Pjesa e dytë — IV · Zonja Bovari

Që me të ftohtët e para, Ema e la dhomën e saj për të ndenjur në sallë, një dhomë e gjatë me tavan të ulët ku mbi oxhak kishte një koral të dendur që shtrihej pas pasqyrës. E ulur në kolltuk, pranë dritares, shihte njerëzit e fshatit që kalonin në trotuar.

Leon, dy herë në ditë, shkonte nga zyra në Luanin e Artë. Ema e dëgjonte që larg kur vinte; përkulej duke dëgjuar, dhe djali i ri rrëshqiste pas perdes, gjithmonë i veshur njësoj dhe pa e kthyer kokën. Por në muzg, kur, me mjekrën në dorën e majtë, e kishte lënë mbi gjunjë qëndismën e nisur, shpesh dridhej kur shfaqej befas ajo hije që rrëshqiste. Ngrihej dhe urdhëronte të shtronin tryezën.

Zoti Ome vinte gjatë darkës. Me kësulën greke në dorë, hynte pa zhurmë që të mos shqetësonte njeri dhe gjithmonë duke përsëritur po atë fjali: „Mirëmbrëma, shoqëri!“ Pastaj, kur ishte vendosur në vendin e tij, pranë tryezës, mes dy bashkëshortëve, e pyeste mjekun për të sëmurët, dhe ky e këshillonte për gjasat e pagesave. Pastaj flisnin për atë që shkruhej në gazetë. Ome, në atë orë, e dinte gati përmendsh; dhe e tregonte të tërën, me komentet e gazetarit dhe me të gjitha historitë e fatkeqësive të njerëzve në Francë ose jashtë saj. Por, kur tema shterej, s’vononte të hidhte ndonjë vërejtje për gjellët që shihte. Ndonjëherë madje, duke u ngritur përgjysmë, i tregonte me delikatesë Zonjës copën më të butë, ose, duke u kthyer nga shërbyesja, i jepte këshilla për gatimin e tavëve dhe për higjienën e erëzave; fliste për aroma, osmazomë,¹ lëngje e pelte në një mënyrë që të verbonte. Me kokën, nga ana tjetër, më të mbushur me receta se farmacia me kavanoza, Ome ishte i shkëlqyer në bërjen e lloj-lloj reçelesh, uthullash e likerësh të ëmbël, dhe i njihte edhe të gjitha shpikjet e reja të ngrohëseve ekonomike, bashkë me artin e ruajtjes së djathërave dhe të shërimit të verërave të sëmura.

Në orën tetë vinte Zhysteni ta merrte për të mbyllur farmacinë. Atëherë zoti Ome e shikonte me sy tallës, sidomos po të ndodhej aty Felisiteja, sepse e kishte vënë re që nxënësit të tij i pëlqente shtëpia e mjekut.

— Djali im, — thoshte, — ka nisur të ketë ide, dhe besoj, më marrtë dreqi, se është dashuruar pas shërbyeses suaj!

Por një e metë më e rëndë, për të cilën e qortonte, ishte se dëgjonte vazhdimisht bisedat. Të dielën, për shembull, s’e nxirrje dot nga salloni, ku e kishte thirrur zonja Ome për të marrë fëmijët, që i zinte gjumi nëpër kolltuqe, duke tërhequr me kurriz mbulesat e basmës, tepër të gjera.

Në këto mbrëmje të farmacistit s’vinin shumë njerëz, sepse thashethemet dhe mendimet e tij politike i kishin larguar prej tij njëri pas tjetrit disa njerëz të nderuar. Nëpunësi nuk mungonte kurrë. Sapo dëgjonte zilen, vraponte përpara zonjës Bovari, i merrte shallin dhe i vendoste mënjanë, nën tryezën e farmacisë, pantoflat e trasha prej cohe që ajo i vishte mbi këpucë kur kishte borë.

Në fillim luanin disa duar tridhjetë e një; pastaj zoti Ome luante ekarte me Emën; Leon, pas saj, i jepte këshilla. Më këmbë, me duart mbi mbështetësen e karriges së saj, shikonte dhëmbët e krehrit që i kafshonin topuzin. Me çdo lëvizje që bënte për të hedhur letrat, fustani i ngrihej nga ana e djathtë. Nga flokët e mbledhur përpjetë zbriste mbi shpinën e saj një ngjyrë e murme, që, duke u zbehur gradualisht, humbiste pak nga pak në hije. Rroba e saj pastaj binte nga të dyja anët mbi ndenjëse, e fryrë, plot pala, dhe shtrihej deri përtokë. Kur Leon ndonjëherë ndiente shuallin e çizmes që i shkelte sipër, tërhiqej, sikur të kishte shkelur mbi dikë.

Kur mbaronte loja me letra, farmacisti dhe mjeku luanin domino, dhe Ema, duke ndërruar vend, mbështetej në tryezë duke shfletuar L’Illustration-in.² Kishte sjellë revistën e saj të modës. Leon ulej pranë saj; shikonin bashkë gravurat dhe prisnin njëri-tjetrin në fund të faqeve. Shpesh ajo i lutej t’i lexonte vargje; Leon i recitonte me një zë të zvarritur, që e shuante me kujdes te pjesët e dashurisë. Por zhurma e dominove e bezdiste; zoti Ome ishte i fortë në të, e mundte Sharlin me dopio-gjashta. Pastaj, kur mbaronin të treqind pikët, shtriheshin që të dy para vatrës dhe nuk vononte t’i zinte gjumi. Zjarri shuhej nën hi; çajniku ishte bosh; Leon ende lexonte. Ema e dëgjonte, duke rrotulluar pa mend abazhurin e llambës, ku në garzë ishin pikturuar pjero nëpër karroca dhe akrobate mbi litar me shkopinjtë e tyre të ekuilibrit. Leon ndalej, duke treguar me një gjest dëgjuesit e tij të fjetur, atëherë flisnin me zë të ulët, dhe biseda që bënin u dukej më e ëmbël, sepse s’e dëgjonte njeri.

Kështu u krijua mes tyre një lloj ortakërie, një shkëmbim i vazhdueshëm librash e romancash; zoti Bovari, pak xheloz, nuk habitej.

Për ditën e emrit mori një kokë të bukur frenologjike,³ të shënuar me numra deri te kraharori dhe të lyer blu. Ishte një vëmendje e nëpunësit. Kishte edhe shumë të tjera, deri sa i bënte porositë në Ruan; dhe, meqë libri i një romancieri e kishte bërë të modës manin për bimët e majme, Leon i blinte për Zonjën dhe i sillte mbi gjunjë në Dallëndyshe, duke shpuar gishtat në qimet e tyre të forta.

Ajo vuri të vendosnin pas dritares një raft të vogël me parmak për të mbajtur vazot. Edhe nëpunësi pati kopshtin e tij të varur; e shihnin njëri-tjetrin duke u kujdesur për lulet në dritare.

Mes dritareve të fshatit, ishte një që zihej edhe më shpesh; sepse të dielave, nga mëngjesi deri në natë, dhe çdo pasdite, po të ishte koha e kthjellët, shihje në dritaren e një papafingoje profilin e thatë të zotit Bine të përkulur mbi tornon e tij, gumëzhima monotone e së cilës dëgjohej deri në Luanin e Artë.

Një mbrëmje, duke u kthyer, Leon gjeti në dhomën e tij një qilim kadifeje e leshi me gjethe mbi sfond të çelët; thirri zonjën Ome, zotin Ome, Zhystenin, fëmijët, kuzhinieren, i foli edhe të zotit; të gjithë deshën ta njihnin këtë qilim; pse gruaja e mjekut i bënte nëpunësit bujari të tilla? Kjo u duk qesharake, dhe u mendua përfundimisht se ajo duhej të ishte e dashura e tij.

Ai e linte të besohej, aq shumë të fliste pa pushim për hijeshitë dhe mendjen e saj, sa një herë Bine iu përgjigj shumë vrazhdë:

— Ç’më duhet mua, kur s’jam i shoqërisë së saj!

Ai e torturonte veten për të gjetur mënyrën si t’i deklarohej; dhe, gjithmonë duke ngurruar mes frikës se mos i pëlqente dhe turpit që ishte kaq frikacak, qante nga dëshpërimi dhe dëshira. Pastaj merrte vendime të prera; shkruante letra që i griste, i caktonte vetes afate që i shtynte. Shpesh nisej, me qëllim që të guxonte gjithçka; por ky vendim e braktiste shumë shpejt para Emës, dhe kur Sharli, duke mbërritur, e ftonte të hipte në karrocën e tij për të shkuar bashkë te ndonjë i sëmurë rrethinave, ai pranonte menjëherë, përshëndeste Zonjën dhe ikte. I shoqi a nuk ishte diçka e saj?

Sa për Emën, ajo nuk e pyeti veten nëse e donte. Dashuria, besonte ajo, duhej të vinte befas, me shpërthime e me vetëtima të mëdha, — uragan i qiejve që bie mbi jetën, e përmbys, i shkul vullnetet si gjethe dhe e çon në humnerë gjithë zemrën. Ajo s’e dinte që mbi tarracat e shtëpive shiu bën liqene kur ulluqet janë zënë, dhe kështu do të kishte mbetur e qetë në sigurinë e saj, kur papritur zbuloi një të çarë në mur.

Shënime

1. Osmazoma: emër që kimistët e kohës i jepnin lëndës që i jep shijen dhe aromën lëngut të mishit. Fjala ishte bërë e modës te shkrimtarët e kuzhinës, dhe Ome e përdor për t’u dukur i ditur. ↩︎

2. L’Illustration: revistë javore pariziane me gravura, e themeluar më 1843, që sillte lajmet, modat dhe ngjarjet e botës. ↩︎

3. Frenologjia ishte një teori shumë e modës në atë kohë, sipas së cilës karakteri dhe aftësitë e njeriut mund të njiheshin nga forma e kafkës. Kokat frenologjike, prej allçie a porcelani, i kishin të shënuara me numra zonat e „prirjeve“. ↩︎