Pjesa e parë — V · Zonja Bovari

Fasada prej tulle ishte tamam në vijë me rrugën, ose më mirë me xhadenë. Pas derës ishin varur një mantel me jakë të vogël, një fre, një kasketë prej lëkure të zezë, dhe në një qoshe, përtokë, një palë dollakë ende të mbuluar me baltë të tharë. Djathtas ishte salla, domethënë dhoma ku hanin dhe ku rrinin. Një letër muri ngjyrë kanarine, e zbukuruar sipër me një kurorë lulesh të zbehta, dridhej e tëra mbi pëlhurën e tendosur keq; perde basme të bardhë, me anë gajtani të kuq, kryqëzoheshin përgjatë dritareve, dhe mbi parvazin e ngushtë të oxhakut shkëlqente një sahat me kokën e Hipokratit, mes dy shandanëve të veshur me argjend, nën kambana xhami vezake. Në anën tjetër të korridorit ishte kabineti i Sharlit, një dhomë e vogël rreth gjashtë hapa e gjerë, me një tryezë, tri karrige dhe një kolltuk zyre. Vëllimet e Fjalorit të shkencave mjekësore,¹ të paprera, por me kapakë të dëmtuar nga të gjitha shitjet e njëpasnjëshme nëpër të cilat kishin kaluar, mbushnin gati vetëm ato të gjashtë raftet e një bibliotekë prej druri pishe. Era e gjellëve që skuqeshin depërtonte nëpër mur gjatë vizitave, ashtu si nga kuzhina dëgjoheshin të sëmurët që kollitnin në kabinet dhe tregonin gjithë hallet e tyre. Më tej, me derë drejt e në oborr, ku ishte stalla, vinte një dhomë e madhe e rrënuar që kishte një furrë, dhe që tani shërbente për dru, për qilar, për depo, plot me hekurishte të vjetra, me fuçi bosh, me vegla bujqësore të nxjerra jashtë përdorimit, bashkë me plot gjëra të tjera të pluhurosura, që s’merrej dot me mend se për ç’hynin në punë.

Kopshti, më i gjatë se i gjerë, shtrihej mes dy muresh prej balte me kashtë, me kajsi të mbështetura pas tyre, deri te një gardh me ferra që e ndante nga arat. Në mes kishte një orë diellore prej rrase, mbi një piedestal të muruar; katër lehe me trëndafila të egër të dobët rrethonin simetrikisht katrorin më të dobishëm të perimeve serioze. Krejt në fund, nën pishat e vogla, një prift prej allçie lexonte librin e lutjeve.

Ema u ngjit nëpër dhoma. E para s’kishte mobilje; por e dyta, që ishte dhoma bashkëshortore, kishte një shtrat prej mogani në një kthinë me draperi të kuqe. Mbi komo zbukuronte një kuti me guaska; dhe mbi tryezën e shkrimit, pranë dritares, ishte në një brokë një buqetë me lule portokalli,² e lidhur me shirita sateni të bardhë. Ishte një buqetë nuseje, buqeta e tjetrës! Ema e pa. Sharli e vuri re, e mori dhe shkoi e la në papafingo, ndërsa Ema, ulur në një kolltuk (po i vendosnin plaçkat rreth e rrotull), mendonte për buqetën e saj të dasmës, që ishte mbështjellë në një kuti kartoni, dhe pyeste veten, duke ëndërruar, se ç’do ta bënin, po t’i ndodhte rastësisht të vdiste.

Ditët e para u mor duke menduar ndryshime në shtëpi. Ua hoqi kambanat e xhamit shandanëve, vuri të ngjitnin letër të re, të lyenin shkallët dhe të bënin stola në kopsht, rreth orës diellore; madje pyeti si mund të bëhej një pellg me shatërvan e me peshq. Më në fund i shoqi, duke ditur që i pëlqente të shëtiste me karrocë, gjeti një karrocë të lehtë të përdorur, e cila, me fenerë të rinj dhe me mbrojtëse balte prej lëkure të qepur, u bë gati si një tilbur.³

Ai ishte, pra, i lumtur dhe pa asnjë hall në botë. Një drekë kokë më kokë, një shëtitje në mbrëmje përgjatë xhades, një lëvizje e dorës së saj mbi flokët e lëmuar, pamja e kapelës së saj prej kashte të varur në dorezën e një dritareje, dhe shumë gjëra të tjera ku Sharli s’e kishte menduar kurrë se mund të kishte kënaqësi, përbënin tani vazhdimësinë e lumturisë së tij. Në shtrat, në mëngjes, krah për krah mbi jastëk, shikonte dritën e diellit që kalonte nëpër pushin e faqeve të saj të çelura, të mbuluara përgjysmë nga anët me dhëmbëza të kësulës. Parë kaq nga afër, sytë e saj i dukeshin më të mëdhenj, sidomos kur ajo i hapte e i mbyllte qepallat disa herë rresht duke u zgjuar; të zinj në hije dhe blu të errët në dritë të plotë, kishin si shtresa ngjyrash njëra pas tjetrës, që, më të dendura në fund, çeleshin gradualisht drejt sipërfaqes së smaltit. Syri i tij humbiste në ato thellësi, dhe ai e shihte veten aty të vogël deri te supet, me shaminë që i mbulonte kokën dhe me jakën e këmishës gjysmë të hapur. Ngrihej. Ajo dilte në dritare ta shihte kur ikte; dhe rrinte e mbështetur në parvaz, mes dy vazove me barbarozë, e veshur me rrobën e mëngjesit, që i rrinte e lirshme përreth. Sharli, në rrugë, mbërthente mamuzet me këmbën mbi gurin anës derës; dhe ajo vazhdonte t’i fliste nga lart, duke këputur me gojë ndonjë grimë lule a gjetheje, që ia frynte poshtë, dhe që, duke fluturuar, duke qëndruar pezull, duke bërë gjysmërrathë në ajër si një zog, shkonte, para se të binte, e kapej në jelen e pakrehur të pelës së vjetër të bardhë, që rrinte pa lëvizur te dera. Sharli, mbi kalë, i dërgonte një puthje; ajo i përgjigjej me një shenjë, mbyllte dritaren, ai nisej. Dhe atëherë, nëpër xhadenë që shtrinte pa mbarim shiritin e saj të gjatë pluhuri, nëpër rrugicat e ulëta ku pemët përkuleshin si harqe, nëpër shtigjet ku gruri i arrinte deri në gjunjë, me diellin mbi supe dhe ajrin e mëngjesit në flegra, me zemrën plot nga lumturitë e natës, me mendjen të qetë, me mishin të kënaqur, ai ecte duke e ripërtypur lumturinë e tij, si ata që pas darke ndiejnë ende në gojë shijen e tartufëve që po tresin.

Deri tani, ç’kishte pasur të mirë në jetë? Mos ndoshta kohën e kolegjit, kur rrinte i mbyllur mes atyre mureve të larta, vetëm mes shokëve më të pasur ose më të fortë se ai në mësime, që i bënte të qeshnin me theksin e tij, që talleshin me rrobat e tij, dhe nënat e të cilëve vinin në dhomën e vizitave me ëmbëlsira të fshehura në mufat e gëzofit? Mos ndoshta më vonë, kur studionte mjekësi dhe s’e kishte kurrë qesen aq të plotë sa t’i paguante një valle ndonjë punëtoreje të vogël që do t’i bëhej e dashur? Pastaj kishte jetuar katërmbëdhjetë muaj me të venë, që i kishte këmbët në shtrat të ftohta si akull. Por tani e kishte për gjithë jetën këtë grua të bukur që e adhuronte. Bota, për të, nuk shkonte përtej rrethit të mëndafshtë të fundit të saj; dhe e qortonte veten që s’e donte sa duhej, i merrej malli ta shihte; kthehej me nxitim, ngjitej shkallëve me zemër që i rrihte. Ema, në dhomën e saj, po bënte tualetin; ai afrohej pa zhurmë, e puthte në shpinë, ajo lëshonte një britmë.

Nuk mund ta mbante veten pa i prekur vazhdimisht krehrin, unazat, shaminë; ndonjëherë i jepte në faqe puthje të mëdha me gjithë gojë, ose ishin puthje të vogla njëra pas tjetrës gjatë gjithë krahut të saj të zhveshur, nga majat e gishtave deri te supi; dhe ajo e shtynte, gjysmë duke buzëqeshur e gjysmë e mërzitur, siç bën me një fëmijë që të varet pas.

Para se të martohej, kishte kujtuar se dashuronte; por, meqë lumturia që duhej të vinte nga ajo dashuri nuk kishte ardhur, duhej të ishte gabuar, mendonte. Dhe Ema përpiqej të kuptonte se ç’donin të thoshin saktësisht në jetë fjalët lumturi, pasion dhe dehje, që i ishin dukur aq të bukura në libra.

Shënime

1. Dictionnaire des sciences médicales (1812–1822): enciklopedi mjekësore në gjashtëdhjetë vëllime. Librat e asaj kohe shiteshin me fletët e palosura e të paprera, dhe lexuesi i priste vetë me thikë faqe pas faqeje; vëllimet e Sharlit, pra, nuk i ka hapur kurrë njeri. ↩︎

2. Lulet e portokallit ishin lulet tradicionale të nuseve në Francë, simbol i pafajësisë. Buqeta që gjen Ema është ajo e dasmës së Sharlit me gruan e parë. ↩︎

3. Tilbur (tilbury): karrocë e lehtë e elegante me dy rrota, pa kapak, e modës angleze. Karroca e Sharlit, me pak arnime, mezi i afrohet. ↩︎