Pjesa e gjashtë — VIII · Krim dhe ndëshkim

Kur hyri te Sonja, kishte filluar tashmë muzgu. Gjithë ditën Sonja e kishte pritur në një trazim të tmerrshëm. E kishin pritur bashkë me Dunjën. Kjo kishte ardhur tek ajo qysh në mëngjes, duke kujtuar fjalët e djeshme të Svidrigajlovit, se Sonja „e di këtë“. S’do t’i tregojmë hollësitë e bisedës e të lotëve të të dyja grave, as sa u afruan me njëra-tjetrën. Dunja nga ky takim nxori, të paktën, një ngushëllim, që vëllai s’do të jetë vetëm: te ajo, te Sonja, kishte shkuar i pari me rrëfimin e tij; tek ajo kishte kërkuar njeriun, kur i qe dashur njeriu; ajo edhe do të shkojë pas tij, kudo që ta dërgojë fati. Ajo as që e pyeti, por e dinte që kështu do të ishte. E shikonte Sonjën madje me njëfarë nderimi dhe në fillim gati e turbullonte me këtë ndjenjë nderimi me të cilën sillej me të. Sonja ishte gati madje të qante: ajo, përkundrazi, e quante veten të padenjë madje ta vështronte Dunjën. Pamja e bukur e Dunjës, kur ajo iu përkul me kaq vëmendje e respekt gjatë takimit të tyre të parë te Raskolnikovi, qysh atëherë i kishte mbetur përgjithmonë në shpirt, si një nga vegimet më të bukura e më të paarritshme të jetës së saj.

Duneçka më në fund s’duroi dot dhe e la Sonjën, që ta priste të vëllanë në banesën e tij; i dukej gjithnjë se ai do të shkonte atje i pari. Kur mbeti vetëm, Sonja filloi menjëherë të mundohej nga frika me mendimin se ndoshta ai vërtet do t’i jepte fund jetës. Nga e njëjta gjë kishte frikë edhe Dunja. Por të dyja gjatë gjithë ditës ishin përpjekur me radhë t’ia hiqnin njëra-tjetrës nga mendja, me të gjitha argumentet, se kjo s’mund të ndodhte, dhe kishin qenë më të qeta, sa kohë ishin bashkë. Kurse tani, sapo u ndanë, edhe njëra edhe tjetra filluan të mendonin vetëm për këtë. Sonja kujtonte se si dje Svidrigajlovi i kishte thënë se Raskolnikovi ka dy rrugë — rrugën e Vladimirit ose… Ajo e njihte, për më tepër, kotësinë e tij, mendjemadhësinë, sedrën e mosbesimin. „Mos vallë vetëm frikacakëria e frika nga vdekja mund ta detyrojnë të rrojë?“ — mendoi ajo më në fund, e dëshpëruar. Dielli ndërkaq po perëndonte. Ajo qëndronte e trishtuar para dritares dhe shikonte me ngulm nëpër të, — por nga kjo dritare dukej vetëm një mur i madh i palyer i shtëpisë fqinje. Më në fund, kur arriti tashmë në bindjen e plotë për vdekjen e fatkeqit, — ai hyri në dhomën e saj.

Një britmë gëzimi i shpërtheu nga gjoksi. Por, duke e vështruar me ngulm në fytyrë, ajo u zbeh befas.

— Hë po! — tha, duke buzëqeshur, Raskolnikovi, — erdha për kryqet e tua, Sonja. Ti vetë më dërgoje në udhëkryq; ç’ka tani, kur erdhi puna, u tremb?

Sonja e shikonte e habitur. I dukej i çuditshëm ky ton; një drithërimë e ftohtë i kaloi nëpër trup, por pas një minute e mori me mend se edhe toni, edhe këto fjalë — të gjitha ishin të shtirura. Ai fliste me të duke shikuar disi në qoshe e sikur duke iu shmangur ta vështronte drejt në fytyrë.

— Unë, e sheh, Sonja, arsyetova se kështu, ndoshta, do të jetë edhe më e dobishme. Këtu ka një rrethanë… Hë, po është e gjatë për ta treguar, e s’ka edhe nevojë. Mua, e di, ç’më inatos vetëm? Më vjen inat që gjithë këto turinj budallenj, shtazorë do të më rrethojnë tani, do të m’i ngulin sytë e tyre të zgurdulluar, do të më bëjnë pyetjet e tyre budallaqe, të cilave duhet t’u përgjigjesh, — do të më tregojnë me gisht… Puh! E di, s’po shkoj te Porfiri; ai më është mërzitur. Më mirë do të shkoj te miku im Baruti, ç’do ta habis, ç’efekt do të arrij në llojin e vet. Po duhej të isha më gjakftohtë; jam bërë tepër i vrerosur kohët e fundit. A e beson: tani i dhashë motrës gati me grusht vetëm se ajo u kthye për herë të fundit të më vështronte. Derrëri — një gjendje e tillë! Eh, deri ku kam arritur! Hë, ç’ka, ku janë kryqet?

Ishte sikur s’ishte në vete. As në vend s’mund të qëndronte një minutë, as s’mund ta përqendronte vëmendjen në asnjë send; mendimet i kërcenin njëri mbi tjetrin, i ngatërrohej gjuha; duart i dridheshin lehtë.

Sonja nxori në heshtje nga sirtari dy kryqe, një prej selvie e një prej bakri, u kryqëzua vetë, e kryqëzoi atë dhe ia vari në gjoks kryqin e vogël prej selvie.

— Ky është, pra, simboli që po marr kryqin mbi vete, he-he! Dhe vërtet, deri tani kam vuajtur pak! Prej selvie, domethënë popullor; prej bakri — ky është i Lizavetës, e merr për vete, — ma trego pak? Pra kishte këtë mbi vete… në atë minutë? Di edhe dy kryqe të tillë, një prej argjendi e një ikonë të vogël. Ia hodha atëherë plakushës mbi gjoks. Ja, ata do të më shkonin tani, vërtet, ata duhej t’i vija… Po, megjithatë, po gënjej gjithçka, do ta harroj punën; jam disi i hutuar!.. E sheh, Sonja, — erdha, në të vërtetë, për të të paralajmëruar, që ta dish… Hë, ja kaq… Vetëm për këtë erdha. (Hm, megjithatë, mendoja se do të thosha më shumë.) Po ti vetë doje që të shkoja, hë, ja do të rri në burg, e do të të plotësohet dëshira; hë, pse qan? Edhe ti? Mjaft, pusho; oh, sa e rëndë është për mua e gjitha kjo!

Megjithatë, një ndjenjë i lindi; zemra iu shtrëngua, duke e vështruar. „Kjo, kjo pse? — mendonte ai me vete, — ç’jam unë për të? Pse qan, pse më bën gati, si nëna a Dunja? Do të jetë dadoja ime!“

— Kryqëzohu, lutu të paktën një herë, — iu lut Sonja me zë të dridhur e të druajtur.

— Oh, urdhëro, sa të duash! Dhe me zemër të pastër, Sonja, me zemër të pastër…

Megjithatë, donte të thoshte diçka tjetër.

U kryqëzua disa herë. Sonja rrëmbeu shamin e saj dhe e hodhi mbi kokë. Ishte shalli i gjelbër prej drapdedami, me siguri po ai për të cilin kishte folur atëherë Marmeladovi, „i familjes“. Raskolnikovit i shkrepi ky mendim, por s’pyeti. Vërtet, ai vetë kishte filluar të ndiente se ishte tmerrësisht i hutuar e disi i shqetësuar në mënyrë të shëmtuar. U tremb nga kjo. E tronditi befas edhe fakti që Sonja donte të shkonte bashkë me të.

— Ç’bën! Ku po shkon? Rri, rri! Unë vetëm, — thirri ai me një mërzi frikacake dhe, gati duke u inatosur, shkoi drejt derës. — E pse duhet këtu një shpurë e tërë! — mërmëriste ai, duke dalë.

Sonja mbeti në mes të dhomës. Ai as s’u përshëndet me të, e kishte harruar tashmë; një dyshim therës e rebel i vloi në shpirt.

„Po a është kështu, a është kështu e gjitha kjo? — mendoi ai përsëri, duke zbritur shkallët, — mos vallë s’mund të ndalem ende e t’i ndreq përsëri të gjitha… e të mos shkoj?“

Por megjithatë po shkonte. Ndjeu befas përfundimisht se s’kishte ç’t’i bënte vetes pyetje. Kur doli në rrugë, iu kujtua se s’ishte përshëndetur me Sonjën, se ajo kishte mbetur në mes të dhomës, me shamin e saj të gjelbër, pa guxuar të lëvizte nga britma e tij, dhe u ndal për një çast. Në po atë çast befas një mendim e ndriçoi fort, — sikur të kishte pritur ta godiste përfundimisht.

„Hë, përse, hë, pse shkova tek ajo tani? I thashë: për një punë; po për ç’punë? S’kishte fare asnjë punë! Ta njoftoja që po shkoj; e ç’pastaj? Ç’nevojë! A e dua, apo? Se jo, jo? Se ja, e përzura tani, si qen. Mos vallë më duheshin vërtet kryqet prej saj? Oh, sa poshtë kam rënë! Jo, — më duheshin lotët e saj, më duhej të shihja tmerrin e saj, të shikoja si i dhemb e si i copëtohet zemra! Duhej të kapesha qoftë pas diçkaje, të vonohesha, të shikoja një njeri! E unë guxova të shpresoja kaq shumë te vetja, të ëndërroja kaq shumë për veten, unë lypës, unë i parëndësishëm, i poshtër, i poshtër!“

Ecte nëpër bregun e kanalit, dhe s’i mbetej më shumë. Por, kur arriti te ura, u ndal pak dhe befas u kthye në urë, anash, dhe kaloi në Sennaja.

Shikonte me babëzi djathtas e majtas, e shqyrtonte me tension çdo send dhe s’mund ta përqendronte vëmendjen në asgjë; gjithçka i rrëshqiste. „Ja, pas një jave, pas një muaji do të më kalojnë diku me këto karroca të të burgosurve nëpër këtë urë, si do ta shikoj atëherë këtë kanal, — ta mbaj mend këtë? — i shkrepi në kokë. — Ja kjo tabelë, si do t’i lexoj atëherë pikërisht këto shkronja? Ja këtu shkruhet: ‚Shoqaria‘,¹ hë ja, ta mbaj mend këtë a, shkronjën a, e ta shikoj pas një muaji, pikërisht këtë a: si do ta shikoj atëherë? Ç’do të ndiej e ç’do të mendoj atëherë?.. O Zot, sa të ulëta duhet të jenë të gjitha këto, gjithë këto… hallet e mia të tanishme! Natyrisht, të gjitha këto, duhet të jenë interesante… në llojin e tyre… (ha-ha-ha! për çfarë po mendoj!) po bëhem fëmijë, po mburrem para vetes; hë, pse e turpëroj veten? Puh, sa shtyjnë! Ja ky i trashi — gjerman, me siguri, — që më shtyu: hë, a e di ai kë shtyu? Një grua me fëmijë lyp lëmoshë, interesante, ajo më quan më të lumtur se veten. Po ç’ka, t’i jap pak, për kuriozitet. Ba, më paska mbetur një pesëkapikëshe në xhep, nga erdhi? Ja, ja… merre, nënë!“

— Të ruajttë Zoti! — u dëgjua zëri vajtues i lypëses.

Hyri në Sennaja. I ishte e pakëndshme, shumë e pakëndshme të ndeshej me njerëzit, por shkonte pikërisht atje ku dukeshin më shumë njerëz. Do të jepte gjithçka në botë që të mbetej vetëm; por e ndiente vetë se s’do të rrinte as një minutë vetëm. Në turmë bënte rrëmujë një i dehur: donte gjithnjë të kërcente, por gjithnjë rrëzohej anash. E kishin rrethuar. Raskolnikovi çau përmes turmës, e shikoi disa minuta të dehurin dhe befas qeshi shkurt e prerë. Pas një minute e kishte harruar tashmë, madje as s’e shihte, ndonëse e shikonte. Më në fund u largua, madje pa e kujtuar ku ndodhej; por kur arriti në mes të sheshit, befas i ndodhi një lëvizje, një ndjesi e pushtoi përnjëherësh, e kapi të gjithin — me trup e me mendim.

Iu kujtuan befas fjalët e Sonjës: „Shko në udhëkryq, përkulu para popullit, puthe tokën, sepse edhe para saj ke mëkatuar, dhe thuaji gjithë botës me zë: ‚Unë jam vrasës!‘“ U drodh i tëri, duke kujtuar këtë. Dhe aq shumë e kishte shtypur tashmë pikëllimi e ankthi pa rrugëdalje i gjithë kësaj kohe, por sidomos i orëve të fundit, sa u hodh drejt mundësisë së kësaj ndjesie të plotë, të re, të tërë. Disi si krizë iu afrua befas: iu ndez në shpirt si një shkëndijë dhe befas, si zjarr, e përfshiu të gjithin. Gjithçka u zbut përnjëherësh tek ai, dhe vërshuan lotët. Siç qëndronte, ashtu ra përdhe…

U ul në gjunjë në mes të sheshit, u përkul deri në tokë dhe e puthi këtë tokë të ndyrë, me kënaqësi e me lumturi. U ngrit dhe u përkul për herë të dytë.

— Shih si është dehur! — vuri re pranë tij një djalosh.

U dëgjua një e qeshur.

— Ky po shkon në Jerusalem, vëllezër,² me fëmijët, po i thotë lamtumirë vendlindjes, po i përkulet gjithë botës, po puth kryeqytetin Shën Petersburg e dheun e tij, — shtoi njëfarë i dehur nga meshçanët.

— Djalë ende i ri! — e futi një i tretë.

— Nga fisnikët! — vuri re dikush me zë solid.

— Sot s’i dallon dot, kush është fisnik e kush jo.

Të gjitha këto zëra e biseda e përmbajtën Raskolnikovin, dhe fjalët „unë vrava“, që ndoshta po bëheshin gati t’i fluturonin nga goja, i ngrinë brenda. Megjithatë, i duroi qetë të gjitha këto britma dhe, pa hedhur sytë përreth, shkoi drejt përmes rrugicës në drejtim të zyrës. Rrugës i vezulloi një vegim, por s’u habit me të; e parandiente tashmë se kështu duhej të ishte. Kur, në Sennaja, u përkul deri në tokë për herë të dytë, duke u kthyer majtas, nja pesëdhjetë hapa larg vetes, pa Sonjën. Ajo fshihej prej tij pas njërës prej barakave prej druri që ndodheshin në shesh, pra, ajo e kishte përcjellë gjithë rrugën e tij të dhimbshme! Raskolnikovi ndjeu e kuptoi në këtë minutë, njëherë e përgjithmonë, se Sonja tani është me të përjetë dhe do të shkojë pas tij qoftë edhe në skaj të botës, kudo që t’i dalë fati. Gjithë zemra iu përmbys… por — ja, kishte arritur tashmë te vendi fatal…

Hyri mjaft i gjallë në oborr. Duhej të ngjitej në katin e tretë. „Tani për tani do të ngjitem“, — mendoi ai. Në përgjithësi i dukej se deri në minutën fatale ishte ende larg, mbetej ende shumë kohë, mund të mendohej ende për shumë gjëra.

Përsëri po ato plehra, po ato lëvozhga nëpër shkallët dredha-dredha, përsëri dyert e banesave të hapura krejt, përsëri po ato kuzhina, prej nga vinte tym e qelbësirë. Raskolnikovi s’kishte qenë këtu që atëherë. Këmbët i mpiheshin e i përkuleshin, por ecnin. U ndal për një çast, që të merrte frymë, që të mblidhej, që të hynte si njeri. „E përse? pse? — mendoi ai befas, duke e kuptuar lëvizjen e tij. — Nëse duhet ta pi këtë kupë, a s’është njësoj? Sa më e ndyrë, aq më mirë. — Në përfytyrimin e tij vezulloi në këtë çast figura e Ilja Petroviç Barutit. — Mos vallë vërtet tek ai? Po a s’mund te një tjetër? A s’mund te Nikodim Fomiçi? Të kthehem tani e të shkoj në banesë te vetë inspektori? Të paktën do të bëhet si në familje… Jo, jo! Te Baruti, te Baruti! Po pive, pije të gjithën njëherësh…“

I ngrirë e gati pa e ditur veten, hapi derën e zyrës. Këtë herë në të kishte shumë pak njerëz, qëndronte njëfarë portieri e edhe njëfarë njeriu i thjeshtë. Roja as nuk shikonte nga ndarësja e tij. Raskolnikovi kaloi në dhomën tjetër. „Ndoshta mund të mos e them“, — i vezullonte. Këtu njëfarë personi nga shkruesit, me sertuk privat, po përgatitej të shkruante diçka te byroja. Në qoshe po ulej edhe një shkrues tjetër. Zametovi s’ishte. Nikodim Fomiçi, natyrisht, gjithashtu s’ishte.

— S’ka njeri? — desh të pyeste Raskolnikovi, duke iu drejtuar personit te byroja.

— Po ju kë kërkoni?

— A-a-a! As me vesh s’dëgjohet, as me sy s’shihet, po vjen erë shpirti rus…³ si thuhet atje në përrallë… e harrova! Ri-respektet e mia! — thirri befas një zë i njohur.

Raskolnikovi u drodh. Para tij qëndronte Baruti; kishte dalë befas nga dhoma e tretë. „Ky është vetë fati, — mendoi Raskolnikovi, — pse është ai këtu?“

— Te ne? Për ç’punë? — thërriste Ilja Petroviçi. (Ishte, me sa dukej, në një humor nga më të shkëlqyerit e madje pak të ngacmuar.) — Nëse për ndonjë punë, atëherë erdhët ende herët. Unë vetë rastësisht… Po, megjithatë, ç’mund të bëj. Ju pranoj… si? si? Më falni…

— Raskolnikov.

— Hë, ç’ka: Raskolnikov! Dhe mos vallë mund të supozonit se e kam harruar! Ju, ju lutem, mos më quani të tillë… Rodion Ro… Ro… Rodioniç, kështu, më duket?

— Rodion Romaniç.

— Po, po-po! Rodion Romaniç, Rodion Romaniç! Pikërisht këtë po kërkoja. Madje kam pyetur shumë herë. Unë, jua pranoj, qysh atëherë jam pikëlluar sinqerisht që u sollëm atëherë me ju kështu… më shpjeguan më pas, mora vesh që jeni letrar i ri e madje dijetar… e, si të thuash, hapat e parë… O Zot! Po cili nga letrarët e dijetarët s’ka bërë në fillim hapa origjinalë! Unë e gruaja ime — e respektojmë të dy letërsinë, kurse gruaja — deri në pasion!.. Letërsinë e artin! Të jesh fisnik, kurse të tjerat mund t’i fitosh me talent, me dije, me arsye, me gjeni! Kapela — hë, ç’do të thotë, për shembull, kapela? Kapela është petull, do ta blej te Cimmermani; po atë që ruhet nën kapelë e mbulohet nga kapela, atë s’e blej dot, zotëri!.. Unë, e pranoj, madje desha të vija te ju të shpjegohesha, po mendova, ndoshta ju… Po, megjithatë, as që po pyes: ju duhet vërtet diçka? Te ju, thonë, kanë ardhur të afërmit?

— Po, nëna e motra.

— Pata madje nderin e lumturinë ta takoja motrën tuaj, — person i shkolluar e i hijshëm. E pranoj, m’u dhimbs që u nxehëm atëherë me ju deri në atë shkallë. Ç’rast! Kurse që ju hodha atëherë, për të fikëtin tuaj, një vështrim të caktuar, — më vonë kjo u shpjegua në mënyrën më të shkëlqyer! Zell i verbër e fanatizëm! E kuptoj indinjatën tuaj. Ndoshta, për shkak të familjes që erdhi, po ndërroni banesë?

— J-jo, unë vetëm kështu… Erdha të pyes… mendova se do ta gjeja këtu Zametovin.

— Ah, po! Se ju u bëtë miq; e dëgjova, zotëri. Hë, Zametovi s’është më te ne, — s’e gjetët. Po, zotëri, e humbëm Aleksandër Grigorieviçin! Qysh nga dita e djeshme s’ndodhet më në gjendje; u transferua… dhe, duke u transferuar, u grind madje me të gjithë… aq pa edukatë… Çun mendjelehtë, asgjë më shumë; madje mund të jepte shpresë; po ja, merruni me ta, me rininë tonë të shkëlqyer! Do të japë, apo, ndonjë provim, po te ne mjafton të llafosh e të mburresh, e me kaq mbaron provimi. Se kjo s’është si, për shembull, ju apo zoti Razumihin, miku juaj! Karriera juaj — pjesa shkencore, dhe ju s’do t’ju rrëzojnë dështimet! Për ju të gjitha këto bukuri të jetës, mund të thuhet, — nihil est,⁴ asket, murg, vetmitar!.. Për ju libri, pena pas veshi, kërkimet shkencore — ja ku fluturon shpirti juaj! Edhe unë vetë pjesërisht… a keni denjuar të lexoni shënimet e Livingstonit?⁵

— Jo.

— Kurse unë i kam lexuar. Sot, megjithatë, janë përhapur shumë nihilistë; hë, po kjo kuptohet; ç’kohë janë këto, do t’ju pyes? Po, megjithatë, unë me ju… se ju, natyrisht, s’jeni nihilist! Përgjigjuni sinqerisht, sinqerisht!

— J-jo…

— Jo, e dini, ju me mua sinqerisht, mos u ngurroni, si të ishit vetëm me veten! Tjetër gjë shërbimi, tjetër gjë… ju menduat se doja të thosha: miqësia, jo, zotëri, s’e qëlluat! Jo miqësia, po ndjenja e qytetarit e e njeriut, ndjenja e humanitetit e e dashurisë për të Lartin. Unë mund të jem edhe person zyrtar, e në detyrë, po qytetarin e njeriun jam i detyruar ta ndiej gjithmonë në vete e të jap llogari… Ja ju denjuat të flisnit për Zametovin. Zametovi, ai do të bëjë ndonjë skandal sipas modës frënge në ndonjë institucion të pahijshëm, me një gotë shampanjë a verë të Donit, — ja ç’është Zametovi juaj! Kurse unë, ndoshta, si të thuash, jam djegur nga përkushtimi e nga ndjenjat e larta e përveç kësaj kam rëndësi, gradë, zë vend! Jam i martuar e kam fëmijë. Kryej detyrën e qytetarit e të njeriut, kurse ai kush është, më lejoni të pyes? Ju trajtoj si një njeri të fisnikëruar nga arsimi. Ja edhe këto mamitë janë përhapur tepër shumë.

Raskolnikovi ngriti vetullat me pyetje. Fjalët e Ilja Petroviçit, që dukshëm sapo kishte dalë nga tryeza, trokitnin e derdheshin para tij në pjesën më të madhe si tinguj bosh. Por një pjesë të tyre megjithatë i kuptonte disi; vështronte me pyetje e s’dinte si do të mbaronte e gjitha kjo.

— Po flas për këto vajzat me flokë të qethura,⁶ — vazhdoi Ilja Petroviçi llafazan, — i kam quajtur vetë nga vetja mami, dhe e gjej se emri është krejt i kënaqshëm. He-he! Futen në akademi, mësojnë anatomi; hë, më thoni, ja unë sëmurem, hë, a do ta thërras një vajzë të më mjekojë? He-he!

Ilja Petroviçi qeshte, plotësisht i kënaqur me mprehtësitë e tij.

— Le të themi, etja për ndriçim është e pamasë; po u ndriçove, e mjaft. Pse ta teprosh? Pse t’i fyesh personat fisnikë, siç bën maskarai Zametov? Pse më fyeu mua, do t’ju pyes? Ja edhe sa vetëvrasje janë përhapur, — kjo s’mund ta përfytyroni. Të gjithë i harxhojnë paratë e fundit dhe vrasin vetveten. Vajza, djem, pleq… Ja, edhe sot në mëngjes na njoftuan për njëfarë zotërie të ardhur së fundi. Nil Pavliç, o Nil Pavliç! si quhet, xhentëllmeni, për të cilin na njoftuan pak më parë, që vrau veten me plumb në Anën e Petersburgut?

— Svidrigajlov, — u përgjigj ngjirur e pa interes dikush nga dhoma tjetër.

Raskolnikovi u drodh.

— Svidrigajlov! Svidrigajlovi vrau veten! — thirri ai.

— Si! E njihni Svidrigajlovin?

— Po… e njoh… Erdhi së fundi…

— Hë po, erdhi së fundi, i vdiq gruaja, njeri me sjellje të shfrenuar, dhe befas vrau veten, dhe kaq skandalozisht sa s’mund ta përfytyrosh… la në bllokun e tij disa fjalë, se po vdes me mendje të shëndoshë e lutet të mos fajësohet askush për vdekjen e tij. Ky, thonë, kishte para. Po ju si denjoni ta njihni?

— Unë… e njihja… motra ime ka banuar në shtëpinë e tyre si guvernante…

— Ba, ba, ba… Po ju, pra, mund të na tregoni për të. Po ju s’e dyshonit?

— E pashë dje… ai… pinte verë… s’dija asgjë.

Raskolnikovi ndiente sikur diçka i kishte rënë përsipër dhe e kishte shtypur.

— Ju sikur u zbehët përsëri. Te ne këtu ajri është kaq i zënë…

— Po, më duhet të shkoj, zotëri, — mërmëriti Raskolnikovi, — më falni, ju shqetësova…

— Oh, mëshirë, sa të doni! Më bëtë qejf, dhe jam i lumtur të deklaroj…

Ilja Petroviçi madje i zgjati dorën.

— Unë doja vetëm… unë te Zametovi…

— E kuptoj, e kuptoj, dhe më bëtë qejf.

— Unë… gëzohem shumë… mirupafshim, zotëri… — buzëqeshte Raskolnikovi.

Doli; po lëkundej. Koka i vërtitej. S’e ndiente nëse qëndronte në këmbë. Filloi të zbriste shkallët, duke u mbështetur me dorën e djathtë pas murit. Iu duk se njëfarë portieri, me një libër në dorë, e shtyu, duke u ngjitur përballë tij për në zyrë; se njëfarë qeni i vogël lehte me të madhe diku në katin e poshtëm e se njëfarë gruaje i hodhi një okllai e bërtiti. Zbriti poshtë dhe doli në oborr. Këtu në oborr, jo larg daljes, qëndronte e zbehtë, e ngrirë si e vdekur, Sonja dhe e vështroi egërsisht, egërsisht. Ai u ndal para saj. Diçka e sëmurë e e rraskapitur u shpreh në fytyrën e saj, diçka e dëshpëruar. Ajo përplasi duart. Një buzëqeshje e shëmtuar, e humbur iu shtrydh në buzë. Qëndroi pak, buzëqeshi dhe u kthye lart, përsëri në zyrë.

Ilja Petroviçi ishte ulur e po rrëmonte nëpër ca letra. Para tij qëndronte po ai fshatar që sapo e kishte shtyrë Raskolnikovin, duke u ngjitur nëpër shkallë.

— A-a-a? Ju përsëri! Harruat ndonjë gjë?.. Po ç’keni?

Raskolnikovi, me buzë të zbehura, me vështrim të palëvizshëm, iu afrua ngadalë, shkoi mu te tryeza, u mbështet në të me dorë, desh të thoshte diçka, po s’mundi; dëgjoheshin vetëm ca tinguj pa lidhje.

— Jeni keq, një karrige! Ja, uluni në karrige, uluni! Ujë!

Raskolnikovi u ul në karrige, por s’ia ndante sytë fytyrës së Ilja Petroviçit, të habitur shumë pakëndshëm. Të dy e vështruan një minutë njëri-tjetrin dhe pritën. Sollën ujë.

— Jam unë… — desh të fillonte Raskolnikovi.

— Pini ujë.

Raskolnikovi e shtyu ujin me dorë dhe ngadalë, duke i ndarë fjalët, por qartë, tha:

Jam unë që vrava atëherë plakën nëpunëse dhe motrën e saj, Lizavetën, me sëpatë, dhe i grabita.

Ilja Petroviçi hapi gojën. Nga të gjitha anët erdhën me vrap.

Raskolnikovi e përsëriti dëshminë e tij.

Shënime

1. Në origjinal tabela ka një gabim drejtshkrimor („Tavariščestvo“ në vend të „Tovariščestvo“, „shoqëri tregtare“), dhe Raskolnikovi ndalet pikërisht te shkronja a; përkthimi e riprodhon gabimin. ↩︎

2. Shkuarja në pelegrinazh në Jerusalem ishte ëndrra e shumë të krishterëve të thjeshtë rusë, që para nisjes u kërkonin falje të gjithëve e u përkuleshin. ↩︎

3. Formulë nga përrallat ruse, ku shtriga Baba-Jaga thotë kur vjen një i huaj: „As me vesh s’është dëgjuar, as me sy s’është parë, po vjen erë shpirti rus“. ↩︎

4. Nihil est (lat.): s’janë asgjë. ↩︎

5. Dejvid Livingston (1813–1873): misionar e eksplorues skocez i Afrikës; përshkrimet e udhëtimeve të tij u lexuan shumë edhe në Rusi. ↩︎

6. Flokët e shkurtër ishin bërë shenjë dalluese e vajzave nihiliste e progresiste të viteve 1860, shumë prej të cilave kërkonin të studionin mjekësi. ↩︎