Kapitulli XXI · Lartësitë e stuhishme

Patëm punë të trishtë me Ketin e vogël atë ditë: u ngrit shumë e gëzuar, e etur të shkonte te kushëriri; dhe lajmin e ikjes së tij e pasuan lot e vajtime aq të zjarrta, sa vetë Edgari u detyrua ta qetësonte duke i pohuar se ai do të kthehej shpejt; por shtoi „po ta marr dot“; dhe për këtë s’kishte shpresë.

Ky premtim e qetësoi pak; por koha qe më e fuqishme; dhe, ndonëse herë pas here e pyeste ende të atin kur do të kthehej Lintoni, para se ta shihte sërish, tiparet e tij iu ishin zbehur aq shumë në kujtesë, sa s’e njohu.

Kur më rastiste ta ndeshja shërbyesen e Lartësive të Stuhishme, kur shkoja për punë në Gimerton, e pyesja si ia kalonte zotëria i ri; sepse ai jetonte gati po aq i veçuar sa vetë Katerina dhe s’shihej kurrë. Prej saj mora vesh se vazhdonte të ishte me shëndet të dobët dhe se ishte banor i mërzitshëm. Tha se zoti Hithklif dukej se e kishte inat gjithnjë e më shumë e më keq, ndonëse bënte disa përpjekje për ta fshehur. E kishte inat tingullin e zërit të tij dhe s’e duronte dot fare ta kishte ulur në të njëjtën dhomë me të për shumë minuta rresht.

Rrallë flisnin shumë mes tyre; Lintoni i mësonte mësimet dhe i kalonte mbrëmjet në një dhomë të vogël që e quanin sallon; ose përndryshe rrinte në shtrat gjithë ditën, sepse vazhdimisht zinte kollë, të ftohura, dhimbje e lëngata të ndryshme.

— Dhe s’kam njohur kurrë një krijesë kaq zemërpakë, — shtoi gruaja, — as dikë që ta ruajë veten kaq shumë. Do të ankohet pa pushim, po ta lë dritaren hapur pak vonë në mbrëmje. Oh! Një frymë ajri nate e vret! Dhe duhet të ketë zjarr në mes të verës; dhe llulla e duhanit e Jozefit është helm; dhe duhet të ketë gjithmonë ëmbëlsira e të mira, dhe gjithmonë qumësht, qumësht përjetë, pa e çarë kokën si shtrëngohemi ne të tjerët në dimër; dhe ja ku rri, i mbështjellë me mantelin me gëzof në karrigen e tij pranë zjarrit, me ndonjë bukë të thekur me ujë a ndonjë lëng tjetër mbi vatër për ta pirë gllënjkë-gllënjkë; dhe, po të vijë Heretoni, nga mëshira, ta zbavitë (Heretoni s’është me natyrë të keqe, ndonëse është i vrazhdë), është e sigurt që do të ndahen, njëri duke sharë e tjetri duke qarë. Besoj se i zoti do të kënaqej po ta rrihte Ernshou gjersa ta bënte mumje, po të mos ishte i biri; dhe jam e sigurt se do të ishte gati ta nxirrte nga shtëpia, po ta dinte gjysmën e kujdesit që i kushton vetes. Por ai s’hyn në rrezik tundimi: s’hyn kurrë në sallon, dhe po t’i tregojë Lintoni ato sjellje në dhomën ku është ai, e dërgon menjëherë lart.

Nga ky tregim, mora me mend se mungesa e plotë e dhembshurisë e kishte bërë Hithklifin e ri egoist e të pakëndshëm, po të mos kishte qenë i tillë që në fillim; dhe interesi im për të, si rrjedhim, u zbeh; megjithatë më prekte ende një ndjenjë hidhërimi për fatin e tij dhe një dëshirë që të kishte mbetur me ne.

Zoti Edgar më nxiste të merrja lajme; ai mendonte shumë për të, më duket, dhe do të kishte rrezikuar diçka për ta parë; dhe një herë më tha ta pyesja shërbyesen nëse vinte ndonjëherë në fshat.

Ajo tha se kishte ardhur vetëm dy herë, me kalë, duke shoqëruar të atin; dhe të dyja herët bëri sikur ishte rraskapitur krejt për tri a katër ditë pas.

Ajo shërbyese iku, po të më kujtohet mirë, dy vjet pasi erdhi ai; dhe ia zuri vendin një tjetër, që s’e njihja: ajo jeton ende atje.

Koha kaloi te Grejnxhi në mënyrën e saj të këndshme të dikurshme, gjersa zonjusha Keti mbushi gjashtëmbëdhjetë vjeç. Në përvjetorin e lindjes së saj s’tregonim kurrë asnjë shenjë gëzimi, sepse ishte edhe përvjetori i vdekjes së zonjës sime të ndjerë. I ati e kalonte atë ditë pa ndryshim vetëm në bibliotekë; dhe në muzg shkonte në këmbë gjer në varrezën e Gimertonit, ku shpesh rrinte deri pas mesnate. Prandaj Katerina mbetej vetëm me veten për t’u zbavitur.

Ky njëzet mars ishte një ditë e bukur pranvere; dhe, kur i ati u tërhoq, zonja ime e re zbriti e veshur për të dalë dhe tha se kishte kërkuar të bënte një shëtitje me mua në buzë të shqopishteve, dhe zoti Linton i kishte dhënë leje, po të mos shkonim larg e të ktheheshim brenda një ore.

— Pra, shpejt, Elen! — thirri ajo. — E di ku dua të shkoj: ku është vendosur një koloni zogjsh të shqopishtes; dua të shoh nëse kanë bërë foletë.

— Duhet të jetë mjaft lart, — iu përgjigja, — ata s’çerdhen në buzë të shqopishtes.

— Jo, s’është, — tha ajo. — Kam shkuar shumë afër me babin.

Vura kapelën dhe dola, pa menduar më për këtë punë. Ajo kërcente përpara meje, kthehej pranë meje dhe ikte sërish si një zagar i ri; dhe në fillim gjeta shumë zbavitje duke dëgjuar thëllëzat që këndonin afër e larg, duke shijuar diellin e ëmbël e të ngrohtë dhe duke e vështruar atë, të përkëdhelurën dhe gëzimin tim, me kaçurrelat e arta që i fluturonin të lira pas, me faqen e ndritur, të butë e të pastër në lulëzimin e saj si trëndafil i egër, dhe me sytë që shkëlqenin nga një kënaqësi pa re. Ishte krijesë e lumtur, dhe engjëll, në ato ditë. Keq që s’mundi të ishte e kënaqur.

— Hë, — i thashë, — ku janë zogjtë e tu të shqopishtes, zonjusha Keti? Duhet të kishim arritur te ta: gardhi i parkut të Grejnxhit tani është shumë larg.

— Oh, pak më tej, vetëm pak më tej, Elen, — qe përgjigjja e saj pa pushim. — Ngjitu në atë kodrinë, kalo atë brinjë, dhe gjersa të arrish në anën tjetër, unë do t’i kem ngritur zogjtë.

Por kishte aq shumë kodrina e brinjë për t’u ngjitur e për t’u kaluar, sa më në fund nisa të lodhesha dhe i thashë se duhej të ndaleshim e të ktheheshim.

I thirra me zë të lartë, sepse më kishte lënë shumë prapa; ajo ose s’dëgjoi, ose s’u kujdes, sepse vazhdonte të kërcente përpara, dhe unë u detyrova ta ndiqja. Më në fund u zhyt në një gropë; dhe, para se ta shihja sërish, ishte dy milje më afër Lartësive të Stuhishme se shtëpisë së saj; dhe pashë dy veta që e ndalën, njëri prej të cilëve isha e bindur se ishte vetë zoti Hithklif.

Ketin e kishin kapur në flagrancë duke plaçkitur, ose të paktën duke kërkuar, foletë e pulave të egra.

Lartësitë ishin toka e Hithklifit, dhe ai po qortonte gjahtarin pa leje.

— S’kam marrë asnjë, as s’kam gjetur asnjë, — tha ajo, ndërsa unë mezi arrija te ata, duke i hapur duart për ta vërtetuar pohimin. — S’kisha ndër mend t’i merrja; por babi më tha se këtu lart kishte shumë, dhe doja të shihja vezët.

Hithklifi më hodhi një vështrim me një buzëqeshje dashakeqe, që tregonte se e njihte shoqërinë dhe, si rrjedhim, ligësinë e tij ndaj saj, dhe pyeti kush ishte „babi“.

— Zoti Linton i Thrashkros Grejnxhit, — u përgjigj ajo. — Kujtova se s’më njihnit, përndryshe s’do të kishit folur në atë mënyrë.

— Kujton se babin e çmojnë dhe e nderojnë shumë, pra? — tha ai me sarkazëm.

— Po ju kush jeni? — pyeti Katerina, duke e vështruar me kureshtje atë që fliste. — Atë burrë e kam parë më parë. Është djali juaj?

Ajo tregoi Heretonin, personin tjetër, që nga dy vitet që i ishin shtuar moshës s’kishte fituar gjë tjetër veç më shumë trup e fuqi: dukej i ngathët e i vrazhdë si gjithmonë.

— Zonjusha Keti, — e ndërpreva unë, — së shpejti do të jenë tri orë në vend të njërës që kemi dalë. Vërtet duhet të kthehemi.

— Jo, ai burrë s’është djali im, — u përgjigj Hithklifi, duke më shtyrë mënjanë. — Por kam një, dhe edhe atë e ke parë më parë; dhe, ndonëse dadoja jote ka nxitim, mendoj se të dyjave do t’ju bënte mirë pak pushim. A do ta kthesh këtë kodrinë me shqopë e të hysh në shtëpinë time? Do të arrish në shtëpi më herët, pasi të pushosh; dhe do të të presim me mirësi.

I pëshpërita Katerinës se s’duhej ta pranonte propozimin në asnjë mënyrë: as që bëhej fjalë.

— Pse? — pyeti ajo me zë të lartë. — Jam lodhur së vrapuari, dhe toka është me vesë: s’mund të ulem këtu. Le të shkojmë, Elen! Veç kësaj, ai thotë se e kam parë djalin e tij. Gabohet, më duket; por e marr me mend ku jeton: në shtëpinë e fermës ku hyra kur u ktheva nga Shkëmbinjtë e Penistonit. Apo jo?

— Po. Hajde, Neli, mbaje gjuhën: do të jetë kënaqësi për të të na vizitojë. Hereton, ec përpara me vajzën. Ti, Neli, do të ecësh me mua.

— Jo, ajo s’do të shkojë në një vend të tillë, — thirra unë, duke u përpjekur ta çliroja krahun që ma kishte kapur; por ajo ishte gati te pragu, duke vrapuar me gjithë shpejtësinë rreth ballit të kodrës. Shoku që i ishte caktuar s’bëri as përpjekje ta shoqëronte: u shmang anës së rrugës dhe u zhduk.

— Zoti Hithklif, kjo është shumë keq, — vazhdova unë. — E di vetë që s’ke qëllim të mirë; dhe atje ajo do ta shohë Lintonin, dhe gjithçka do të tregohet sapo të kthehemi; dhe fajin do ta kem unë.

— Dua që ta shohë Lintonin, — m’u përgjigj ai. — Këto ditë duket më mirë; s’ndodh shpesh që të jetë në gjendje të shihet. Dhe do ta bindim shpejt ta mbajë të fshehtë vizitën: ku është e keqja?

— E keqja është se i ati do të më urrente, po ta merrte vesh që e lashë të hynte në shtëpinë tënde; dhe jam e bindur se ke një qëllim të keq që e nxit ta bëjë këtë, — iu përgjigja.

— Qëllimi im është sa më i ndershëm që të jetë e mundur. Do të ta tregoj krejt, — tha ai. — Që të dy kushërinjtë të dashurohen e të martohen. Po sillem bujarisht me zotërinë tënd: vajzushja e tij s’ka asnjë trashëgimi për të pritur,¹ dhe, po t’i ndihmojë dëshirat e mia, do të jetë e siguruar menjëherë, si trashëgimtare bashkë me Lintonin.

— Po të vdiste Lintoni, — iu përgjigja, — dhe jeta e tij është krejt e pasigurt, trashëgimtarja do të ishte Katerina.

— Jo, s’do të ishte, — tha ai. — Në testament s’ka asnjë klauzolë që ta sigurojë këtë: pasuria e tij do të më kalonte mua; por, për të shmangur grindjet, e dëshiroj bashkimin e tyre dhe jam i vendosur ta sjell.

— Dhe unë jam e vendosur që ajo s’do t’i afrohet më kurrë shtëpisë sate me mua, — ia ktheva, ndërsa arritëm te porta, ku zonjusha Keti po na priste.

Hithklifi më tha të heshtja; dhe, duke na prirë nëpër shteg, nxitoi ta hapte derën. Zonja ime e re i hodhi disa vështrime, sikur s’mund të vendoste tamam ç’të mendonte për të; por tani ai buzëqeshte kur ia ndeshte sytë dhe e zbuste zërin kur i fliste; dhe unë qeshë aq budallaqe sa të kujtoja se kujtimi i së ëmës mund ta çarmatoste nga dëshira për t’i bërë keq.

Lintoni qëndronte pranë vatrës. Kishte qenë jashtë, duke shëtitur nëpër ara, sepse kishte kësulën në kokë dhe po i thërriste Jozefit t’i sillte këpucë të thata.

Ishte rritur shumë për moshën e tij; i mungonin ende disa muaj për gjashtëmbëdhjetë. Tiparet i kishte ende të bukura, dhe syri e lëkura më të ndritur nga ç’i mbaja mend, ndonëse me një shkëlqim thjesht të përkohshëm, të marrë hua nga ajri i shëndetshëm e nga dielli i ngrohtë.

— Hë, kush është ai? — pyeti zoti Hithklif, duke iu kthyer Ketit. — A mund të ma thuash?

— Djali juaj? — tha ajo, pasi i shqyrtoi me dyshim, njërin e pastaj tjetrin.

— Po, po, — u përgjigj ai, — por a është hera e vetme që e sheh? Mendohu! Ah! Ke kujtesë të shkurtër. Linton, s’të kujtohet kushërira jote, që na mërzitje aq shumë duke dashur ta shihje?

— Ç’thua, Linton! — thirri Keti, duke u ndezur nga një habi e gëzuar kur dëgjoi emrin. — Ky është Lintoni i vogël? Është më i gjatë se unë! Ti je, Linton?

Djaloshi doli përpara dhe e pranoi veten: ajo e puthi me zjarr, dhe të dy e vështruan me habi ndryshimin që koha i kishte sjellë në pamjen e secilit.

Katerina e kishte arritur gjatësinë e saj të plotë; trupi i saj ishte njëherësh i plotë e i hollë, elastik si çelik, dhe gjithë pamja i shkëlqente nga shëndeti e gjallëria. Vështrimet e lëvizjet e Lintonit ishin shumë të plogështa, dhe trupi tejet i hollë; por në sjelljen e tij kishte një hijeshi që i zbuste këto të meta dhe e bënte jo të pakëndshëm.

Pasi shkëmbeu me të shumë shenja dashurie, kushërira e tij shkoi te zoti Hithklif, që ngelej pranë derës, duke e ndarë vëmendjen mes sendeve brenda e atyre përjashta; domethënë, duke bërë sikur vëzhgonte të dytat, e në të vërtetë duke vënë re vetëm të parat.

— Dhe ju jeni xhaxhai im, pra! — thirri ajo, duke u ngritur në majë të gishtave për ta përshëndetur. — Më dukej se më pëlqenit, ndonëse në fillim ishit nevrik. Pse s’vini në Grejnxh me Lintonin? Të jetosh gjithë këto vite kaq afër si fqinj e të mos na shohësh kurrë, është e çuditshme: pse e keni bërë këtë?

— E kam vizituar një a dy herë më shumë nga ç’duhej para se të lindje ti, — u përgjigj ai. — Ja… në djall! Po të kesh të puthura të tepërta, jepja Lintonit: me mua shkojnë kot.

— E prapë Elen! — thirri Katerina, duke fluturuar të më sulmonte mua pastaj me përkëdheljet e saj bujare. — E ligë Elen! Që u përpoqe të më pengoje të hyja! Por tani e tutje do ta bëj këtë shëtitje çdo mëngjes; mundem, xhaxha? Dhe ndonjëherë do ta sjell edhe babin. S’do të gëzoheni të na shihni?

— Sigurisht! — u përgjigj xhaxhai, me një ngërdheshje që mezi e përmbante, nga neveria e thellë për të dy vizitorët e propozuar. — Por prit, — vazhdoi ai, duke iu kthyer zonjës së re. — Tani që më kujtohet, më mirë të ta them. Zoti Linton ka paragjykime kundër meje: u grindëm një herë në jetën tonë me një egërsi të pakrishterë; dhe, po t’i përmendësh se vjen këtu, do t’i ndalojë krejt vizitat e tua. Prandaj s’duhet t’ia përmendësh, po s’ke ndër mend të heqësh dorë ta shohësh kushëririn tënd tani e tutje: mund të vish, po deshe, por s’duhet t’ia përmendësh.

— Pse u grindët? — pyeti Katerina, shumë e mërzitur.

— Ai mendonte se isha tepër i varfër për t’u martuar me motrën e tij, — u përgjigj Hithklifi, — dhe u hidhërua që e mora: iu lëndua krenaria, dhe s’do ta falë kurrë.

— Kjo s’është mirë! — tha zonja e re. — Ndonjëherë do t’ia them; por Lintoni dhe unë s’kemi asnjë pjesë në grindjen tuaj. Atëherë s’do të vij këtu: do të vijë ai në Grejnxh.

— Do të jetë tepër larg për mua, — murmuriti kushëriri i saj. — Të eci katër milje do të më vriste. Jo, eja ti këtu, zonjusha Katerina, herë pas here; jo çdo mëngjes, por një a dy herë në javë.

I ati i hodhi të birit një vështrim përbuzjeje të hidhur.

— Kam frikë, Neli, se do ta humbas mundin, — më mërmëriti. — Zonjusha Katerina, siç e quan ai budallai, do ta zbulojë sa vlen e do ta dërgojë në djall. Ah, po të kishte qenë Heretoni! E di që njëzet herë në ditë e lakmoj Heretonin, me gjithë poshtërimin e tij? Do ta kisha dashur djalin, po të kishte qenë dikush tjetër. Por mendoj se është i sigurt nga dashuria e saj. Do ta vë kundër asaj krijese të mjerë, po të mos lëvizë shpejt vetë. Llogarisim se mezi do të arrijë gjer në tetëmbëdhjetë. Oh, dreqi e marrtë atë gjë të pashijshme! Është zhytur duke i tharë këmbët, dhe s’e shikon fare. Linton!

— Po, baba, — u përgjigj djali.

— S’ke ç’t’i tregosh kushërirës diku këtu përreth; as një lepur, as një fole nusepalle? Çoje në kopsht para se t’i ndërrosh këpucët; dhe në stallë ta shohë kalin tënd.

— A s’do të parapëlqeje të rrije këtu? — pyeti Lintoni, duke iu drejtuar Ketit me një ton që tregonte se s’kishte dëshirë të lëvizte sërish.

— S’e di, — u përgjigj ajo, duke i hedhur një vështrim plot mall derës, dukshëm e etur për të lëvizur.

Ai ndenji në vend dhe u mblodh më afër zjarrit.

Hithklifi u ngrit dhe shkoi në kuzhinë, e prej andej në oborr, duke thirrur Heretonin.

Heretoni u përgjigj, dhe pas pak të dy hynë sërish. Djaloshi ishte larë, siç dukej nga skuqja e faqeve dhe nga flokët e lagur.

— Oh, do të të pyes ty, xhaxha, — thirri zonjusha Keti, duke kujtuar pohimin e shërbyeses. — Ai s’është kushëriri im, apo jo?

— Po, — u përgjigj ai, — nipi i nënës sate. S’të pëlqen?

Katerina bëri një fytyrë të çuditshme.

— A s’është djalë i pashëm? — vazhdoi ai.

E pasjellshmja e vogël u ngrit në majë të gishtave dhe i pëshpëriti një fjali në vesh Hithklifit.

Ai qeshi; Heretoni u nxi; pashë se ishte shumë i ndjeshëm ndaj përbuzjeve që dyshonte, dhe dukej qartë se e kishte një ide të turbullt për inferioritetin e tij. Por zotëria a kujdestari i tij ia largoi vrenjtjen duke thirrur:

— Ti do të jesh i preferuari ndër ne, Hereton! Ajo thotë se je një… Ç’ishte? Hë mirë, diçka shumë lajkatare. Hajde! Shko me të rreth fermës. Dhe sillu si zotëri, mbaje mend! Mos përdor asnjë fjalë të keqe; dhe mos e shiko me ngulm kur zonjusha s’të shikon ty, dhe ji gati ta fshehësh fytyrën kur të shikon; dhe, kur të flasësh, thuaji fjalët ngadalë e mbaji duart jashtë xhepave. Ik, e zbavite sa më bukur të mundesh.

Ai e ndoqi me sy çiftin që kalonte para dritares. Ernshou e kishte kthyer krejt fytyrën nga shoqja e tij. Dukej sikur po e studionte peizazhin e njohur me interesin e një të huaji e të një artisti.

Katerina i hodhi një vështrim tinëzar, që tregonte pak admirim. Pastaj e ktheu vëmendjen për të kërkuar vetë gjëra për t’u zbavitur dhe ecte e gëzuar përpara, duke kënduar nën zë një melodi që ta mbushte mungesën e bisedës.

— Ia lidha gjuhën, — vërejti Hithklifi. — S’do të guxojë të thotë asnjë rrokje gjatë gjithë kohës! Neli, më mban mend në moshën e tij; jo, disa vjet më të vogël. A dukesha ndonjëherë kaq budalla, kaq „hutaq“, siç thotë Jozefi?

— Më keq, — iu përgjigja, — sepse ishe edhe më i vrenjtur.

— Kënaqem me të! — vazhdoi ai, duke menduar me zë të lartë. — I ka plotësuar pritjet e mia. Po të ishte budalla nga lindja, s’do ta shijoja as gjysmën; por s’është budalla; dhe unë mund t’i ndiej me dhembshuri të gjitha ndjenjat e tij, sepse i kam ndier vetë. E di saktësisht, për shembull, ç’vuan tani; por kjo është vetëm fillimi i asaj që do të vuajë. Dhe s’do të mundet kurrë të dalë nga honi i vrazhdësisë e i padijes. E kam mbërthyer më fort nga ç’më mbërtheu mua maskarai i babait të tij, dhe më poshtë; sepse ai krenohet me egërsinë e tij. I kam mësuar ta përbuzë gjithçka që s’është kafshërore, si budallallëk e dobësi. A s’të duket se Hindli do të krenohej me të birin, po ta shihte? Gati aq sa krenohem unë me timin. Por ka këtë ndryshim: njëri është ar që përdoret për të shtruar rrugën, dhe tjetri kallaj i lustruar që të shtiret si takëm argjendi. I imi s’ka asgjë me vlerë; e megjithatë do ta kem meritën ta çoj aq larg sa mund të shkojë një lëndë kaq e varfër. I tiji kishte cilësi të shkëlqyera, dhe ato janë humbur: janë bërë më keq se të padobishme. Unë s’kam asgjë për të ardhur keq; ai do të kishte më shumë nga ç’e di kushdo, veç meje. Dhe më e bukura është se Heretoni më do si dreqi! Do ta pranosh që këtu ia kalova Hindlit. Po të mund të ngrihej nga varri maskarai i vdekur për të më sharë për padrejtësitë ndaj pasardhësit të tij, do të kisha qejf të shihja që ky pasardhës ia kthen dhe e lufton, i indinjuar që ai guxon ta shajë mikun e vetëm që ka në botë!

Hithklifi lëshoi një të qeshur djallëzore nga kjo ide; unë s’u përgjigja, sepse pashë që s’priste përgjigje.

Ndërkohë, shoku ynë i ri, që ishte ulur tepër larg nesh për të dëgjuar ç’thuhej, nisi të tregonte shenja shqetësimi: ndoshta u pendua që e kishte privuar veten nga kënaqësia e shoqërisë së Katerinës, nga frika e një lodhjeje të vogël.

I ati i vuri re vështrimet e shqetësuara që i shkonin drejt dritares dhe dorën që zgjatej e pavendosur drejt kësulës.

— Ngrihu, djalë përtac! — thirri ai me një përzemërsi të shtirur. — Shko pas tyre… janë mu te qoshja, pranë koshereve.

Lintoni mblodhi forcat dhe e la vatrën. Dritarja ishte e hapur, dhe, kur ai doli, dëgjova Ketin që po e pyeste shoqëruesin e saj të pashoqërueshëm se ç’ishte ai mbishkrim mbi derë.

Heretoni ngriti sytë dhe kruajti kokën si një katundar i vërtetë.

— Është ca shkrim i mallkuar, — u përgjigj ai. — S’e lexoj dot.

— S’e lexon dot? — thirri Katerina. — Unë mund ta lexoj… Është anglisht… por dua ta di pse është aty.

Lintoni qeshi me të hollë: shenja e parë e gazit që kishte treguar.

— Ai s’i njeh shkronjat, — i tha kushërirës. — A mund ta besoje se ekziston një budalla kaq kolosal?

— Është në rregull nga mendtë? — pyeti zonjusha Keti me seriozitet. — Apo është i thjeshtë… jo në rregull? E kam pyetur dy herë tani, dhe çdo herë dukej aq budalla, sa mendoj se s’më kupton; edhe unë mezi e kuptoj atë, jam e sigurt!

Lintoni e përsëriti të qeshurën dhe i hodhi Heretonit një vështrim tallës; dhe ai, me siguri, s’dukej se kuptonte krejt qartë në atë çast.

— S’ka asgjë veç përtacisë, apo jo, Ernshou? — tha ai. — Kushërira ime kujton se je idiot… Ja ku i provon pasojat e përbuzjes për „mësimet prej librash“, siç do të thoshe ti… E ke vënë re, Katerinë, shqiptimin e tij të tmerrshëm prej Jorkshiri?

— Pse, ç’dreqin dobie kanë? — hungëroi Heretoni, më i gatshëm t’i përgjigjej shokut të tij të përditshëm. Ishte gati të zgjatej më tej, por të dy të rinjtë shpërthyen në një gaz të zhurmshëm: zonjusha ime mendjelehtë u kënaq kur zbuloi se mund ta bënte të folurën e tij të çuditshme lëndë për zbavitje.

— Ç’dobi ka dreqi në atë fjali? — qeshi me të hollë Lintoni. — Babi të tha të mos përdorësh asnjë fjalë të keqe, dhe ti s’e hap dot gojën pa një të tillë… Përpiqu të sillesh si zotëri, tani, përpiqu!

— Po të mos ishe më shumë vajzë se djalë, do të të rrëzoja këtë minutë, po, o krijesë e mjerë si dërrasë e hollë! — ia ktheu katundari i zemëruar duke u tërhequr, ndërsa fytyra i digjej nga tërbimi i përzier me poshtërimin; sepse e kuptonte që po e fyenin, dhe s’dinte si t’ia kthente.

Zoti Hithklif, që e kishte dëgjuar bisedën si unë, buzëqeshi kur e pa që po ikte; por menjëherë pas kësaj u hodhi një vështrim neverie të veçantë çiftit mendjelehtë që mbeti duke llomotitur te dera: djali gjente mjaft gjallëri kur fliste për fajet e të metat e Heretonit e tregonte anekdota për bëmat e tij; dhe vajza shijonte fjalët e tij të pacipa e dashakeqe, pa e menduar ligësinë që tregonin. Por unë nisa ta kisha inat Lintonin, më shumë sesa të më vinte keq për të, dhe ta shfajësoja deri diku të atin që s’e çmonte.

Ndenjëm gjer pasdite: s’munda ta shkëpusja zonjushën Keti më parë; por, për fat, zotëria im s’kishte dalë nga dhoma dhe s’e dinte mungesën tonë të zgjatur.

Ndërsa ktheheshim në shtëpi, do të kisha dashur t’ia sqaroja asaj që kisha në kujdes karakterin e njerëzve që lamë; por asaj i hyri në kokë se unë kisha paragjykime kundër tyre.

— Aha! — thirri ajo. — Ti e mban anën e babit, Elen: je e anshme… e di; përndryshe s’do të më kishe mashtruar kaq vjet, duke më bërë të besoja se Lintoni jetonte shumë larg prej këtu. Jam vërtet jashtëzakonisht e zemëruar; vetëm se jam kaq e kënaqur, sa s’e tregoj dot! Por duhet ta mbash gjuhën për xhaxhain tim… ai është xhaxhai im, mbaje mend; dhe do ta qortoj babin që është grindur me të.

Dhe kështu vazhdoi, gjersa hoqa dorë nga përpjekja ta bindja për gabimin e saj.

Atë natë s’e përmendi vizitën, sepse s’e pa zotin Linton. Të nesërmen doli gjithçka, për hidhërimin tim; e megjithatë s’më erdhi krejt keq: mendova se barrën e drejtimit e të paralajmërimit do ta mbante ai më mirë se unë; por ai ishte tepër i ndrojtur për të dhënë arsye të kënaqshme për dëshirën e tij që ajo t’u shmangej njerëzve të Lartësive; dhe Katerinës i pëlqenin arsyet e mira për çdo kufizim që ia mundonte vullnetin e llastuar.

— Babi! — thirri ajo pas përshëndetjeve të mëngjesit. — Merr me mend kë pashë dje, në shëtitjen time nëpër shqopishte… Ah, babi, u drodhe! S’ke bërë mirë, apo jo, tani? Pashë… Por dëgjo, e do të dëgjosh si të zbulova ty, dhe Elenin, që është njësh me ty e megjithatë bënte sikur i vinte aq keq për mua, kur unë vazhdoja të shpresoja e zhgënjehesha gjithmonë për kthimin e Lintonit!

Ajo dha një tregim besnik për shëtitjen dhe pasojat e saj; dhe zotëria im, ndonëse më hodhi më shumë se një vështrim qortues, s’tha asgjë gjersa ajo mbaroi. Pastaj e tërhoqi pranë vetes dhe e pyeti nëse e dinte pse ia kishte fshehur fqinjësinë e afërt të Lintonit. A mund të mendonte se ishte për t’ia mohuar një kënaqësi që mund ta shijonte pa të keq?

— Ishte sepse s’të pëlqente zoti Hithklif, — u përgjigj ajo.

— Atëherë beson se më bëhet vonë më shumë për ndjenjat e mia se për të tuat, Keti? — tha ai. — Jo, s’ishte sepse s’më pëlqen zoti Hithklif; por sepse zotit Hithklif s’i pëlqej unë; dhe ai është njeri tejet djallëzor, që kënaqet t’u bëjë keq e t’i rrënojë ata që urren, po t’i japin rastin më të vogël. E dija që s’mund ta mbaje njohjen me kushëririn tënd pa rënë në kontakt me të; dhe e dija që ai do të të urrente për shkakun tim; kështu që, për të mirën tënde e për asgjë tjetër, mora masa që të mos e shihje më Lintonin. Kisha ndër mend të ta shpjegoja një ditë, kur të rriteshe; dhe më vjen keq që e shtyva!

— Por zoti Hithklif ishte shumë i përzemërt, babi, — vërejti Katerina, aspak e bindur. — Dhe ai s’e kundërshtoi që të shiheshim; tha se mund të shkoja në shtëpinë e tij kur të doja, vetëm s’duhej të ta thosha ty, sepse ishe grindur me të dhe s’doje ta falje që u martua me hallën Izabela. Dhe ti s’do; ti je ai që ke faj: ai është i gatshëm të na lërë të paktën ne të jemi miq, Lintoni dhe unë; kurse ti jo.

Zotëria im, duke parë se ajo s’do t’i besonte fjalës së tij për natyrën e ligë të xhaxhait të saj, i dha një përshkrim të shpejtë të sjelljes së tij me Izabelën dhe të mënyrës si Lartësitë e Stuhishme ishin bërë pronë e tij. S’e duronte dot të fliste gjatë për këtë temë; sepse, ndonëse fliste pak për të, ndiente ende të njëjtin tmerr e të njëjtën neveri për armikun e tij të vjetër, që i kishin zënë zemrën që nga vdekja e zonjës Linton. „Mund të ishte ende gjallë, po të mos kishte qenë ai!“ ishte mendimi i tij i hidhur i përhershëm; dhe në sytë e tij Hithklifi dukej vrasës.

Zonjusha Keti, që s’njihte asnjë vepër të keqe veç mosbindjeve të saj të vogla, padrejtësive e zemërimeve që lindnin nga gjaknxehtësia e mendjelehtësia dhe për të cilat pendohej po atë ditë që i bënte, u habit nga errësira e shpirtit që mund ta bluante e ta fshihte hakmarrjen për vite, dhe t’i ndiqte me dashje planet e saj pa e vizituar asnjëherë pendimi. Dukej aq thellë e prekur dhe e tronditur nga kjo pamje e re e natyrës njerëzore, që deri atëherë s’kishte hyrë në asnjë nga mësimet e në asnjë nga idetë e saj, sa zoti Edgar mendoi se s’ishte e nevojshme ta vazhdonte temën. Shtoi vetëm:

— Më vonë do ta kuptosh, e dashur, pse dua që t’u shmangesh shtëpisë e familjes së tij. Tani kthehu te punët e te zbavitjet e tua të vjetra, dhe mos mendo më për ta!

Katerina e puthi të atin dhe u ul e qetë te mësimet për nja dy orë, si zakonisht; pastaj e shoqëroi nëpër tokat e shtëpisë, dhe gjithë dita kaloi si zakonisht. Por në mbrëmje, kur ajo u tërhoq në dhomën e saj dhe unë shkova ta ndihmoja të zhvishej, e gjeta duke qarë, në gjunjë pranë shtratit.

— Oh, turp, fëmijë budallaqe! — thirra unë. — Po të kishe ndonjë hidhërim të vërtetë, do të të vinte turp të harxhoje qoftë edhe një lot për këtë kundërshtim të vogël. S’ke pasur kurrë as hijen e një hidhërimi të vërtetë, zonjusha Katerina. Përfytyro për një minutë që zotëria dhe unë të kishim vdekur, e ti të ishe vetëm në botë: si do të ndiheshe atëherë? Krahasoje rastin e tanishëm me një fatkeqësi të tillë, dhe ji mirënjohëse për miqtë që ke, në vend që të lakmosh më shumë.

— S’po qaj për veten, Elen, — m’u përgjigj ajo, — po për të. Ai priste të më shihte sërish nesër, dhe do të zhgënjehet aq shumë; dhe do të më presë, e unë s’do të shkoj!

— Marrëzira! — i thashë. — Kujton se ai ka menduar për ty po aq sa ti për të? A s’e ka Heretonin shok? Nga njëqind veta, asnjë s’do të qante që humbi një të afërm që e pa vetëm dy herë, dy pasdite. Lintoni do ta marrë me mend si është puna dhe s’do ta vrasë më mendjen për ty.

— Por a s’mund t’i shkruaj një letër të vogël t’i them pse s’mund të shkoj? — pyeti ajo, duke u ngritur në këmbë. — Dhe t’i dërgoj vetëm ata libra që i premtova t’ia jepja hua? Librat e tij s’janë aq të bukur sa të mitë, dhe ai donte shumë t’i kishte, kur i tregova sa interesantë ishin. A s’mundem, Elen?

— Jo, vërtet, jo, vërtet! — iu përgjigja me vendosmëri. — Atëherë ai do të të shkruante ty, dhe s’do të kishte më fund. Jo, zonjusha Katerina, njohja duhet të ndërpritet krejt: kështu pret babi, dhe unë do të kujdesem që të bëhet.

— Por si mundet një letër e vogël… — nisi ajo sërish, duke marrë një fytyrë lutëse.

— Pusho! — e ndërpreva. — S’do t’ia fillojmë me letrat e tua të vogla. Në shtrat!

Ajo më hodhi një vështrim shumë të prapë, aq të prapë sa në fillim s’desha ta puthja për natën e mirë: e mbulova dhe e mbylla derën, shumë e pakënaqur; por, duke u penduar në gjysmë të rrugës, u ktheva ngadalë, dhe ja! zonjusha qëndronte pranë tryezës me një copë letër të bardhë përpara dhe me një laps në dorë, që e fshehu me faj kur hyra sërish.

— S’do të gjesh njeri ta çojë, Katerinë, — i thashë, — po ta shkruash; dhe tani do të ta shuaj qiriun.

E vura shuarësen mbi flakë, dhe ndërsa e bëja, mora një shuplakë në dorë dhe një „e keqe!“ të nevrikosur. Pastaj e lashë sërish, dhe ajo e vuri shulin në një nga humoret e saj më të këqija e më gërnjare.

Letra u mbarua dhe iu dërgua adresës me anën e një djali që vinte nga fshati për qumësht; por këtë s’e mora vesh gjer pas ca kohësh. Kaluan javë, dhe Keti e gjeti sërish humorin, ndonëse u bë çuditërisht e dhënë pas fshehjeve nëpër qoshe vetëm; dhe shpesh, po t’i afrohesha papritur kur lexonte, ajo dridhej dhe përkulej mbi libër, dukshëm duke dashur ta fshihte; dhe dallova skaje letrash të lira që dilnin përtej fletëve.

Ajo mori edhe zakonin të zbriste herët në mëngjes dhe të sillej rreth kuzhinës, sikur të priste të vinte diçka; dhe kishte një sirtar të vogël në një dollap në bibliotekë, ku rrinte orë të tëra, dhe çelësin e tij kishte kujdes të veçantë ta merrte kur e linte.

Një ditë, ndërsa e kontrollonte këtë sirtar, vura re se lodrat e stolitë që kishin qenë së fundi përmbajtja e tij ishin shndërruar në copa letre të palosura.

Kureshtja dhe dyshimet m’u zgjuan; vendosa t’u hidhja një sy thesareve të saj misterioze; kështu që natën, sapo ajo dhe zotëria im ishin të sigurt lart, kërkova dhe gjeta lehtë ndër çelësat e mi të shtëpisë një që i shkonte bravës. Pasi e hapa, ia zbraza gjithë përmbajtjen në përparëse dhe e mora me vete për ta shqyrtuar me nge në dhomën time.

Ndonëse s’mund të mos dyshoja, prapë u habita kur zbulova se ishin një grumbull letërkëmbimi, gati i përditshëm duhet të ketë qenë, nga Linton Hithklifi, përgjigje të shkresave të dërguara prej saj. Të parat ishin të sikletshme e të shkurtra; por ngadalë-ngadalë u zgjeruan në letra dashurie të gjata, budallaqe siç e bënte të natyrshme mosha e shkruesit, e megjithatë me prekje aty-këtu që m’u duk se ishin marrë hua nga një burim më me përvojë.

Disa prej tyre m’u dukën përzierje çuditërisht të veçanta zjarri e shpëlarjeje: fillonin me ndjenja të forta dhe mbaronin në atë mënyrë të shtirur e fjalëshumë që mund ta përdorte një nxënës shkolle për një të dashur të përfytyruar e pa trup.

Nëse e kënaqnin Ketin, s’e di; por mua m’u dukën plehra krejt pa vlerë.

Pasi shfletova aq sa mendova se ishte e drejtë, i lidhja në një shami dhe i vura mënjanë, duke e kyçur sërish sirtarin bosh.

Sipas zakonit, zonja ime e re zbriti herët dhe hyri në kuzhinë: e pashë që shkoi te dera kur erdhi një djalë i vogël; dhe, ndërsa qumështorja ia mbushte kanën, ajo i futi diçka në xhepin e xhaketës dhe i nxori diçka.

Bëra një rrotullim nga kopshti dhe i zura pritë lajmëtarit; ai luftoi me trimëri për të mbrojtur atë që i ishte besuar, dhe derdhëm qumështin mes nesh; por arrita ta merrja letrën; dhe, duke e kërcënuar me pasoja të rënda po s’u kthye shpejt në shtëpi, ndenja nën mur dhe e lexova shkrimin e dashur të zonjushës Keti. Ishte më i thjeshtë e më elokuent se ai i kushëririt të saj, shumë i bukur dhe shumë budallaqe. Tunda kokën dhe hyra në shtëpi duke u menduar.

Meqë dita ishte me shi, ajo s’mund të zbavitej duke u endur nëpër park; kështu që, kur mbaroi mësimet e mëngjesit, iu drejtua ngushëllimit të sirtarit. I ati ishte ulur e lexonte pranë tryezës; dhe unë, me qëllim, kisha gjetur një punë të vogël te ca thekë të shqepura të perdes së dritares, duke i mbajtur sytë të ngulur mbi veprimet e saj.

Asnjë zog që kthehet në një fole të plaçkitur, të cilën e kishte lënë plot me zogj që cicërinin, s’ka shprehur ndonjëherë një dëshpërim më të plotë në britmat e në përpëlitjet e tij plot ankth, sesa ajo me atë „Oh!“ të vetëm; dhe me ndryshimin që ia shpërfytyroi fytyrën e saj pak më parë të lumtur. Zoti Linton ngriti sytë.

— Ç’ke, e dashur? Mos e vrave veten? — tha ai.

Toni dhe vështrimi i tij e siguruan se ai s’e kishte zbuluar thesarin.

— Jo, babi… — gulçoi ajo. — Elen! Elen! Eja lart… jam keq!

Iu binda thirrjes dhe e shoqërova jashtë.

— Oh, Elen! Ti i ke, — nisi ajo menjëherë, duke rënë në gjunjë, kur mbetëm të mbyllura vetëm. — O, m’i jep, dhe s’do ta bëj më kurrë, kurrë! Mos i trego babit. S’i ke treguar babit, Elen, thuaj që s’i ke treguar! Kam qenë jashtëzakonisht e prapë, por s’do ta bëj më!

Me një rreptësi serioze në sjellje, i thashë të ngrihej.

— Kështu, — thirra unë, — zonjusha Katerina, paske shkuar mjaft larg, me sa duket: ke të drejtë të të vijë turp për to! Ç’tufë e bukur plehrash studion në orët e lira, sigurisht! Pse, janë aq të mira sa të shtypen! Dhe ç’kujton se do të mendojë i zoti, kur t’ia tregoj? S’ia kam treguar ende, por s’ke pse ta kujtosh se do t’i ruaj të fshehtat e tua qesharake. Turp! Dhe duhet ta kesh nisur ti shkrimin e këtyre marrëzirave: atij s’do t’i kishte shkuar ndër mend ta fillonte, jam e sigurt.

— S’e nisa unë! S’e nisa unë! — ngashëroi Keti, sikur t’i plaste zemra. — S’e kisha menduar asnjëherë ta doja gjersa…

— Ta doje! — thirra unë, me sa më shumë përbuzje që munda ta shqiptoja fjalën. — Ta doje! Ka dëgjuar ndonjëherë njeri gjë të tillë! Njësoj do të mund të flisja edhe unë se e dua mullixhiun që vjen një herë në vit të na blejë grurin. Dashuri e bukur, vërtet, kur e ke parë Lintonin, të dyja herët bashkë, mezi katër orë në jetën tënde! Ja tani plehrat prej foshnje. Po shkoj me to në bibliotekë; dhe do të shohim ç’thotë yt atë për një dashuri të tillë.

Ajo u hodh drejt letrave të saj të çmuara, por unë i mbajta lart mbi kokë; dhe atëherë ajo derdhi lutje të tjera të çmendura që t’i digjja, të bëja çdo gjë veç t’i tregoja. Dhe, meqë isha vërtet po aq e prirë të qeshja sa të qortoja, sepse e quaja të gjithë këtë kotësi vajze, më në fund u zbuta disi dhe e pyeta:

— Po të pranoj t’i djeg, a do të më premtosh me besë se s’do të dërgosh e s’do të marrësh më asnjë letër, as libër (sepse e shoh që i ke dërguar libra), as tufa flokësh, as unaza, as lodra?

— Ne s’dërgojmë lodra! — thirri Katerina, me krenarinë që ia mundi turpin.

— As asgjë fare, atëherë, zonja ime! — i thashë. — Po s’premtove, ja ku po shkoj.

— Premtoj, Elen! — thirri ajo, duke më kapur fustanin. — Oh, hidhi në zjarr, hidhi, hidhi!

Por, kur nisa t’i hapja vend me shufrën e zjarrit, flijimi qe tepër i dhimbshëm për t’u duruar. Ajo m’u lut me zjarr t’i kursej një a dy.

— Një a dy, Elen, t’i mbaj për hatër të Lintonit!

E zgjidha shaminë dhe nisa t’i hidhja brenda nga një qoshe, dhe flaka u përdredh lart nëpër oxhak.

— Do ta kem një, o e mjerë mizore! — ulëriti ajo, duke e futur dorën në zjarr e duke nxjerrë ca copa gjysmë të djegura, në kurriz të gishtave të saj.

— Shumë mirë; dhe unë do të mbaj ca për t’ia treguar babit! — iu përgjigja, duke i shkundur të tjerat sërish në tufë e duke u kthyer prapë drejt derës.

Ajo i zbrazi copat e nxira në flakë dhe më bëri shenjë ta mbaroja flijimin. U bë; e trazova hirin dhe e varrosa nën një lopatë qymyr; dhe ajo, pa folur, me një ndjenjë fyerjeje të thellë, u tërhoq në dhomën e saj. Unë zbrita t’i thosha zotërisë tim se e përzjera e zonjës së re gati kishte kaluar, por që gjykova se ishte më mirë të shtrihej pak.

S’deshi të hante drekë; por u duk sërish për çaj, e zbehtë dhe e skuqur rreth syve, dhe çuditërisht e shtruar nga pamja e jashtme.

Mëngjesin tjetër iu përgjigja letrës me një copë letër ku shkruhej: „Zotëria i ri Hithklif lutet të mos i dërgojë më letra zonjushës Linton, sepse ajo s’do t’i pranojë.“ Dhe që atëherë djali i vogël vinte me xhepa bosh.

Shënime

1. Sipas vullnetit të Lintonit plak (shih kap. XVI), Grejnxhi s’i kalon Ketit, por Izabelës dhe të birit të saj. ↩︎