Jam i sigurt se keni menduar shumë më tepër se shumica e shërbëtorëve. Jeni detyruar t’i kultivoni aftësitë e mendimit, ngaqë s’keni pasur raste ta shpërdoronit jetën në vogëlsira të kota.

Zonja Din qeshi.

— Sigurisht që e quaj veten një njeri të qëndrueshëm e të arsyeshëm, — tha ajo, — jo tamam ngaqë jetoj mes kodrave e shoh të njëjtat fytyra e të njëjtat punë nga fillimi gjer në fund të vitit; por kam kaluar nëpër një disiplinë të ashpër, që më ka mësuar mençuri; dhe pastaj, kam lexuar më shumë nga ç’do ta kujtonit, zoti Lokvud. S’mund të hapni asnjë libër në këtë bibliotekë që unë të mos e kem shfletuar e të mos kem nxjerrë diçka prej tij; veç atij rreshti me greqisht e latinisht, dhe atij me frëngjisht; dhe ato i dalloj njërin nga tjetri: aq sa mund të pritet nga e bija e një të varfri.

— Megjithatë, po ta ndjek historinë time si llafazanet e vërteta, më mirë të vazhdoj; dhe, në vend që të kapërcej tre vjet, do të mjaftohem të kaloj te vera tjetër: vera e 1778-s, domethënë gati njëzet e tre vjet më parë.

Shënime

1. Shiling: monedhë angleze, një e njëzeta e paundit. ↩︎

2. Glee: këngë angleze për disa zëra, zakonisht pa shoqërim instrumentesh, shumë e dashur në shekullin XVIII. ↩︎