Kapitulli XVII · Lartësitë e stuhishme

Ajo e premte qe e fundit e ditëve tona të bukura për një muaj. Në mbrëmje moti u prish: era u kthye nga jugu në verilindje dhe solli shi në fillim, pastaj llohë e borë.

Të nesërmen mezi mund ta përfytyroje se kishte pasur tri javë verë: lulet e pranverës dhe shafranët ishin fshehur nën grumbujt dimërorë të dëborës; thëllëzat heshtnin; gjethet e reja të pemëve të hershme ishin goditur e nxirë. Dhe sa e zymtë, e ftohtë dhe e trishtë u zvarrit ajo e nesërme! Zotëria im rrinte në dhomën e tij; unë zura sallonin e vetmuar dhe e ktheva në dhomë fëmijësh; dhe aty isha ulur, me kukullën rënkuese të fëmijës mbi gju, duke e lëkundur tutje-tëhu e duke vëzhguar ndërkohë fijet e borës që ende frynin e mbushnin dritaren pa perde, kur u hap dera dhe hyri dikush pa frymë, duke qeshur!

Për një minutë zemërimi im qe më i madh se habia; kujtova se ishte ndonjë nga shërbyeset, dhe thirra:

— Mjaft! Si guxon ta tregosh mendjelehtësinë tënde këtu? Ç’do të thoshte zoti Linton po të të dëgjonte?

— Më fal! — u përgjigj një zë i njohur. — Por e di që Edgari është në shtrat, dhe s’e mbaj dot veten.

Me këto fjalë, ajo që fliste erdhi përpara te zjarri, duke gulçuar e duke mbajtur dorën në brinjë.

— Kam vrapuar gjithë rrugën nga Lartësitë e Stuhishme! — vazhdoi ajo, pas një pushimi. — Përveç aty ku kam fluturuar. S’mund ta numëroj sa herë jam rrëzuar. Oh, më dhemb gjithë trupi! Mos u tremb: do të ta shpjegoj sapo të mundem; vetëm, ki mirësinë të dalësh e të urdhërosh karrocën të më çojë në Gimerton, dhe thuaji një shërbëtori të më gjejë ca rroba në dollapin tim.

E ardhura ishte zonja Hithklif. Me siguri s’dukej në gjendje për të qeshur: flokët i rridhnin mbi supe, duke pikuar borë e ujë; ishte veshur me fustanin prej vajze që vishte zakonisht, që i shkonte më shumë moshës sesa pozitës: një fustan me jakë të ulët, me mëngë të shkurtra, dhe s’kishte asgjë as në kokë, as në qafë. Fustani ishte prej mëndafshi të hollë dhe i ngjitej pas trupit nga lagështia; dhe këmbët i mbronin vetëm pantofla të holla; shtoji kësaj një të prerë të thellë poshtë njërit vesh, që vetëm i ftohti e pengonte të rridhte shumë gjak, një fytyrë të bardhë të gërvishtur e të mavijosur, dhe një trup që mezi mbahej nga lodhja, dhe mund ta përfytyroni që frika ime e parë s’u qetësua shumë kur pata kohë ta shqyrtoja.

— Zonja ime e dashur e re, — thirra unë, — s’do të lëviz asgjëkundi e s’do të dëgjoj asgjë, gjersa t’i heqësh të gjitha rrobat e të veshësh gjëra të thata; dhe sigurisht s’do të shkosh sonte në Gimerton; prandaj s’ka nevojë të urdhërojmë karrocën.

— Sigurisht që do të shkoj, — tha ajo, — në këmbë a me karrocë; megjithatë s’kam ndonjë kundërshtim të vishem si duhet; dhe… ah, shiko si më rrjedh tani nëpër qafë! Zjarri ma djeg vërtet.

Ajo ngulmoi t’ia zbatoja urdhrat para se të më linte ta prekja; dhe vetëm pasi karrocieri mori urdhër të bëhej gati e një shërbyese u vu të paketonte disa rroba të nevojshme, mora pëlqimin e saj t’ia lidhja plagën e ta ndihmoja të ndërronte rrobat.

— Tani, Elen, — tha ajo, kur e mbarova punën dhe ajo ishte ulur në një kolltuk pranë vatrës, me një filxhan çaj përpara, — ulu përballë meje dhe largoje foshnjën e Katerinës së shkretë: s’dua ta shoh! S’duhet të mendosh se s’më bëhet vonë për Katerinën, ngaqë u solla kaq budallaqe kur hyra: edhe unë kam qarë, me hidhërim; po, më shumë nga ç’ka arsye të qajë kushdo tjetër. U ndamë pa u pajtuar, e mban mend, dhe s’do ta fal veten. Por me gjithë këtë, s’kisha ndër mend të ndieja dhembshuri bashkë me të, me atë kafshë të egër! O, ma jep shufrën e zjarrit! Kjo është gjëja e fundit e tij që kam me vete. — E hoqi unazën e artë nga gishti i katërt dhe e hodhi përdhe. — Do ta copëtoj! — vazhdoi ajo, duke e goditur me një ligësi fëminore. — E pastaj do ta djeg! — Dhe e mori dhe e hodhi sendin e keqtrajtuar mes thëngjijve. — Ja! Le të blejë një tjetër, po të më marrë mbrapsht. Do të ishte i zoti të vinte të më kërkonte, për ta ngacmuar Edgarin; s’guxoj të rri, se mos i futet kjo ide në kokën e tij të ligë! Dhe pastaj, Edgari s’ka qenë i mirë me mua, apo jo? Dhe s’do të vij t’i lutem për ndihmë, as s’do ta fus në telashe të tjera. Nevoja më detyroi të kërkoja strehë këtu; ndonëse, po të mos e kisha marrë vesh që ai ishte larg, do të isha ndalur te kuzhina, do ta kisha larë fytyrën, do të isha ngrohur, do të të kisha thënë të më sillje ç’më duhej dhe do të isha nisur sërish për kudo, larg duarve të atij të mallkuari… të atij shpirti të keq në trup njeriu! Ah, sa i tërbuar ishte! Sikur të më kishte kapur! Keq që Ernshou s’është i barabartë me të në forcë: s’do të kisha vrapuar, gjersa ta shihja gati të copëtuar, po ta kishte mundur Hindli!

— Hë, mos fol kaq shpejt, zonjushë! — e ndërpreva unë. — Do ta prishësh shaminë që të kam lidhur rreth fytyrës dhe do ta bësh plagën të rrjedhë sërish. Pi çajin, merr frymë dhe pusho së qeshuri: e qeshura është shumë jashtë vendit nën këtë kulm, dhe në gjendjen tënde!

— E vërtetë e pamohueshme, — m’u përgjigj ajo. — Dëgjoje atë fëmijë! Qan pa pushim; çoje larg veshëve të mi për një orë; s’do të rri më gjatë.

I rashë ziles dhe ia lashë në kujdes një shërbyeseje; pastaj e pyeta ç’e kishte shtyrë të ikte nga Lartësitë e Stuhishme në një gjendje kaq të pazakontë, dhe ku kishte ndër mend të shkonte, meqë s’pranonte të rrinte me ne.

— Duhet të rri, dhe dua të rri, — m’u përgjigj ajo, — për ta gëzuar Edgarin e për t’u kujdesur për foshnjën, për dy gjëra, dhe sepse Grejnxhi është shtëpia ime e vërtetë; por të them, ai s’do të më linte! Kujton se do ta duronte të më shihte të shëndoshesha e të gëzohesha? Dhe se do ta duronte të mendonte se jemi të qetë, pa vendosur të na helmojë rehatinë? Tani kam kënaqësinë të jem e sigurt se më urren aq shumë, sa e bezdis rëndë të më ketë aq afër sa të më dëgjojë a të më shohë. E vë re që, kur hyj para tij, muskujt e fytyrës i shtrembërohen pa dashje në një shprehje urrejtjeje; pjesërisht ngaqë e di sa arsye të mira kam ta ndiej këtë ndjenjë për të, dhe pjesërisht nga neveria e hershme. Është aq e fortë, sa më bën të jem mjaft e sigurt se s’do të më ndiqte nëpër gjithë Anglinë, po të arrija të ikja pa lënë gjurmë; dhe prandaj duhet të largohem krejt. E kam kapërcyer dëshirën time të parë që të më vriste ai. Më mirë të vriste veten! Ma ka shuar dashurinë plotësisht, dhe kështu jam rehat. Ende më kujtohet si e doja; dhe mund ta përfytyroj turbullt se do të mund ta doja ende, po të… Jo, jo! Edhe sikur të më kishte dashur marrëzisht, natyra e tij djallëzore do ta kishte zbuluar ekzistencën e saj, në një mënyrë a në një tjetër. Katerina kishte një shije tmerrësisht të shtrembër që e çmonte aq shumë, duke e njohur kaq mirë. Përbindësh! Sikur të mund të fshihej nga krijimi dhe nga kujtesa ime!

— Shët, shët! Ai është qenie njerëzore, — i thashë. — Ki më shumë mëshirë: ka njerëz edhe më të këqij se ai!

— Ai s’është qenie njerëzore, — ma ktheu ajo, — dhe s’ka asnjë të drejtë mbi mëshirën time. I dhashë zemrën, dhe ai e mori dhe e shtrydhi për vdekje, dhe ma flaku mbrapsht. Njerëzit ndiejnë me zemër, Elen, dhe, meqë ai ma ka shkatërruar timen, s’kam fuqi të ndiej për të; dhe s’do të ndieja, edhe sikur të rënkonte nga sot gjer në ditën e vdekjes, e të derdhte lot gjaku për Katerinën! Jo, vërtet, vërtet, s’do të ndieja! — Dhe këtu Izabela nisi të qante; por, duke i fshirë menjëherë lotët nga qerpikët, vazhdoi:

— Më pyete ç’më shtyu më në fund të ikja? U detyrova ta provoja, sepse kisha arritur ta tërboja aq sa tërbimi i kaloi ligësinë. Kur i shkul nervat dikujt me darë të skuqura në zjarr, të duhet më shumë gjakftohtësi sesa kur e godet në kokë. Ai u ngrit aq sa e harroi maturinë djallëzore me të cilën mburrej dhe kaloi në dhunë vrasëse: unë ndjeva kënaqësi që mund ta acaroja; dhe ndjenja e kënaqësisë ma zgjoi instinktin e vetëmbrojtjes; kështu që u çlirova fare, dhe, po të më bjerë ndonjëherë sërish në duar, le të marrë një hakmarrje të madhe.

Dje, e di, zoti Ernshou duhej të kishte qenë në varrim. U mbajt esëll për këtë qëllim, mjaft esëll: s’shkoi të flinte i tërbuar në gjashtë, për t’u ngritur i dehur në dymbëdhjetë. Si rrjedhim, u ngrit me një zymtësi prej vetëvrasësi, po aq i përshtatshëm për kishë sa për valle; dhe në vend që të shkonte, u ul pranë zjarrit dhe gëlltiti xhin a raki me gota të tëra.

Hithklifi (më rrëqethet mishi kur e përmend!) ka qenë i huaj për shtëpinë nga e diela e kaluar gjer sot. Nëse e kanë ushqyer engjëjt, apo farefisi i tij poshtë, s’e di; por s’ka ngrënë asnjë vakt me ne gati një javë. Vinte në shtëpi në agim, ngjitej lart në dhomën e tij dhe mbyllej brenda me çelës; sikur ta kishte ëndërruar ndokush ta lakmonte shoqërinë e tij! Aty rrinte, duke u lutur si metodist;¹ vetëm se hyjnia të cilës i lutej ishte pluhur e hi pa ndjenja; dhe Zoti, kur i drejtohej, ngatërrohej në mënyrë të çuditshme me babain e tij të zi. Pasi i mbaronte këto lutje të çmuara (dhe zakonisht zgjatnin gjersa i ngjirej zëri e i mbytej në fyt), ikte sërish; gjithmonë drejt e poshtë te Grejnxhi! Çuditem si s’dërgoi Edgari për konstablin² që ta arrestonte! Për mua, sado e hidhëruar që isha për Katerinën, ishte e pamundur të mos e shihja si festë këtë kohë çlirimi nga një shtypje poshtëruese.

E mora veten aq sa t’i dëgjoja leksionet e përjetshme të Jozefit pa qarë, dhe të lëvizja nëpër shtëpi me më pak hap prej hajduti të trembur se më parë. S’do ta mendoje që do të qaja për ndonjë gjë që mund të thoshte Jozefi; por ai dhe Heretoni janë shokë të neveritshëm. Më mirë të rri me Hindlin e t’i dëgjoj fjalët e tij të tmerrshme, sesa me „zotërinë e vogël“ dhe me mbrojtësin e tij të patundur, atë plak të urryer!

Kur Hithklifi është brenda, shpesh detyrohem të kërkoj kuzhinën e shoqërinë e tyre, ose të vdes urie nëpër dhomat e lagështa e të pabanuara; kur s’është, siç ndodhi këtë javë, vendos një tryezë e një karrige në një qoshe pranë zjarrit të shtëpisë dhe s’e çaj kokën si e kalon kohën zoti Ernshou; dhe ai s’përzihet në rregullimet e mia: tani është më i qetë se ç’ishte, po të mos e ngacmojë njeri; më i vrenjtur e më i dëshpëruar, dhe më pak i tërbuar. Jozefi pohon se është i sigurt që është bërë njeri tjetër; që Zoti ia ka prekur zemrën dhe ai është shpëtuar „si përmes zjarrit“.³ E kam të vështirë t’i dalloj shenjat e këtij ndryshimi të mbarë, por s’është puna ime.

Mbrëmë, ndenja në qoshen time duke lexuar disa libra të vjetër, gjer vonë, afër mesnatës. Më dukej kaq e zymtë të ngjitesha lart, me borën e egër që frynte përjashta e me mendimet që më ktheheshin pa pushim te varreza e te varri i sapohapur! Mezi guxoja t’i ngrija sytë nga faqja para meje, aq menjëherë ia zinte vendin ajo pamje e trishtë.

Hindli ishte ulur përballë, me kokën të mbështetur mbi dorë, duke menduar ndoshta për të njëjtën gjë. Kishte pushuar së piri para se t’i ikte arsyeja, dhe për dy a tri orë s’kishte lëvizur e s’kishte folur. Në gjithë shtëpinë s’dëgjohej asnjë tingull, veç erës që rënkonte e tundte dritaret herë pas here, kërcitjes së dobët të thëngjijve dhe klikimit të gërshërëve të mia kur shkurtoja herë pas here fitilin e gjatë të qiriut. Heretoni dhe Jozefi ndoshta flinin rëndë në shtrat. Ishte shumë, shumë e trishtë; dhe, ndërsa lexoja, psherëtija, sepse dukej sikur çdo gëzim ishte zhdukur nga bota, për të mos u kthyer më.

Heshtja e trishtë u prish më në fund nga zhurma e shulit të kuzhinës: Hithklifi ishte kthyer nga roja e tij më herët se zakonisht, për shkak, mendoj, të stuhisë së papritur.

Ajo hyrje ishte e mbyllur, dhe e dëgjuam që po vinte rrotull për të hyrë nga tjetra. U ngrita me një shprehje të papërmbajtur në buzë për atë që ndieja, që e bëri shokun tim, i cili kishte vështruar drejt derës, të kthehej e të më shikonte.

— Do ta mbaj jashtë pesë minuta, — thirri ai. — S’ke kundërshtim?

— Jo, për mua mund ta mbash jashtë gjithë natën, — iu përgjigja. — Bëje! Fute çelësin në bravë dhe vëri shulat.

Ernshou e bëri këtë para se mysafiri i tij të arrinte te dera e përparme; pastaj erdhi dhe e solli karrigen në anën tjetër të tryezës sime, duke u përkulur mbi të e duke kërkuar në sytë e mi një dhembshuri për urrejtjen që i digjte në të tijët. Meqë edhe dukej, edhe ndihej si vrasës, s’e gjeti tamam këtë; por gjeti aq sa t’i jepte zemër të fliste.

— Ti dhe unë, — tha ai, — kemi secili një borxh të madh për të larë me atë njeri atje jashtë! Po të mos ishim frikacakë, mund të bashkoheshim për ta larë. Je e butë si yt vëlla? Je gati të durosh gjer në fund, e të mos përpiqesh asnjë herë ta shpaguash?

— Tani jam lodhur së duruari, — iu përgjigja, — dhe do të gëzohesha për një hakmarrje që s’do të kthehej kundër meje; por tradhtia dhe dhuna janë shtiza me majë nga të dyja anët: i plagosin ata që i përdorin më keq se armiqtë e tyre.

— Tradhtia dhe dhuna janë shpagim i drejtë për tradhtinë dhe dhunën! — thirri Hindli. — Zonja Hithklif, s’do të të kërkoj gjë tjetër veç të rrish e qetë e të heshtësh. Më thuaj tani, mundesh? Jam i sigurt se do të kishe po aq kënaqësi sa unë ta shihje fundin e ekzistencës së atij djalli: ai do të jetë vdekja jote, po s’ia hodhe, dhe rrënimi im. Në djall maskarai i ferrit! Troket në derë sikur të ishte tashmë i zoti këtu! Premto se do ta mbash gjuhën, dhe para se të bjerë ajo orë (mungojnë tri minuta për një) do të jesh grua e lirë!

Nxori nga gjoksi veglat që t’i përshkrova në letrën time dhe donte ta shuante qiriun; por unë ia rrëmbeva dhe ia kapa krahun.

— S’do ta mbaj gjuhën! — i thashë. — S’duhet ta prekësh… Le të mbetet dera e mbyllur, dhe rri urtë!

— Jo! E kam marrë vendimin, dhe, për Zotin, do ta zbatoj! — thirri qenia e dëshpëruar. — Do të të bëj një të mirë pavarësisht nga ti, dhe Heretonit drejtësi! Dhe s’ke pse e vret mendjen të më mbrosh: Katerina iku. Asnjë njeri i gjallë s’do të më vajtonte, as s’do t’i vinte turp, edhe sikur t’i prisja fytin vetes këtë minutë; dhe është koha t’i jap fund!

Njësoj do të kishte qenë sikur të përleshesha me një ari a të arsyetoja me një të çmendur. Mjeti i vetëm që më mbeti qe të vrapoja te një dritare dhe ta paralajmëroja viktimën e tij të ardhshme për fatin që e priste.

— Më mirë kërko strehë gjetiu sonte! — thirra unë me një ton disi triumfues. — Zoti Ernshou ka ndër mend të të qëllojë, po të vazhdosh të përpiqesh të hysh.

— Më mirë hape derën, o… — m’u përgjigj ai, duke më quajtur me një emër të hijshëm që s’kam qejf ta përsëris.

— S’do të përzihem në këtë punë, — ia ktheva sërish. — Hyr e lër të të qëllojnë, po deshe! Unë e bëra detyrën.

Me këto fjalë e mbylla dritaren dhe u ktheva në vendin tim pranë zjarrit; kisha tepër pak hipokrizi në dispozicion për të shtirur ndonjë shqetësim për rrezikun që e kërcënonte.

Ernshou më shau me pasion, duke pohuar se e doja ende maskarain dhe duke më quajtur me gjithfarë emrash për shpirtin e ulët që tregova. Dhe unë, në fshehtësi të zemrës sime (dhe ndërgjegjja s’më qortoi kurrë), mendova ç’bekim do të ishte për të, po ta çlironte Hithklifi nga mjerimi; dhe ç’bekim për mua, po ta dërgonte ai Hithklifin në vendin që i takon! Ndërsa i ushqeja këto mendime, kanati i dritares pas meje u përplas përdhe nga një goditje e këtij të fundit, dhe fytyra e tij e zezë shikoi brenda si një mallkim. Hekurat ishin tepër afër njëri-tjetrit që t’i linin supet të kalonin pas saj; dhe unë buzëqesha, duke u gëzuar në sigurinë që kujtoja se kisha. Flokët e rrobat i ishin zbardhur nga bora, dhe dhëmbët e tij të mprehtë prej kanibali, të zbuluar nga i ftohti e nga zemërimi, shkëlqenin në errësirë.

— Izabela, më lër të hyj, përndryshe do të të bëj të pendohesh! — „ngërdheshi dhëmbët“, siç thotë Jozefi.

— S’mund të bëj vrasje, — iu përgjigja. — Zoti Hindli rri roje me një thikë e me një pistoletë të mbushur.

— Më lër të hyj nga dera e kuzhinës! — tha ai.

— Hindli do të jetë atje para meje, — iu përgjigja. — Dhe e mjerë është kjo dashuria jote, që s’duron dot një reshje dëbore! Na latë të qetë në shtretërit tanë për sa kohë shkëlqeu hëna e verës; por, sapo u kthye një shkulm dimri, të duhet të vraposh për strehë! Hithklif, po të isha në vendin tënd, do të shkoja e do të shtrihesha mbi varrin e saj e do të vdisja si qen besnik… Me siguri bota s’ia vlen më të jetosh në të, apo jo? Ma kishe ngulitur qartë idenë se Katerina ishte gjithë gëzimi i jetës sate: s’e marr dot me mend si mendon t’i mbijetosh humbjes së saj.

— Atje është… apo jo? — thirri shoku im, duke u turrur drejt të çarës. — Po ta nxjerr dot krahun jashtë, mund ta godas!

Kam frikë, Elen, se do të më quash vërtet të ligë; por ti s’i di të gjitha, ndaj mos gjyko! Për asgjë në botë s’do të kisha ndihmuar a nxitur një përpjekje kundër jetës, qoftë edhe të tijës. Duhet ta dëshiroj që të ketë vdekur; dhe prandaj u zhgënjeva tmerrësisht dhe më ikën nervat nga frika për pasojat e fjalimit tim tallës, kur ai u hodh mbi armën e Ernshout dhe ia shkëputi nga dora.

Shkrepi plumbi, dhe thika, duke u kthyer me sustë, iu mbyll në kyçin e dorës të zotit të saj. Hithklifi e nxori me gjithë fuqinë, duke ia çarë mishin ndërsa kalonte, dhe e futi në xhep duke pikuar gjak. Pastaj mori një gur, rrëzoi ndarjen mes dy dritareve dhe u hodh brenda. Kundërshtari i tij kishte rënë pa ndjenja nga dhimbja e tepërt dhe nga gjaku që i shpërthente nga një arterie a nga një venë e madhe.

Maskarai e shqelmoi dhe e shkeli, dhe ia përplasi kokën disa herë pas plloçave; duke më mbajtur ndërkohë me njërën dorë, që të mos e thërrisja Jozefin.

Bëri një vetëpërmbajtje mbinjerëzore që s’e mbaroi krejt; por, kur i mbaroi fryma, më në fund u ndal dhe e tërhoqi zvarrë trupin që dukej i pajetë mbi stol.

Aty ia shqeu mëngën e setrës Ernshout dhe ia lidhi plagën me një ashpërsi brutale, duke pështyrë e duke mallkuar gjatë punës po aq me vrull sa kishte shqelmuar më parë.

Kur u lirova, s’humba kohë të kërkoja shërbëtorin plak; i cili, pasi e kuptoi pak nga pak kuptimin e tregimit tim të nxituar, nxitoi poshtë duke gulçuar, ndërsa i zbriste shkallët dy e nga dy.

— Ç’duhet bërë tani? Ç’duhet bërë tani?

— Duhet bërë kjo, — gjëmoi Hithklifi, — që i zoti yt është i çmendur; dhe, po të rrojë edhe një muaj, do ta mbyll në çmendinë. Dhe si dreqin të shkoi ndër mend të më mbyllje jashtë, o langua pa dhëmbë? Mos rri aty duke mërmëritur e duke përtypur. Hajde, s’kam ndër mend t’i bëj infermierin. Laje këtë pisllëk; dhe ki kujdes shkëndijat e qiriut: është më shumë se gjysma raki!

— E kështu, e paske vrarë? — thirri Jozefi, duke ngritur duart e sytë i tmerruar. — Ka parë njeri ndonjëherë një pamje si kjo! Zoti…

Hithklifi e shtyu të binte në gjunjë, në mes të gjakut, dhe i hodhi një peshqir; por ai, në vend që ta thante, bashkoi duart dhe nisi një lutje që më bëri të qeshja nga shprehjet e saj të çuditshme. Isha në një gjendje shpirtërore që s’më tronditte asgjë; në fakt, isha aq e shkujdesur sa tregohen disa keqbërës nën trekëmbësh.

— Oh, të harrova ty, — tha tirani. — Këtë do ta bësh ti. Poshtë! Dhe bën komplot me të kundër meje, ë, nepërkë? Ja, kjo është punë e përshtatshme për ty!

Më shkundi gjersa m’u kërcitën dhëmbët dhe më hodhi pranë Jozefit, i cili i mbaroi me qetësi lutjet, pastaj u ngrit, duke u betuar se do të nisej menjëherë për te Grejnxhi. Zoti Linton ishte gjyqtar, dhe, edhe sikur t’i kishin vdekur pesëdhjetë gra, duhej ta hetonte këtë.

Ishte aq kokëfortë në vendimin e tij, sa Hithklifi e pa të arsyeshme të më detyronte t’i përsërisja atë që kishte ndodhur; duke qëndruar mbi mua, duke gulçuar nga ligësia, ndërsa unë e jepja pa dëshirë tregimin si përgjigje të pyetjeve të tij.

U desh shumë mund që plaku të bindej se agresori s’ishte ai; sidomos me përgjigjet që m’i nxirrnin me zor. Megjithatë, zoti Ernshou shpejt e bindi se ishte ende gjallë; ai nxitoi t’i jepte pak pije, dhe me ndihmën e saj i zoti shpejt e gjeti sërish lëvizjen e vetëdijen.

Hithklifi, duke e ditur se ai s’e dinte trajtimin që kishte marrë kur ishte pa ndjenja, e quajti të dehur deri në jerm; dhe tha se s’do ta vinte më re sjelljen e tij të tmerrshme, por e këshilloi të shkonte të flinte. Për gëzimin tim, ai na la pasi dha këtë këshillë të mençur, dhe Hindli u shtri mbi gurin e vatrës. Unë shkova në dhomën time, duke u çuditur që kisha shpëtuar kaq lehtë.

Këtë mëngjes, kur zbrita, rreth gjysmë ore para mesditës, zoti Ernshou ishte ulur pranë zjarrit, rëndë i sëmurë; shpirti i tij i keq, gati po aq i tretur e i tmerrshëm, ishte mbështetur pas oxhakut. Asnjëri s’dukej i prirë të hante; dhe, pasi prita gjersa u ftoh gjithçka mbi tryezë, fillova vetëm.

Asgjë s’më pengoi të haja me oreks; dhe ndjeva njëfarë kënaqësie e epërsie, kur, herë pas here, hidhja një vështrim drejt shokëve të mi të heshtur dhe ndieja brenda vetes rehatinë e një ndërgjegjeje të qetë.

Pasi mbarova, mora lirinë e pazakontë t’i afrohesha zjarrit, duke u sjellë rreth ndenjëses së Ernshout dhe duke u gjunjëzuar në qoshe pranë tij.

Hithklifi s’hodhi sytë nga unë, dhe unë i ngrita të mitë dhe i sodita tiparet, gati aq e sigurt sikur të ishin bërë gur. Balli i tij, që dikur më dukej kaq burrëror e që tani më duket kaq djallëzor, ishte i mbuluar nga një re e rëndë; sytë e tij prej bazilisku⁴ i kishte shuar gati pagjumësia, dhe ndoshta të qarit, sepse qerpikët i kishte të lagur atëherë; buzët, pa përqeshjen e tyre të egër, të mbyllura në një shprehje trishtimi të papërshkrueshëm. Po të kishte qenë dikush tjetër, do ta kisha mbuluar fytyrën përpara një dhimbjeje të tillë. Në rastin e tij, u kënaqa; dhe, sado e ulët që duket ta fyesh një armik të rënë, s’mund ta humbisja këtë rast për të ngulur një shigjetë: dobësia e tij ishte koha e vetme kur mund ta shijoja kënaqësinë e të kthyerit të së keqes me të keqe.

— Turp, turp, zonjushë! — e ndërpreva unë. — Do të kujtonte njeriu se s’ke hapur kurrë Biblën në jetën tënde. Po t’i godasë Zoti armiqtë e tu, me siguri kjo duhet të të mjaftojë. Është edhe e ulët, edhe mendjemadhe t’i shtosh mundimit të tij edhe tëndin!

— Në përgjithësi, e pranoj se do të ishte, Elen, — vazhdoi ajo. — Por ç’mjerim që i bie Hithklifit mund të më kënaqë mua, po të mos kem dorë në të? Më mirë ai të vuajë më pak, mjaft që t’ia shkaktoj unë vuajtjet dhe ai ta dijë që shkaku jam unë. Oh, i kam borxh kaq shumë. Vetëm me një kusht mund të shpresoj ta fal: po të mund të marr sy për sy, dhëmb për dhëmb; për çdo shtrëngim ankthi t’i kthej një shtrëngim; ta ul në nivelin tim. Meqë ai ishte i pari që bëri keq, ta bëj të parin që lyp falje; e pastaj… pse, atëherë, Elen, mund të të tregoja ndonjë bujari. Por është krejt e pamundur që të hakmerrem ndonjëherë, dhe prandaj s’mund ta fal. Hindli kërkoi pak ujë, dhe unë i dhashë një gotë dhe e pyeta si ishte.

— Jo aq keq sa do të doja, — m’u përgjigj ai. — Por, përveç krahut, çdo pëllëmbë e trupit më dhemb sikur të isha përleshur me një legjion djajsh të vegjël!

— Po, s’është çudi, — qe vërejtja ime tjetër. — Katerina mburrej se ajo të mbronte nga e keqja trupore: donte të thoshte se disa veta s’do të të bënin keq, nga frika se mos e fyenin atë. Mirë që njerëzit s’ngrihen vërtet nga varri, përndryshe mbrëmë mund të kishte parë një skenë të neveritshme! A s’je i mavijosur e i prerë në gjoks e në supe?

— S’e di, — m’u përgjigj ai, — por ç’do të thuash? Guxoi të më godiste kur isha përdhe?

— Të shkeli, të shqelmoi dhe të përplasi përdhe, — i pëshpërita. — Dhe i lëngonte goja të të shqyente me dhëmbë, sepse është vetëm gjysmë njeri; as aq.

Zoti Ernshou ngriti sytë, si unë, drejt fytyrës së armikut tonë të përbashkët; i cili, i zhytur në ankthin e tij, dukej i pandjeshëm për gjithçka përreth: sa më gjatë qëndronte, aq më qartë ia zbulonin mendimet errësirën e tyre nëpër tipare.

— Oh, sikur të më jepte Zoti forcë ta mbys në agoninë time të fundit, do të shkoja në ferr me gëzim, — rënkoi njeriu i paduruar, duke u përpëlitur të ngrihej e duke rënë sërish mbrapsht i dëshpëruar, i bindur se s’ishte i zoti për përleshjen.

— Jo, mjafton që ka vrarë njërin prej jush, — vërejta unë me zë të lartë. — Te Grejnxhi të gjithë e dinë që motra jote do të ishte gjallë tani, po të mos ishte zoti Hithklif. Në fund të fundit, është më mirë të të urrejë sesa të të dojë. Kur kujtoj sa të lumtur ishim, sa e lumtur ishte Katerina para se të vinte ai, më vjen ta mallkoj atë ditë.

Me shumë gjasa, Hithklifi e vuri re më shumë të vërtetën e asaj që u tha, sesa shpirtin e asaj që e tha. Vëmendja iu zgjua, e pashë, sepse sytë i derdhnin lot si shi mbi hirin, dhe merrte frymë me psherëtima që e mbytnin.

E vështrova drejt në sy dhe qesha me përbuzje. Dritaret e turbullta të ferrit vetëtinë për një çast drejt meje; por djalli që zakonisht shikonte prej tyre ishte aq i zbehur e i mbytur, sa s’pata frikë të rrezikoja edhe një tingull talljeje.

— Ngrihu dhe zhduku nga sytë e mi, — tha ai që vajtonte.

Të paktën mora me mend që i tha ato fjalë, ndonëse zëri i tij mezi kuptohej.

— Më fal, — iu përgjigja. — Por edhe unë e doja Katerinën; dhe i vëllai ka nevojë për kujdes, që unë do t’ia jap për hatrin e saj. Tani që ka vdekur, e shoh atë te Hindli; Hindli ka tamam sytë e saj, po të mos ishe përpjekur t’ia nxirrje e t’ia bëje të zinj e të kuq, dhe të saj…

— Ngrihu, idiote e mjerë, para se të të shtyp për vdekje! — thirri ai, duke bërë një lëvizje që më bëri të bëja edhe unë një.

— Por atëherë, — vazhdova unë, duke qenë gati të ikja, — po t’i kishte besuar ty Katerina e shkretë dhe po ta kishte marrë titullin qesharak, të përbuzshëm e poshtërues të zonjës Hithklif, shpejt do të kishte paraqitur një pamje të ngjashme! Ajo s’do ta kishte duruar në heshtje sjelljen tënde të neveritshme: neveria dhe urrejtja e saj do të kishin gjetur zë.

Mbështetësja e stolit dhe trupi i Ernshout ishin mes meje dhe tij; kështu që, në vend që të përpiqej të më arrinte, ai rrëmbeu një thikë tryeze dhe ma hodhi në kokë. Më goditi poshtë veshit dhe ma ndali fjalinë që po thoja; por unë e nxora, u hodha te dera dhe i dhashë edhe një fjalë tjetër, që shpresoj se shkoi pak më thellë se predha e tij.

Pamja e fundit që kapa prej tij qe një vërsulje e tërbuar nga ana e tij, e ndalur nga përqafimi i të zotit të shtëpisë; dhe të dy ranë të mbërthyer bashkë mbi vatër.

Në arratisjen time nëpër kuzhinë, i thashë Jozefit të nxitonte te i zoti; e rrëzova Heretonin, që po varte një pjellë këlyshësh nga mbështetësja e një karrigeje te dera; dhe, e bekuar si një shpirt që ka shpëtuar nga purgatori, kërceva, u hodha e fluturova teposhtë rrugës së pjerrët; pastaj, duke i lënë dredhat e saj, u lëshova drejt e nëpër shqopishte, duke u rrokullisur nëpër brigje e duke çarë kënetat; duke u vërsulur, në të vërtetë, drejt dritës-fanar të Grejnxhit. Dhe shumë më mirë do të isha e dënuar të banoja përjetë në ferr, sesa të rrija qoftë edhe një natë sërish nën kulmin e Lartësive të Stuhishme.

Izabela pushoi së foluri dhe piu pak çaj; pastaj u ngrit, më tha t’i vija kapelën dhe një shall të madh që kisha sjellë, dhe, duke ua mbyllur veshët lutjeve të mia që të rrinte edhe një orë, u ngjit mbi një karrige, i puthi portretet e Edgarit e të Katerinës, më dha edhe mua një përshëndetje të ngjashme dhe zbriti te karroca, e shoqëruar nga Feni, që kuiste e çmendur nga gëzimi që e kishte gjetur sërish të zonjën. U nis, për të mos u kthyer më kurrë në këto anë; por, kur u qetësuan disi punët, mes saj dhe zotërisë tim u vendos një letërkëmbim i rregullt.

Besoj se shtëpia e saj e re ishte në jug, afër Londrës; atje i lindi një djalë, disa muaj pas arratisjes. E pagëzuan Linton, dhe që në fillim ajo shkruante se ishte një krijesë e sëmurë e gërnjare.

Zoti Hithklif, kur më takoi një ditë në fshat, më pyeti ku jetonte ajo. Nuk pranova t’ia thosha. Ai vërejti se kjo s’kishte ndonjë rëndësi; vetëm se ajo duhej të kishte kujdes të mos vinte te i vëllai: s’do të rrinte me të, edhe sikur t’i duhej ta mbante vetë.

Ndonëse unë s’i dhashë asnjë lajm, ai e zbuloi nga disa prej shërbëtorëve të tjerë edhe vendin ku banonte, edhe ekzistencën e fëmijës. Megjithatë s’e ngacmoi; dhe për këtë durim, mendoj, mund të falënderonte neverinë e tij.

Shpesh pyeste për foshnjën kur më shihte; dhe, kur ia dëgjoi emrin, buzëqeshi i vrenjtur dhe vërejti:

— Duan që ta urrej edhe atë, apo jo?

— S’besoj se duan që ta dish fare gjë për të, — iu përgjigja.

— Por do ta marr, — tha ai, — kur ta dua. Mund ta kenë të sigurt!

Për fat, e ëma vdiq para se të vinte ajo kohë, rreth trembëdhjetë vjet pas vdekjes së Katerinës, kur Lintoni ishte dymbëdhjetë vjeç a pak më shumë.

Ditën pas vizitës së papritur të Izabelës, s’pata rast t’i flisja zotërisë tim: ai i shmangej bisedës dhe s’ishte në gjendje të diskutonte për asgjë. Kur arrita ta bëja të më dëgjonte, pashë se i vinte mirë që e motra e kishte lënë burrin, të cilin ai e urrente me një forcë që butësia e natyrës së tij vështirë se dukej se e lejonte. Neveria e tij ishte aq e thellë dhe e ndjeshme, sa shmangej të shkonte kudo ku mund ta shihte a ta dëgjonte Hithklifin. Hidhërimi dhe kjo bashkë e kthyen në një vetmitar të plotë: e la detyrën e gjyqtarit, pushoi madje së shkuari në kishë, i shmangej fshatit në çdo rast dhe bëri një jetë krejt të veçuar brenda kufijve të parkut e të tokave të tij; e ndryshonte vetëm me shëtitje të vetmuara nëpër shqopishte dhe me vizita në varrin e së shoqes, kryesisht në mbrëmje a herët në mëngjes, para se të dilnin endacakë të tjerë.

Por ishte tepër i mirë për të qenë i pafat krejtësisht për shumë kohë. Ai s’lutej që shpirti i Katerinës ta ndiqte: koha solli pajtim me fatin, dhe një melankoli më të ëmbël se gëzimi i zakonshëm. E kujtonte me një dashuri të zjarrtë e të butë, dhe me shpresë e dëshirë për botën më të mirë, ku s’kishte dyshim se ajo kishte shkuar.

Dhe kishte edhe ngushëllime e dashuri tokësore. Për disa ditë, thashë, dukej i shpërfillur ndaj trashëgimtares së dobët të së ndjerës; por ajo ftohtësi u shkri shpejt si bora në prill, dhe, para se gjësendi i vogël të mund të belbëzonte një fjalë a të bënte një hap duke u lëkundur, kishte në dorë skeptrin e një despoti në zemrën e tij.

E quajtën Katerina; por ai s’e thërriste kurrë me emrin e plotë, ashtu siç s’e kishte thirrur kurrë shkurt Katerinën e parë, ndoshta ngaqë Hithklifi e kishte zakon ta bënte. E vogla ishte gjithmonë Keti: kjo për të ishte një dallim nga e ëma, e megjithatë edhe një lidhje me të; dhe dashuria e tij lindte nga lidhja e saj me të ëmën shumë më tepër sesa nga fakti që ishte e tija.

Kisha zakon ta krahasoja me Hindli Ernshoun dhe ta mundoja veten të shpjegoja si duhet pse sjellja e tyre ishte kaq e kundërt në rrethana të ngjashme. Të dy kishin qenë burra që i donin gratë, dhe të dy i donin fëmijët; dhe s’e shihja pse s’do të kishin marrë të dy të njëjtën rrugë, për mirë a për keq. Por, mendoja me vete, Hindli, me një kokë që dukej më e fortë, është treguar fatkeqësisht njeriu më i keq e më i dobët. Kur anija e tij u përplas, kapiteni e braktisi postin; dhe ekuipazhi, në vend që të përpiqej ta shpëtonte, u turr në trazirë e në rrëmujë, duke mos lënë asnjë shpresë për anijen e tyre të pafat. Lintoni, përkundrazi, tregoi guximin e vërtetë të një shpirti besnik: i besoi Zotit, dhe Zoti e ngushëlloi. Njëri shpresoi, tjetri u dëshpërua: e zgjodhën vetë fatin e tyre dhe u dënuan me të drejtë ta duronin.

Por ju s’do të doni t’i dëgjoni moralizimet e mia, zoti Lokvud: ju do t’i gjykoni të gjitha këto po aq mirë sa unë; të paktën, do të kujtoni se i gjykoni, dhe kjo është njësoj.

Fundi i Ernshout qe ai që mund të pritej: erdhi shpejt pas atij të së motrës; mes tyre mezi kaluan gjashtë muaj. Ne, te Grejnxhi, s’morëm kurrë ndonjë tregim të qartë për gjendjen e tij para vdekjes; gjithçka që mësova, e mësova kur shkova të ndihmoja në përgatitjet për varrimin. Zoti Keneth erdhi t’ia njoftonte ngjarjen zotërisë tim.

— Hë, Neli, — tha ai, duke hyrë me kalë në oborr një mëngjes, aq herët sa të më tmerronte menjëherë me një parandjenjë lajmi të keq.

— Tani është radha jote e imja të vishemi me të zeza. Kush mendon se na iku tani?

— Kush? — pyeta unë e trazuar.

— Pse, merre me mend! — m’u përgjigj ai, duke zbritur e duke varur frerin në një grep pranë derës. — Dhe ngrije cepin e përparëses; jam i sigurt që do të të duhet.

— Jo zoti Hithklif, me siguri? — thirra unë.

— Ç’thua! Do të derdhje lot për të? — tha mjeku. — Jo, Hithklifi është djalë i fortë; sot duket i lulëzuar: sapo e pashë. Po e merr shpejt veten që kur humbi gjysmën e tij më të mirë.

— Kush është atëherë, zoti Keneth? — përsërita unë me padurim.

— Hindli Ernshou! Miku yt i vjetër, Hindli, — m’u përgjigj ai, — dhe shoku im i ligë i qejfeve; ndonëse prej shumë kohësh ishte bërë tepër i egër për mua. Ja! Të thashë që do të na rridhnin lotët. Por merr zemër! Vdiq besnik i karakterit të vet: i dehur si zotëri. I shkreti djalë; edhe mua më vjen keq. S’mund të mos të mungojë një shok i vjetër, ndonëse kishte me vete rrengjet më të këqija që ka përfytyruar ndonjëherë njeri, dhe më ka punuar shumë maskarallëqe. Mezi i kishte mbushur njëzet e shtatë, me sa duket; aq vjeç je edhe ti; kush do ta kishte menduar që keni lindur në të njëjtin vit!

E rrëfej që kjo goditje qe më e madhe për mua se tronditja e vdekjes së zonjës Linton: lidhjet e vjetra ende më rrinin rreth zemrës; u ula në portik dhe qava si për një të afërm gjaku, duke i thënë Kenethit të gjente një shërbëtor tjetër që ta çonte te i zoti.

S’munda të mos e bluaja pyetjen: „A u soll njeri ndershëm me të?“ Ç’do që të bëja, kjo ide më mundonte: ishte aq këmbëngulëse e mërzitshme, sa vendosa të kërkoja leje të shkoja te Lartësitë e Stuhishme e të ndihmoja në detyrat e fundit ndaj të vdekurit. Zoti Linton ishte shumë pa dëshirë ta pranonte, por unë u luta me zjarr për gjendjen pa miq ku ishte shtrirë ai; dhe i thashë se zotëria im i vjetër dhe vëllai im i qumështit kishte të drejtë mbi shërbimet e mia po aq të fortë sa ai vetë. Veç kësaj, ia kujtova se fëmija, Heretoni, ishte nipi i së shoqes, dhe se, në mungesë të të afërmve më të ngushtë, ai duhej të bëhej kujdestari i tij; dhe duhej, madje ishte i detyruar, të pyeste si ishte lënë pasuria e t’i shikonte punët e kunatit.

Atëherë s’ishte në gjendje të merrej me punë të tilla, por më tha t’i flisja avokatit të tij; dhe më në fund më lejoi të shkoja. Avokati i tij kishte qenë edhe i Ernshout; kalova nga fshati dhe i kërkova të vinte me mua. Ai tundi kokën dhe këshilloi që Hithklifin ta linim rehat, duke pohuar se, po të dihej e vërteta, Heretoni do të dilte pak a shumë lypës.

— I ati vdiq me borxhe, — tha ai. — Gjithë pasuria është lënë peng, dhe e vetmja shpresë për trashëgimtarin e natyrshëm është t’i jepet mundësia të zgjojë ndonjë interes në zemrën e huadhënësit, që ky të jetë i prirë të sillet butë me të.

Kur arrita te Lartësitë, shpjegova se kisha ardhur të shihja që gjithçka të bëhej si duhet; dhe Jozefi, që dukej mjaft i hidhëruar, u kënaq që isha aty. Zoti Hithklif tha se s’e shihte që isha e nevojshme; por mund të rrija e t’i jepja urdhrat për varrimin, po të doja.

— Si duhet, — vërejti ai, — trupi i atij budallai duhej varrosur në udhëkryq,⁵ pa asnjë lloj ceremonie. Rastisi ta lija dhjetë minuta dje pasdite; dhe gjatë asaj kohe, ai m’i mbylli të dyja dyert e shtëpisë dhe e kaloi natën duke u pirë me dashje gjersa vdiq! E thyem derën këtë mëngjes, sepse e dëgjonim që gërhiste si kalë; dhe ja ku ishte, i shtrirë mbi stol: as rripja e lëkurës e të flokëve s’do ta kishte zgjuar. Dërgova për Kenethin, dhe ai erdhi; por jo para se kafsha të bëhej kërmë: ishte i vdekur, i ftohtë e i ngurtë; dhe kështu do ta pranosh që ishte e kotë të bëhej më zhurmë për të!

Shërbëtori plak e vërtetoi këtë tregim, por mërmëriti:

— Më mirë të kishte shkuar vetë për doktorin! Unë do të isha kujdesur për të zotin më mirë se ai; dhe s’kishte vdekur kur ika unë, aspak!

Ngulmova që varrimi të ishte i nderuar. Zoti Hithklif tha se edhe aty mund të bëja si të doja; vetëm më kërkoi të mbaja mend se paratë për gjithë këtë punë dilnin nga xhepi i tij.

Mbante një qëndrim të ashpër e të shkujdesur, që s’tregonte as gëzim, as hidhërim; po të tregonte diçka, ishte një kënaqësi e fortë si strall për një punë të vështirë të kryer me sukses. Në të vërtetë, një herë vura re në pamjen e tij diçka si ngazëllim. Ishte pikërisht kur njerëzit po e nxirrnin arkivolin nga shtëpia: ai pati hipokrizinë të bënte vajtuesin; dhe, para se të ndiqte me Heretonin, e ngriti fëmijën fatkeq mbi tryezë dhe mërmëriti me një shije të veçantë:

— Tani, djali im i bukur, je imi! Dhe do të shohim nëse një pemë s’do të rritet po aq e shtrembër sa një tjetër, me të njëjtën erë që ta përdredhë!

Gjësendi që s’dyshonte asgjë u kënaq nga ky fjalim: luante me favoritët e Hithklifit dhe ia përkëdhelte faqen; por unë ia mora me mend kuptimin dhe vërejta me thartësi:

— Ky djalë duhet të kthehet me mua në Thrashkros Grejnxh, zotëri. S’ka asgjë në botë që të jetë më pak e jotja se ai!

— Kështu thotë Lintoni? — pyeti ai.

— Sigurisht; më ka urdhëruar ta marr, — iu përgjigja.

— Mirë, — tha maskarai, — s’do të diskutojmë për këtë tani; por kam qejf ta provoj dorën time në rritjen e një të riu; prandaj thuaji zotërisë tënd se, po të përpiqet ta marrë këtë, do t’i duhet t’ia zë vendin me timin. Nuk marr përsipër ta lë Heretonin të ikë pa e kundërshtuar; por do të jem mjaft i sigurt ta bëj tjetrin të vijë! Mos harro t’ia thuash.

Ky aludim mjaftoi për të na lidhur duart. Ia përsërita thelbin kur u ktheva, dhe Edgar Lintoni, që në fillim s’kishte qenë shumë i interesuar, s’foli më për ndërhyrje. S’e di nëse do të mund ta bënte me ndonjë dobi, edhe sikur të kishte dashur sa s’ka më.

Mysafiri tani ishte i zoti i Lartësive të Stuhishme: e mbante fort në zotërim dhe i provoi avokatit, i cili nga ana e tij ia provoi zotit Linton, se Ernshou e kishte lënë peng çdo pëllëmbë tokë që kishte për të holla që t’ia ushqente manisë për lojërat e fatit; dhe ai, Hithklifi, ishte huadhënësi.

Në këtë mënyrë, Heretoni, që tani duhej të ishte zotëria i parë i rrethit, u katandis në varësi të plotë nga armiku i papajtueshëm i të atit; dhe jeton në shtëpinë e vet si shërbëtor pa përfitimin e rrogës, krejt i paaftë ta ndreqë vetë padrejtësinë, ngaqë s’ka miq dhe s’e di që i është bërë padrejtësi.

Shënime

1. Metodistët: lëvizje fetare protestante në Angli e shekullit XVIII, e njohur për predikimet e lutjet e zjarrta. ↩︎

2. Konstabël: zyrtari i famullisë që mbante rendin dhe arrestonte keqbërësit. ↩︎

3. „Si përmes zjarrit“: nga Bibla (1 Korintasve 3:15), për atë që shpëton me zor, pasi i digjet gjithë vepra. ↩︎

4. Bazilisk: gjarpër përrallor që, sipas legjendës, vriste me shikim. ↩︎

5. Në Angli, vetëvrasësit dikur varroseshin në udhëkryqe, pa ceremoni fetare. ↩︎