Pjesa e dytë — IX · Zonja Bovari

Kaluan gjashtë javë. Rodolfi nuk u kthye. Më në fund, një mbrëmje, u shfaq.

Të nesërmen e panairit i kishte thënë vetes:

— Të mos kthehemi aq shpejt, do të ishte gabim.

Dhe, në fund të javës, ishte nisur për gjah. Pas gjahut, kishte menduar se ishte tepër vonë, pastaj bëri këtë arsyetim:

— Por, nëse që ditën e parë më ka dashur, nga padurimi për të më parë sërish duhet të më dojë edhe më shumë. Të vazhdojmë, pra!

Dhe e kuptoi se llogaria i kishte dalë e saktë kur, duke hyrë në sallë, e pa Emën të zbehej.

Ishte vetëm. Po binte muzgu. Perdet e vogla prej muslini, përgjatë xhamave, e trashnin muzgun, dhe praruesja e barometrit, mbi të cilin binte një rreze dielli, hapte zjarre në pasqyrë, mes prerjeve të koralit.

Rodolfi mbeti më këmbë; dhe Ema mezi iu përgjigj fjalive të tij të para të mirësjelljes.

— Unë, — tha ai, — kam pasur punë. Kam qenë i sëmurë.

— Rëndë? — thirri ajo.

— E pra, — bëri Rodolfi duke u ulur pranë saj në një stol, — jo!… Është se s’kam dashur të kthehem.

— Pse?

— S’e merrni me mend?

E shikoi edhe një herë, por në një mënyrë aq të fortë, sa ajo uli kokën duke u skuqur. Ai vazhdoi:

— Ema…

— Zotëri! — bëri ajo, duke u larguar pak.

— Ah! e shihni, — ia ktheu ai me zë melankolik, — që kisha të drejtë të mos doja të kthehesha; sepse këtë emër, këtë emër që më mbush shpirtin dhe që më shpëtoi nga goja, ju ma ndaloni! Zonja Bovari!… Eh! të gjithë ju thërrasin kështu!… E pastaj, s’është emri juaj; është emri i një tjetri!

Përsëriti:

— I një tjetri!

Dhe fshehu fytyrën mes duarve.

— Po, ju mendoj vazhdimisht!… Kujtimi juaj më dëshpëron! Ah! më falni!… Po ju lë… Lamtumirë!… Do të shkoj larg…, aq larg, sa s’do të dëgjoni më të flitet për mua!… E megjithatë…, sot…, s’e di ç’forcë më shtyu prapë drejt jush! Sepse s’luftohet kundër qiellit, s’i reziston dot buzëqeshjes së engjëjve! E lë veten të të tërheqë ajo që është e bukur, e hijshme, e adhurueshme!

Ishte hera e parë që Ema i dëgjonte këto gjëra; dhe krenaria e saj, si dikush që çlodhet në një banjë me avull, shtrihej butë dhe e tëra në ngrohtësinë e kësaj gjuhe.

— Por, nëse s’kam ardhur, — vazhdoi ai, — nëse s’kam mundur t’ju shoh, ah! të paktën e kam soditur mirë atë që ju rrethon. Natën, çdo natë, ngrihesha, vija deri këtu, shikoja shtëpinë tuaj, çatinë që shkëlqente nën hënë, pemët e kopshtit që lëkundeshin para dritares suaj, dhe një llambë të vogël, një dritëz, që shkëlqente nëpër xhama, në errësirë. Ah! s’e dinit ju që aty, kaq afër e kaq larg, ishte një i mjerë i gjorë…

Ajo u kthye nga ai me një dënesë.

— Oh! jeni i mirë! — tha.

— Jo, ju dua, kaq është! S’dyshoni për këtë! Ma thoni; një fjalë! vetëm një fjalë!

Dhe Rodolfi, pa u ndier, e la veten të rrëshqiste nga stoli deri përtokë; por në kuzhinë u dëgjua zhurmë nallanesh, dhe dera e sallës, e vuri re, nuk ishte e mbyllur.

— Sa e mëshirshme do të ishit, — vazhdoi ai duke u ngritur, — po të më plotësonit një tekë!

Ishte të vizitonte shtëpinë e saj; donte ta njihte; dhe, meqë zonja Bovari s’pa ndonjë të keqe në këtë, po ngriheshin që të dy, kur hyri Sharli.

— Mirëdita, doktor, — i tha Rodolfi.

Mjeku, i lajkatuar nga ky titull i papritur, u derdh në servilizma, dhe tjetri përfitoi për të ardhur pak në vete.

— Zonja më fliste, — bëri ai pra, — për shëndetin e saj…

Sharli e ndërpreu: kishte në të vërtetë një mijë shqetësime; gruas po i ziheshin prapë frymët. Atëherë Rodolfi pyeti nëse kalërimi s’do t’i bënte mirë.

— Sigurisht! shumë mirë, përsosur!… Ja një ide! Duhet ta ndjekësh.

Dhe, kur ajo kundërshtoi se s’kishte kalë, zoti Rodolf i ofroi një; ajo nuk ia pranoi; ai s’nguli këmbë; pastaj, për të justifikuar vizitën, tregoi se karrocierit të tij, atij me gjakun, i merreshin ende mendtë.

— Do të kaloj andej, — tha Bovari.

— Jo, jo, do t’jua dërgoj unë; do të vijmë ne, do të jetë më e lehtë për ju.

— Ah! shumë mirë. Ju falënderoj.

Dhe, sapo mbetën vetëm:

— Pse s’i pranon propozimet e zotit Bulanzhe, që janë kaq të sjellshme?

Ajo mori një pamje të ngrysur, kërkoi një mijë shkaqe, dhe tha më në fund se kjo ndoshta do të dukej e çuditshme.

— Ah! s’më bëhet vonë fare! — tha Sharli duke u rrotulluar në një këmbë. — Shëndeti para së gjithash! Gabon!

— Eh! si do që të hipi në kalë, kur s’kam rroba kalërimi?

— Duhet të porosisësh një! — u përgjigj ai.

Rroba e kalërimit e bindi.

Kur kostumi qe gati, Sharli i shkroi zotit Bulanzhe se gruaja e tij ishte në dispozicionin e tij dhe se mbështeteshin te mirësia e tij.

Të nesërmen, në mesditë, Rodolfi mbërriti para derës së Sharlit me dy kuaj zotërie. Njëri kishte xhufka rozë në veshë dhe një shalë zonje prej lëkure dreri.

Rodolfi kishte veshur çizme të gjata e të buta, duke menduar se ajo pa dyshim s’kishte parë kurrë të tilla; në të vërtetë, Emës i pëlqeu shumë pamja e tij, kur ai u shfaq në sheshpushimin e shkallëve me frakun e tij të madh prej kadifeje dhe me pantallonat e bardha të thurura. Ajo ishte gati, e priste.

Zhysteni iku nga farmacia për ta parë, dhe edhe farmacisti e la punën. I jepte zotit Bulanzhe porosi:

— Një fatkeqësi ndodh kaq shpejt! Kini kujdes! Kuajt tuaj ndoshta janë të rrëmbyer!

Ajo dëgjoi zhurmë mbi kokë: ishte Felisiteja që trokiste në xhama për të argëtuar Bertën e vogël. Fëmija i dërgoi që larg një puthje; e ëma iu përgjigj me një shenjë me dorezën e kamxhikut.

— Shëtitje të mbarë! — thirri zoti Ome. — Kujdes, sidomos! kujdes!

Dhe tundi gazetën duke i parë tek largoheshin.

Sapo ndjeu tokën, kali i Emës u nis me galop. Rodolfi galoponte pranë saj. Herë-herë shkëmbenin ndonjë fjalë. Me fytyrën pak të ulur, me dorën lart dhe krahun e djathtë të shtrirë, ajo e linte veten në ritmin e lëvizjes që e përkundte mbi shalë.

Në fund të bregores, Rodolfi i lëshoi frerët; u nisën bashkë, me një të hedhur të vetme; pastaj, lart, befas, kuajt u ndalën, dhe velloja e saj e madhe blu ra.

Ishin ditët e para të tetorit. Mbi fushë kishte mjegull. Avuj zgjateshin në horizont, mes vijave të kodrave; dhe të tjerë, duke u shqyer, ngjiteshin lart, humbnin. Ndonjëherë, në një hapje të reve, nën një rreze dielli, shihje larg çatitë e Jonvilit, me kopshtet buzë ujit, oborret, muret dhe kambanoren e kishës. Ema i mbyllte përgjysmë qepallat për të njohur shtëpinë e saj, dhe kurrë ky fshat i varfër ku jetonte s’i ishte dukur kaq i vogël. Nga lartësia ku ndodheshin, gjithë lugina dukej si një liqen i pamasë i zbehtë, që avullonte në ajër. Tufat e pemëve, vende-vende, dilnin si shkëmbinj të zinj; dhe vijat e larta të plepave, që dilnin përmbi mjegull, dukeshin si brigje që i lëvizte era.

Anash, mbi lëndinë, mes pishave, një dritë e murme qarkullonte në atmosferën e vakët. Dheu, i kuqërremtë si pluhur duhani, i mbyste zhurmat e hapave; dhe me majat e patkonjve, duke ecur, kuajt shtynin para tyre boçet e rëna të pishave.

Rodolfi dhe Ema ndoqën kështu skajin e pyllit. Ajo kthehej herë pas here që t’i shmangej vështrimit të tij, dhe atëherë s’shihte veçse trungjet e pishave të rreshtuara, vargu i pandërprerë i të cilave i merrte pak mendtë. Kuajt shfrynin. Lëkura e shalëve kërciste.

Në çastin kur hynë në pyll, doli dielli.

— Zoti na mbron! — tha Rodolfi.

— Ashtu kujtoni? — bëri ajo.

— Përpara! përpara! — vazhdoi ai.

Kërciti gjuhën. Të dy kafshët vraponin.

Fiere të gjata, buzë rrugës, i kapeshin Emës në yzengji. Rodolfi, duke ecur, përkulej dhe ia hiqte sapo kapeshin. Herë të tjera, për të larguar degët, kalonte pranë saj, dhe Ema ndiente gjurin e tij që i prekte lehtë këmbën. Qielli ishte bërë blu. Gjethet s’lëviznin. Kishte hapësira të mëdha plot me shqopë krejt në lulëzim; dhe shtresa vjollcash alternoheshin me ngatërresën e pemëve, që ishin gri, të kuqërremta a të arta, sipas larmisë së gjethnajave. Shpesh dëgjoje nën shkurre të rrëshqiste një rrahje e lehtë krahësh, ose britmën e ngjirur e të ëmbël të korbave që fluturonin nëpër lisa.

Zbritën. Rodolfi i lidhi kuajt. Ajo ecte përpara, mbi myshk, mes gropave të rrotave.

Por fustani tepër i gjatë e pengonte, megjithëse e mbante të ngritur nga bishti, dhe Rodolfi, duke ecur pas saj, sodiste mes asaj cohe të zezë dhe çizmes së zezë delikatesën e çorapes së saj të bardhë, që i dukej si diçka nga lakuriqësia e saj.

Ajo u ndal.

— Jam e lodhur, — tha.

— Hajde, provoni edhe pak! — vazhdoi ai. — Guxim!

Pastaj, njëqind hapa më tutje, u ndal përsëri; dhe nëpër vellon e saj, që nga kapela prej burri i zbriste pjerrtas mbi ijë, i dallohej fytyra në një tejdukshmëri kaltëroshe, sikur të notonte nën valë të kaltra.

— Ku po shkojmë, pra?

Ai s’u përgjigj. Ajo merrte frymë me ndërprerje. Rodolfi hidhte sytë përreth dhe kafshonte mustaqen.

Arritën në një vend më të gjerë, ku ishin prerë ca drurë të rinj. U ulën mbi një trung peme të rrëzuar, dhe Rodolfi nisi t’i fliste për dashurinë e tij.

Në fillim s’e trembi me komplimente. Qe i qetë, serioz, melankolik.

Ema e dëgjonte me kokën ulur, duke lëvizur me majën e këmbës ashkla përtokë.

Por te kjo fjali:

— A s’janë tani fatet tona të përbashkëta?

— Eh, jo! — u përgjigj ajo. — E dini mirë. Është e pamundur.

U ngrit të ikte. Ai e kapi nga kyçi. Ajo u ndal. Pastaj, pasi e vështroi disa minuta me sy të dashuruar e krejt të lagur, tha me gjallëri:

— Ah! dëgjoni, të mos flasim më për këtë… Ku janë kuajt? Të kthehemi.

Ai bëri një gjest zemërimi e mërzie. Ajo përsëriti:

— Ku janë kuajt? ku janë kuajt?

Atëherë, duke buzëqeshur me një buzëqeshje të çuditshme e me bebëzën të ngulur, me dhëmbët të shtrënguar, ai përparoi duke hapur krahët. Ajo u tërhoq duke u dridhur. Belbëzonte:

— Oh! më trembni! më bëni keq! Të ikim.

— Meqë duhet, — vazhdoi ai duke ndërruar fytyrë.

Dhe u bë menjëherë sërish i respektueshëm, përkëdhelës, i ndrojtur. Ajo i dha krahun. U kthyen. Ai thoshte:

— Ç’patët, pra? Pse? S’kuptova! Gaboheni, pa dyshim? Jeni në shpirtin tim si një madonë mbi piedestal, në një vend të lartë, të fortë e të panjollë. Por kam nevojë për ju që të jetoj! Kam nevojë për sytë tuaj, për zërin tuaj, për mendimin tuaj. Jini mikja ime, motra ime, engjëlli im!

Dhe zgjaste krahun dhe ia rrethonte belin. Ajo përpiqej butë të çlirohej. Ai e mbante kështu, duke ecur.

Por dëgjuan të dy kuajt që hanin gjethet.

— Oh! edhe pak, — tha Rodolfi. — Të mos ikim! Rrini!

E tërhoqi më tej, rreth një pellgu të vogël, ku thjerrëzat e ujit bënin një gjelbërim mbi valë. Zambakë uji të vyshkur qëndronin pa lëvizur mes xunkthave. Në zhurmën e hapave të tyre mbi bar, bretkosat hidheshin për t’u fshehur.

— Gaboj, gaboj, — thoshte ajo. — Jam e çmendur që ju dëgjoj.

— Pse?… Ema! Ema!

— Oh! Rodolf!… — bëri ngadalë gruaja e re duke u përkulur mbi supin e tij.

Coha e fustanit i kapej pas kadifes së frakut. E përkuli prapa qafën e saj të bardhë, që i fryhej nga një psherëtimë; dhe, duke iu prerë fuqitë, e tëra në lot, me një drithërimë të gjatë dhe duke fshehur fytyrën, iu dorëzua.

Hijet e mbrëmjes po zbritnin; dielli horizontal, duke kaluar mes degëve, ia verbonte sytë. Aty-këtu, rreth e rrotull saj, në gjethe ose përtokë, dridheshin njolla drite, sikur kolibrat, duke fluturuar, t’i kishin shpërndarë pendët. Heshtja ishte kudo; diçka e ëmbël dukej se dilte nga pemët; ajo ndiente zemrën, rrahjet e së cilës rifillonin, dhe gjakun që i qarkullonte në mish si një lumë qumështi. Atëherë dëgjoi shumë larg, përtej pyllit, mbi kodrat e tjera, një britmë të turbullt e të zgjatur, një zë që zvarritej, dhe e dëgjonte në heshtje, teksa përzihej si një muzikë me dridhjet e fundit të nervave të saj të tronditur. Rodolfi, me puro në dhëmbë, arnonte me thikën e tij të vogël njërin nga dy frerët e këputur.

U kthyen në Jonvil, nëpër po atë rrugë. Panë sërish mbi baltë gjurmët e kuajve të tyre, krah për krah, dhe po ato shkurre, po ata gurë në bar. Asgjë përreth tyre s’kishte ndryshuar; e megjithatë për të kishte ndodhur diçka më e madhe sesa sikur të ishin zhvendosur malet. Rodolfi, herë pas here, përkulej dhe ia merrte dorën për t’ia puthur.

Ishte e mrekullueshme mbi kalë! E drejtë, me belin e hollë, me gjurin të përkulur mbi jelen e kafshës dhe pak e skuqur nga ajri i hapët, në të kuqen e mbrëmjes.

Kur hyri në Jonvil, e bëri kalin të kërcente mbi kalldrëm. E shikonin nga dritaret.

I shoqi, në darkë, i gjeti pamje të mirë; por ajo bëri sikur s’e dëgjoi kur ai e pyeti për shëtitjen; dhe rrinte me bërryl në buzë të pjatës, mes dy qirinjve që digjeshin.

— Ema! — tha ai.

— Ç’ka?

— E pra, këtë pasdite kalova te zoti Aleksandër; ka një pelë të re të vjetër ende shumë të bukur, pak e vrarë në gjunjë vetëm, që do ta merrnim, jam i sigurt, për rreth njëqind ekju…

Shtoi:

— Madje, duke menduar se do të të pëlqente, e mbajta…, e bleva… Bëra mirë? Ma thuaj pra.

Ajo tundi kokën në shenjë pëlqimi; pastaj, pas një çerek ore:

— Del sonte? — pyeti.

— Po. Pse?

— Oh! asgjë, asgjë, i dashur.

Dhe, sapo shpëtoi nga Sharli, u ngjit e u mbyll në dhomë.

Në fillim ishte si një marramendje; shihte pemët, rrugët, hendeqet, Rodolfin, dhe ndiente ende shtrëngimin e krahëve të tij, ndërsa gjethnaja dridhej dhe xunkthat fishkëllenin.

Por, kur e pa veten në pasqyrë, u habit me fytyrën e saj. Kurrë s’i kishte pasur sytë kaq të mëdhenj, kaq të zinj, as me një thellësi të tillë. Diçka e hollë e përhapur mbi qenien e saj e shndërronte.

Përsëriste me vete: „Kam një dashnor! një dashnor!“, duke e shijuar këtë mendim si atë të një pubertetit tjetër që do t’i kishte ardhur. Do t’i kishte më në fund, pra, ato gëzime të dashurisë, atë ethe lumturie për të cilën kishte humbur shpresën. Po hynte në diçka të mrekullueshme ku gjithçka do të ishte pasion, ekstazë, delir; një pafundësi kaltëroshe e rrethonte, majat e ndjenjës vezullonin nën mendimin e saj, dhe jeta e zakonshme dukej vetëm larg, poshtë fare, në hije, mes hapësirave të këtyre lartësive.

Atëherë iu kujtuan heroinat e librave që kishte lexuar, dhe legjioni lirik i këtyre grave të pabesa nisi të këndonte në kujtesën e saj me zëra motrash që e magjepsnin. Ajo vetë po bëhej si një pjesë e vërtetë e këtyre fantazive dhe realizonte ëndërrimin e gjatë të rinisë së saj, duke e parë veten në atë tip të dashuruare që e kishte pasur aq shumë zili. Veç kësaj, Ema ndiente një kënaqësi hakmarrjeje. A s’kishte vuajtur mjaft! Por tani triumfonte, dhe dashuria, e mbajtur aq gjatë, shpërthente e tëra me valë gazmore. E shijonte pa pendim, pa shqetësim, pa trazim.

Dita e nesërme kaloi në një ëmbëlsi të re. I bënë njëri-tjetrit betime. Ajo i tregoi trishtimet e saj. Rodolfi e ndërpriste me puthje; dhe ajo i kërkonte, duke e soditur me qepalla gjysmë të mbyllura, ta thërriste prapë me emër e të përsëriste se e donte. Ishte në pyll, si një ditë më parë, nën një kasolle nallanbërësish. Muret e saj ishin prej kashte dhe çatia zbriste aq poshtë, sa duhej të rrije i kërrusur. Ishin ulur pranë njëri-tjetrit, mbi një shtrat me gjethe të thata.

Që atë ditë, i shkruanin njëri-tjetrit rregullisht çdo mbrëmje. Ema e çonte letrën e saj në fund të kopshtit, pranë lumit, në një të çarë të murit të tarracës. Rodolfi vinte e merrte dhe vinte aty një tjetër, që ajo gjithmonë e qortonte se ishte tepër e shkurtër.

Një mëngjes, kur Sharli kishte dalë para agimit, e zuri teka ta shihte Rodolfin menjëherë. Mund të arrije shpejt në La Yshet, të rrije një orë dhe të ktheheshe në Jonvil ndërsa të gjithë do të flinin ende. Ky mendim e bëri t’i merrej fryma nga dëshira, dhe shpejt u gjend në mes të livadhit, ku ecte me hapa të shpejtë, pa parë pas.

Dita po zbardhte. Ema e njohu që larg shtëpinë e dashnorit, flugerët me bisht dallëndysheje të së cilës vizatoheshin të zinj mbi agimin e zbehtë.

Pas oborrit të fermës, ishte një ndërtesë që duhej të ishte kështjella. Hyri aty, sikur muret, kur iu afrua, të ishin hapur vetë. Një shkallë e madhe e drejtë ngjitej drejt një korridori. Ema rrotulloi dorezën e një dere, dhe befas, në fund të dhomës, pa një burrë që flinte. Ishte Rodolfi. Lëshoi një britmë.

— Ja ku je! ja ku je! — përsëriste ai. — Si bëre që erdhe?… Ah! fustani yt është i lagur!

— Të dua! — u përgjigj ajo, duke i hedhur krahët rreth qafës.

Meqë ky guxim i parë i doli mbarë, tani, sa herë që Sharli dilte herët, Ema vishej shpejt dhe zbriste me hapa ujku shkallët që të çonin buzë ujit.

Por, kur dërrasa e lopëve ishte e ngritur, duhej të ndiqje muret që shkonin përgjatë lumit; bregu ishte i rrëshqitshëm; ajo kapej me dorë, që të mos binte, pas tufave të shebojave të vyshkura. Pastaj merrte nëpër ara të lëruara, ku zhytej, pengohej dhe i ngatërronte çizmet e holla. Shamia e lidhur në kokë i valëvitej në erë nëpër kullota; kishte frikë nga qetë, nisej me vrap; mbërrinte pa frymë, me faqe rozë, duke nxjerrë nga gjithë qenia e saj një aromë të freskët lëngu bimësh, gjelbërimi dhe ajri të hapët. Rodolfi, në atë orë, flinte ende. Ishte si një mëngjes pranvere që i hynte në dhomë.

Perdet e verdha, përgjatë dritareve, linin të kalonte butë një dritë e rëndë e verdhë. Ema shkonte duke prekur rrotull, duke mbyllur e hapur sytë, ndërsa pikat e vesës të varura në flokët e saj të lëmuar i bënin si një aureolë topazësh rreth fytyrës. Rodolfi, duke qeshur, e tërhiqte pranë vetes dhe e merrte në zemër.

Pastaj ajo shqyrtonte dhomën, hapte sirtarët e mobiljeve, krihej me krehrin e tij dhe shikohej në pasqyrën e rruajtjes. Shpesh, madje, vinte mes dhëmbëve bishtin e një llulle të madhe që ishte mbi komodinë, mes limonëve e copave të sheqerit, pranë një broke me ujë.

U duhej një çerek ore e mirë për t’u ndarë. Atëherë Ema qante; do të kishte dashur të mos e linte kurrë Rodolfin. Diçka më e fortë se ajo e shtynte drejt tij, aq sa një ditë, kur e pa të vinte papritur, ai e vrenjti fytyrën si dikush i mërzitur.

— Ç’ke? — tha ajo. — Vuan? Fol!

Më në fund ai tha, me pamje serioze, se vizitat e saj po bëheshin të pamatura dhe se ajo po e komprometonte veten.