Kapitulli XXXI · Lartësitë e stuhishme

Dje ishte ditë e ndritur, e qetë e me brymë. Shkova te Lartësitë siç e kisha menduar; shërbyesja ime m’u lut t’i çoja zonjës së saj të re një letër të vogël prej saj, dhe unë s’e refuzova, sepse gruaja e mirë s’e kuptonte se kishte ndonjë gjë të çuditshme në kërkesën e saj.

Dera e përparme ishte e hapur, por porta xheloze ishte e mbyllur, si në vizitën time të fundit; trokita dhe e thirra Ernshoun nga lehet e kopshtit; ai e zgjidhi zinxhirin, dhe unë hyra. Djali është katundar aq i pashëm sa ç’mund të shohësh. Këtë herë e vura re veçanërisht; por ai, me sa duket, bën ç’është e mundur t’i nxjerrë sa më pak nga përparësitë e tij.

E pyeta nëse zoti Hithklif ishte në shtëpi. M’u përgjigj se jo, por se do të vinte për drekë. Ishte ora njëmbëdhjetë, dhe unë njoftova se kisha ndër mend të hyja e ta prisja; atëherë ai i hodhi menjëherë veglat dhe më shoqëroi, në detyrën e qenit roje, jo si zëvendës i të zotit të shtëpisë.

Hymë bashkë; Katerina ishte aty, duke u bërë e dobishme me përgatitjen e disa perimeve për drekën që po afrohej; dukej më e nxirë e më pa gjallëri se kur e pashë herën e parë. Mezi i ngriti sytë të më vinte re, dhe vazhdoi punën me po atë shpërfillje ndaj formave të zakonshme të mirësjelljes si më parë, pa iu përgjigjur përkuljes sime e mirëmëngjesit tim as me shenjën më të vogël.

„Nuk duket aq e dashur,“ mendova, „sa do të donte të ma mbushte mendjen zonja Din. Është e bukur, është e vërtetë; por jo engjëll.“

Ernshou i tha i vrenjtur t’i çonte gjërat në kuzhinë.

— Çoji vetë, — tha ajo, duke i shtyrë larg vetes, sapo mbaroi; dhe u tërhoq te një stol pranë dritares, ku nisi të gdhendte figura zogjsh e kafshësh nga lëvoret e rrepës që kishte në prehër.

Iu afrova, duke bërë sikur doja të shihja kopshtin; dhe, siç m’u duk, me shkathtësi ia lëshova letrën e zonjës Din mbi gju, pa e parë Heretoni; por ajo pyeti me zë të lartë:

— Ç’është kjo? — Dhe e hodhi tutje.

— Një letër nga e njohura juaj e vjetër, shërbyesja e Grejnxhit, — iu përgjigja, i mërzitur që ajo e zbuloi veprën time të mirë, dhe me frikë se mos e kujtonin për letër timen.

Me këtë lajm, ajo do ta kishte marrë me qejf nga toka; por Heretoni i doli përpara: e kapi dhe e futi në jelek, duke thënë se duhej ta shihte më parë zoti Hithklif.

Atëherë Katerina e ktheu në heshtje fytyrën nga ne dhe, shumë tinëz, nxori shaminë e xhepit dhe e vuri te sytë; dhe kushëriri i saj, pasi luftoi një copë herë të frenonte ndjenjat e tij më të buta, e nxori letrën dhe ia hodhi përdhe pranë saj, me sa më pak hir që mundi.

Katerina e kapi dhe e lexoi me zjarr; pastaj më bëri disa pyetje për banorët, të arsyeshëm e të paarsyeshëm, të shtëpisë së saj të dikurshme; dhe, duke vështruar drejt kodrave, murmuriti me vete:

— Do të doja të shkoja atje poshtë me Minin! Do të doja të ngjitesha atje lart. Oh! Jam lodhur; jam ngopur, Hereton!

Dhe e mbështeti kokën e saj të bukur pas parvazit, me gjysmë gogësitje e gjysmë psherëtimë, dhe u zhyt në një pamje trishtimi të përhumbur, pa e çarë kokën e pa e ditur nëse e vinim re.

— Zonja Hithklif, — i thashë, pasi ndenja disa kohë memec, — a s’e dini që jam një i njohur i juaji? Aq i ngushtë, sa më duket e çuditshme që s’vini të më flisni. Shërbyesja ime s’lodhet kurrë duke folur për ju e duke ju lavdëruar; dhe do të zhgënjehet shumë po të kthehem pa ndonjë lajm për ju a prej jush, veç se e morët letrën e saj dhe s’thatë asgjë!

Ajo dukej se u çudit nga ky fjalim dhe pyeti:

— A ju do Elen?

— Po, shumë, — iu përgjigja pa ngurruar.

— Duhet t’i thoni, — vazhdoi ajo, — se do t’i përgjigjesha letrës, por s’kam me se të shkruaj, as edhe një libër prej të cilit mund të shkëpusja një fletë.

— S’keni libra! — thirra unë. — Si arrini të jetoni këtu pa to? Po të më lejoni të marr lirinë t’ju pyes… Edhe pse kam një bibliotekë të madhe, shpesh mërzitem shumë te Grejnxhi; m’i merrni librat, dhe do të isha i dëshpëruar!

— Lexoja gjithmonë kur i kisha, — tha Katerina, — dhe zoti Hithklif s’lexon kurrë; kështu që i shkrepi të m’i shkatërronte librat. S’kam parë asnjë prej javësh. Vetëm një herë kërkova nëpër rezervën e teologjisë së Jozefit, për inatin e tij të madh; dhe një herë, Hereton, gjeta një rezervë të fshehtë në dhomën tënde… ca latinisht e greqisht, dhe ca përralla e poezi: të gjithë miq të vjetër. Këta të fundit i solla këtu; dhe ti i mblodhe si laraska që mbledh lugë argjendi, thjesht nga dashuria për të vjedhur! S’të bëjnë asnjë dobi; ose përndryshe i fshehe me shpirtin e keq që, meqë s’mund t’i shijosh ti, të mos i shijojë askush tjetër. Mos ishte zilia jote që e këshilloi zotin Hithklif të m’i vidhte thesaret? Por pjesën më të madhe i kam të shkruara në tru e të shtypura në zemër, dhe ato s’mund të m’i heqësh!

Ernshou u skuq flakë kur kushërira e tij zbuloi këtë mbledhje të fshehtë librash, dhe belbëzoi një mohim të indinjuar të akuzave të saj.

— Zoti Hereton do t’i shtojë dijet e tij, — thashë unë, duke i dalë në ndihmë. — S’i ka zili dijet tuaja: do t’u barazohet. Pas disa vjetësh do të jetë nxënës i zgjuar!

— Dhe ndërkohë do që unë të bëhem budallaqe, — u përgjigj Katerina. — Po, e dëgjoj kur përpiqet të gërmëzojë e të lexojë me vete, dhe ç’gabime të bukura bën! Do të doja ta përsërisje „Chevy Chase“,¹ siç bëre dje: ishte jashtëzakonisht qesharake! Të dëgjova… dhe të dëgjova kur shfletoje fjalorin për të kërkuar fjalët e vështira, e pastaj mallkoje, sepse s’i lexoje dot shpjegimet e tyre!

Djaloshi e mendonte qartë tepër keq që ta përqeshnin për padijen e tij, e pastaj ta përqeshnin që përpiqej ta hiqte. Unë kisha një mendim të ngjashëm; dhe, duke kujtuar anekdotën e zonjës Din për përpjekjen e tij të parë për ta ndriçuar errësirën ku ishte rritur, vërejta:

— Por, zonja Hithklif, secili prej nesh ka pasur një fillim, dhe secili është penguar e është lëkundur në prag; dhe, po të na kishin përbuzur mësuesit në vend që të na ndihmonin, do të pengoheshim e do të lëkundeshim ende.

— Oh! — m’u përgjigj ajo. — S’dua t’ia kufizoj dijet… megjithatë, s’ka të drejtë ta përvetësojë atë që është imja dhe ta bëjë qesharake para meje me gabimet e tij të ndyra e me shqiptimet e shtrembra! Ata libra, edhe në prozë, edhe në vargje, m’i kanë shenjtëruar lidhje të tjera, dhe s’dua t’i ulin e t’i përdhosin në gojën e tij! Veç kësaj, nga të gjitha, ka zgjedhur pikërisht pjesët e mia të preferuara, që më pëlqen më shumë t’i them përmendsh, sikur nga ligësia e qëllimshme!

Gjoksi i Heretonit u ngrit e u ul në heshtje një minutë: vuante nga një ndjenjë e rëndë poshtërimi e zemërimi, që s’ishte e lehtë ta frenonte.

U ngrita dhe, nga një ide prej zotërie për t’ia lehtësuar sikletin, zura vend te dera, duke vështruar pamjen përjashta.

Ai ndoqi shembullin tim dhe doli nga dhoma; por u duk shpejt sërish, me gjysmë duzine vëllimesh në duar, që ia hodhi Katerinës në prehër, duke thirrur:

— Merri! S’dua t’i dëgjoj, t’i lexoj, as t’i mendoj më kurrë!

— Tani s’i dua! — u përgjigj ajo. — Do t’i lidh me ty, dhe do t’i urrej.

Hapi njërin që dukej qartë se ishte shfletuar shpesh dhe lexoi një pjesë me tonin e zvarritur të një fillestari; pastaj qeshi dhe e hodhi tutje.

— Dhe dëgjo! — vazhdoi ajo me ngacmim, duke nisur në të njëjtën mënyrë një varg të një balade të vjetër.

Por dashuria e tij për veten s’duroi më mundim: dëgjova, dhe jo krejt pa e miratuar, një frenim me dorë që iu dha gjuhës së saj të pacipë. E mjera e vogël kishte bërë ç’kishte mundur për t’ia lënduar ndjenjat kushëririt, të ndjeshme ndonëse të pagdhendura; dhe një argument trupor ishte e vetmja mënyrë që kishte ai për ta barazuar llogarinë e për t’ia kthyer efektet asaj që ia kishte shkaktuar.

Pastaj i mblodhi librat dhe i flaku në zjarr. I lexova në fytyrë sa ankth ishte për të ta bënte këtë flijim për inat. M’u duk se, ndërsa ato digjeshin, ai kujtonte kënaqësinë që i kishin dhënë tashmë dhe triumfin e kënaqësinë gjithnjë në rritje që priste prej tyre; dhe m’u duk se e mora me mend edhe shtysën për studimet e tij të fshehta. Ishte kënaqur me punën e përditshme e me kënaqësitë e vrazhda kafshërore, gjersa Katerina i doli në rrugë: turpi nga përbuzja e saj dhe shpresa për miratimin e saj qenë shtysat e tij të para drejt synimeve më të larta; dhe, në vend që ta ruanin nga e para e t’ia fitonin të dytën, përpjekjet e tij për t’u ngritur kishin sjellë pikërisht përfundimin e kundërt.

— Po, kjo është e vetmja e mirë që mund të nxjerrë prej tyre një kafshë si ti! — thirri Katerina, duke thithur buzën e dëmtuar e duke e ndjekur zjarrin me sy të indinjuar.

— Më mirë mbaje gjuhën tani! — u përgjigj ai me egërsi.

Dhe, meqë trazimi s’e linte të fliste më, shkoi me nxitim drejt hyrjes, ku i bëra vend të kalonte. Por, para se ta kapërcente pragun, zoti Hithklif, që po ngjitej nëpër shteg, e ndeshi dhe, duke e kapur nga supi, e pyeti:

— Ç’ka ndodhur tani, djali im?

— Asgjë, asgjë! — tha ai dhe u shkëput, për ta shijuar hidhërimin e zemërimin në vetmi.

Hithklifi e ndoqi me sy dhe psherëtiu.

— Do të ishte e çuditshme po ta pengoja vetë veten! — mërmëriti ai, pa e ditur që isha pas tij. — Por, kur kërkoj babain e tij në fytyrën e tij, e gjej atë çdo ditë e më shumë! Si dreqin i ngjan kaq shumë? Mezi e duroj ta shoh.

I uli sytë përdhe dhe hyri i zymtë. Në fytyrë kishte një shprehje të shqetësuar e plot ankth që s’ia kisha vënë re kurrë më parë, dhe dukej më i dobët nga trupi.

Nusja e djalit, kur e pa nga dritarja, iku menjëherë në kuzhinë, kështu që mbeta vetëm.

— Më vjen mirë që të shoh sërish jashtë, zoti Lokvud, — tha ai, në përgjigje të përshëndetjes sime, — pjesërisht nga motive egoiste: s’besoj se do ta zëvendësoja lehtë mungesën tënde në këtë shkretëtirë. Jam çuditur më shumë se një herë ç’të solli këtu.

— Një tekë e kotë, kam frikë, zotëri, — qe përgjigjja ime, — ose përndryshe një tekë e kotë do të më marrë tani që këtej: javën tjetër do të nisem për Londër, dhe duhet t’ju paralajmëroj se s’kam ndonjë dëshirë ta mbaj Thrashkros Grejnxhin përtej dymbëdhjetë muajve që rashë dakord ta merrja me qira. Besoj se s’do të jetoj më atje.

— Oh, vërtet! U lodhe që je dëbuar nga bota, apo jo? — tha ai. — Por, po të kesh ardhur të kërkosh të mos paguash për një vend që s’do ta zësh, udhëtimi yt është i kotë: s’zbutem kurrë kur kërkoj atë që më takon, prej kujtdo.

— S’kam ardhur të kërkoj të shpëtoj nga asgjë! — thirra unë, shumë i acaruar. — Po ta doni, do t’i laj hesapet me ju tani. — Dhe nxora fletoren nga xhepi.

— Jo, jo, — m’u përgjigj ai me gjakftohtësi, — do të lësh mjaft pas për t’i mbuluar borxhet, po s’u ktheve… S’kam kaq ngut. Ulu e ha drekë me ne: një mysafir që s’ka rrezik ta përsërisë vizitën zakonisht mund të pritet mirë. Katerinë! Sill gjërat brenda; ku je?

Katerina u duk sërish, me një tabaka me thika e pirunë.

— Mund ta hash drekën me Jozefin, — mërmëriti Hithklifi mënjanë, — dhe rri në kuzhinë gjersa të ikë ai.

Ajo ua zbatoi urdhrat me shumë përpikëri: ndoshta s’kishte asnjë tundim t’i shkelte. Duke jetuar mes katundarësh e mizantropësh, ndoshta s’di t’i çmojë njerëzit e një shtrese më të mirë, kur i takon.

Me zotin Hithklif, të vrenjtur e të zymtë, nga njëra anë, dhe me Heretonin krejt memec nga tjetra, hëngra një drekë disi të trishtë dhe u ndava herët. Do të kisha dashur të ikja nga dera e pasme për ta parë edhe një herë Katerinën e për ta mërzitur Jozefin plak; por Heretoni mori urdhër të ma sillte kalin, dhe vetë i zoti i shtëpisë më përcolli gjer te dera, kështu që s’munda ta plotësoja dëshirën.

„Sa e zymtë kalon jeta në atë shtëpi!“ mendova, ndërsa zbrisja rrugës me kalë. „Çfarë realizimi i diçkaje më romantike se një përrallë do të kishte qenë për zonjën Linton Hithklif, po të kishim lidhur një dashuri ajo dhe unë, siç dëshironte dadoja e saj e mirë, e të kishim shkuar bashkë në atmosferën e gjallë të qytetit!“

Shënime

1. „Chevy Chase“: baladë e vjetër angleze për një betejë në kufirin mes Anglisë e Skocisë. ↩︎