Kapitulli XXXIV · Lartësitë e stuhishme

Për disa ditë pas asaj mbrëmjeje, zoti Hithklif shmangej të takohej me ne gjatë vakteve; megjithatë s’pranonte zyrtarisht t’i përjashtonte Heretonin e Ketin. E kishte inat t’u nënshtrohej kaq plotësisht ndjenjave të veta, dhe parapëlqente më mirë të mungonte vetë; dhe të hante një herë në njëzet e katër orë dukej se i mjaftonte për t’u mbajtur.

Një natë, pasi njerëzit e shtëpisë kishin shkuar të flinin, e dëgjova të zbriste poshtë e të dilte nga dera e përparme: s’e dëgjova të hynte sërish, dhe në mëngjes pashë se ishte ende jashtë.

Ishim atëherë në prill: moti ishte i ëmbël e i ngrohtë, bari aq i gjelbër sa mund ta bënin shirat e dielli, dhe dy mollët xhuxhe pranë murit të jugut kishin lulëzuar krejt.

Pas mëngjesit, Katerina ngulmoi të sillja një karrige e të ulesha me punën time nën bredhat në fund të shtëpisë; dhe e joshi Heretonin, që ishte shëruar krejt nga aksidenti, t’ia gërmonte e t’ia rregullonte kopshtin e saj të vogël, që ishte shpërngulur në atë qoshe nën ndikimin e ankimeve të Jozefit.

Po kënaqesha rehat me aromën e pranverës përreth dhe me kaltërsinë e bukur e të butë sipër, kur zonja ime e re, që kishte vrapuar poshtë afër portës për të marrë ca rrënjë lulesh pranvere për një buzë lulishteje, u kthye vetëm gjysmë e ngarkuar dhe na njoftoi se zoti Hithklif po hynte.

— Dhe më foli, — shtoi ajo me fytyrë të hutuar.

— Ç’të tha? — pyeti Heretoni.

— Më tha të ikja sa më shpejt që të mundja, — u përgjigj ajo. — Por dukej aq ndryshe nga pamja e tij e zakonshme, sa u ndala një çast ta vështroja.

— Si? — pyeti ai.

— Pse, gati i ndritur e i gëzuar. Jo, gati asgjë: shumë i ngazëllyer, i egër dhe i gëzuar! — u përgjigj ajo.

— Endja natën e zbavit, pra, — vërejta unë, duke bërë sikur s’e çaja kokën. Në të vërtetë, isha po aq e habitur sa ajo; dhe, e etur të sigurohesha për të vërtetën e fjalëve të saj (sepse ta shihje të zotin të dukej i gëzuar s’ishte pamje e përditshme), gjeta një shkak për të hyrë.

Hithklifi qëndronte te dera e hapur: ishte i zbehtë dhe dridhej; e megjithatë, me siguri, kishte në sy një shkëlqim të çuditshëm gëzimi, që ia ndryshonte pamjen e gjithë fytyrës.

— Do të hani mëngjes? — i thashë. — Duhet të jeni i uritur, që jeni endur gjithë natën!

Doja të zbuloja ku kishte qenë; por s’doja ta pyesja drejtpërdrejt.

— Jo, s’jam i uritur, — m’u përgjigj ai, duke e kthyer kokën mënjanë e duke folur disi me përbuzje, sikur ta merrte me mend se po përpiqesha ta gjeja shkakun e humorit të tij të mirë.

U ndjeva e hutuar: s’e dija nëse s’ishte rasti i duhur për t’i dhënë pak këshillë.

— S’më duket e drejtë të endeni jashtë, — vërejta unë, — në vend që të jeni në shtrat: s’është me mend, gjithsesi, në këtë stinë të lagësht. Guxoj të them se do të zini ndonjë të ftohur të rëndë a ndonjë ethe: diçka keni edhe tani!

— Asgjë që s’mund ta duroj, — m’u përgjigj ai, — dhe me kënaqësinë më të madhe, mjaft që të më lësh rehat. Hyr brenda e mos më mërzit.

Iu binda; dhe, duke kaluar, vura re se merrte frymë shpejt si mace.

„Po!“ mendova me vete. „Do të kemi një sëmundje. S’e marr dot me mend ç’ka bërë!“

Atë mesditë, u ul me ne për drekë dhe mori nga duart e mia një pjatë të mbushur plot, sikur të kishte ndër mend ta shpaguante agjërimin e mëparshëm.

— S’kam as të ftohur, as ethe, Neli, — vërejti ai, duke aluduar për fjalët e mia të mëngjesit. — Dhe jam gati t’ia bëj nderin ushqimit që më jep.

Mori thikën e pirunin dhe ishte gati të niste të hante, kur dëshira dukej se iu shua papritur. I vuri mbi tryezë, vështroi me zjarr drejt dritares, pastaj u ngrit e doli.

E pamë që ecte tutje-tëhu nëpër kopsht, ndërsa ne e mbaronim vaktin; dhe Ernshou tha se do të shkonte ta pyeste pse s’donte të hante drekë: mendonte se e kishim hidhëruar në ndonjë mënyrë.

— Hë, po vjen? — thirri Katerina, kur u kthye kushëriri i saj.

— Jo, — u përgjigj ai, — por s’është i zemëruar: dukej shumë i kënaqur vërtet; vetëm se e bëra të paduruar duke i folur dy herë; dhe pastaj më tha të vija te ju: u çudit si mund të doja shoqërinë e dikujt tjetër.

Ia vura pjatën të ngrohej pranë zjarrit; dhe pas një a dy orësh ai hyri sërish, kur dhoma ishte bosh, aspak më i qetë: e njëjta pamje gëzimi e panatyrshme (ishte e panatyrshme) nën vetullat e zeza; e njëjta ngjyrë pa gjak; dhe dhëmbët që i dukeshin herë pas here në njëfarë buzëqeshjeje; trupi që i dridhej, jo siç dridhet njeriu nga i ftohti a nga dobësia, por siç vibron një tel i tendosur fort: më shumë një drithërimë e fortë sesa dridhje.

Do ta pyes ç’ka, mendova; ose kush tjetër do ta pyeste? Dhe thirra:

— Mos keni dëgjuar ndonjë lajm të mirë, zoti Hithklif? Dukeni jashtëzakonisht i gjallëruar.

— Nga të më vijë mua lajm i mirë? — tha ai. — Jam i gjallëruar nga uria; dhe, me sa duket, s’duhet të ha.

— Dreka juaj është këtu, — ia ktheva. — Pse s’e hani?

— S’e dua tani, — mërmëriti ai me ngut. — Do të pres gjer në darkë. Dhe, Neli, një herë e mirë, të lutem t’i paralajmërosh Heretonin dhe tjetrën të rrinë larg meje. S’dua të më shqetësojë askush: dua ta kem këtë vend për vete.

— Ka ndonjë arsye të re për këtë dëbim? — pyeta unë. — Më thoni pse jeni kaq i çuditshëm, zoti Hithklif. Ku ishit mbrëmë? Nuk e bëj pyetjen nga kureshtja e kotë, por…

— E bën pyetjen nga një kureshtje shumë e kotë, — më ndërpreu ai, duke qeshur. — E megjithatë, do të të përgjigjem. Mbrëmë isha në pragun e ferrit. Sot e kam parajsën time para syve: i kam sytë mbi të; mezi tri këmbë më ndajnë prej saj! E tani më mirë ik. S’do të shohësh as s’do të dëgjosh asgjë që të të trembë, po të mos fusësh hundët.

Pasi e fshiva vatrën dhe e pastrova tryezën, ika më e hutuar se kurrë.

Atë pasdite ai s’doli më nga shtëpia, dhe askush s’i ndërhyri në vetmi, gjersa në orën tetë e pashë të arsyeshme, ndonëse s’më kishte thirrur, t’i çoja një qiri dhe darkën.

Ishte mbështetur pas parvazit të një dritareje të hapur, por s’shikonte jashtë: fytyrën e kishte kthyer nga errësira e brendshme. Zjarri ishte shuar e ishte bërë hi; dhoma ishte mbushur me ajrin e lagësht e të butë të mbrëmjes me re, dhe ishte aq e qetë, sa dallohej jo vetëm murmurima e përroit poshtë nga Gimertoni, por edhe valëzimet e gurgullimat e tij mbi guralecë a nëpër gurët e mëdhenj që s’i mbulonte dot.

Lëshova një thirrje pakënaqësie kur pashë vatrën e zymtë, dhe nisa t’i mbyllja dritaret njërën pas tjetrës, gjersa arrita te e tija.

— Ta mbyll këtë? — e pyeta, që ta zgjoja, sepse s’donte të lëvizte.

Drita i shkrepi mbi tipare ndërsa flisja. Oh, zoti Lokvud, s’mund ta shpreh sa u tremba tmerrësisht nga ajo pamje e çastit! Ata sy të thellë e të zinj! Ajo buzëqeshje dhe ajo zbehtësi e tmerrshme! M’u duk se s’ishte zoti Hithklif, por një shpirt i keq; dhe, nga tmerri, e lashë qiriun të përkulej drejt murit, dhe ai më la në errësirë.

— Po, mbylle, — m’u përgjigj ai me zërin e tij të zakonshëm. — Ja, ky është ngathtësi e pastër! Pse e mbajte qiriun pingul? Shpejto e sill një tjetër.

Dola me nxitim, në një gjendje frike budallaqe, dhe i thashë Jozefit:

— I zoti do që t’i çosh një dritë e t’ia ndezësh sërish zjarrin. — Sepse s’guxoja të hyja vetë sërish në atë çast.

Jozefi mori ca zjarr me lopatë dhe shkoi; por e solli menjëherë mbrapsht, me tabakanë e darkës në dorën tjetër, duke shpjeguar se zoti Hithklif po shkonte të flinte dhe s’donte të hante asgjë gjer në mëngjes.

E dëgjuam menjëherë që u ngjit nëpër shkallë; s’shkoi në dhomën e tij të zakonshme, por u kthye në atë me shtratin me panele: dritarja e saj, siç e përmenda më parë, është aq e gjerë sa të kalojë çdo njeri; dhe më shkrepi se po kurdiste një tjetër dalje në mesnatë, për të cilën do të donte që të mos dyshonim.

„Mos është lugat, apo vampir?“ mendova. Kisha lexuar për djaj të tillë të tmerrshëm në trup njeriu. E pastaj nisa të mendoja si e kisha rritur kur ishte foshnjë, si e kisha parë të bëhej djalosh, si e kisha ndjekur gati gjatë gjithë jetës së tij; dhe ç’marrëzi absurde ishte t’i dorëzohesha asaj ndjenje tmerri.

„Po nga erdhi ai gjësend i vogël i zi, që e strehoi një njeri i mirë për fatkeqësinë e vet?“ mërmëriste besëtytnia, ndërsa më zinte gjumi pa e kuptuar. Dhe nisa, gjysmë në ëndërr, ta lodhja veten duke i përfytyruar ndonjë prejardhje që t’i shkonte; dhe, duke i përsëritur meditimet e mia të zgjuara, e ndoqa sërish gjithë jetën e tij, me ndryshime të zymta; më në fund, duke përfytyruar vdekjen e varrimin e tij; nga i cili më kujtohet vetëm se u mërzita jashtëzakonisht që më ra detyra t’i diktoja mbishkrimin për gurin e varrit, dhe u këshillova me varrmihësin për këtë; dhe, meqë s’kishte mbiemër e s’ia dinim moshën, u detyruam të mjaftoheshim me një fjalë të vetme: „Hithklif“. Kjo doli e vërtetë: ashtu bëmë. Po të hyni në varrezë, në gurin e tij do të lexoni vetëm këtë, dhe datën e vdekjes.

Agimi ma ktheu mendjen e shëndoshë. U ngrita dhe dola në kopsht, sapo mund të shihja, për t’u siguruar nëse kishte gjurmë këmbësh nën dritaren e tij. S’kishte.

„Ka ndenjur në shtëpi,“ mendova, „dhe sot do të jetë mirë!“

Përgatita mëngjesin për njerëzit e shtëpisë, siç e kisha zakon, por u thashë Heretonit e Katerinës ta hanin të tyrin para se të zbriste i zoti, sepse ai po flinte gjer vonë. Ata parapëlqyen ta hanin jashtë, nën pemë, dhe unë u vura një tryezë të vogël.

Kur hyra sërish, e gjeta zotin Hithklif poshtë. Ai dhe Jozefi po bisedonin për ndonjë punë fermë; ai jepte udhëzime të qarta e të hollësishme për çështjen që diskutonin, por fliste shpejt, e kthente kokën vazhdimisht mënjanë, dhe kishte të njëjtën shprehje ngazëllimi, edhe më të tepruar.

Kur Jozefi doli nga dhoma, ai zuri vendin që zgjidhte zakonisht, dhe unë i vura përpara një tas me kafe. Ai e afroi, pastaj i mbështeti krahët mbi tryezë dhe vështroi murin përballë, duke shqyrtuar, siç mendova, një pjesë të veçantë të tij, lart e poshtë, me sy që shkëlqenin e s’kishin prehje, dhe me një interes aq të zjarrtë, sa i ndalej fryma për gjysmë minute rresht.

— Hajde tani, — thirra unë, duke i shtyrë ca bukë pranë dorës. — Haje dhe pije këtë sa është e nxehtë. Po pret gati një orë.

Ai s’më vuri re, e megjithatë buzëqeshi. Më mirë do ta kisha parë të kërcëllinte dhëmbët sesa të buzëqeshte kështu.

— Zoti Hithklif! Zotëri! — thirra unë. — Mos vështroni, për hir të Zotit, sikur të shihnit një vegim jo të kësaj bote.

— Mos bërtit, për hir të Zotit, kaq fort, — m’u përgjigj ai. — Kthehu e më thuaj: jemi vetëm?

— Sigurisht, — qe përgjigjja ime, — sigurisht që jemi!

Megjithatë, iu binda pa dashje, sikur të mos isha krejt e sigurt.

Me një lëvizje të dorës, ai pastroi një hapësirë bosh përpara mes enëve të mëngjesit dhe u përkul përpara për të vështruar më rehat.

Tani e kuptova se s’po shikonte murin; sepse, kur e vështrova vetëm atë, dukej tamam sikur shikonte diçka brenda dy jardëve. Dhe, çfarëdo që të ishte, me sa dukej, i jepte edhe kënaqësi, edhe dhimbje, në skaje të jashtëzakonshme: të paktën, kështu të linte të mendoje shprehja e fytyrës së tij, plot ankth e megjithatë e ngazëllyer.

Sendi i përfytyruar s’ishte as i palëvizur: sytë e tij e ndiqnin me një vigjilencë që s’lodhej; dhe, edhe kur më fliste mua, s’i shkëpuste kurrë prej tij.

Kot ia kujtova agjërimin e tij të zgjatur: po të lëvizte të prekte ndonjë gjë për të më plotësuar lutjet, po ta zgjaste dorën për të marrë një copë bukë, gishtat i shtrëngoheshin para se ta arrinin, dhe mbetnin mbi tryezë, duke e harruar qëllimin.

Ndenja si model durimi, duke u përpjekur t’ia tërhiqja vëmendjen e përpirë nga soditja që e pushtonte; gjersa ai u nervozua, u ngrit dhe më pyeti pse s’e lija të hante kur t’i donte qejfi; dhe më tha se herën tjetër s’kisha pse të prisja: mund t’i vija gjërat e të ikja.

Pasi tha këto fjalë, doli nga shtëpia; zbriti ngadalë nëpër shtegun e kopshtit dhe u zhduk nga porta.

Orët u zvarritën me ankth: erdhi një mbrëmje tjetër. S’shkova të pushoja gjer vonë, dhe, kur shkova, s’më zuri gjumi. Ai u kthye pas mesnate dhe, në vend që të shkonte të flinte, u mbyll në dhomën poshtë. Unë dëgjoja e përpëlitesha; më në fund, u vesha dhe zbrita. Ishte tepër e mundimshme të rrija shtrirë lart duke e mundur trurin me njëqind dyshime të kota.

Dallova hapin e zotit Hithklif, që e matte dyshemenë pa prehje; dhe shpesh e prishte heshtjen me një frymëmarrje të thellë që i ngjante rënkimit. Mërmëriste edhe fjalë të shkëputura; e vetmja që munda të kapja ishte emri i Katerinës, bashkë me ndonjë fjalë të egër përkëdheljeje a vuajtjeje; dhe e thënë ashtu siç do t’i flisje një njeriu të pranishëm: ulët e me zjarr, e shtrydhur nga thellësia e shpirtit të tij.

S’pata guxim të hyja drejt e në dhomë; por doja ta largoja nga ëndërrimi i tij, dhe prandaj iu sula zjarrit të kuzhinës: e trazova dhe nisa të gërryeja hirin. Kjo e nxori më shpejt nga ç’e prisja. Ai e hapi derën menjëherë dhe tha:

— Neli, eja këtu. A është mëngjes? Hyr me dritën tënde.

— Po bie katër, — iu përgjigja. — Ju duhet një qiri për të ngjitur lart: mund ta kishit ndezur në këtë zjarr.

— Jo, s’dua të ngjitem lart, — tha ai. — Hyr dhe ndizma mua një zjarr, dhe bëj ç’ka për të bërë në dhomë.

— Duhet t’i fryj më parë thëngjijtë sa të skuqen, para se të mund të çoj ndonjë, — iu përgjigja, duke marrë një karrige e shakullin.

Ai endej tutje-tëhu ndërkohë, në një gjendje që i afrohej çmendurisë: psherëtimat e tij të rënda vinin njëra pas tjetrës aq dendur, sa s’linin vend për frymëmarrjen e zakonshme mes tyre.

— Kur të gdhijë, do të dërgoj për Grinin, — tha ai. — Dua t’i bëj disa pyetje ligjore, sa mund të mendoj për këto gjëra e sa mund të veproj me qetësi. S’e kam shkruar ende testamentin, dhe si ta lë pasurinë, s’mund ta vendos! Do të doja ta asgjësoja nga faqja e dheut.

— S’do të flisja kështu, zoti Hithklif, — ndërhyra unë. — Lëreni testamentin për pak kohë: do t’ju jepet ende jetë të pendoheni për padrejtësitë tuaja të shumta! S’e kisha pritur kurrë që do t’ju çrregulloheshin nervat; por tani janë çuditërisht të çrregulluara, dhe, gati krejt, për fajin tuaj. Mënyra si i keni kaluar këto tri ditët e fundit do ta rrëzonte edhe një Titan. Ju lutem, hani diçka dhe pushoni pak. Mjafton ta shikoni veten në pasqyrë për të parë sa ju duhen të dyja. Faqet ju janë zgavruar, dhe sytë i keni të përgjakur, si një njeri që po vdes urie e që po verbohet nga pagjumësia.

— S’është faji im që s’ha dot e s’pushoj dot, — m’u përgjigj ai. — Të siguroj se s’është nga ndonjë qëllim i paramenduar. Do t’i bëj të dyja, sapo të mundem. Por njësoj do të ishte sikur t’i thoje një njeriu që lufton në ujë të pushojë një krah larg bregut! Duhet ta arrij më parë, e pastaj do të pushoj. Hë mirë, s’ka gjë për zotin Grin; sa për t’u penduar për padrejtësitë e mia, s’kam bërë asnjë padrejtësi, dhe s’pendohem për asgjë. Jam tepër i lumtur, e megjithatë s’jam mjaft i lumtur. Lumturia e shpirtit tim ma vret trupin, por s’e ngop veten.

— I lumtur, zotëri? — thirra unë. — Lumturi e çuditshme! Po të më dëgjonit pa u zemëruar, mund t’ju jepja një këshillë që do t’ju bënte më të lumtur.

— Ç’këshillë? — pyeti ai. — Ma jep.

— E dini, zoti Hithklif, — i thashë, — që nga koha kur ishit trembëdhjetë vjeç keni bërë një jetë egoiste, të pakrishterë; dhe ndoshta mezi keni mbajtur ndonjëherë Biblën në dorë gjatë gjithë asaj kohe. Duhet ta keni harruar përmbajtjen e librit, dhe ndoshta s’keni kohë ta kërkoni tani. A do të ishte e dëmshme të dërgonim për dikë, për ndonjë prift të çfarëdo besimi, s’ka rëndësi cilit, që t’jua shpjegojë dhe t’ju tregojë sa larg keni gabuar nga porositë e tij, dhe sa i papërshtatshëm do të jeni për parajsën e tij, po të mos ndodhë një ndryshim para se të vdisni?

— Jam më shumë mirënjohës sesa i zemëruar, Neli, — tha ai, — sepse ma kujton mënyrën si dua të më varrosin. Duhet të më çojnë në varrezë në mbrëmje. Ti dhe Heretoni mund të më shoqëroni, po të doni; dhe kini kujdes sidomos të shihni që varrmihësi t’i zbatojë udhëzimet e mia për dy arkivolet! S’ka nevojë të vijë asnjë prift, as të thuhet asgjë mbi mua. Të them, e kam arritur gati parajsën time; dhe atë të të tjerëve s’e çmoj fare e s’e lakmoj!

— Dhe po të vazhdonit me agjërimin tuaj kokëfortë, e të vdisnit kështu, e ata të refuzonin t’ju varrosnin brenda varrezës së kishës? — i thashë, e tronditur nga mospërfillja e tij e pafe. — Si do t’ju pëlqente?

— S’do ta bëjnë këtë, — m’u përgjigj ai. — Po ta bënin, duhet të më bartni fshehurazi; dhe, po ta lini pas dore, do ta provoni në praktikë se të vdekurit s’asgjësohen!

Sapo i dëgjoi pjesëtarët e tjerë të shtëpisë që po lëviznin, ai u tërhoq në strofkën e tij, dhe unë mora frymë më lirshëm. Por pasdite, ndërsa Jozefi e Heretoni ishin në punë, ai hyri sërish në kuzhinë dhe, me një vështrim të egër, më tha të vija e të ulesha në shtëpi: donte dikë me vete.

Nuk pranova, duke i thënë hapur se fjalët e mënyra e tij e çuditshme më trembnin, dhe se s’kisha as nervat, as dëshirën t’i bëja shoqëri vetëm.

— Besoj se më mendon për djall! — tha ai, me të qeshurën e tij të zymtë. — Diçka tepër të tmerrshme për të jetuar nën një kulm të ndershëm!

Pastaj, duke iu kthyer Katerinës, që ishte aty dhe që u fsheh pas meje kur u afrua ai, shtoi gjysmë me tallje:

— Do të vish ti, zogëz? S’do të të bëj keq. Jo! Për ty jam bërë më i keq se djalli. Hë mirë, ka një që s’do të tërhiqet nga shoqëria ime! Për Zotin! Ajo s’ka mëshirë. Oh, mallkim! Është tepër, aq sa s’thuhet, për ta duruar mishi e gjaku, qoftë edhe imi.

S’i kërkoi më shoqëri askujt. Në muzg shkoi në dhomën e tij: gjatë gjithë natës, dhe thellë në mëngjes, e dëgjuam që rënkonte e murmuriste me vete. Heretoni donte me ankth të hynte, por unë i thashë të sillte zotin Keneth, e atëherë të hynte e ta shihte.

Kur erdhi ai, dhe unë kërkova të hynim e u përpoqa ta hapja derën, e gjeta të kyçur; dhe Hithklifi na tha të shkonim në djall. Ishte më mirë, dhe donte ta linin vetëm; kështu që mjeku iku.

Mbrëmja tjetër qe shumë me shi; në të vërtetë, ra shi me rrëke gjer në agim; dhe, kur bëra shëtitjen time të mëngjesit rreth shtëpisë, pashë dritaren e të zotit që lëkundej e hapur, dhe shiun që hynte drejt brenda.

S’mund të jetë në shtrat, mendova: ato rrebeshe do ta kishin qullur tejpërtej! Ose është ngritur, ose ka dalë. Por s’do të bëj më zhurmë: do të shkoj me guxim e do të shoh!

Pasi arrita të hyja me një çelës tjetër, vrapova t’i hapja panelet, sepse dhoma ishte bosh; duke i shtyrë shpejt mënjanë, hodha sytë brenda. Zoti Hithklif ishte aty, i shtrirë në shpinë. Sytë e tij m’i ndeshën të mitë aq të mprehtë e të egër, sa u drodha; e pastaj m’u duk se buzëqeshi.

S’mund ta mendoja të vdekur; por fytyra e fyti i ishin larë nga shiu; çarçafët pikonin, dhe ai ishte krejt i palëvizur. Kanati i dritares, që përplasej tutje-tëhu, i kishte gërvishtur njërën dorë që pushonte mbi parvaz: nga lëkura e çarë s’rridhte asnjë pikë gjak; dhe, kur i vura gishtat, s’mund të dyshoja më: ishte i vdekur e i ngurtë!

E mbylla dritaren me grep; ia kreha flokët e gjata e të zeza nga balli; u përpoqa t’ia mbyllja sytë, ta shuaja, po të ishte e mundur, atë vështrim të tmerrshëm ngazëllimi, si i gjallë, para se ta shihte ndonjë tjetër. S’mbylleshin: dukej sikur talleshin me përpjekjet e mia; dhe edhe buzët e tij të hapura e dhëmbët e mprehtë e të bardhë talleshin! E zënë nga një tjetër krizë frike, e thirra Jozefin. Jozefi erdhi duke i tërhequr këmbët dhe bëri zhurmë, por me vendosmëri s’pranoi ta prekte.

— Djalli ia ka rrëmbyer shpirtin, — thirri ai, — dhe le ta marrë edhe kërmën përsipër, aq më bën mua! Eh! Sa i lig që duket, që ngërdheshet përballë vdekjes! — Dhe mëkatari plak u ngërdhesh me tallje.

Kujtova se kishte ndër mend të hidhej e të kërcente rreth shtratit; por, duke e mbledhur papritur veten, ra në gjunjë, ngriti duart dhe falënderoi Zotin që i zoti i ligjshëm dhe fisi i lashtë iu kthyen të drejtat e tyre.

U ndjeva e shtangur nga ngjarja e tmerrshme; dhe kujtesa më kthehej pa dashje te kohët e shkuara me njëfarë trishtimi që të shtypte. Por Hereton i shkretë, ai që i ishte bërë padrejtësia më e madhe, qe i vetmi që vuajti vërtet shumë. Ndenji pranë trupit gjithë natën, duke qarë me hidhërim të vërtetë. Ia shtrëngoi dorën dhe e puthi atë fytyrë sarkastike e të egër që të gjithë të tjerët s’duronin ta shikonin; dhe e vajtoi me atë hidhërim të fortë që lind natyrshëm nga një zemër bujare, edhe sikur të jetë e fortë si çelik i kalitur.

Kenethi qe në mëdyshje se nga ç’sëmundje kishte vdekur i zoti. E fsheha faktin që për katër ditë s’kishte gëlltitur asgjë, nga frika se mos sillte telashe; dhe pastaj, jam e bindur se s’e bëri me qëllim: ishte pasoja e sëmundjes së tij të çuditshme, jo shkaku.

E varrosëm, për skandalin e gjithë rrethit, siç kishte dashur. Ernshou dhe unë, varrmihësi dhe gjashtë burra për të bartur arkivolin, ishim të gjithë të pranishmit.

Gjashtë burrat ikën pasi e ulën në varr: ne ndenjëm ta shihnim të mbulohej. Heretoni, me fytyrën të larë në lot, gërmoi plisa me bar dhe i shtroi vetë mbi dheun e murrmë: tani varri është po aq i lëmuar e i gjelbër sa grumbujt shokë të tij; dhe shpresoj që banori i tij të flejë po aq rëndë. Por njerëzit e fshatit, po t’i pyesni, do të betoheshin mbi Bibël se ai endet. Ka nga ata që thonë se e kanë takuar pranë kishës, nëpër shqopishte, madje brenda kësaj shtëpie. Përralla të kota, do të thoni, dhe kështu them edhe unë. E megjithatë ai plak pranë zjarrit të kuzhinës pohon se i ka parë dy prej tyre të shikonin nga dritarja e dhomës së tij, çdo natë me shi, që kur vdiq; dhe para rreth një muaji më ndodhi një gjë e çuditshme.

Po shkoja një mbrëmje në Grejnxh (një mbrëmje e errët që kërcënonte me bubullima), dhe, mu te kthesa e Lartësive, ndesha një djalë të vogël me një dele e dy qengja përpara; qante tmerrësisht, dhe kujtova se qengjat ishin trembur e s’i bindeshin.

— Ç’ke, burrë i vogël? — e pyeta.

— Atje, nën kreshtë, janë Hithklifi dhe një grua, — ngashëroi ai, — dhe s’guxoj t’u kaloj pranë.

Unë s’pashë asgjë; por as delja, as ai s’donin të vazhdonin, kështu që i thashë të merrte rrugën më poshtë.

Ndoshta i ngjalli fantazmat duke menduar, ndërsa kalonte vetëm nëpër shqopishte, për marrëzitë që u kishte dëgjuar prindërve e shokëve t’i përsërisnin; e megjithatë, tani s’më pëlqen të jem jashtë në errësirë, dhe s’më pëlqen të mbetem vetëm në këtë shtëpi të zymtë. S’e mbaj dot veten: do të gëzohem kur ta lënë e të shpërngulen në Grejnxh!

— Do të shkojnë në Grejnxh, pra? — i thashë.

— Po, — u përgjigj zonja Din, — sapo të martohen; dhe kjo do të jetë ditën e Vitit të Ri.

— Dhe kush do të jetojë këtu atëherë?

— Pse, Jozefi do të kujdeset për shtëpinë, dhe, ndoshta, një djalë që t’i mbajë shoqëri. Do të jetojnë në kuzhinë, dhe pjesa tjetër do të mbyllet.

— Për përdorimin e atyre fantazmave që do të zgjedhin ta banojnë, — vërejta unë.

— Jo, zoti Lokvud, — tha Neli, duke tundur kokën. — Besoj se të vdekurit janë në paqe; por s’është mirë të flasësh për ta me mendjelehtësi.

Në atë çast porta e kopshtit u mbyll me një të përplasur: shëtitësit po ktheheshin.

— Ata s’kanë frikë nga asgjë, — mërmërita unë, duke i parë nga dritarja teksa afroheshin.

— Bashkë do t’i dilnin përballë Satanit dhe gjithë legjioneve të tij.

Kur hipën mbi pragun e derës dhe u ndalën t’i hidhnin një vështrim të fundit hënës, ose, më saktë, njëri-tjetrit nën dritën e saj, ndjeva një shtysë të papërmbajtshme t’u shpëtoja sërish; dhe, duke i shtrënguar në dorë zonjës Din një kujtim, pa ua vënë veshin qortimeve të saj për pasjellshmërinë time, u zhduka nëpër kuzhinë, ndërsa ata hapnin derën e shtëpisë; dhe kështu do ta kisha forcuar Jozefin në mendimin e tij për mendjelehtësitë e gëzuara të shoqes së tij shërbyese, po të mos më kishte njohur, për fat, si njeri të nderuar, nga tingulli i ëmbël i një sovrani te këmbët e tij.

Rruga ime për në shtëpi u zgjat nga një shmangie drejt kishës. Kur arrita nën muret e saj, pashë se rrënimi kishte përparuar, edhe brenda shtatë muajve: shumë dritare tregonin zbrazëti të zeza pa xham; dhe rrasat dilnin aty-këtu përtej vijës së drejtë të çatisë, për t’u shkëputur ngadalë në stuhitë e vjeshtës që po vinte.

Kërkova, dhe shpejt i gjeta, tre gurët e varreve në shpatin pranë shqopishtes: ai në mes, gri e gjysmë i varrosur në shqopë; ai i Edgar Lintonit, i harmonizuar vetëm nga bari e me myshkun që i ngjitej përpjetë këmbës; ai i Hithklifit, ende i zhveshur.

U vonova rreth tyre, nën atë qiell të butë; vështrova fluturat e natës që fluturonin mes shqopës e luleve këmbanë; dëgjova erën e butë që merrte frymë nëpër bar; dhe u çudita si mund të përfytyronte ndonjëherë dikush gjume të trazuara për ata që flenë në atë dhe të qetë.