ShqipKapitulli XXII · Lartësitë e stuhishme
Chapter 22 of 34
Vera po mbaronte, dhe po mbaronte edhe vjeshta e hershme: kishte kaluar Shën Mëhilli,1 por korrjet atë vit u vonuan, dhe disa nga arat tona ende s’ishin mbledhur.
Zoti Linton dhe e bija shpesh dilnin të shëtisnin mes korrësve; kur u bartën duajt e fundit, ndenjën gjer në muzg, dhe, meqë mbrëmja doli e ftohtë dhe e lagësht, zotëria im zuri një të ftohur të rëndë, që iu ngul me kokëfortësi në mushkëri dhe e mbajti brenda gjatë gjithë dimrit, pothuajse pa ndërprerje.
Keti e shkretë, e trembur dhe e ndarë nga romanca e saj e vogël, ishte bërë shumë më e trishtë e më e plogësht që kur e la; dhe i ati ngulmoi të lexonte më pak e të lëvizte më shumë. S’e kishte më shoqërinë e tij; unë e quajta detyrë t’ia mbushja mungesën, sa më shumë që të mundja, me timen; një zëvendësim i pamjaftueshëm, sepse mund të kursej vetëm dy a tri orë nga punët e mia të shumta të përditshme për t’i ndjekur hapat, dhe pastaj shoqëria ime dukej qartë më pak e dëshirueshme se e tija.
Një pasdite tetori, a fillim nëntori, një pasdite e freskët dhe e lagësht, kur bari e shtigjet fëshfërinin nga gjethet e lagura e të thara, dhe qielli i ftohtë e i kaltër ishte gjysmë i fshehur nga re, rripa gri të errët që ngjiteshin shpejt nga perëndimi e paralajmëronin shi të bollshëm, i kërkova zonjës sime të re ta linte shëtitjen, sepse isha e sigurt se do të binte shi. Ajo nuk pranoi; dhe unë vesha pa dëshirë një mantel dhe mora çadrën për ta shoqëruar në një shëtitje gjer në fund të parkut: një shëtitje e zakonshme që e parapëlqente zakonisht kur ishte e mërzitur; dhe pa ndryshim ishte e mërzitur kur zoti Edgar ishte më keq se zakonisht: gjë që s’dihej kurrë nga rrëfimi i tij, por që e merrnim me mend edhe ajo, edhe unë, nga heshtja e tij e shtuar dhe nga melankolia e fytyrës.
Ajo ecte e trishtë; s’kishte më vrapime e kërcime tani, ndonëse era e ftohtë mund ta kishte tunduar fare mirë për një garë. Dhe shpesh, me bisht të syrit, e shihja që ngrinte dorën e fshinte diçka nga faqja.
Vështrova përreth për ndonjë mënyrë që t’ia largoja mendimet. Në njërën anë të rrugës ngrihej një brinjë e lartë dhe e ashpër, ku lajthitë dhe lisat e rrëgjuar, me rrënjët gjysmë të zbuluara, mbaheshin me pasiguri: dheu ishte tepër i shkrifët për lisat; dhe erërat e forta kishin përkulur disa gati horizontalisht. Në verë, zonjusha Katerina kënaqej të ngjitej nëpër këto trungje dhe të ulej nëpër degë, duke u lëkundur njëzet këmbë mbi tokë; dhe unë, e kënaqur me shkathtësinë e saj dhe me zemrën e saj të lehtë prej fëmije, prapë e quaja të drejtë ta qortoja sa herë që e kapja në një lartësi të tillë; por në mënyrë që ajo ta dinte se s’kishte nevojë të zbriste. Nga dreka gjer në çaj rrinte shtrirë në djepin e saj që e lëkundte era, pa bërë asgjë veç duke kënduar me vete këngë të vjetra (dija ime prej dadoje), ose duke vështruar zogjtë, bashkëbanorët e saj, që ushqenin të vegjlit e i joshnin të fluturonin, ose duke u strukur me sy mbyllur, gjysmë duke menduar, gjysmë duke ëndërruar, më e lumtur nga ç’mund ta shprehin fjalët.
— Shiko, zonjushë! — thirra unë, duke treguar një kthinë nën rrënjët e një peme të përdredhur. — Dimri s’ka ardhur ende. Ja një lule e vogël atje lart, sythi i fundit nga ato lule këmbanë të panumërta që i mbulonin ato shkallë bari në korrik me një mjegull ngjyrë jargavani. A do të ngjitesh ta këputësh e t’ia tregosh babit?
Keti e vështroi gjatë lulen e vetmuar që dridhej në strehën e saj prej dheu, dhe m’u përgjigj më në fund:
— Jo, s’do ta prek; por duket e trishtë, apo jo, Elen?
— Po, — vërejta unë, — gati po aq e rrëgjuar e pa shpirt sa ti: faqet i ke pa gjak; të kapemi për dore e të vrapojmë. Je kaq e rënë, sa guxoj të them se do të mund të të arrij.
— Jo, — përsëriti ajo, dhe vazhdoi të ecte ngadalë, duke u ndalur herë pas here të mendohej mbi një copë myshk, mbi një tufë bari të zbardhur a mbi një kërpudhë që shpërndante portokallin e saj të ndezur mes grumbujve të gjetheve të murrme; dhe herë pas here dora i ngrihej drejt fytyrës së kthyer mënjanë.
— Katerinë, pse po qan, e dashur? — e pyeta, duke iu afruar e duke i hedhur krahun mbi sup. — S’duhet të qash ngaqë babi është ftohur; ji mirënjohëse që s’është diçka më e keqe.
Tani ajo s’i përmbajti më lotët; frymën ia mbytnin ngashërimat.
— Oh, do të jetë diçka më e keqe, — tha ajo. — Dhe ç’do të bëj kur të më lini babi dhe ti, e të mbetem vetëm? S’mund t’i harroj fjalët e tua, Elen: i kam gjithmonë në vesh. Si do të ndryshojë jeta, sa e zymtë do të jetë bota, kur të keni vdekur babi dhe ti.
— Askush s’mund ta dijë nëse s’do të vdesësh ti para nesh, — iu përgjigja. — Është keq ta parashikosh të keqen: do të shpresojmë se kemi vite e vite përpara para se të shkojë ndonjëri prej nesh. I zoti është i ri, dhe unë jam e fortë, mezi dyzet e pesë vjeçe. Nëna ime rroi gjer në tetëdhjetë, një plakë e gëzuar gjer në fund. Dhe, sikur zoti Linton të rronte gjersa të shihte të gjashtëdhjetat, do të ishin më shumë vjet nga ç’ke numëruar ti, zonjushë. Dhe a s’do të ishte budallallëk të vajtosh një fatkeqësi më shumë se njëzet vjet përpara?
— Por halla Izabela ishte më e re se babi, — vërejti ajo, duke ngritur sytë me një shpresë të ndrojtur për të kërkuar më shumë ngushëllim.
— Hallën Izabela s’e kishim ne, ti dhe unë, për t’u kujdesur për të, — iu përgjigja. — Ajo s’ishte aq e lumtur sa i zoti: s’kishte për se të rronte aq sa ai. Gjithë sa duhet të bësh ti, është t’i shërbesh mirë babait, ta gëzosh duke e lënë të të shohë të gëzuar, dhe të shmangesh t’i japësh shqetësim për çfarëdo gjëje: mbaje mend, Keti! S’do ta fsheh: mund ta vrasësh, po të ishe e egër dhe e pamatur, dhe të ushqeje një dashuri budallaqe e të sajuar për të birin e një njeriu që do të gëzohej ta shihte në varr; dhe po ta linte ta kuptonte se po mundohesh për ndarjen që ai e pa të arsyeshme ta bënte.
— S’mundohem për asgjë në botë veç sëmundjes së babit, — u përgjigj shoqja ime. — S’më bëhet vonë për asgjë në krahasim me babin. Dhe kurrë, kurrë, oh, kurrë, për sa kohë të kem mendtë, s’do të bëj asnjë veprim e s’do të them asnjë fjalë që ta mërzisë. E dua më shumë se veten, Elen; dhe e di nga kjo: lutem çdo natë që të rroj pas tij, sepse më mirë të jem e mjerë unë sesa të jetë ai; kjo provon se e dua më shumë se veten.
— Fjalë të mira, — iu përgjigja. — Por duhet ta provojnë edhe veprat; dhe, pasi të shërohet ai, kujdes të mos i harrosh vendimet e marra në orën e frikës.
Ndërsa flisnim, iu afruam një dere që hapej nga rruga; dhe zonja ime e re, duke u ndriçuar sërish si diell, u ngjit dhe u ul në majë të murit, duke u zgjatur për të mbledhur ca kaçe që skuqeshin në degët e sipërme të trëndafilave të egër, që i bënin hije anës së rrugës: kokrrat e poshtme ishin zhdukur, por të sipërmet mund t’i arrinin vetëm zogjtë, veç nga vendi ku ishte tani Keti.
Duke u zgjatur për t’i këputur, i ra kapela; dhe, meqë dera ishte e mbyllur, propozoi të zbriste duke u kapur për ta marrë. I thashë të kishte kujdes se mos rrëzohej, dhe ajo u zhduk me shkathtësi.
Por kthimi s’ishte aq i lehtë: gurët ishin të lëmuar e të suvatuar mirë, dhe shkurret e trëndafilit e ferrat e shpërndara s’mund të jepnin asnjë ndihmë për t’u ngjitur sërish. Unë, si budallaqe, s’e kujtova këtë gjersa e dëgjova të qeshte e të thërriste:
— Elen! Do të të duhet të sjellësh çelësin, përndryshe duhet të vrapoj rrotull gjer te shtëpiza e portierit. S’i ngjitem dot ledheve nga kjo anë!
— Rri ku je, — iu përgjigja. — E kam tufën e çelësave në xhep; ndoshta mund ta hap; po s’munda, do të shkoj.
Katerina zbavitej duke kërcyer tutje-tëhu para derës, ndërsa unë provoja njëri pas tjetrit të gjithë çelësat e mëdhenj. E kisha vënë edhe të fundin dhe pashë se asnjë s’bënte; kështu që, duke ia përsëritur dëshirën të rrinte aty, isha gati të nxitoja në shtëpi sa më shpejt që të mundja, kur më ndali një zhurmë që po afrohej. Ishte troku i një kali; vallja e Ketit pushoi; dhe pas një minute pushoi edhe kali.
— Kush është? — pëshpërita unë.
— Elen, sikur ta hapje derën, — më pëshpëriti shoqja ime me ankth.
— Ho, zonjusha Linton! — thirri një zë i thellë (i kalorësit). — Më vjen mirë që të takoj. Mos nxito të hysh, sepse kam një shpjegim për të kërkuar e për ta marrë.
— S’do t’ju flas, zoti Hithklif! — u përgjigj Katerina. — Babi thotë se jeni njeri i lig dhe se e urreni edhe atë, edhe mua; dhe Elen thotë të njëjtën gjë.
— Kjo s’ka të bëjë me punën, — tha Hithklifi (ishte ai). — Djalin tim s’e urrej, mendoj; dhe pikërisht për të të kërkoj vëmendjen. Po! Ke arsye të skuqesh. Para dy a tre muajsh, a s’e kishe zakon t’i shkruaje Lintonit? T’i bëje dashuri për lojë, ë? E meritonit që të dy kamxhikun për këtë! Sidomos ti, më e madhja dhe, siç po del, më pak e ndjeshmja. I kam letrat e tua, dhe po më bëre ndonjë paturpësi, do t’ia dërgoj babait tënd. Mendoj se u lodhe nga zbavitja dhe e le, apo jo? Hë mirë, bashkë me të e le edhe Lintonin, në Kënetën e Dëshpërimit.2 Ai e kishte me gjithë mend: ishte i dashuruar, vërtet. Aq e vërtetë sa jam gjallë: po vdes për ty; po i thyhet zemra nga paqëndrueshmëria jote; jo me figurë, por vërtet. Ndonëse Heretoni e ka bërë gazin e përhershëm prej gjashtë javësh, dhe unë kam përdorur masa më serioze e jam përpjekur ta tremb që ta lërë idiotësinë, ai bëhet çdo ditë më keq, dhe do të jetë nën dhe para verës, po s’e shërove ti!
— Si mund t’i gënjesh kaq hapur fëmijës së shkretë? — thirra unë nga brenda. — Të lutem, vazhdo rrugën! Si mund të sajosh me dashje gënjeshtra kaq të mjera? Zonjusha Keti, do ta rrëzoj bravën me gur; mos i beso ato marrëzira të ndyra. E ndien vetë që është e pamundur që dikush të vdesë nga dashuria për një të huaj.
— S’e dija që kishte përgjues, — mërmëriti maskarai i zbuluar. — E nderuara zonja Din, ty të dua, por s’e dua lojën tënde të dyfishtë, — shtoi ai me zë të lartë. — Si mund të gënjesh ti kaq hapur, sa të pohosh se e urreja „fëmijën e shkretë“? Dhe të sajosh përralla me lugetër për ta trembur nga pragu im? Katerina Linton (vetë emri më ngroh), vajza ime e bukur, do të jem larg shtëpisë gjithë këtë javë: shko e shiko nëse s’kam thënë të vërtetën; shko, ashtu, e dashur! Përfytyro vetëm babain tënd në vendin tim, dhe Lintonin në tëndin; pastaj mendo sa do ta çmoje të dashurin tënd të shkujdesur, po të mos pranonte të lëvizte asnjë hap për të të ngushëlluar, kur t’i lutej vetë yt atë; dhe mos bjer, nga budallallëku i pastër, në të njëjtin gabim. Betohem, për shpëtimin e shpirtit tim, se po shkon drejt varrit, dhe askush veç teje s’mund ta shpëtojë!
Brava u lëshua, dhe unë dola.
— Betohem se Lintoni po vdes, — përsëriti Hithklifi, duke më vështruar ngultas. — Dhe hidhërimi e zhgënjimi po ia shpejtojnë vdekjen. Neli, po s’e le të shkojë, mund të vish vetë në këmbë. Por unë s’do të kthehem gjer javën tjetër në këtë kohë; dhe mendoj se edhe vetë zotëria yt vështirë se do ta kundërshtonte që ajo të vizitonte kushëririn e saj!
— Hyr brenda, — i thashë, duke e kapur Ketin nga krahu e duke e detyruar gjysmë me forcë të hynte sërish, sepse ajo ngurronte, duke vështruar me sy të trazuar tiparet e atij që fliste, tepër të rrepta për ta shprehur mashtrimin e tij të brendshëm.
Ai e afroi kalin dhe, duke u përkulur, vërejti:
— Zonjusha Katerina, do ta pranoj para teje që kam pak durim me Lintonin; dhe Heretoni e Jozefi kanë edhe më pak. Do ta pranoj që është me njerëz të ashpër. Ai vuan për mirësi, si edhe për dashuri; dhe një fjalë e mirë prej teje do të ishte ilaçi i tij më i mirë. Mos ua vër veshin paralajmërimeve mizore të zonjës Din, por ji bujare dhe gjej mënyrë ta shohësh. Të ëndërron ditë e natë, dhe s’ka mënyrë ta bindësh se s’e urren, meqë as s’i shkruan, as s’i vjen.
E mbylla derën dhe rrokullisa një gur për ta ndihmuar bravën e lëshuar ta mbante; dhe, duke hapur çadrën, e tërhoqa nën të atë që kisha në kujdes, sepse shiu nisi të frynte nëpër degët rënkuese të pemëve dhe na paralajmëroi të mos vonoheshim.
Nxitimi ynë s’na la të bënim asnjë koment për takimin me Hithklifin, ndërsa ecnim me hapa të gjatë drejt shtëpisë; por e mora me mend nga instinkti se zemrën e Katerinës tani e mbulonte një errësirë e dyfishtë. Tiparet i kishte aq të trishta, sa s’dukeshin të sajat: dukej qartë se e mbante për të vërtetë çdo rrokje të asaj që kishte dëgjuar.
I zoti kishte shkuar të pushonte para se të hynim ne. Keti hyri tinëz në dhomën e tij ta pyeste si ishte; e kishte zënë gjumi. U kthye dhe më kërkoi të rrija me të në bibliotekë. Pimë çajin bashkë; dhe pastaj ajo u shtri mbi qilim dhe më tha të mos flisja, sepse ishte e lodhur.
Mora një libër dhe bëra sikur lexoja. Sapo kujtoi se isha zhytur në punën time, nisi sërish të qante në heshtje: dukej se tani kjo ishte zbavitja e saj e preferuar. E lashë ta shijonte për një copë herë; pastaj e qortova, duke i përqeshur e duke i vënë në lojë të gjitha pohimet e zotit Hithklif për të birin, sikur të isha e sigurt se ajo do të binte dakord me mua. Medet! S’pata mjeshtërinë ta kundërshtoja efektin që kishte bërë tregimi i tij: ishte pikërisht ai që kishte dashur ai.
— Mund të kesh të drejtë, Elen, — m’u përgjigj ajo, — por s’do të qetësohem kurrë gjersa ta di. Dhe duhet t’i them Lintonit se s’është faji im që s’i shkruaj, dhe ta bind se s’do të ndryshoj.
Ç’dobi kishin zemërimi e kundërshtimet e mia kundër besimit të saj budalla? Atë natë u ndamë si armiq; por të nesërmen më gjeti në rrugën për te Lartësitë e Stuhishme, pranë ponit të zonjës sime të re kokëfortë. S’e duroja dot ta shihja hidhërimin e saj, fytyrën e saj të zbehtë e të rënë dhe sytë e rëndë; dhe u dorëzova me shpresën e dobët se vetë Lintoni mund të provonte, me mënyrën si do të na priste, sa pak nga ajo histori kishte themel në të vërtetën.
Shënime
Found a mistake in this chapter? Report a mistake