Kapitulli XXX · Lartësitë e stuhishme

Kam shkuar një herë te Lartësitë, por s’e kam parë që kur iku; Jozefi e mbajti derën në dorë, kur shkova të pyesja për të, dhe s’më la të kaloja. Tha se zonja Linton ishte „e zënë“ dhe se i zoti s’ishte brenda. Zila më ka treguar diçka për mënyrën si jetojnë; përndryshe mezi do ta dija kush kishte vdekur e kush ishte gjallë.

Ajo e mendon Katerinën kryelartë dhe s’e do, e marr me mend nga fjalët e saj. Zonja ime e re i kërkoi ndonjë ndihmë kur erdhi për herë të parë; por zoti Hithklif i tha asaj të shikonte punën e vet e ta linte nusen e djalit të kujdesej vetë për veten; dhe Zila pranoi me qejf, sepse është grua mendjengushtë e egoiste. Katerina tregoi një mërzi prej fëmije për këtë shkujdesje; ia shpaguan me përbuzje, dhe kështu e futi atë që më jep lajme mes armiqve të saj, aq sigurt sikur t’i kishte bërë ndonjë të keqe të madhe.

Pata një bisedë të gjatë me Zilën, rreth gjashtë javë më parë, pak para se të vinit ju, një ditë kur u takuam në shqopishte; dhe ja ç’më tregoi.

— Gjëja e parë që bëri zonja Linton, — tha ajo, — kur mbërriti te Lartësitë, qe të vraponte lart pa na thënë as mirëmbrëma mua e Jozefit; u mbyll në dhomën e Lintonit dhe ndenji gjer në mëngjes; pastaj, ndërsa i zoti dhe Ernshou po hanin mëngjes, hyri në shtëpi dhe pyeti, duke u dridhur e tëra, nëse mund të dërgohej për mjekun: kushëriri i saj ishte shumë keq.

— E dimë! — u përgjigj Hithklifi. — Por jeta e tij s’vlen asnjë qindarkë, dhe s’do të harxhoj asnjë qindarkë për të.

— Por s’di ç’të bëj, — tha ajo, — dhe, po s’më ndihmoi njeri, ai do të vdesë!

— Dil nga dhoma! — thirri i zoti. — Dhe mos më lër të dëgjoj më asnjë fjalë për të! Këtu askujt s’i bëhet vonë ç’bëhet me të; po të të bëhet ty, bëj infermieren; po s’të bëhet, mbylle me çelës dhe lëre.

Pastaj ajo nisi të më mërziste mua, dhe unë i thashë se kisha hequr mjaft me atë gjësend të mërzitshëm; secili kishim punët tona, dhe e saja ishte t’i shërbente Lintonit: zoti Hithklif më kishte thënë t’ia lija asaj atë punë.

Si ia dilnin bashkë, s’e di. Mendoj se ai mërzitej shumë e rënkonte natë e ditë; dhe ajo s’kishte pothuajse fare prehje, kjo merrej me mend nga fytyra e saj e bardhë dhe sytë e rëndë: ndonjëherë vinte në kuzhinë si e hutuar, dhe dukej sikur donte të kërkonte ndihmë; por unë s’kisha ndër mend të mos i bindesha të zotit. S’guxoj kurrë të mos i bindem, zonja Din; dhe, ndonëse mendoja se s’ishte mirë që s’dërgohej për Kenethin, s’ishte puna ime as të këshilloja, as të ankohesha; dhe gjithmonë s’pranova të përzihesha.

Një a dy herë, pasi kishim shkuar të flinim, më ka rastisur ta hap sërish derën dhe ta shoh ulur duke qarë në krye të shkallëve; dhe atëherë jam mbyllur brenda shpejt, nga frika se mos më prekej zemra e ndërhyja. Më vinte keq për të atëherë, jam e sigurt; megjithatë s’doja ta humbisja vendin, e di!

Më në fund, një natë hyri me guxim në dhomën time dhe më nxori nga mendtë nga frika, kur më tha:

— Thuaji zotit Hithklif se i biri po vdes: jam e sigurt që po vdes, këtë herë. Ngrihu menjëherë dhe thuaja!

Pasi tha këto fjalë, u zhduk sërish. Ndenja një çerek ore shtrirë duke dëgjuar e duke u dridhur. Asgjë s’lëvizte: shtëpia ishte e qetë.

— Gabohet, — i thashë vetes. — E ka kapërcyer. S’kam pse t’i shqetësoj. — Dhe nisa të kotesha. Por gjumi m’u prish për herë të dytë nga një rënie e fortë zileje: e vetmja zile që kemi, e vënë enkas për Lintonin; dhe i zoti më thirri të shihja ç’kishte ndodhur e t’u thosha se s’donte ta dëgjonte më atë zhurmë.

Ia çova porosinë e Katerinës. Ai mallkoi me vete dhe pas pak minutash doli me një qiri të ndezur dhe shkoi në dhomën e tyre. Unë e ndoqa. Zonja Hithklif ishte ulur pranë shtratit, me duart të kryqëzuara mbi gjunjë. Vjehrri i saj u afrua, ia mbajti dritën Lintonit para fytyrës, e shikoi dhe e preku; pastaj u kthye nga ajo.

— Tani, Katerinë, — tha ai, — si ndihesh?

Ajo heshti.

— Si ndihesh, Katerinë? — përsëriti ai.

— Ai është i sigurt, dhe unë jam e lirë, — u përgjigj ajo. — Duhej të ndihesha mirë; por, — vazhdoi, me një hidhërim që s’mundi ta fshihte, — më keni lënë kaq gjatë të luftoj vetëm kundër vdekjes, sa ndiej e shoh vetëm vdekje! Ndihem si e vdekur!

Dhe ashtu dukej, gjithashtu! I dhashë pak verë. Heretoni dhe Jozefi, që ishin zgjuar nga zilja e nga zhurma e këmbëve dhe e kishin dëgjuar bisedën tonë nga jashtë, hynë tani. Jozefi, besoj, ishte i kënaqur që djali iku: Heretoni dukej pak i shqetësuar, ndonëse ishte më shumë i zënë duke e vështruar Katerinën sesa duke menduar për Lintonin. Por i zoti i tha të shkonte sërish të flinte: s’kishim nevojë për ndihmën e tij. Pastaj e bëri Jozefin ta çonte trupin në dhomën e tij, dhe mua më tha të kthehesha në timen; dhe zonja Hithklif mbeti vetëm.

Në mëngjes, më dërgoi t’i thosha se duhej të zbriste për mëngjes: ajo ishte zhveshur dhe dukej sikur do të flinte; dhe tha se ishte e sëmurë; për këtë mezi u çudita. E njoftova zotin Hithklif, dhe ai m’u përgjigj:

— Mirë, lëre gjer pas varrimit; dhe ngjitu herë pas here t’i çosh ç’i duhet; dhe sapo të duket më mirë, më thuaj.

Keti ndenji lart dy javë, sipas Zilës, që e vizitonte dy herë në ditë dhe do të kishte qenë pak më miqësore, por përpjekjet e saj për të qenë më e mirë u zmbrapsën me krenari e shpejt.

Hithklifi u ngjit një herë, për t’i treguar testamentin e Lintonit. Ai ia kishte lënë të atit gjithë pasurinë e vet dhe atë që kishte qenë pasuria e luajtshme e saj. Krijesën e shkretë e kishin kërcënuar, a e kishin joshur ta bënte këtë, gjatë javës që ajo mungoi, kur vdiq xhaxhai i tij. Me tokat, meqë ishte i mitur, s’mund të përzihej. Megjithatë, zoti Hithklif i ka kërkuar dhe i ka mbajtur me të drejtën e së shoqes, dhe me të vetën: mendoj, në mënyrë të ligjshme; gjithsesi Katerina, pa të holla e pa miq, s’mund t’ia prishë zotërimin.

— Askush, — tha Zila, — s’iu afrua kurrë derës së saj, veç asaj here, përveç meje… dhe askush s’pyeti gjë për të. Hera e parë që zbriti në shtëpi qe një të diel pasdite.

Kishte thirrur, kur i çova drekën lart, se s’e duronte dot më të rrinte në të ftohtë; dhe unë i thashë se i zoti po shkonte në Thrashkros Grejnxh, dhe se Ernshou dhe unë s’kishim pse ta pengonim të zbriste; kështu që, sapo dëgjoi kalin e Hithklifit që iku me trok, u duk e veshur me të zeza, me kaçurrelat e verdha të krehura pas veshëve, e thjeshtë si kuakere:¹ s’dinte t’i krehte.

— Jozefi dhe unë zakonisht shkojmë në kapelë të dielave (kisha, e dini, tani s’ka prift, shpjegoi zonja Din; dhe vendin e metodistëve a të baptistëve në Gimerton, s’e di cili është, e quajnë kapelë). Jozefi kishte shkuar, — vazhdoi ajo, — por unë e pashë të arsyeshme të rrija në shtëpi. Të rinjtë bëhen gjithmonë më të mirë kur i vëzhgon një më i madh; dhe Heretoni, me gjithë ndrojtjen e tij, s’është model sjelljeje të hijshme. E njoftova që kushërira e tij me shumë gjasa do të rrinte me ne, dhe se ajo ishte mësuar gjithmonë të shihte të respektohej e diela; kështu që ishte mirë t’i linte pushkët e punët e vogla të shtëpisë sa të rrinte ajo.

Ai u skuq kur dëgjoi lajmin, dhe hodhi sytë mbi duart e rrobat. Vaji i peshkut dhe baruti u fshehën nga sytë për një minutë. Pashë që kishte ndër mend t’i mbante shoqëri; dhe mora me mend, nga mënyra e tij, që donte të dukej si duhet; kështu që, duke qeshur, siç s’guxoj të qesh kur është i zoti pranë, i ofrova ta ndihmoja, po të donte, dhe tallesha me hutimin e tij. Ai u vrenjt dhe nisi të shante.

— Tani, zonja Din, — vazhdoi ajo, duke parë që s’më pëlqeu mënyra e saj, — ndoshta mendon se zonja jote e re është tepër e hollë për zotin Hereton, dhe ndoshta ke të drejtë; por, e pranoj, do ta kisha shumë qejf t’ia ulja krenarinë një shkallë. Dhe ç’do t’i bëjnë tani gjithë ajo dije e ato naze? Është e varfër sa ti a unë; më e varfër: vë bast që ti kursen, dhe edhe unë po bëj ç’mundem, në atë drejtim.

Heretoni e la Zilën ta ndihmonte; dhe ajo me lajka ia ktheu humorin e mirë; kështu që, kur erdhi Katerina, duke i harruar gjysmë fyerjet e mëparshme, ai u përpoq të bëhej i këndshëm, sipas tregimit të shërbyeses.

— Zonja hyri, — tha ajo, — e ftohtë si akull e lart si princeshë. U ngrita dhe i ofrova vendin tim në kolltuk. Jo, ajo e përbuzi mirësjelljen time. U ngrit edhe Ernshou dhe i tha të vinte në stol e të ulej afër zjarrit: ishte i sigurt se ajo kishte ngrirë.

— Kam ngrirë prej një muaji e më shumë, — u përgjigj ajo, duke u mbështetur te fjala, me sa më shumë përbuzje që mundte.

Dhe mori një karrige për vete dhe e vuri larg të dyve.

Pasi ndenji gjersa u ngroh, nisi të vështronte përreth dhe zbuloi disa libra në raftin e enëve; u ngrit menjëherë në këmbë, duke u zgjatur për t’i arritur, por ishin tepër lart.

Kushëriri i saj, pasi i vështroi përpjekjet për një copë herë, më në fund mblodhi guxim ta ndihmonte: ajo e mbajti fustanin hapur, dhe ai ia mbushi me të parët që i ranë në dorë.

Ky qe përparim i madh për djalin: ajo s’e falënderoi; megjithatë ai u kënaq që ajo e kishte pranuar ndihmën e tij, dhe guxoi të rrinte prapa saj ndërsa ajo i shqyrtonte, e madje të përkulej e t’i tregonte ç’i tërhiqte vëmendjen në disa figura të vjetra që kishin brenda; dhe as s’u tremb nga mënyra e pacipë si ajo ia hoqi faqen nga gishti: u mjaftua të tërhiqej pak më mbrapa e ta vështronte atë, në vend të librit.

Ajo vazhdoi të lexonte, a të kërkonte diçka për të lexuar. Vëmendja e tij u përqendrua pak nga pak krejt në studimin e kaçurrelave të saj të dendura e të mëndafshta: fytyrën s’ia shihte, dhe as ajo s’e shihte atë. Dhe, ndoshta pa e kuptuar krejt ç’bënte, por i tërhequr si një fëmijë nga qiriu, më në fund kaloi nga vështrimi te prekja: zgjati dorën dhe ia përkëdheli një kaçurrel, aq butë sikur të ishte zog. Sikur t’i kishte ngulur një thikë në qafë, aq u kthye ajo e tërbuar.

— Zhduku këtë çast! Si guxon të më prekësh? Pse rri aty? — thirri ajo me një ton neverie. — S’të duroj dot! Do të ngjitem sërish lart, po m’u afrove.

Zoti Hereton u tërhoq mbrapsht, duke u dukur aq budalla sa mundej; u ul mbi stol, shumë i qetë, dhe ajo vazhdoi t’i shfletonte vëllimet edhe gjysmë ore; më në fund, Ernshou kaloi andej dhe më pëshpëriti:

— A do t’i kërkosh të na lexojë, Zila? Jam ngopur duke mos bërë asgjë; dhe më pëlqen… do të më pëlqente ta dëgjoja! Mos i thuaj që e doja unë, por kërkoja si nga vetja.

— Zoti Hereton do të donte që të na lexonit, zonjë, — i thashë menjëherë. — Do ta merrte për mirësi të madhe; do t’ju ishte shumë mirënjohës.

Ajo u vrenjt; dhe, duke ngritur sytë, u përgjigj:

— Zoti Hereton, dhe gjithë grupi juaj, do të kenë mirësinë ta kuptojnë se unë e refuzoj çdo shtirje mirësie që keni hipokrizinë të më ofroni! Ju përbuz, dhe s’dua të kem asgjë për t’i thënë asnjërit prej jush! Kur do ta kisha dhënë jetën për një fjalë të mirë, madje vetëm për të parë njërën nga fytyrat tuaja, të gjithë rrinit larg. Por s’do të ankohem tek ju! Më ka sjellë këtu poshtë i ftohti, jo që t’ju zbavis, as që ta shijoj shoqërinë tuaj.

— Ç’mund të kisha bërë unë? — nisi Ernshou. — Ç’faj kisha?

— Oh! Ti je përjashtim, — u përgjigj zonja Hithklif. — S’e kam ndier kurrë mungesën e një njeriu si ti.

— Por unë u ofrova më shumë se një herë, dhe kërkova, — tha ai, duke u ndezur nga paturpësia e saj, — i kërkova zotit Hithklif të më linte të rrija zgjuar për ty…

— Pusho! Do të dal jashtë, a kudo tjetër, më mirë sesa ta kem zërin tënd të pakëndshëm në vesh! — tha zonja ime.

Heretoni mërmëriti se, për të, ajo mund të shkonte në ferr! Dhe, duke e zbritur pushkën nga supi, s’u përmbajt më nga punët e tij të së dielës.

Tani fliste mjaft lirisht; dhe ajo shpejt e pa të arsyeshme të tërhiqej në vetminë e saj; por kishte nisur ngrica, dhe, pavarësisht nga krenaria, u detyrua të ulej në shoqërinë tonë gjithnjë e më shumë. Megjithatë, unë pata kujdes që të mos tallej më me zemërmirësinë time: që atëherë jam treguar po aq e ngurtë sa ajo; dhe ajo s’ka asnjë të dashur, as asnjë që ta dojë mes nesh; dhe s’e meriton; sepse, mjafton t’i thuash fjalën më të vogël, e ajo ngre kokën pa respektuar askënd! I kërcen edhe vetë të zotit, dhe gati e sfidon ta rrahë; dhe sa më shumë lëndohet, aq më helmuese bëhet.

Në fillim, kur dëgjova këtë tregim nga Zila, vendosa ta lija vendin tim, të merrja një shtëpizë e ta bindja Katerinën të vinte të jetonte me mua; por zoti Hithklif do ta lejonte këtë po aq sa do ta vendoste Heretonin në një shtëpi të pavarur; dhe për tani s’shoh asnjë çare, veç po të mund të martohej sërish; dhe këtë plan s’është në dorën time ta rregulloj.

Kështu mbaroi historia e zonjës Din. Pavarësisht nga parashikimi i mjekut, po e marr shpejt fuqinë, dhe, ndonëse është vetëm java e dytë e janarit, kam ndër mend të dal me kalë pas një a dy ditësh e të shkoj te Lartësitë e Stuhishme, për ta njoftuar pronarin tim se gjashtë muajt e ardhshëm do t’i kaloj në Londër; dhe, po të dojë, mund të kërkojë një qiramarrës tjetër që ta marrë vendin pas tetorit: s’do ta kaloja këtu edhe një dimër për asgjë.

Shënime

1. Kuakerët: bashkësi fetare protestante angleze, e njohur për jetën e veshjen e thjeshtë. ↩︎