Kapitulli XIV · Lartësitë e stuhishme

Sapo e lexova këtë letër, shkova te i zoti dhe e njoftova se e motra kishte mbërritur te Lartësitë dhe më kishte dërguar një letër ku shprehte hidhërimin për gjendjen e zonjës Linton dhe dëshirën e zjarrtë ta shihte atë; me një lutje që ai t’i dërgonte, sa më shpejt që të ishte e mundur, me anën time, ndonjë shenjë faljeje.

— Falje? — tha Lintoni. — S’kam asgjë për t’i falur, Elen. Mund të shkosh te Lartësitë e Stuhishme këtë pasdite, po deshe, dhe t’i thuash se s’jam i zemëruar, por më vjen keq që e humba: sidomos se s’mund ta mendoj kurrë se do të jetë e lumtur. Megjithatë, as që bëhet fjalë që të shkoj ta shoh: jemi ndarë përgjithmonë; dhe, po të dojë vërtet të më bëjë një nder, le ta bindë maskarain me të cilin është martuar të largohet nga ky vend.

— Dhe s’do t’i shkruani as një letër të vogël, zotëri? — e pyeta duke iu lutur.

— Jo, — m’u përgjigj. — S’ka nevojë. Marrëdhëniet e mia me familjen e Hithklifit do të jenë po aq të rralla sa të tijat me timen. S’do të ketë fare!

Ftohtësia e zotit Edgar më trishtoi jashtëzakonisht; dhe gjatë gjithë rrugës nga Grejnxhi e vrava mendjen si t’u jepja më shumë zemër fjalëve të tij kur t’i përsërisja, e si ta zbusja refuzimin e tij për të shkruar qoftë edhe pak rreshta për ta ngushëlluar Izabelën.

Guxoj të them se ajo më kishte pritur që në mëngjes: e pashë që shikonte nga dritarja, kur po ngjitesha nëpër shtegun e kopshtit, dhe i bëra me kokë; por ajo u tërhoq, sikur të kishte frikë se mos e shihnin.

Hyra pa trokitur. S’ka pasur kurrë pamje më të zymtë e më të trishtë se ajo që paraqiste shtëpia dikur e gëzuar! Duhet ta rrëfej se, po të kisha qenë në vendin e zonjës së re, të paktën do ta kisha fshirë vatrën dhe do t’i kisha pastruar tryezat me leckë. Por ajo merrte tashmë pjesë në shpirtin e shkujdesjes që e rrethonte. Fytyra e saj e bukur ishte e zbehtë dhe e plogësht; flokët pa kaçurrela, disa tufa që vareshin të drejta e disa të përdredhura pa kujdes rreth kokës. Ndoshta s’i kishte prekur rrobat që mbrëmë.

Hindli s’ishte aty. Zoti Hithklif ishte ulur pranë një tryeze dhe shfletonte disa letra në portofol; por u ngrit kur u dukën, më pyeti si isha, krejt miqësisht, dhe më ofroi një karrige.

Ai ishte i vetmi send aty që dukej i rregullt, dhe mendova se s’ishte dukur kurrë më mirë. Rrethanat ua kishin ndërruar aq shumë vendet, sa një i huaj me siguri do ta kishte marrë atë për zotëri të lindur e të rritur, dhe të shoqen për një lëçitëse të vogël të vërtetë!

Ajo erdhi përpara me zjarr të më përshëndeste dhe zgjati njërën dorë për të marrë letrën që priste.

Unë tunda kokën. Ajo s’deshi ta kuptonte shenjën, por më ndoqi gjer te bufeja, ku shkova të lija kapelën, dhe m’u lut me pëshpërimë t’i jepja menjëherë atë që i kisha sjellë.

Hithklifi e mori me mend kuptimin e manovrave të saj dhe tha:

— Po të kesh gjë për Izabelën, siç ke pa dyshim, Neli, jepja. S’ke pse e fsheh; ne s’kemi të fshehta mes nesh.

— Oh, s’kam asgjë, — iu përgjigja, duke menduar se ishte më mirë ta thosha të vërtetën menjëherë. — Zotëria im më tha t’i them motrës së tij se s’duhet të presë prej tij tani për tani as letër, as vizitë. Ju dërgon dashurinë e vet, zonjë, dhe urimet për lumturinë tuaj, dhe faljen për hidhërimin që i keni shkaktuar; por mendon se tani e tutje shtëpia e tij dhe kjo shtëpi duhet t’i ndërpresin marrëdhëniet, sepse s’mund të dalë asgjë e mirë nga mbajtja e tyre.

Buza e zonjës Hithklif u drodh lehtë, dhe ajo u kthye në vendin e saj pranë dritares. I shoqi zuri vend pranë vatrës, afër meje, dhe nisi të më bënte pyetje për Katerinën.

I tregova për sëmundjen e saj aq sa mendova se ishte e drejtë, dhe ai më nxori me pyetje të kryqëzuara pjesën më të madhe të fakteve që lidheshin me fillimin e saj.

E fajësova atë, siç e meritonte, që i kishte sjellë vetë të gjitha; dhe mbarova duke shprehur shpresën se ai do ta ndiqte shembullin e zotit Linton dhe do t’i shmangej çdo përzierjeje në të ardhmen me familjen e tij, për mirë a për keq.

— Zonja Linton tani sapo po e merr veten, — i thashë. — S’do të jetë kurrë si ka qenë, por jeta i ka shpëtuar; dhe, po ta kesh vërtet për zemër, do të shmangesh t’i dalësh sërish përpara. Jo, do të largohesh krejt nga ky vend; dhe, që të mos të vijë keq, po të them se Katerina Linton tani është aq e ndryshme nga mikja jote e vjetër Katerina Ernshou, sa ajo zonjë e re është e ndryshme nga unë! Pamja i ka ndryshuar shumë, karakteri edhe më shumë; dhe ai që detyrohet nga nevoja të jetë shoku i saj, tani e tutje do ta mbajë dashurinë vetëm me kujtimin e asaj që ka qenë dikur, me mëshirën e zakonshme njerëzore dhe me ndjenjën e detyrës!

— Kjo është fare e mundshme, — vërejti Hithklifi, duke e detyruar veten të dukej i qetë, — fare e mundshme që zotëria yt të mos ketë gjë tjetër ku të mbështetet veç mëshirës së zakonshme njerëzore dhe ndjenjës së detyrës. Por a kujton se unë do t’ia lë Katerinën detyrës dhe mëshirës së tij? Dhe a mund t’i krahasosh ndjenjat e mia për Katerinën me të tijat? Para se të largohesh nga kjo shtëpi, duhet të të marr një premtim: që do të më sigurosh një takim me të. Pranofsh a s’pranofsh, unë do ta shoh! Ç’thua?

— Them, zoti Hithklif, — iu përgjigja, — se s’duhet ta bësh; s’do ta bësh kurrë me anën time. Një takim tjetër mes jush dhe zotërisë do ta vriste krejt!

— Me ndihmën tënde kjo mund të shmanget, — vazhdoi ai, — dhe, po të ketë rrezik për një ngjarje të tillë, po të jetë ai shkaku që t’i shtohet qoftë edhe një shqetësim i vetëm jetës së saj… pse, mendoj se do të kem të drejtë të shkoj gjer në skaj! Do të doja të kishe aq sinqeritet sa të më thoshe nëse Katerina do të vuante shumë po ta humbiste atë. Më ndal frika se do të vuante: dhe ja ku e sheh ndryshimin mes ndjenjave tona. Po të kishte qenë ai në vendin tim e unë në të tijin, ndonëse do ta urreja me një urrejtje që do të ma kthente jetën në vrer, s’do të kisha ngritur kurrë dorë kundër tij. Mund të dukesh mosbesuese, po deshe! S’do ta kisha përzënë kurrë nga shoqëria e saj, për sa kohë që ajo e dëshironte. Në çastin që t’i mbaronte dashuria për të, do t’ia kisha shqyer zemrën dhe do t’ia kisha pirë gjakun! Por, deri atëherë (po s’më beson, s’më njeh), deri atëherë do të kisha vdekur pak nga pak para se t’i prekja qoftë edhe një fije floku në kokë!

— E megjithatë, — e ndërpreva unë, — s’ke asnjë drojë t’ia shkatërrosh krejt çdo shpresë për shërim të plotë, duke iu futur sërish në kujtesë, tani që ajo të ka harruar gati, dhe duke e përfshirë në një trazim të ri grindjesh e hallesh.

— Kujton se më ka harruar gati? — tha ai. — Oh, Neli! Ti e di që s’më ka harruar! E di po aq mirë sa unë që, për çdo mendim që harxhon për Lintonin, harxhon një mijë për mua! Në një periudhë shumë të mjerë të jetës sime kam pasur një mendim të tillë; më ndoqi kur u ktheva në këto anë verën e kaluar; por vetëm siguria që do të ma jepte ajo vetë do të më bënte ta pranoja sërish atë ide të tmerrshme. Dhe atëherë, Lintoni s’do të ishte asgjë, as Hindli, as gjithë ëndrrat që kam ëndërruar ndonjëherë. Dy fjalë do ta përmblidhnin të ardhmen time: vdekje dhe ferr; jeta, pasi ta humbisja, do të ishte ferr.

— Megjithatë, isha budalla që e kujtova qoftë edhe për një çast se ajo e çmonte dashurinë e Edgar Lintonit më shumë se timen. Edhe sikur ai të donte me gjithë fuqitë e qenies së tij të mjerë, s’mund të donte në tetëdhjetë vjet sa mund të dua unë në një ditë. Dhe Katerina ka zemër po aq të thellë sa unë: më lehtë do të futej deti në atë koritë kuajsh, sesa të zotërohej krejt dashuria e saj prej tij. Ç’marrëzi! Ai i është mezi një shkallë më i dashur se qeni a kali i saj. S’e ka në natyrë të duhet si unë: si mund të dojë ajo tek ai atë që ai s’e ka?

— Katerina dhe Edgari e duan njëri-tjetrin aq sa mund ta duan dy njerëz! — thirri Izabela me një gjallëri të papritur. — Askush s’ka të drejtë të flasë në atë mënyrë, dhe s’dua ta dëgjoj në heshtje tim vëlla të nënçmohet!

— Edhe yt vëlla të do mrekullisht, apo jo? — vërejti Hithklifi me përbuzje. — Të lë në mëshirë të botës me një gatishmëri të habitshme.

— Ai s’e di ç’vuaj unë, — u përgjigj ajo. — Këtë s’ia thashë.

— Diçka i ke thënë, pra; i ke shkruar, apo jo?

— Që t’i them se u martova, po, i shkrova; e pe letrën.

— Dhe asgjë që atëherë?

— Jo.

— Zonja ime e re duket shumë më keq nga ndryshimi i gjendjes, — vërejta unë. — Dashuria e dikujt i mungon, dukshëm; e kujt, mund ta marr me mend; por ndoshta s’duhet ta them.

— Unë do të merrja me mend se është e vetja, — tha Hithklifi. — Po bëhet një lëçitëse e vërtetë! U lodh shumë herët duke u përpjekur të më pëlqejë. Mezi do ta besosh, por që të nesërmen e dasmës qante se donte të shkonte në shtëpi. Megjithatë, aq më mirë do t’i shkojë kësaj shtëpie, që s’është tepër e hollë; dhe do të kem kujdes që të mos më turpërojë duke u endur jashtë.

— Hë mirë, zotëri, — ia ktheva unë, — shpresoj se do ta keni parasysh që zonja Hithklif është mësuar ta kujdesen e t’i shërbejnë; dhe se është rritur si një vajzë e vetme, që të gjithë ishin gati t’i shërbenin. Duhet t’i jepni një shërbyese që t’ia mbajë gjërat në rregull, dhe duhet ta trajtoni me mirësi. Sido që ta mendoni zotin Edgar, s’mund të dyshoni se ajo është e zonja të dojë fort, përndryshe s’do t’i kishte braktisur hijeshitë, rehatitë dhe miqtë e shtëpisë së dikurshme për t’u vendosur e kënaqur, në një shkretëtirë si kjo, me ju.

— I braktisi nga një iluzion, — m’u përgjigj ai, — duke më përfytyruar si një hero romani dhe duke pritur përkëdhelje pa kufi nga përkushtimi im kalorësiak. Mezi mund ta shoh si krijesë të arsyeshme, aq me kokëfortësi ka vazhduar të krijojë një ide përrallore për karakterin tim dhe të veprojë sipas përshtypjeve të rreme që ushqente. Por më në fund, më duket, po fillon të më njohë: s’ia shoh më buzëqeshjet budallaqe e ngërdheshjet që më acaronin në fillim, as paaftësinë e marrë për të dalluar se e kisha me gjithë mend kur i thashë mendimin tim për marrëzinë e saj e për të vetë. Qe një përpjekje e mrekullueshme mprehtësie të zbulonte se s’e doja. Dikur besoja se asnjë mësim s’do të mundte t’ia mësonte këtë! E megjithatë e ka mësuar keq, sepse këtë mëngjes njoftoi, si një lajm të tmerrshëm, se vërtet kisha arritur ta bëja të më urrente! Një punë e vërtetë e Herkulit, të siguroj! Po të jetë kryer, kam arsye të falënderoj. A mund t’i besoj pohimit tënd, Izabela? Je e sigurt që më urren? Po të të lë rehat gjysmë dite, s’do të vish prapë te unë duke psherëtirë e duke m’u lutur? Guxoj të them se do të donte që para teje të isha dukur i tëri butësi; i lëndon kotësinë që të zbulohet e vërteta. Por s’më bëhet vonë kush e di që pasioni ishte krejt nga një anë, dhe s’i thashë kurrë asnjë gënjeshtër për këtë. S’mund të më akuzojë se i kam treguar qoftë edhe një grimë butësie mashtruese. Gjëja e parë që më pa të bëja, kur dolëm nga Grejnxhi, qe të varja qenushen e saj; dhe, kur m’u lut për të, fjalët e para që thashë qenë një dëshirë që të mund t’i varja të gjitha qeniet që i përkisnin, veç njërës: ndoshta e mori atë përjashtim për veten. Por asnjë mizori s’i shkaktoi neveri. Mendoj se e admiron nga natyra, mjaft që të jetë e sigurt personi i saj i çmuar! Pra, a s’ishte kulmi i absurditetit, idiotësi e vërtetë, që ajo kuçkë e mjerë, servile e me mendje të ulët të ëndërronte se mund ta doja? Thuaji zotërisë tënd, Neli, se s’kam ndeshur kurrë në jetën time një krijesë kaq të poshtër sa ajo. E turpëron edhe emrin e Lintonëve; dhe ndonjëherë jam zbutur, nga mungesa e pastër e shpikjes, në eksperimentet e mia për të parë sa mund të durojë, e prapë të kthehet zvarrë me turp duke u përulur! Por thuaji gjithashtu, që ta qetësojë zemrën e tij prej vëllai e prej gjyqtari, se unë mbahem rreptësisht brenda kufijve të ligjit. Deri tani kam shmangur t’i jap të drejtën më të vogël për të kërkuar ndarje; dhe, për më tepër, ajo s’do ta falënderonte askënd që do të na ndante. Po të donte të ikte, mund të ikte: bezdia e pranisë së saj e kalon kënaqësinë që mund të nxjerr duke e mundur!

— Zoti Hithklif, — i thashë, — këto janë fjalë të çmenduri, dhe gruaja juaj, ka shumë gjasa, është e bindur se jeni i çmendur; dhe për këtë arsye ju ka duruar deri tani. Por tani që thoni se mund të ikë, pa dyshim do ta shfrytëzojë lejen. S’jeni aq e magjepsur, zonjë, sa të rrini me të me dëshirën tuaj, apo jo?

— Ki kujdes, Elen! — u përgjigj Izabela, me sytë që i shkëndijonin nga zemërimi: nga shprehja e tyre s’kishte asnjë dyshim se përpjekjet e shokut të saj për t’u bërë i urryer kishin pasur sukses të plotë. — Mos i beso asnjë fjale që thotë. Është një djall gënjeshtar, një përbindësh, jo qenie njerëzore! Më është thënë edhe më parë se mund ta lija; dhe e kam provuar, por s’guxoj ta përsëris! Vetëm, Elen, premtomë se s’do t’u thuash asnjë rrokje nga biseda e tij e poshtër vëllait tim a Katerinës. Sido që të shtiret, ai do ta shtyjë Edgarin në dëshpërim: thotë se u martua me mua me qëllim që të kishte pushtet mbi të; dhe s’do ta ketë: më mirë vdes! Shpresoj vetëm, lutem, që ta harrojë maturinë e tij djallëzore e të më vrasë! E vetmja kënaqësi që mund të përfytyroj është të vdes, ose ta shoh atë të vdekur!

— Ja; mjaft për tani! — tha Hithklifi. — Po të të thërrasin në gjyq, do t’i kujtosh fjalët e saj, Neli! Dhe shikoje mirë atë fytyrë: është afër pikës që do të më shkonte mua. Jo, tani s’je e zonja të jesh kujdestare e vetes, Izabela; dhe unë, si mbrojtësi yt ligjor, duhet të të mbaj nën kujdestarinë time, sado e neveritshme të jetë kjo detyrë. Ngjitu lart; kam diçka për t’i thënë Elen Dinit vetëm. Nuk është nga ajo anë; lart, të thashë! Pse, kjo është rruga për lart, bijë!

E kapi dhe e shtyu jashtë dhomës; dhe u kthye duke mërmëritur:

— S’kam mëshirë! S’kam mëshirë! Sa më shumë përpëliten krimbat, aq më shumë digjem t’ua shtyp zorrët! Është një dalje e dhëmbëve morale, dhe unë i kërcëllij me më shumë forcë, sa më shumë shtohet dhimbja.

— E kupton ç’do të thotë fjala mëshirë? — i thashë, duke nxituar të vija sërish kapelën. — E ke ndier ndonjëherë qoftë edhe pak në jetën tënde?

— Lëre atë! — më ndërpreu ai, kur kuptoi që doja të ikja. — S’po ikën ende. Eja këtu tani, Neli: duhet ose të të bind, ose të të detyroj të më ndihmosh ta përmbush vendimin tim për ta parë Katerinën, dhe kjo pa vonesë. Betohem se s’mendoj asnjë të keqe; s’dua të shkaktoj asnjë trazim, as ta acaroj, as ta fyej zotin Linton; dua vetëm të dëgjoj prej saj vetë si është dhe pse ka qenë e sëmurë; dhe ta pyes nëse ndonjë gjë që mund të bëj unë do t’i bënte mirë. Mbrëmë ndenja gjashtë orë në kopshtin e Grejnxhit, dhe do të kthehem atje sonte; dhe çdo natë do të sillem rreth vendit, edhe çdo ditë, gjersa të gjej rastin të hyj. Po të më ndeshë Edgar Lintoni, s’do të ngurroj ta rrëzoj përdhe e t’i jap aq sa ta siguroj që të rrijë i qetë sa të rri unë. Po të më kundërshtojnë shërbëtorët e tij, do t’i kërcënoj të largohen me këto pistoleta. Por a s’do të ishte më mirë ta shmangnim takimin tim me ta, a me të zotin e tyre? Dhe ti mund ta bëje kaq lehtë! Do të të lajmëroja kur të vija, dhe atëherë mund të më lije të hyja pa më parë njeri, sapo ajo të ishte vetëm, dhe të rrije roje gjersa të ikja: me ndërgjegje krejt të qetë, se do të pengoje një të keqe.

Kundërshtova të luaja këtë rol tradhtar në shtëpinë e zotërisë tim; dhe, veç kësaj, ia vura në dukje mizorinë dhe egoizmin për ta prishur qetësinë e zonjës Linton për kënaqësinë e tij.

— Ngjarja më e zakonshme e tremb me dhimbje, — i thashë. — Është e tëra nerva, dhe s’do ta duronte dot befasinë, jam e sigurt. Mos ngul këmbë, zotëri! Përndryshe do të detyrohem t’i tregoj zotërisë tim planet tuaja, dhe ai do të marrë masa ta mbrojë shtëpinë dhe njerëzit e saj nga çdo ndërhyrje e tillë e pajustifikuar!

— Në atë rast, do të marr masa të të mbaj ty, grua! — thirri Hithklifi. — Nuk do të largohesh nga Lartësitë e Stuhishme gjer nesër në mëngjes. Është histori budallaqe të pohosh se Katerina s’do ta duronte dot të më shihte; dhe sa për ta befasuar, s’dua ta befasoj: ti duhet ta përgatitësh; pyete nëse mund të vij. Thua se s’ma përmend kurrë emrin dhe se askush s’ma përmend para saj. Kujt t’ia përmendë, po të jem temë e ndaluar në shtëpi? Ajo kujton se të gjithë ju jeni spiunë të burrit të saj. Oh, s’kam dyshim se është në ferr mes jush! Nga heshtja e saj, po aq sa nga çdo gjë tjetër, e marr me mend ç’ndien. Thua se shpesh është e shqetësuar e duket me ankth: a është kjo provë qetësie? Flet se i është trazuar mendja: si dreqin mund të ishte ndryshe, në atë vetmi të tmerrshme? Dhe ajo krijesë e pashijshme dhe e mjerë që i shërben nga detyra dhe nga mëshira! Nga dhembshuria dhe nga bamirësia! Njësoj do të ishte sikur të mbillte një lis në një vazo lulesh e të priste të rritej, sa të kujtojë se mund t’ia kthejë fuqinë në dheun e kujdesjeve të tij të cekëta! Ta zgjidhim menjëherë: do të rrish këtu, dhe unë do të çaj rrugën gjer te Katerina mbi Lintonin e shërbëtorët e tij? Apo do të jesh mikja ime, siç ke qenë deri tani, dhe do të bësh atë që të kërkoj? Vendos! Sepse s’kam asnjë arsye të vonohem as edhe një minutë, po të vazhdosh me ligësinë tënde kokëfortë!

Hë mirë, zoti Lokvud, unë kundërshtova, u ankova dhe refuzova prerazi pesëdhjetë herë; por në fund ai më detyroi të bëja një marrëveshje: mora përsipër t’i çoja zonjës sime një letër prej tij; dhe, po të pranonte ajo, premtova ta njoftoja për mungesën e radhës së Lintonit nga shtëpia, kur ai të mund të vinte e të hynte si të mundte: unë s’do të isha aty, dhe edhe shokët e mi shërbëtorë do të ishin po aq larg.

Ishte e drejtë apo e gabuar? Kam frikë se ishte e gabuar, ndonëse e dobishme. Mendova se me bindjen time pengoja një shpërthim tjetër; dhe mendova gjithashtu se mund të sillte një krizë të mbarë në sëmundjen mendore të Katerinës; e pastaj m’u kujtua qortimi i rreptë i zotit Edgar për thashethemet e mia; dhe u përpoqa ta lëmoja çdo shqetësim për këtë punë duke pohuar, duke e përsëritur shpesh, se ky abuzim me besimin, po ta meritonte një emër kaq të ashpër, do të ishte i fundit.

Megjithatë, rruga e kthimit qe më e trishtë se rruga e vajtjes; dhe pata shumë dyshime para se ta bindja veten t’ia vija letrën në dorë zonjës Linton.

— Por ja ku erdhi Kenethi; do të zbres e do t’i them sa më mirë jeni. Historia ime është dree,¹ siç themi ne, dhe do të na shërbejë për ta kaluar edhe një mëngjes.

Dree, dhe e zymtë! mendova unë, ndërsa gruaja e mirë zbriste të priste mjekun; dhe jo tamam nga ato që do t’i kisha zgjedhur për t’u zbavitur; por s’ka gjë! Do të nxjerr ilaçe të shëndetshme nga barishtet e hidhura të zonjës Din; dhe, së pari, le të ruhem nga magjia që fshihet në sytë e ndritshëm të Katerina Hithklifit. Do të isha në një gjendje të çuditshme, po t’ia dorëzoja zemrën asaj vajze të re, dhe e bija të dilte një botim i dytë i nënës!

Shënime

1. Dree: fjalë krahinore e veriut të Anglisë: e gjatë, e lodhshme, e rëndë për t’u duruar. ↩︎