Kapitulli I · Lartësitë e stuhishme

1801 — Sapo jam kthyer nga një vizitë te pronari i shtëpisë sime, i vetmi fqinj që do të më bezdisë. Ky është, pa dyshim, një vend i bukur! Në gjithë Anglinë, s’besoj se do të mund të kisha gjetur një vend kaq krejtësisht larg zhurmës së shoqërisë. Një parajsë e vërtetë për mizantropin; dhe zoti Hithklif e unë jemi një çift aq i përshtatshëm për ta ndarë mes nesh këtë shkreti. Njeri i shkëlqyer! S’e merrte me mend sa m’u ngroh zemra për të, kur pashë sytë e tij të zinj të tërhiqeshin aq me dyshim nën vetulla, ndërsa i afrohesha me kalë, dhe kur gishtat e tij u strukën, me një vendosmëri xheloze, edhe më thellë në jelek, ndërsa i thoja emrin tim.

— Zoti Hithklif? — thashë.

Përgjigjja qe një tundje koke.

— Zoti Lokvud, qiramarrësi juaj i ri, zotëri. Kam nderin t’ju bëj vizitë sa më shpejt pas mbërritjes sime, për t’ju shprehur shpresën se nuk ju kam shqetësuar me këmbënguljen time për të marrë me qira Thrashkros Grejnxhin:¹ dje dëgjova se paskeni pasur ndonjë mendim…

— Thrashkros Grejnxhi është imi, zotëri, — më ndërpreu ai, duke u rrudhur. — Nuk do ta lejoja askënd të më shqetësonte, po ta kisha në dorë ta pengoja — hyni!

Ai „hyni“ u shqiptua me dhëmbë të shtrënguar dhe shprehte ndjenjën „Shko në djall!“; madje as porta, mbi të cilën qe mbështetur, s’bëri asnjë lëvizje në pajtim me fjalët; dhe besoj se pikërisht kjo rrethanë më shtyu ta pranoja ftesën: më zgjoi interes një njeri që dukej edhe më i mbyllur se unë, deri në tepri.

Kur pa që gjoksi i kalit tim po e shtynte kanatin pa të keq, e nxori më në fund dorën për ta zbërthyer zinxhirin, pastaj më priu i vrenjtur nëpër shtegun e shtruar, duke thirrur, kur hymë në oborr:

— Jozef, merre kalin e zotit Lokvud; dhe sill pak verë.

— Ja, pra, gjithë shërbëtorët e shtëpisë, me sa duket, — qe mendimi që më lindi nga ky urdhër i dyfishtë. — S’është çudi që bari mbin nëpër plloça dhe që gjedhët janë të vetmit që i krasitin gardhet.

Jozefi ishte një burrë i moshuar, jo, një plak, ndoshta shumë plak, ndonëse i shëndetshëm e i fortë si dell.

— Zoti na ndihmoftë! — foli ai me vete, me një zë të ulët pakënaqësie gërnjare, ndërsa më merrte kalin; dhe ndërkohë më shikonte në fytyrë aq i vrenjtur, sa me mëshirë mendova se duhej të kishte nevojë për ndihmën hyjnore që ta tretë drekën, dhe se thirrja e tij e devotshme s’kishte të bënte fare me ardhjen time të papritur.

Lartësitë e Stuhishme quhet banesa e zotit Hithklif. „E stuhishme“,² një mbiemër krahinor kuptimplotë, që përshkruan trazimin e ajrit të cilit i ekspozohet vendi i saj kur bën kohë e keqe. Ajër të pastër e të freskët duhet të kenë atje lart, vërtet, në çdo kohë: fuqinë e erës së veriut që fryn mbi kreshtë mund ta marrësh me mend nga pjerrësia e tepruar e disa bredhave të rrëgjuar në fund të shtëpisë, dhe nga një rresht ferrash të thata që i shtrijnë degët të gjitha në një anë, sikur t’i lypnin lëmoshë diellit. Për fat, arkitekti pati largpamësinë ta ndërtonte të fortë: dritaret e ngushta janë futur thellë në mur, dhe qoshet i mbrojnë gurë të mëdhenj që dalin përjashta.

Para se ta kaloja pragun, u ndala për të admiruar një sasi gdhendjesh groteske, të derdhura bujarisht mbi ballinë, e sidomos rreth derës kryesore, mbi të cilën, mes një rrëmuje grifonësh³ që po shkërmoqeshin dhe djemsh të vegjël pa turp, dallova datën „1500“ dhe emrin „Hereton Ernshou“. Do të kisha bërë ndonjë vërejtje dhe do t’i kisha kërkuar të zotit të vrenjtur një histori të shkurtër të vendit, por qëndrimi i tij te dera dukej se kërkonte që ose të hyja shpejt, ose të ikja fare, dhe unë s’kisha ndonjë dëshirë t’ia shtoja padurimin para se ta shihja penetralium-in.⁴

Një hap na çoi drejt e në dhomën e ndenjjes së familjes, pa ndonjë paradhomë a korridor: këtu e quajnë, para së gjithash, „shtëpia“.⁵ Zakonisht ajo përfshin kuzhinën dhe sallonin, por besoj se te Lartësitë e Stuhishme kuzhina është detyruar të tërhiqet krejt në një pjesë tjetër të ndërtesës: të paktën dallova, diku thellë brenda, një llomotitje gjuhësh dhe një zhurmë enësh kuzhine; dhe nuk vura re asnjë shenjë pjekjeje, zierjeje a gatimi buke rreth oxhakut të stërmadh, as ndonjë shkëlqim tenxheresh bakri e kullesësh prej teneqeje nëpër mure. Njëri skaj i dhomës, në të vërtetë, e kthente me shkëlqim dritën dhe nxehtësinë nga radhë të tëra pjatash të mëdha kallaji, të ndërthurura me ibrikë e kupa argjendi, që ngriheshin rresht pas rreshti në një raft të gjerë enësh prej lisi, deri në çati. Kjo e fundit s’kishte pasur kurrë tavan: gjithë anatomia e saj i shfaqej e zhveshur syrit kureshtar, veç atje ku e fshihnin një kornizë druri e ngarkuar me kuleçë tërshëre dhe tufa kofshësh lope e dashi dhe proshutash. Mbi oxhak ishin disa pushkë të vjetra me pamje të keqe dhe një palë pistoleta kalorësie, dhe, për zbukurim, tri kuti të lyera me ngjyra të ndezura, të radhitura mbi parvazin e tij. Dyshemeja ishte prej guri të bardhë e të lëmuar; karriget, ndërtime primitive me mbështetëse të lartë, të lyera në të gjelbër; një a dy të zeza e të rënda fshiheshin në hije. Në një hark, nën raftin e enëve, prehej një kuçkë e madhe zagari, ngjyrë mëlçie, e rrethuar nga një tufë këlyshësh që kuisnin; dhe qen të tjerë rrinin nëpër kthina të tjera.

Dhoma dhe orenditë s’do të kishin pasur asgjë të jashtëzakonshme, po t’i përkisnin një fermeri të thjeshtë të veriut, me fytyrë kokëfortë e me gjymtyrë të fuqishme, që i duken edhe më mirë me pantallona deri te gjuri dhe me dollakë. Një njeri të tillë, ulur në kolltukun e tij, me kupën e birrës që i shkumon mbi tryezën e rrumbullakët përpara, mund ta shohësh kudo në një rreth pesë a gjashtë miljesh nëpër këto kodra, po të shkosh në kohën e duhur, pas drekës. Por zoti Hithklif bën një kontrast të veçantë me banesën dhe me mënyrën e tij të jetesës. Nga pamja është një cigan zeshkan; nga veshja dhe sjellja, një zotëri, domethënë aq zotëri sa edhe shumë pronarë tokash në fshat: paksa i shkujdesur, ndoshta, por shkujdesja nuk i rri keq, sepse ka trup të drejtë e të pashëm; dhe mjaft i vrenjtur. Ndoshta disa njerëz mund të dyshojnë se ka njëfarë krenarie prej njeriu pa edukatë; unë kam brenda vetes një tel që i përgjigjet dhe që më thotë se nuk është aspak kështu: e di nga instinkti se rezerva e tij buron nga një neveri ndaj shfaqjeve të bujshme të ndjenjave, ndaj dëshmive të përzemërsisë së ndërsjellë. Ai do të dojë e do të urrejë njësoj fshehtas, dhe do ta quajë njëfarë paturpësie që ta duan a ta urrejnë në këmbim. Jo, po nxitohem shumë: po ia fal tepër bujarisht cilësitë e mia. Zoti Hithklif mund të ketë arsye krejt të tjera nga ato që më shtyjnë mua për ta mbajtur dorën mënjanë kur ndesh dikë që do të donte ta njihte. Le të shpresoj që natyra ime është pothuajse e veçantë: e dashura nënë thoshte se s’do ta kisha kurrë një shtëpi të ngrohtë, dhe vetëm verën e kaluar dëshmova se s’e meritoja aspak.

Ndërsa po gëzoja një muaj mot të mirë buzë detit, rashë në shoqërinë e një qenieje tejet magjepsëse, një perëndeshë e vërtetë në sytë e mi, për sa kohë që ajo nuk më vinte re. Unë „s’e tregova kurrë dashurinë“⁶ me gojë; megjithatë, po të kenë gjuhë vështrimet, edhe budallai më i madh do ta kishte marrë vesh se isha dashuruar deri në grykë: më në fund ajo më kuptoi dhe m’u përgjigj me një vështrim, vështrimin më të ëmbël që mund të përfytyrohet; dhe unë ç’bëra? E rrëfej me turp: u mblodha akull në vetvete, si kërmilli; me çdo vështrim tërhiqesha më i ftohtë e më larg; derisa më në fund e shkreta e pafajshme nisi të dyshonte në shqisat e veta dhe, e mbytur nga sikleti për gabimin që kujtonte se kishte bërë, e bindi mamanë e saj të mblidhnin plaçkat e të iknin.

Me këtë kthesë të çuditshme të natyrës sime kam fituar emrin e njeriut që qëllimisht s’ka zemër; sa pa të drejtë, vetëm unë mund ta di.

U ula në skajin e vatrës, përballë atij ku po shkonte pronari im, dhe e mbusha një çast heshtjeje duke u përpjekur të përkëdhelja nënën qenore, e cila e kishte lënë çerdhen dhe po më afrohej tinëz, si ujk, nga pas këmbëve, me buzën të përdredhur e me dhëmbët e bardhë që i lëngonin për një kafshatë.

Përkëdhelja ime shkaktoi një hungërimë të gjatë nga fyti.

— Më mirë lëreni qenin rehat, — hungëroi zoti Hithklif në unison me të, duke i ndalur shfaqjet më të egra me një shkelm. — S’është mësuar të llastohet; s’e mbajmë për përkëdhelje.

Pastaj shkoi me hapa të mëdhenj te një derë anësore dhe thirri sërish:

— Jozef!

Jozefi mërmëriti diçka të paqartë thellë në qilar, por s’dha asnjë shenjë se do të ngjitej; kështu që i zoti zbriti te ai dhe më la vis-à-vis⁷ me kuçkën e egër dhe me një palë qensh stani të vrazhdë e leshtorë, që ruanin bashkë me të, me xhelozi, çdo lëvizje timen.

Meqë s’kisha dëshirë të njihesha me dhëmbët e tyre, ndenja pa lëvizur; por, duke menduar se mezi do t’i kuptonin fyerjet e heshtura, fatkeqësisht u dhashë pas të bërit me sy e të ngërdheshurit me të tre, dhe njëra nga shprehjet e fytyrës sime e acaroi aq shumë zonjën, sa papritur u tërbua dhe m’u hodh mbi gjunjë. E flaka tutje dhe nxitova ta vija tryezën mes nesh. Kjo sjellje e ngriti në këmbë gjithë zgjoin. Gjysmë duzine djajsh katërkëmbësh, me madhësi e mosha të ndryshme, dolën nga strofkat e fshehta drejt qendrës së përbashkët. Ndjeva se thembrat dhe cepat e setrës ishin shënjestrat e veçanta të sulmit; dhe, duke i zmbrapsur luftëtarët më të mëdhenj sa më mirë që mundja me shufrën e zjarrit, u detyrova të kërkoja me zë të lartë ndihmë nga dikush i shtëpisë për ta rivendosur paqen.

Zoti Hithklif dhe shërbëtori i tij i ngjitën shkallët e qilarit me një gjakftohtësi që të nxirrte nga mendtë. S’besoj se lëvizën as edhe një sekondë më shpejt se zakonisht, ndonëse vatra ishte bërë një stuhi e vërtetë kafshimesh e kuisjesh.

Për fat, një banore e kuzhinës u tregua më e shpejtë: një grua e fuqishme, me fustanin të përveshur, me krahë të zhveshur e me faqe të skuqura nga zjarri, u turr në mes tonë duke tundur një tigan; dhe e përdori atë armë, bashkë me gjuhën, me aq sukses, sa stuhia u qetësua si me magji; dhe kur i zoti hyri në skenë kishte mbetur vetëm ajo, duke gulçuar si deti pas një ere të fortë.

— Ç’dreqin ka ndodhur? — pyeti ai, duke më shikuar në një mënyrë që mezi e duroja pas kësaj pritjeje aq të pamikpritshme.

— Ç’dreqin, vërtet! — mërmërita unë. — As tufa e derrave të djallosur⁸ s’mund të kishte shpirtra më të këqij brenda se këto kafshë tuajat, zotëri. Njësoj do të ishte sikur ta linit një të huaj me një pjellë tigrash!

— Nuk i ngacmojnë njerëzit që s’prekin gjë, — vërejti ai, duke e vënë shishen para meje dhe duke e kthyer tryezën në vend. — Qentë bëjnë mirë që rrinë syhapur. Merrni një gotë verë?

— Jo, faleminderit.

— S’ju kanë kafshuar, apo jo?

— Po të më kishin kafshuar, do t’ia kisha vënë vulën time kafshuesit.

Fytyra e Hithklifit u zbut në një ngërdheshje.

— Hajde, hajde, — tha ai, — jeni i turbulluar, zoti Lokvud. Ja, merrni pak verë. Mysafirët janë aq tepër të rrallë në këtë shtëpi, sa unë dhe qentë e mi, jam gati ta pranoj, mezi dimë si t’i presim. Për shëndetin tuaj, zotëri!

U përkula dhe ia ktheva dollinë; po filloja ta kuptoja se do të ishte marrëzi të rrija i nxirë për sjelljen e keqe të një tufe qensh bastardë; veç kësaj, s’kisha qejf t’i jepja atij njeriu edhe më shumë zbavitje në kurriz timin, meqë humori i tij kishte marrë atë drejtim.

Ai — i shtyrë ndoshta nga arsyetimi i matur se ishte marrëzi të fyente një qiramarrës të mirë — e lëshoi pak stilin e tij lakonik, që i hante përemrat dhe foljet ndihmëse, dhe nisi, për atë që kujtonte se do të më interesonte, një bisedë mbi përparësitë dhe të metat e vendit ku isha tërhequr tani.

E gjeta shumë të zgjuar në temat që prekëm; dhe, para se të kthehesha në shtëpi, mora aq zemër sa i propozova vetë një vizitë tjetër, nesër.

Dukej qartë se nuk donte që ndërhyrja ime të përsëritej. Do të shkoj, sidoqoftë. Është për t’u çuditur sa i shoqërueshëm ndihem në krahasim me të.

Shënime

1. Thrashkros Grejnxh: në origjinal Thrushcross Grange. Grange quhej në Angli një shtëpi zotërie në fshat, me tokat dhe ndërtesat e fermës përreth. ↩︎

2. Në origjinal wuthering, fjalë krahinore e veriut të Anglisë për erën që fryn fort e me ulërimë. Shtëpia, si edhe romani, quhet në origjinal Wuthering Heights. ↩︎

3. Grifon: kafshë përrallore me trup luani dhe me kokë e krahë shqiponje, e shpeshtë në zbukurimet e ndërtesave të vjetra. ↩︎

4. Penetralium: nga latinishtja penetralia, pjesa më e brendshme e një tempulli a e një shtëpie. ↩︎

5. Në fermat e veriut të Anglisë, the house („shtëpia“) quhej dhoma kryesore, ku familja hante dhe rrinte pranë zjarrit. ↩︎

6. „S’e tregova kurrë dashurinë“: Lokvudi përshtat një varg nga Nata e dymbëdhjetë e Shekspirit (akti II, skena 4), „She never told her love“ („Ajo s’e tregoi kurrë dashurinë e saj“). ↩︎

7. Vis-à-vis (frëngj.): ballë për ballë. ↩︎

8. Derrat e djallosur: sipas Ungjillit (Marku 5:1–13), Jezusi i dëboi demonët nga një njeri dhe i lejoi të hynin te një tufë derrash, që u turr nga një shpat në det. ↩︎