Kapitulli XVI · Lartësitë e stuhishme

Aty nga ora dymbëdhjetë e asaj nate, lindi Katerina që e patë te Lartësitë e Stuhishme, një foshnjë e dobët shtatëmuajshe; dhe dy orë më vonë e ëma vdiq, pa e marrë veten aq sa ta ndiente mungesën e Hithklifit a ta njihte Edgarin.

Dëshpërimi i këtij të fundit për humbjen është temë tepër e dhimbshme për t’u ndalur në të; pasojat e mëvonshme treguan sa thellë kishte zbritur hidhërimi.

Në sytë e mi, një shtesë e madhe ishte se ai mbeti pa trashëgimtar. E vajtoja këtë, ndërsa vështroja jetimen e dobët; dhe me vete e shaja Lintonin plak që, nga një anësi fare e natyrshme, ia kishte siguruar pronën së bijës, në vend të vajzës së të birit.

Ishte foshnjë e padëshiruar, e shkreta! Mund të kishte qarë gjersa t’i ikte jeta, dhe askujt s’do t’i bëhej vonë aspak, në ato orët e para të ekzistencës. E shpaguam shkujdesjen më vonë; por fillimi i saj qe po aq pa miq sa ka të ngjarë të jetë edhe fundi.

Mëngjesi tjetër, i ndritur e i gëzuar përjashta, hyri i zbutur nëpër grilat e dhomës së heshtur dhe e mbushi shtratin dhe atë që ishte shtrirë mbi të me një shkëlqim të butë e të ëmbël.

Edgar Lintoni e kishte mbështetur kokën mbi jastëk, me sytë mbyllur. Tiparet e tij të reja e të çelura ishin gati po aq si të vdekurit sa ato të trupit pranë tij, dhe gati po aq të palëvizura; por e tija ishte qetësia e një ankthi të rraskapitur, kurse e saja e një paqeje të përsosur. Balli i saj i lëmuar, qepallat të mbyllura, buzët me shprehjen e një buzëqeshjeje. Asnjë engjëll në qiell s’mund të ishte më i bukur nga ç’dukej ajo; dhe unë merrja pjesë në qetësinë e pafund ku ishte shtrirë. Mendja ime s’ka qenë kurrë në një gjendje më të shenjtë, sesa kur vështroja atë shëmbëlltyrë të patrazuar të prehjes hyjnore. Përsërita pa dashje fjalët që kishte thënë ajo pak orë më parë: „Pa krahasim përtej e mbi të gjithë ne! Qoftë ende në tokë, qoftë tani në Parajsë, shpirti i saj është në shtëpi me Zotin!“

S’e di nëse është një veçori imja, por rrallë jam ndryshe veç e lumtur kur rri roje në dhomën e vdekjes, po të mos e ndajë këtë detyrë me mua ndonjë vajtues i tërbuar a i dëshpëruar. Shoh një prehje që as toka, as ferri s’mund ta prishin; dhe ndiej një siguri për përtejbotën e pafund e pa hije, për Përjetësinë ku kanë hyrë, ku jeta është e pakufishme në kohëzgjatje, dashuria në dhembshuri dhe gëzimi në plotësi. Vura re në atë rast sa egoizëm ka edhe në një dashuri si e zotit Linton, kur ai e vajtonte aq shumë çlirimin e bekuar të Katerinës!

Sigurisht, mund të dyshoje, pas jetës tekanjoze e të paduruar që kishte bërë, nëse e meritonte më në fund një liman paqeje. Mund të dyshoje në kohët e mendimit të ftohtë, por jo atëherë, përpara trupit të saj. Ai e pohonte vetë qetësinë e vet, që dukej si peng i një qetësie të njëjtë për banoren e tij të dikurshme.

— A besoni se njerëz të tillë janë të lumtur në botën tjetër, zotëri? Do të jepja shumë për ta ditur.

Nuk iu përgjigja pyetjes së zonjës Din, që m’u duk disi heretike. Ajo vazhdoi:

— Kur e ndjek rrugën e Katerina Lintonit, kam frikë se s’kemi të drejtë ta mendojmë se është; por do ta lëmë me Krijuesin e saj.

I zoti dukej se flinte, dhe unë mora guximin, pak pas lindjes së diellit, ta lija dhomën e të dilja tinëz në ajrin e pastër e freskues. Shërbëtorët kujtuan se kisha dalë ta shkundja përgjumjen e ndenjës së gjatë zgjuar; në të vërtetë, motivi im kryesor ishte ta shihja zotin Hithklif. Po të kishte ndenjur gjithë natën mes larshëve, s’do të kishte dëgjuar asgjë nga trazimi te Grejnxhi, veç ndoshta mund të kishte kapur galopin e lajmëtarit që shkonte në Gimerton. Po të ishte afruar më shumë, ndoshta do ta kishte kuptuar, nga dritat që lëviznin andej-këtej e nga hapja e mbyllja e dyerve të jashtme, se brenda punët nuk shkonin mirë.

Doja, e megjithatë kisha frikë, ta gjeja. E ndieja se lajmi i tmerrshëm duhej thënë, dhe digjesha ta hiqja qafe; por si ta bëja, s’e dija.

Ishte atje, të paktën disa jardë më thellë në park; i mbështetur pas një frasheri të vjetër, pa kapelë, me flokët të qullura nga vesa që ishte mbledhur mbi degët me sytha dhe binte duke pikuar rreth tij. Kishte ndenjur gjatë në atë qëndrim, sepse pashë një palë mëllenjash që shkonin e vinin, mezi tri këmbë larg tij, të zëna me ndërtimin e folesë, dhe që s’ia vinin re afërsinë më shumë se asaj të një cope druri. Ato fluturuan kur u afrova, dhe ai ngriti sytë e foli:

— Ka vdekur! — tha. — S’kam pritur ty ta marr vesh këtë. Hiqe shaminë; mos qaravit para meje. Në djall të gjithë ju! Ajo s’i do lotët tuaj!

Qaja po aq për të sa për atë: ndonjëherë na vjen keq për krijesa që s’kanë asnjë nga këto ndjenja, as për veten, as për të tjerët; dhe, kur e pashë për herë të parë në fytyrë, kuptova se e kishte marrë vesh fatkeqësinë; dhe më shkrepi një ide budallaqe se zemra i ishte zbutur dhe se po lutej, sepse i lëviznin buzët dhe vështrimin e kishte ulur përdhe.

— Po, ka vdekur! — iu përgjigja, duke i ndalur ngashërimat e duke i tharë faqet. — Ka shkuar në parajsë, shpresoj, ku mund të bashkohemi të gjithë me të, po ta marrim paralajmërimin si duhet e t’i lëmë udhët tona të liga për të ndjekur të mirën!

— E mori ajo paralajmërimin si duhet, pra? — pyeti Hithklifi, duke u përpjekur të tallej. — Vdiq si shenjtore? Hajde, ma trego vërtet si ndodhi. Si…

U përpoq ta shqiptonte emrin, por s’ia doli; dhe, duke shtrënguar gojën, bëri një luftë të heshtur me ankthin e tij të brendshëm, duke e sfiduar ndërkohë dhembshurinë time me një vështrim të egër që s’i lëkundej.

— Si vdiq? — vazhdoi ai më në fund, i detyruar, pavarësisht nga ashpërsia e tij, të kishte një mbështetje pas vetes, sepse, pas asaj lufte, dridhej pa dashje deri në majat e gishtave.

„I mjeri!“ mendova. „Edhe ti ke zemër e nerva si vëllezërit e tu njerëz! Pse duhet të jesh kaq i etur t’i fshehësh? Krenaria jote s’mund ta verbojë Zotin! Ti e tundon të t’i shtrydhë, gjersa të të nxjerrë një britmë poshtërimi!“

— E qetë si qengj! — iu përgjigja me zë. — Lëshoi një psherëtimë dhe u shtri, si një fëmijë që zgjohet e bie sërish në gjumë; dhe pesë minuta më vonë i ndjeva një rrahje të vogël në zemër, e asgjë më!

— Dhe… dhe më përmendi ndonjëherë? — pyeti ai, duke ngurruar, sikur të kishte frikë se përgjigjja e pyetjes do të sillte hollësi që s’do t’i duronte dot t’i dëgjonte.

— S’erdhi më kurrë në vete: që kur e le, s’njohu njeri, — i thashë. — Rri shtrirë me një buzëqeshje të ëmbël në fytyrë; dhe mendimet e saj të fundit u kthyen te ditët e këndshme të fëmijërisë. Jeta i mbaroi në një ëndërr të butë: u zgjoftë po aq ëmbël në botën tjetër!

— U zgjoftë në mundime! — thirri ai me një vrull të tmerrshëm, duke përplasur këmbën e duke rënkuar në një shpërthim të papritur pasioni që s’e frenonte dot. — Pse, ajo është gënjeshtare gjer në fund! Ku është? Jo atje, jo në parajsë, jo e zhdukur; ku? Oh! Ti the se s’të bëhej vonë fare për vuajtjet e mia! Dhe unë bëj një lutje, e përsëris gjersa të më ngrijë gjuha: Katerina Ernshou, mos u prehsh për sa kohë të rroj unë! The se të vrava; atëherë më ndiq si fantazmë! Të vrarët i ndjekin vrasësit e tyre. Besoj, e di që fantazmat janë endur mbi tokë. Rri me mua gjithmonë; merr çfarëdo trajte; më çmend! Vetëm mos më lër në këtë humnerë ku s’të gjej dot! O Zot! S’ka fjalë për ta thënë! S’mund të rroj pa jetën time! S’mund të rroj pa shpirtin tim!

E përplasi kokën pas trungut me nyje dhe, duke ngritur sytë, ulëriti, jo si njeri, por si një bishë e egër që po e shpojnë për vdekje me thika e me shtiza.

Vura re disa spërkatje gjaku nëpër lëvoren e pemës, dhe dora e balli i tij ishin të dyja të njollosura; ndoshta skena që pashë ishte përsëritje e të tjerave që ishin luajtur gjatë natës. Mezi ma lëvizi dhembshurinë; më tmerroi; megjithatë s’doja ta lija ashtu. Por, sapo e mblodhi veten aq sa të vinte re që e shikoja, ai më urdhëroi me gjëmim të ikja, dhe unë iu binda. S’ishte në fuqinë time ta qetësoja a ta ngushëlloja!

Varrimi i zonjës Linton u caktua të bëhej të premten pas vdekjes; dhe gjer atëherë arkivoli i saj mbeti i pambuluar, i stolisur me lule e me gjethe aromatike, në sallonin e madh. Lintoni i kaloi ditët e netët atje, një roje që s’flinte; dhe (një rrethanë që ua fsheha të gjithëve, veç meje) Hithklifi i kaloi të paktën netët përjashta, po aq i huaj për prehjen.

S’kisha asnjë lidhje me të; megjithatë e dija që kishte ndër mend të hynte, po të mundte; dhe të martën, pak pasi u err, kur zotëria im, nga lodhja e madhe, u detyrua të tërhiqej për nja dy orë, shkova dhe hapa njërën nga dritaret, e prekur nga këmbëngulja e tij, që t’i jepja rastin t’i thoshte një lamtumirë të fundit shëmbëlltyrës që po shuhej të idhullit të tij.

Ai s’e la pa e shfrytëzuar rastin, me kujdes e shkurt; me shumë kujdes, aq sa ta zbulonte praninë e tij me zhurmën më të vogël; në të vërtetë, s’do ta kisha zbuluar që kishte qenë aty, po të mos ishte çrregullimi i pëlhurës rreth fytyrës së të vdekurës, dhe po të mos kisha parë përdhe një kaçurrel flokësh të çelur, të lidhur me një fije argjendi, që, pasi e shqyrtova, e kuptova se ishte marrë nga një medalion i varur në qafën e Katerinës. Hithklifi e kishte hapur stolinë, e kishte hedhur përmbajtjen dhe e kishte zëvendësuar me një tufë të zezë të flokëve të vet. I përdredha të dyja dhe i mbylla bashkë.

Zoti Ernshou, sigurisht, u ftua ta përcillte në varr trupin e të motrës; dhe s’dërgoi asnjë fjalë për t’u shfajësuar, por s’erdhi kurrë; kështu që, përveç burrit të saj, ata që e vajtuan qenë vetëm qiramarrës e shërbëtorë. Izabelën s’e ftuan.

Vendi ku u varros Katerina, për habinë e fshatarëve, s’qe as në kapelë, nën monumentin e gdhendur të Lintonëve, as pranë varreve të të afërmve të saj, përjashta. U hap në një shpat të gjelbër, në një qoshe të varrezës, ku muri është aq i ulët sa shqopa dhe boronicat janë ngjitur përmbi të nga shqopishtja; dhe dheu i torfës gati e varros. Edhe i shoqi prehet tani në të njëjtin vend; dhe secili ka përmbi një gur varri të thjeshtë, dhe te këmbët një bllok të thjeshtë gri, për t’i shënuar varret.