Kapitulli XV · Lartësitë e stuhishme

Edhe një javë kaloi, dhe jam kaq ditë më afër shëndetit e pranverës! Tani e kam dëgjuar gjithë historinë e fqinjit tim, në disa ndenja, sa herë që shërbyesja mund të gjente kohë nga punë më të rëndësishme. Do ta vazhdoj me fjalët e saj, vetëm pak më shkurt. Në tërësi, ajo është rrëfimtare shumë e mirë, dhe s’besoj se do të mund t’ia përmirësoja stilin.

— Në mbrëmje, — tha ajo, — në mbrëmjen e vizitës sime te Lartësitë, e dija, njësoj sikur ta shihja, se zoti Hithklif sillej rreth e rrotull; dhe shmangesha të dilja, sepse e kisha ende letrën e tij në xhep dhe s’doja të më kërcënonte a të më ngacmonte më.

Kisha vendosur të mos ia jepja gjersa zotëria im të shkonte diku, sepse s’e merrja dot me mend si do ta prekte Katerinën marrja e saj. Pasoja qe se letra s’i arriti para se të kalonin tri ditë. E katërta ishte e diel, dhe ia çova në dhomë, pasi familja shkoi në kishë.

Kishte mbetur një shërbëtor për ta ruajtur shtëpinë me mua, dhe zakonisht i mbyllnim dyert gjatë orëve të shërbesës; por atë herë moti ishte aq i ngrohtë e i këndshëm, sa i hapa krejt; dhe, që ta mbaja fjalën, meqë e dija kush do të vinte, i thashë shokut tim se zonja kishte shumë dëshirë për ca portokaj, dhe se duhej të vraponte në fshat e të merrte disa, që do të paguheshin të nesërmen. Ai iku, dhe unë u ngjita lart.

Zonja Linton ishte ulur, si zakonisht, në kthinën e dritares së hapur, me një fustan të bardhë të gjerë e me një shall të lehtë mbi supe. Flokët e dendura e të gjata ia kishin prerë pjesërisht në fillim të sëmundjes; dhe tani i mbante thjesht të krehura në gërshetat e tyre natyrale mbi tëmtha e mbi qafë. Pamja i kishte ndryshuar, siç i kisha thënë Hithklifit; por kur ishte e qetë, në atë ndryshim dukej një bukuri jo e kësaj bote.

Shkëndijës së syve të saj i kishte zënë vendin një butësi ëndërrimtare e melankolike; ata s’të linin më përshtypjen se shikonin sendet përreth: dukej se vështronin gjithmonë përtej, shumë përtej; do të kishe thënë jashtë kësaj bote. Pastaj, zbehtësia e fytyrës (pamja e rraskapitur i ishte zhdukur tani që po merrte veten) dhe shprehja e veçantë që vinte nga gjendja e mendjes, ndonëse të linin të merrje me mend me dhimbje shkaqet, i shtonin interesin prekës që zgjonte; dhe për mua, pa ndryshim, e di, dhe, mendoj, për këdo që e shihte, i përgënjeshtronin provat më të prekshme të shërimit dhe e shënonin si një qenie të dënuar të shuhej.

Mbi parvaz, përpara saj, ishte hapur një libër, dhe era që mezi ndihej ia lëvizte herë pas here fletët. Besoj se e kishte vënë aty Lintoni, sepse ajo s’përpiqej kurrë të zbavitej me lexim a me ndonjë lloj pune; dhe ai kalonte shumë orë duke u përpjekur t’ia tërhiqte vëmendjen te ndonjë temë që dikur e kishte zbavitur.

Ajo e kuptonte qëllimin e tij, dhe, kur ishte në humor më të mirë, i duronte përpjekjet e tij me qetësi; vetëm ua tregonte kotësinë duke mbytur herë pas here një psherëtimë të lodhur, dhe më në fund duke e ndalur me buzëqeshjet e me të puthurat më të trishta. Herë të tjera, kthehej me nerva mënjanë dhe e fshihte fytyrën në duar, ose madje e shtynte me zemërim; dhe atëherë ai kishte kujdes ta linte rehat, sepse ishte i sigurt se s’do t’i bënte asnjë të mirë.

Kambanat e kapelës së Gimertonit ende binin; dhe rrjedha e plotë dhe e butë e përroit në luginë vinte qetësuese në vesh. Ishte një zëvendësim i ëmbël për murmurimën ende të munguar të gjetheve të verës, që e mbyste atë muzikë rreth Grejnxhit kur pemët ishin me gjethe. Te Lartësitë e Stuhishme ajo dëgjohej gjithmonë në ditët e qeta, pas një shkrirjeje të madhe a pas një periudhe shirash të pandërprerë; dhe për Lartësitë e Stuhishme po mendonte Katerina ndërsa dëgjonte; domethënë, po të mendonte a të dëgjonte fare; por kishte atë vështrim të paqartë e të largët që përmenda më parë, që s’tregonte se i njihte sendet materiale as me vesh, as me sy.

— Ka një letër për ju, zonja Linton, — i thashë, duke ia futur me kujdes në njërën dorë që i pushonte mbi gju. — Duhet ta lexoni menjëherë, sepse do përgjigje. Ta çaj vulën?

— Po, — m’u përgjigj ajo, pa e ndërruar drejtimin e syve.

E hapa: ishte shumë e shkurtër.

— Tani, — vazhdova unë, — lexojeni.

Ajo e tërhoqi dorën dhe e la të binte. Unë ia vura sërish letrën në prehër dhe qëndrova duke pritur gjersa t’i pëlqente të hidhte sytë poshtë; por kjo lëvizje u vonua aq shumë, sa më në fund e rinisa:

— Ta lexoj unë, zonjë? Është nga zoti Hithklif.

Ajo u drodh, në sy i shkrepi një shkëndijë e trazuar kujtimi, dhe u përpoq t’i rregullonte mendimet. E ngriti letrën dhe dukej sikur e lexonte; dhe kur arriti te nënshkrimi, psherëtiu; e megjithatë pashë se s’e kishte kuptuar ç’donte të thoshte, sepse, kur i kërkova t’ia dëgjoja përgjigjen, ajo thjesht tregoi emrin dhe më vështroi me një ankth të trishtë e pyetës.

— Hë mirë, do t’ju shohë, — i thashë, duke marrë me mend se kishte nevojë për një përkthyes. — Tani duhet të jetë në kopsht, dhe s’po pret dot ta dijë ç’përgjigje do t’i çoj.

Ndërsa flisja, pashë një qen të madh, që ishte shtrirë poshtë mbi barin me diell, të ngrinte veshët sikur do të lehte; e pastaj, duke i ulur sërish, të lajmëronte me një tundje bishti se po afrohej dikush që ai s’e quante të huaj.

Zonja Linton u përkul përpara dhe dëgjoi pa marrë frymë. Një minutë më pas, një hap kaloi nëpër holl: shtëpia e hapur ishte tundim tepër i madh që Hithklifi të mos hynte; me shumë gjasa, mendonte se unë isha e prirë t’i shmangesha premtimit, dhe kështu vendosi t’i besonte guximit të vet.

Me një padurim të tendosur, Katerina vështronte drejt hyrjes së dhomës së saj. Ai s’e gjeti menjëherë dhomën e duhur; ajo më bëri shenjë ta lija të hynte; por ai e gjeti, para se të mund të arrija te dera, dhe me një a dy hapa ishte pranë saj dhe e kishte mbërthyer në krahë.

S’foli, as s’e lëshoi për rreth pesë minuta, gjatë të cilave i dha më shumë të puthura nga ç’kishte dhënë ndonjëherë në jetën e tij, guxoj të them; por e kishte puthur e zonja ime e para; dhe pashë qartë se ai mezi e duronte, nga ankthi i vërtetë, ta shikonte në fytyrë! E njëjta bindje e kishte goditur atë si mua, që nga çasti kur e pa: se aty s’kishte asnjë shpresë për shërim përfundimtar; se ajo ishte e paracaktuar, e sigurt se do të vdiste.

— Oh, Keti! Oh, jeta ime! Si mund ta duroj? — qe fjalia e parë që tha, me një ton që s’kërkonte ta fshihte dëshpërimin.

Dhe tani e vështroi me aq ngulm, sa mendova se vetë forca e vështrimit do t’i sillte lot në sy; por ata digjnin nga ankthi; s’shkriheshin.

— Ç’ka tani? — tha Katerina, duke u mbështetur mbrapa e duke ia kthyer vështrimin me ballë të vrenjtur papritur: humori i saj ishte thjesht një fluturake për teka që ndryshonin pa pushim. — Ti dhe Edgari ma keni thyer zemrën, Hithklif! Dhe të dy vini të ma qani mua veprën, sikur të ishit ju ata që duhen mëshiruar! S’do të të mëshiroj, jo unë. Më ke vrarë, dhe ke lulëzuar prej saj, më duket. Sa i fortë që je! Sa vjet ke ndër mend të rrosh pasi të iki unë?

Hithklifi ishte gjunjëzuar mbi një gju për ta përqafuar; u përpoq të ngrihej, por ajo e kapi nga flokët dhe e mbajti poshtë.

— Sikur të mund të të mbaja, — vazhdoi ajo me hidhërim, — gjersa të vdisnim të dy! S’do të më bëhej vonë ç’vuaje ti. S’më bëhet vonë fare për vuajtjet e tua. Pse të mos vuash? Unë vuaj! Do të më harrosh? Do të jesh i lumtur kur të jem nën dhe? Do të thuash pas njëzet vjetësh: „Ai është varri i Katerina Ernshout. E kam dashur shumë kohë më parë dhe isha i mjerë që e humba; por kaloi. Që atëherë kam dashur shumë të tjera; fëmijët e mi më janë më të dashur se ajo; dhe, kur të vdes, s’do të gëzohem që po shkoj tek ajo: do të më vijë keq që duhet t’i lë ata!“ Do ta thuash këtë, Hithklif?

— Mos më mundo gjersa të çmendem si ti, — thirri ai, duke e shkëputur kokën e duke kërcëllitur dhëmbët.

Të dy, për një spektator gjakftohtë, bënin një pamje të çuditshme e të tmerrshme. Me të drejtë mund ta mendonte Katerina se Parajsa do të ishte për të një vend mërgimi, po të mos e hidhte, bashkë me trupin e vdekshëm, edhe karakterin e vdekshëm. Fytyra e saj tani kishte një hakmarrje të egër në faqen e bardhë, në buzën pa gjak e në syrin që shkëndijonte; dhe mbante ende në gishtat e mbyllur një pjesë të flokëve që kishte kapur. Sa për shokun e saj, ndërsa ngrihej me njërën dorë, e kishte kapur nga krahu me tjetrën; dhe rezerva e tij e butësisë ishte aq e pamjaftueshme për nevojat e gjendjes së saj, sa, kur e lëshoi, pashë katër gjurmë të qarta që i kishin mbetur të kaltra në lëkurën pa ngjyrë.

— Mos të ka pushtuar djalli, — vazhdoi ai me egërsi, — që më flet në atë mënyrë kur po vdes? A e mendon që të gjitha ato fjalë do të më ngulen si vulë e nxehtë në kujtesë dhe do të më brejnë gjithnjë e më thellë përjetë pasi të më lësh? E di që gënjen kur thua se të kam vrarë; dhe, Katerinë, e di që më lehtë do ta harroja ekzistencën time sesa ty! A s’i mjafton egoizmit tënd të ferrit që, ndërsa ti do të jesh në paqe, unë do të përpëlitem në mundimet e ferrit?

— S’do të jem në paqe, — rënkoi Katerina, e kthyer në ndjenjën e dobësisë trupore nga rrahjet e dhunshme e të çrregullta të zemrës, që i rrihte sa dukej e dëgjohej nën këtë trazim të tepërt.

S’tha asgjë më gjersa kaloi kriza; pastaj vazhdoi, më me butësi:

— S’të dëshiroj mundim më të madh se imi, Hithklif! Dëshiroj vetëm që të mos ndahemi kurrë; dhe, po të të hidhërojë ndonjë fjalë imja më vonë, mendo se unë e ndiej të njëjtin hidhërim nën dhe, dhe, për hatrin tim, më fal! Eja këtu e gjunjëzohu sërish! S’më ke bërë kurrë keq në jetën tënde. Jo, po ta ushqesh zemërimin, kjo do të jetë më e keqe për t’u kujtuar se fjalët e mia të ashpra! S’do të vish këtu sërish? Eja!

Hithklifi shkoi pas karriges së saj dhe u përkul, por jo aq sa ta linte t’ia shihte fytyrën, që ishte nxirë nga mallëngjimi. Ajo u kthye ta shihte; ai s’e lejoi: duke u kthyer befas, shkoi te oxhaku, ku qëndroi i heshtur, me shpinë nga ne.

Vështrimi i zonjës Linton e ndoqi me dyshim: çdo lëvizje i zgjonte një ndjenjë të re. Pas një pushimi e një vështrimi të gjatë, ajo vazhdoi, duke m’u drejtuar mua me një zë zhgënjimi të indinjuar:

— Oh, e sheh, Neli! S’u zbut as për një çast që të më mbante larg varrit! Kështu më duan! Hë mirë, s’ka gjë! Ai s’është Hithklifi im. Timin do ta dua ende; dhe do ta marr me vete: ai është në shpirtin tim. Dhe, — shtoi ajo duke u menduar, — gjëja që më mundon më shumë, në fund të fundit, është ky burg i rrënuar. Jam lodhur, jam lodhur që jam e mbyllur këtu. Digjem t’i shpëtoj në atë botë të lavdishme dhe të jem gjithmonë atje: jo ta shoh turbullt nëpër lot e ta dëshiroj përmes mureve të një zemre që dhemb, por të jem vërtet me të e brenda saj. Neli, ti kujton se je më mirë e më me fat se unë: me shëndet e me fuqi të plotë; të vjen keq për mua; shumë shpejt kjo do të ndryshojë. Do të më vijë keq mua për ty. Do të jem pa krahasim përtej e mbi të gjithë ju. Çuditem që s’do të më rrijë pranë! — vazhdoi ajo me vete. — Kujtova se e donte. Hithklif i dashur! S’duhet të jesh i nxirë tani. Eja tek unë, Hithklif.

Nga padurimi, u ngrit dhe u mbështet në krahun e karriges. Në atë thirrje të zjarrtë, ai u kthye nga ajo, me pamje krejt të dëshpëruar. Sytë e tij, të hapur e më në fund të lagur, shkrepën të egër mbi të; gjoksi i ngrihej e i ulej me dridhje. Për një çast qëndruan larg njëri-tjetrit; e pastaj, si u bashkuan, mezi e pashë; por Katerina bëri një hov, dhe ai e kapi, dhe u mbërthyen në një përqafim nga i cili mendova se zonja ime s’do të lirohej kurrë e gjallë. Në fakt, në sytë e mi, ajo m’u duk menjëherë pa ndjenja. Ai u hodh në ndenjësen më të afërt; dhe, kur iu afrova me nxitim të shihja nëse i kishte rënë të fikët, ai m’i kërcëlliu dhëmbët, nxori shkumë si qen i tërbuar dhe e shtrëngoi pas vetes me një xhelozi lakmitare. S’ndihesha sikur të isha në shoqërinë e një krijese të llojit tim: dukej se s’do të më kuptonte, ndonëse i flisja; kështu që u tërhoqa mënjanë dhe e mbajta gjuhën, shumë e hutuar.

Një lëvizje e Katerinës më lehtësoi pak pas pak: ajo ngriti dorën t’ia shtrëngonte qafën e ta afronte faqen e saj pas të tijës, ndërsa ai e mbante; dhe ai, në këmbim, duke e mbuluar me përkëdhelje të marra, tha me egërsi:

— Tani më mëson sa mizore ke qenë: mizore dhe e rreme. Pse më përbuze? Pse e tradhtove zemrën tënde, Keti? S’kam asnjë fjalë ngushëllimi: e meriton këtë. E ke vrarë veten. Po, mund të më puthësh e të qash; dhe t’m’i shtrydhësh të puthurat e lotët. Do të të vyshkin; do të të mallkojnë. Ti më doje; atëherë ç’të drejtë kishe të më lije? Ç’të drejtë, përgjigjmu, për atë tekë të mjerë që ndieve për Lintonin? Sepse, ndërsa mjerimi, poshtërimi, vdekja dhe asgjë që mund të na shkaktonte Zoti a Satani s’do të na kishte ndarë, ti, me vullnetin tënd, e bëre. Unë s’ta kam thyer zemrën: ti e ke thyer; dhe, duke e thyer, ke thyer timen. Aq më keq për mua që jam i fortë. A dua të rroj? Ç’lloj jete do të jetë, kur ti… o Zot! A do të doje ti të rroje me shpirtin në varr?

— Më lër rehat. Më lër rehat, — ngashëroi Katerina. — Po të kem bërë keq, po vdes për të. Mjafton! Edhe ti më le; por s’do të të qortoj! Të fal. Më fal!

— Është e vështirë të falësh, e t’i shikosh ata sy, e t’i ndiesh ato duar të tretura, — iu përgjigj ai. — Më puth sërish; dhe mos më lër t’i shoh sytë! Të fal për atë që më ke bërë mua. E dua vrasësin tim; por tëndin! Si mundem?

Heshtën: me fytyrat e fshehura pas njëra-tjetrës e të lara nga lotët e njëri-tjetrit. Të paktën, mendoj se qanin të dy; sepse dukej se Hithklifi mund të qante në një rast të madh si ky.

Ndërkohë, unë isha bërë shumë e parehatshme, sepse pasditja po ikte shpejt, burri që e kisha nisur u kthye nga porosia, dhe, nga shkëlqimi i diellit që perëndonte lart në luginë, dallova një turmë që po dendësohej jashtë portikut të kapelës së Gimertonit.

— Shërbesa mbaroi, — njoftova unë. — Zotëria im do të jetë këtu pas gjysmë ore.

Hithklifi rënkoi një mallkim dhe e shtrëngoi Katerinën më fort pas vetes: ajo s’lëvizi fare.

Pas pak, pashë një grup shërbëtorësh që po ngjiteshin rrugës drejt krahut të kuzhinës. Zoti Linton s’ishte shumë prapa; e hapi vetë portën dhe u ngjit ngadalë, duke e shijuar, ndoshta, pasditen e bukur që merrte frymë e butë si vera.

— Ja, erdhi, — thirra unë. — Për hir të qiellit, zbrit shpejt! S’do të takosh njeri nëpër shkallët e përparme. Shpejt, të lutem; dhe rri mes pemëve gjersa ai të ketë hyrë mirë.

— Duhet të iki, Keti, — tha Hithklifi, duke u përpjekur të çlirohej nga krahët e shoqes së tij. — Por, po të rroj, do të të shoh sërish para se të të zërë gjumi. S’do të largohem as pesë jardë nga dritarja jote.

— S’duhet të ikësh! — u përgjigj ajo, duke e mbajtur aq fort sa ia lejonte fuqia. — S’do të ikësh, të them.

— Për një orë, — u lut ai me zjarr.

— As për një minutë, — iu përgjigj ajo.

— Duhet; Lintoni do të ngjitet menjëherë, — ngulmoi i ardhuri i alarmuar.

Ai do të ishte ngritur dhe kështu do t’ia kishte zbërthyer gishtat; por ajo iu ngjit fort duke gulçuar: në fytyrë kishte një vendosmëri të çmendur.

— Jo! — ulëriti ajo. — Oh, mos, mos ik. Është hera e fundit! Edgari s’do të na bëjë keq. Hithklif, do të vdes! Do të vdes!

— Në djall budallai! Ja ku është, — thirri Hithklifi, duke u lëshuar sërish në ndenjëse. — Shët, e dashura ime! Shët, shët, Katerinë! Do të rri. Po të më vriste ashtu, do të vdisja me një bekim në buzë.

Dhe ja ku ishin sërish të mbërthyer. E dëgjova zotërinë tim që po ngjitej nëpër shkallë: djersa e ftohtë më rridhte nga balli; isha e tmerruar.

— Do t’ua vësh veshin fjalëve të saj përçart? — i thashë me zjarr. — Ajo s’e di ç’thotë. Do ta shkatërrosh, ngaqë s’ka mend ta ndihmojë veten? Ngrihu! Mund të çlirohesh menjëherë. Kjo është vepra më djallëzore që ke bërë ndonjëherë. Mbaruam të gjithë: zoti, zonja dhe shërbyesja.

Përdredha duart dhe bërtita; dhe zoti Linton e shpejtoi hapin nga zhurma. Në mes të trazimit tim, u gëzova sinqerisht kur vura re se krahët e Katerinës i kishin rënë të lëshuar dhe koka i varej poshtë.

„Ose i ka rënë të fikët, ose ka vdekur,“ mendova. „Aq më mirë. Shumë më mirë të ketë vdekur, sesa të vuajë si barrë dhe si shkaktare mjerimi për të gjithë përreth.“

Edgari u hodh drejt mysafirit të paftuar, i zbardhur nga habia e nga tërbimi. Ç’kishte ndër mend të bënte, s’e di; por tjetri i ndali menjëherë të gjitha shfaqjet, duke ia vënë në krahë trupin që dukej i pajetë.

— Shiko këtu, — tha ai, — po të mos jesh djall, ndihmoje atë më parë; pastaj do të flasësh me mua!

Ai hyri në sallon dhe u ul. Zoti Linton më thirri, dhe me shumë mundim, pasi provuam shumë mjete, arritëm ta sillnim në vete; por ajo ishte krejt e hutuar: psherëtinte, rënkonte dhe s’njihte njeri. Edgari, nga ankthi për të, e harroi mikun e saj të urryer. Unë jo. Në rastin e parë, shkova dhe iu luta të ikte, duke i pohuar se Katerina ishte më mirë dhe se në mëngjes do t’i tregoja si e kishte kaluar natën.

— S’do ta refuzoj të dal jashtë, — m’u përgjigj ai, — por do të rri në kopsht; dhe, Neli, kujdes ta mbash fjalën nesër. Do të jem nën ata larshë, mbaje mend! Përndryshe do të bëj edhe një vizitë, qoftë Lintoni brenda a jo.

Ai hodhi një vështrim të shpejtë nëpër derën gjysmë të hapur të dhomës dhe, pasi u sigurua se ajo që thashë dukej e vërtetë, e çliroi shtëpinë nga prania e tij fatkeqe.