Kapitulli XXXIII · Lartësitë e stuhishme

Të nesërmen e asaj të hëne, meqë Ernshou ende s’mund t’i ndiqte punët e zakonshme e prandaj rrinte nëpër shtëpi, shpejt e kuptova se do të ishte e pamundur ta mbaja pranë vetes atë që kisha në kujdes, si më parë.

Ajo zbriti poshtë para meje dhe doli në kopsht, ku e kishte parë kushëririn duke bërë ndonjë punë të lehtë; dhe, kur shkova t’u thoja të vinin për mëngjes, pashë se e kishte bindur të pastronte një copë të madhe toke nga shkurret e rrushit të frëngut e të kulumbrisë, dhe po planifikonin bashkë të sillnin bimë nga Grejnxhi.

U tmerrova nga shkatërrimi që ishte bërë brenda një gjysmë ore të shkurtër: shkurret e rrushit të zi të frëngut ishin drita e syve të Jozefit, dhe ajo mu në mes të tyre kishte zgjedhur vendin për një lulishte!

— Ja! Të gjitha këto do t’i tregohen të zotit, — thirra unë, — sapo të zbulohen. Dhe ç’shfajësim ke për të marrë një liri të tillë me kopshtin? Do të kemi një shpërthim të bukur për këtë punë: do ta shohësh! Zoti Hereton, çuditem që s’paske më shumë mend sesa të shkosh e ta bësh këtë rrëmujë me urdhrin e saj!

— E kisha harruar që ishin të Jozefit, — u përgjigj Ernshou, mjaft i hutuar, — por do t’i them që e bëra unë.

Gjithmonë hanim me zotin Hithklif. Unë e mbaja vendin e zonjës në bërjen e çajit e në prerjen e mishit; kështu që ishte e domosdoshme të isha në tryezë. Katerina zakonisht ulej pranë meje; por sot u afrua tinëz më pranë Heretonit, dhe pashë shpejt se s’do të kishte më shumë maturi në miqësinë e saj nga ç’kishte pasur në armiqësinë.

— Tani, ki kujdes të mos flasësh shumë me kushëririn e të mos e vësh re shumë, — qenë udhëzimet e mia të pëshpëritura kur hymë në dhomë. — Me siguri do ta mërzitë zotin Hithklif, dhe ai do të tërbohet me të dy ju.

— S’kam ndër mend, — u përgjigj ajo.

Pas një minute, i ishte afruar anash dhe po i ngulte lule pranvere në pjatën e tij me qull.

Ai s’guxonte t’i fliste aty; mezi guxonte ta shikonte; e megjithatë ajo vazhdoi ta ngacmonte, gjersa dy herë ai qe gati të shpërthente në gaz; dhe unë u vrenjta, e pastaj ajo hodhi sytë nga i zoti, mendja e të cilit ishte e zënë me tema të tjera veç shoqërisë së tij, siç e tregonte fytyra; dhe për një çast u bë serioze, duke e shqyrtuar me shumë rëndësi. Pastaj u kthye dhe i rinisi marrëzitë; më në fund, Heretoni lëshoi një të qeshur të mbytur.

Zoti Hithklif u drodh; syri i tij i shqyrtoi shpejt fytyrat tona. Katerina e ndeshi me vështrimin e saj të zakonshëm, nervoz e megjithatë sfidues, që ai e urrente.

— Mirë që je larg duarve të mia, — thirri ai. — Ç’djall të ka pushtuar që më ngul sytë vazhdimisht me ata sy të ferrit? Uli! Dhe mos ma kujto më ekzistencën tënde. Kujtova se ta kisha shëruar të qeshurën!

— Isha unë, — mërmëriti Heretoni.

— Ç’thua? — pyeti i zoti.

Heretoni shikoi pjatën dhe s’e përsëriti rrëfimin.

Zoti Hithklif e shikoi pak, pastaj në heshtje e rinisi mëngjesin dhe meditimin e ndërprerë.

Gati kishim mbaruar, dhe të dy të rinjtë ishin larguar me mend më shumë nga njëri-tjetri, kështu që s’prisja ndonjë trazim tjetër gjatë asaj ndenjeje; kur Jozefi u duk te dera, duke treguar me buzën që i dridhej e me sytë e tërbuar se kishte zbuluar fyerjen që i ishte bërë shkurreve të tij të çmuara.

Duhet t’i ketë parë Ketin e kushëririn e saj rreth vendit para se ta shqyrtonte, sepse, ndërsa nofullat i punonin si të një lope që ripërtyp e ia bënin të folurën të vështirë për t’u kuptuar, nisi:

— Duhet të ma jepni rrogën, dhe duhet të iki! Kisha menduar të vdisja këtu ku kam shërbyer gjashtëdhjetë vjet; dhe mendova t’i ngjisja librat në papafingo, bashkë me gjithë plaçkat e mia, dhe ata ta kishin kuzhinën për vete, për hatër të qetësisë. Ishte e vështirë ta lija vatrën time, por mendova se mund ta bëja! Por tani ajo ma mori kopshtin, për zemër! Zotëri, s’e duroj dot! Ti mund ta ulësh qafën nën zgjedhë, po deshe; unë s’jam mësuar, dhe plaku s’mësohet shpejt me barrë të reja. Më mirë ta fitoj kafshatën e gllënjkën me çekiç në rrugë!

— Hë, hë, idiot! — e ndërpreu Hithklifi. — Shkurtoje! Për çfarë ankohesh? S’do të përzihem në asnjë grindje mes teje e Nelit: le të të fusë në vrimën e qymyrit, aq më bën mua.

— S’është Neli! — u përgjigj Jozefi. — Për Nelin s’do të ikja. Sado e ndyrë dhe e keqe që të jetë, falë Zotit, ajo s’mund t’ia vjedhë shpirtin askujt! S’ka qenë kurrë aq e bukur sa njeriu të mos e shikonte dot pa i hapur e mbyllur sytë. Është ajo e tmerrshme pa hir, që na e ka magjepsur djalin me sytë e saj të paturpshëm e me sjelljet e saj të guximshme, gjersa… Jo! Më plas zemra! Ka harruar gjithçka që kam bërë për të, si e kam rritur, dhe ka shkuar e ka shkulur një rresht të tërë me shkurret më të bukura të rrushit të frëngut në kopsht! — Dhe këtu qau me të madhe, i dërrmuar nga ndjenja e padrejtësive të hidhura që i ishin bërë dhe nga mosmirënjohja e gjendja e rrezikshme e Ernshout.

— Është i dehur budallai? — pyeti zoti Hithklif. — Hereton, ty të fajëson?

— Kam shkulur dy a tri shkurre, — u përgjigj djaloshi, — por do t’i mbjell sërish.

— Dhe pse i shkule? — tha i zoti.

Katerina e futi me mend gjuhën.

— Donim të mbillnim ca lule aty, — thirri ajo. — Fajtorja e vetme jam unë, sepse unë desha që ta bënte.

— Dhe kush dreqin të dha ty leje të prekësh qoftë edhe një shkop në këtë vend? — pyeti vjehrri i saj, shumë i habitur. — Dhe kush të urdhëroi ty t’i bindesh asaj? — shtoi ai, duke iu kthyer Heretonit.

Ky i fundit mbeti pa fjalë; kushërira e tij u përgjigj:

— S’duhet t’ma kurseni ca jardë tokë për t’i zbukuruar, kur ma keni marrë gjithë tokën time!

— Tokën tënde, e paturpshme? S’ke pasur kurrë! — tha Hithklifi.

— Dhe paratë e mia, — vazhdoi ajo, duke ia kthyer vështrimin e zemëruar e duke kafshuar ndërkohë një copë kore, mbetjen e mëngjesit të saj.

— Pusho! — thirri ai. — Mbaro e zhduku!

— Dhe tokën e Heretonit, dhe paratë e tij, — vazhdoi gjësendi i pamatur. — Heretoni dhe unë jemi miq tani; dhe do t’ia tregoj të gjitha për ju!

I zoti dukej i hutuar për një çast: u zbeh dhe u ngrit, duke e vështruar gjatë gjithë kohës me një shprehje urrejtjeje për vdekje.

— Po më goditët, Heretoni do t’ju godasë, — tha ajo, — prandaj më mirë uluni.

— Po s’të nxori Heretoni nga dhoma, do ta godas gjersa ta dërgoj në ferr! — gjëmoi Hithklifi. — Shtrigë e mallkuar! Guxon të shtiresh se e ngre kundër meje? Hiqe që këtu! Dëgjon? Flake në kuzhinë! Do ta vras, Elen Din, po ta lësh të më dalë sërish para syve!

Heretoni u përpoq nën zë ta bindte të ikte.

— Tërhiqe zvarrë! — thirri ai me egërsi. — Po rri të flasësh? — Dhe u afrua ta zbatonte vetë urdhrin.

— Ai s’do t’ju bindet më, njeri i lig! — tha Katerina. — Dhe shpejt do t’ju urrejë po aq sa unë!

— Shët! Shët! — mërmëriti djaloshi me qortim. — S’dua të të dëgjoj t’i flasësh kështu. Mjaft!

— Por s’do ta lësh të më godasë? — thirri ajo.

— Hajde, pra! — pëshpëriti ai me zjarr.

Ishte tepër vonë: Hithklifi e kishte kapur.

— Tani ik ti! — i tha ai Ernshout. — Shtrigë e mallkuar! Këtë herë më ka ngacmuar kur s’mund ta duroja; dhe do ta bëj të pendohet përgjithmonë!

E kishte dorën në flokët e saj; Heretoni u përpoq t’ia lironte kaçurrelat, duke iu lutur të mos i bënte keq atë një herë. Sytë e zinj i shkrepnin; dukej gati ta bënte copë-copë Katerinën, dhe unë sapo isha nxehur aq sa të rrezikoja t’i dilja në ndihmë, kur papritur gishtat i u lëshuan: e kaloi kapjen nga koka te krahu i saj dhe e vështroi ngultas në fytyrë. Pastaj kaloi dorën mbi sy, qëndroi një çast, me sa dukej për ta mbledhur veten, dhe, duke iu kthyer sërish Katerinës, tha me një qetësi të shtirur:

— Duhet të mësosh të mos më nxehësh, përndryshe do të të vras vërtet ndonjë ditë! Shko me zonjën Din, rri me të, dhe paturpësinë tënde mbaje vetëm për veshët e saj. Sa për Hereton Ernshoun, po ta shoh që të dëgjon, do ta dërgoj ta kërkojë bukën atje ku ta gjejë! Dashuria jote do ta bëjë të dëbuar e lypës. Neli, merre, dhe më lini, të gjithë ju! Më lini!

E nxora zonjën time të re jashtë: ishte tepër e gëzuar që shpëtoi për të kundërshtuar; tjetri na ndoqi, dhe zoti Hithklif e pati dhomën për vete gjer në drekë.

E kisha këshilluar Katerinën ta hante drekën lart; por, sapo ai e pa vendin e saj bosh, më dërgoi ta thërrisja. S’i foli asnjërit prej nesh, hëngri shumë pak dhe doli menjëherë pas, duke lënë të kuptohej se s’do të kthehej para mbrëmjes.

Dy miqtë e rinj u vendosën në shtëpi gjatë mungesës së tij, ku e dëgjova Heretonin që e ndali rreptë kushërirën, kur ajo i ofroi t’i zbulonte sjelljen e vjehrrit të saj ndaj babait të tij.

Tha se s’do ta duronte që t’i thuhej asnjë fjalë për ta ulur: edhe sikur të ishte djalli, s’kishte rëndësi; ai do t’i rrinte pranë; dhe më mirë ajo ta shante atë, siç bënte dikur, sesa t’ia niste zotit Hithklif.

Katerina po nxehej nga kjo; por ai gjeti mënyrë ta bënte ta mbante gjuhën, duke e pyetur si do t’i pëlqente që ai të fliste keq për babain e saj; dhe atëherë ajo e kuptoi se Ernshou e merrte për vete nderin e të zotit, dhe se ishte i lidhur me lidhje më të forta nga ç’mund t’i thyente arsyeja: zinxhirë të farkëtuar nga zakoni, që do të ishte mizore të përpiqeshe t’i zgjidhje.

Që atëherë ajo tregoi zemër të mirë, duke iu shmangur edhe ankimeve, edhe shprehjeve të antipatisë për Hithklifin; dhe më rrëfeu se i vinte keq që ishte përpjekur të ngrinte një shpirt të keq mes tij e Heretonit; në të vërtetë, s’besoj se që atëherë ka thënë ndonjë rrokje kundër shtypësit të saj kur e dëgjonte Heretoni.

Kur kaloi kjo mosmarrëveshje e vogël, u bënë sërish mish e thua dhe sa më të zënë që të ishte e mundur me detyrat e tyre të ndryshme, të nxënësit e të mësueses. Pasi mbarova punën, hyra të rrija me ta, dhe u ndjeva aq e qetësuar dhe e ngushëlluar duke i parë, sa s’e vura re si kaloi koha. E dini, të dy dukeshin, në njëfarë mase, fëmijët e mi: me njërin isha krenuar prej kohësh, dhe tani isha e sigurt se edhe tjetri do të ishte burim i një kënaqësie të barabartë. Natyra e tij e ndershme, e ngrohtë dhe e zgjuar i hidhte shpejt retë e padijes e të poshtërimit ku ishte rritur; dhe lavdërimet e sinqerta të Katerinës i shërbenin si nxitje për zellin e tij. Mendja e tij që ndriçohej ia ndriçonte edhe tiparet dhe u shtonte pamjes shpirt e fisnikëri: mezi mund ta përfytyroja se ishte i njëjti njeri që kisha parë ditën kur e gjeta zonjën time të vogël te Lartësitë e Stuhishme, pas udhëtimit të saj te Shkëmbinjtë.

Ndërsa unë admiroja e ata punonin, ra muzgu, dhe bashkë me të u kthye i zoti. Na doli krejt papritur, duke hyrë nga ana e përparme, dhe na pa plotësisht të treve para se të mund ta ngrinim kokën për ta shikuar.

Hë mirë, mendova, s’ka pasur kurrë pamje më të këndshme e më të padëmshme; dhe do të ishte turp i madh t’i qortonte. Drita e kuqe e zjarrit shkëlqente mbi dy kokat e tyre të bukura dhe ua zbulonte fytyrat, të gjallëruara nga interesi i zjarrtë i fëmijëve; sepse, ndonëse ai ishte njëzet e tre vjeç e ajo tetëmbëdhjetë, secili kishte aq shumë të reja për të ndier e për të mësuar, sa asnjëri s’i provonte, as s’i tregonte ndjenjat e pjekurisë së matur e të zhgënjyer.

Ngritën sytë bashkë drejt zotit Hithklif: ndoshta s’e keni vënë re që sytë e tyre janë tamam njësoj, dhe janë sytë e Katerina Ernshout. Katerina e sotme s’i ngjan në asgjë tjetër, veç një gjerësie të ballit dhe njëfarë harku të flegrës së hundës që e bën të duket paksa kryelartë, dashtë a s’dashtë. Te Heretoni ngjasimi shkon më larg: është i çuditshëm në çdo kohë; dhe atëherë ishte veçanërisht i habitshëm, sepse shqisat i kishte të zgjuara dhe aftësitë mendore të ngjallura në një veprimtari të pazakontë.

Mendoj se ky ngjasim e çarmatosi zotin Hithklif: ai shkoi te vatra dukshëm i trazuar, por trazimi u qetësua shpejt kur e vështroi djaloshin; ose, më mirë të them, e ndryshoi natyrën, sepse ishte ende aty.

Ia mori librin nga dora dhe hodhi sytë te faqja e hapur, pastaj ia ktheu pa asnjë vërejtje; vetëm i bëri shenjë Katerinës të ikte. Shoku i saj mbeti fare pak pas saj, dhe unë isha gati të ikja gjithashtu, por ai më tha të rrija.

— Është përfundim i varfër, apo jo? — vërejti ai, pasi u mendua një copë herë për skenën që sapo kishte parë. — Një fund absurd për përpjekjet e mia të dhunshme? Marr leva e kazma për t’i shembur dy shtëpitë, dhe e stërvit veten të jem i zoti të punoj si Herkuli; dhe, kur gjithçka është gati e në fuqinë time, gjej se dëshira për të ngritur qoftë edhe një rrasë nga kulmi i cilësdo prej tyre është zhdukur! Armiqtë e mi të vjetër s’më kanë mundur: tani do të ishte pikërisht koha të hakmerresha mbi përfaqësuesit e tyre; mund ta bëja, dhe askush s’do të më pengonte. Por ç’dobi ka? S’kam qejf të godas; s’e bëj dot mundimin të ngre dorën! Kjo tingëllon sikur të kisha punuar gjithë kohën vetëm për të treguar një tipar të bukur zemërgjerësie. Është shumë larg së vërtetës: e kam humbur aftësinë ta shijoj shkatërrimin e tyre, dhe jam tepër përtac për të shkatërruar kot.

— Neli, po afrohet një ndryshim i çuditshëm: tani jam nën hijen e tij. Kam aq pak interes për jetën time të përditshme, sa mezi më kujtohet të ha e të pi. Ata të dy që dolën nga dhoma janë të vetmit që ruajnë për mua një pamje të qartë materiale; dhe ajo pamje më shkakton dhimbje që arrin gjer në agoni. Për të s’dua të flas, as s’dua të mendoj; por do të doja me gjithë shpirt që të ishte e padukshme: prania e saj më zgjon vetëm ndjesi që më çmendin. Ai më prek ndryshe; e megjithatë, po të mundja ta bëja pa u dukur i çmendur, s’do ta shihja më kurrë! Ndoshta do të mendosh se jam mjaft i prirë të çmendem, — shtoi ai, duke u përpjekur të buzëqeshte, — po të përpiqem t’i përshkruaj një mijë format e lidhjeve e të ideve të shkuara që ai zgjon a mishëron. Por ti s’do të flasësh për ato që të them; dhe mendja ime është aq përjetë e mbyllur në vetvete, sa më në fund të tundon ta derdhësh te një tjetër.

— Pesë minuta më parë, Heretoni m’u duk si mishërim i rinisë sime, jo si qenie njerëzore. Ndieja për të në aq shumë mënyra, sa do të kishte qenë e pamundur t’i flisja si i arsyeshëm.

— Së pari, ngjasimi i tij i habitshëm me Katerinën e lidhte në mënyrë të tmerrshme me të. Megjithatë, ajo që mund ta mendosh si më të fuqishmen për të ma ndalur përfytyrimin, në të vërtetë është më e dobëta: sepse ç’s’është e lidhur me të për mua? Dhe ç’nuk ma kujton atë? S’mund ta ul vështrimin te kjo dysheme pa m’u skicuar tiparet e saj mbi plloça! Në çdo re, në çdo pemë; duke mbushur ajrin natën, dhe e kapur me vezullime në çdo send ditën, jam i rrethuar nga shëmbëlltyra e saj! Fytyrat më të zakonshme të burrave e të grave, madje tiparet e mia, më tallen me një ngjasim. Gjithë bota është një koleksion i tmerrshëm kujtesash se ajo ka ekzistuar, dhe se e kam humbur!

— Hë mirë, pamja e Heretonit ishte fantazma e dashurisë sime të pavdekshme, e përpjekjeve të mia të egra për ta mbajtur të drejtën time, e poshtërimit tim, e krenarisë sime, e lumturisë sime dhe e ankthit tim…

— Por është marrëzi të t’i përsëris këto mendime; vetëm se do të ta bëjnë të qartë pse, ndonëse s’dua të jem gjithmonë vetëm, shoqëria e tij s’më bën asnjë të mirë, përkundrazi ma shton mundimin e vazhdueshëm që vuaj; dhe pjesërisht më bën të mos e çaj kokën si shkojnë ai dhe kushërira e tij bashkë. S’mund t’u kushtoj më vëmendje.

— Po ç’doni të thoni me një ndryshim, zoti Hithklif? — i thashë, e alarmuar nga mënyra e tij; ndonëse ai s’ishte në rrezik as t’i humbiste mendtë, as të vdiste: sipas gjykimit tim, ishte krejt i fortë e i shëndetshëm; dhe, sa për arsyen, që në fëmijëri i pëlqente të ndalej te gjërat e errëta e të ushqente fantazi të çuditshme; mund të kishte ndonjë monomani për idhullin e tij të vdekur; por në çdo pikë tjetër mendja i ishte po aq e shëndoshë sa imja.

— S’do ta di gjersa të vijë, — tha ai. — Tani jam vetëm gjysmë i vetëdijshëm për të.

— S’ndiheni i sëmurë, apo jo? — e pyeta.

— Jo, Neli, s’ndihem, — m’u përgjigj ai.

— Atëherë s’keni frikë nga vdekja? — vazhdova unë.

— Frikë? Jo! — m’u përgjigj ai. — S’kam as frikë, as parandjenjë, as shpresë për vdekjen. Pse të kem? Me trupin tim të fortë, me mënyrën time të matur të jetesës dhe me punët pa rrezik, duhet të mbetem, dhe ndoshta do të mbetem, mbi dhe gjersa të mos kem mbase asnjë fije floku të zezë në kokë. E megjithatë s’mund të vazhdoj në këtë gjendje! Duhet t’ia kujtoj vetes të marr frymë; gati t’ia kujtoj zemrës të rrahë! Dhe është si të përkulësh mbrapsht një sustë të ngurtë… me detyrim e bëj veprimin më të vogël që s’e shtyn një mendim i vetëm, dhe me detyrim vë re çdo gjë të gjallë a të vdekur që s’lidhet me një ide të vetme gjithëpërfshirëse… Kam një dëshirë të vetme, dhe gjithë qenia e aftësitë e mia digjen ta arrijnë. Janë djegur për të kaq gjatë e kaq pa u lëkundur, sa jam i bindur se do të arrihet, dhe shpejt, sepse ma ka përpirë ekzistencën: jam i gëlltitur nga pritja e përmbushjes së saj.

— Rrëfimet e mia s’më kanë lehtësuar; por mund të shpjegojnë disa ndryshime humori që tregoj, që përndryshe s’shpjegohen. O Zot! Është luftë e gjatë: do të doja të kishte mbaruar!

Nisi të ecte nëpër dhomë, duke mërmëritur me vete gjëra të tmerrshme; gjersa u prira të besoja, siç thoshte ai që besonte Jozefi, se ndërgjegjja ia kishte kthyer zemrën në një ferr mbi tokë. U çudita shumë si do të mbaronte.

Ndonëse më parë rrallë e kishte zbuluar këtë gjendje shpirtërore, qoftë edhe me vështrime, ishte humori i tij i zakonshëm, s’kisha dyshim: e pohonte vetë; por asnjë shpirt s’do ta kishte marrë me mend nga qëndrimi i tij i përgjithshëm. As ju s’e morët me mend, kur e patë, zoti Lokvud; dhe në kohën për të cilën flas ishte tamam si atëherë, veç më i dhënë pas vetmisë së vazhdueshme dhe ndoshta edhe më lakonik në shoqëri.