Pjesa e dytë — X · Zonja Bovari

Pak nga pak, këto frikëra të Rodolfit e pushtuan edhe atë. Në fillim dashuria e kishte dehur, dhe s’kishte menduar për asgjë përtej saj. Por tani që ai i ishte bërë i domosdoshëm për jetën, kishte frikë se mos humbiste diçka prej tij, ose madje se mos i prishej qetësia. Kur kthehej nga shtëpia e tij, hidhte rreth e rrotull vështrime të shqetësuara, duke përgjuar çdo formë që kalonte në horizont dhe çdo dritare papafingoje të fshatit prej nga mund ta shihnin. Dëgjonte hapat, britmat, zhurmën e plugjeve; dhe ndalej më e zbehtë dhe më e dridhur se gjethet e plepave që lëkundeshin mbi kokën e saj.

Një mëngjes, ndërsa po kthehej kështu, iu duk befas se dalloi tytën e gjatë të një karabine që dukej sikur e kishte në shenjë. Dilte pjerrtas nga buza e një fuçie të vogël, gjysmë të futur mes barit, në buzë të një hendeku. Ema, gati për t’i rënë të fikët nga tmerri, vazhdoi megjithatë përpara, dhe nga fuçia doli një burrë, si ato kukullat me sustë që hidhen përpjetë nga fundi i kutive. Kishte dollakë të mbërthyer deri te gjunjët, kasketën të futur deri mbi sy, buzët që i dridheshin dhe hundën të kuqe. Ishte kapiten Bine, në pritë për rosat e egra.

— Do të duhej të kishit folur që larg! — thirri ai. — Kur sheh një pushkë, duhet të lajmërosh gjithmonë.

Tagrambledhësi përpiqej kështu të fshihte frikën që sapo kishte pasur; sepse, meqë një vendim i prefektit e kishte ndaluar gjuetinë e rosave përveçse me varkë, zoti Bine, pavarësisht nga respekti i tij për ligjet, ndodhej në shkelje. Prandaj kujtonte çdo minutë se po dëgjonte të vinte rojtari i fushave. Por ky shqetësim ia ngacmonte kënaqësinë, dhe, i vetëm në fuçinë e tij, e duartrokiste veten për fatin dhe dinakërinë e tij.

Kur pa Emën, dukej sikur i ra një peshë e madhe nga supet, dhe menjëherë, duke nisur bisedën:

— S’bën nxehtë, të pickon!

Ema s’u përgjigj. Ai vazhdoi:

— Dhe ja ku keni dalë kaq herët?

— Po, — tha ajo duke belbëzuar; — vij nga taja ku e kam fëmijën.

— Ah! shumë mirë! shumë mirë! Sa për mua, siç më shihni, që në të zbardhur jam këtu; por koha është kaq e lagësht e e mjegullt, sa po s’e pate zogun tamam në majë të pushkës…

— Mirëmbrëma, zoti Bine, — e ndërpreu ajo, duke i kthyer kurrizin.

— Shërbëtori juaj, zonjë, — ia ktheu ai me ton të thatë.

Dhe u fut përsëri në fuçinë e tij.

Ema u pendua që e kishte lënë tagrambledhësin kaq vrazhdë. Pa dyshim, ai do të bënte hamendje të pafavorshme. Historia e tajës ishte shfajësimi më i keq, sepse në Jonvil të gjithë e dinin mirë që e vogla e Bovarëve, prej një viti, ishte kthyer te prindërit. Veç kësaj, rreth e qark s’banonte njeri; kjo rrugë të çonte vetëm në La Yshet; Bine, pra, e kishte marrë me mend nga vinte, dhe s’do të heshtte, do të llapte, ishte e sigurt! Ndenji deri në mbrëmje duke e munduar mendjen me të gjitha planet e gënjeshtrave që mund të përfytyroheshin, dhe duke pasur pa pushim para syve atë idiot me torbën e gjahut.

Sharli, pas darke, duke e parë të shqetësuar, deshi ta çonte, për t’u shpërqendruar, te farmacisti; dhe njeriu i parë që ajo pa në farmaci ishte prapë ai, tagrambledhësi! Ishte më këmbë para banakut, i ndriçuar nga drita e kavanozit të kuq, dhe thoshte:

— Më jepni, ju lutem, gjysmë ons vitriol.

— Zhysten, — thirri farmacisti, — na sill acidin sulfurik.

Pastaj, Emës, që donte të ngjitej në dhomat e zonjës Ome:

— Jo, rrini, s’ka nevojë, ajo tani zbret. Ngrohuni te soba ndërkohë… Më falni… Mirëmbrëma, doktor (sepse farmacistit i pëlqente shumë ta shqiptonte fjalën doktor, sikur, duke ia drejtuar një tjetri, të hidhte mbi veten diçka nga madhështia që gjente në të)… Po kujdes mos rrëzosh havanët! shko më mirë merr karriget e sallës së vogël; e di mirë që kolltukët e sallonit s’lëvizen.

Dhe, për ta kthyer kolltukun në vend, Ome po dilte me vrap nga banaku, kur Bine i kërkoi gjysmë ons acid sheqeri.

— Acid sheqeri? — bëri farmacisti me përbuzje. — S’e njoh, s’e di! Ndoshta doni acid oksalik? Oksalik është, apo jo?

Bine shpjegoi se i duhej një ngjyrues për të përgatitur vetë një ujë bakri me të cilin t’u hiqte ndryshkun disa pajisjeve të gjahut. Ema u drodh. Farmacisti tha:

— Në të vërtetë, koha s’është e përshtatshme, për shkak të lagështisë.

— Megjithatë, — vazhdoi tagrambledhësi me pamje dinaku, — ka njerëz që ia dalin mbanë.

Asaj i zihej fryma.

— Më jepni edhe…

„Nuk do të ikë kurrë, pra!“ — mendonte ajo.

— Gjysmë ons kolofon dhe terpentinë, katër ons dyll të verdhë dhe tri gjysmë ons qymyr kockash, ju lutem, për të pastruar lëkurët e llakuara të pajisjes sime.

Farmacisti po fillonte të priste dyllin, kur u shfaq zonja Ome me Irmën në krahë, me Napoleonin pranë dhe me Atalinë që e ndiqte. Shkoi e u ul në stolin prej kadifeje pas dritares, dhe djali u kruspullos mbi një stol të vogël, ndërsa motra e madhe vërtitej rreth kutisë së pastilave, pranë babit të saj. Ky mbushte hinkat dhe taposte shishet, ngjiste etiketa, përgatiste pako. Rreth tij heshtnin; dhe dëgjoheshin vetëm herë pas here peshat që tringëllonin në peshore, me disa fjalë të ulëta të farmacistit që i jepte këshilla nxënësit.

— Si është e vogla juaj? — pyeti befas zonja Ome.

— Heshtje! — thirri i shoqi, që shkruante shifra në fletoren e shënimeve.

— Pse s’e sollët? — vazhdoi ajo me gjysmë zëri.

— Shët! shët! — bëri Ema, duke treguar me gisht farmacistin.

Por Bine, krejt i zhytur në leximin e llogarisë, pa dyshim s’kishte dëgjuar asgjë. Më në fund doli. Atëherë Ema, e çliruar, lëshoi një psherëtimë të madhe.

— Sa fort merrni frymë! — tha zonja Ome.

— Ah! sepse bën pak vapë, — u përgjigj ajo.

Të nesërmen, pra, menduan si t’i organizonin takimet; Ema donte ta korruptonte shërbyesen me një dhuratë; por do të ishte më mirë të gjenin në Jonvil ndonjë shtëpi të fshehtë. Rodolfi premtoi se do të kërkonte një.

Gjatë gjithë dimrit, tri a katër herë në javë, në errësirë të plotë, ai vinte në kopsht. Ema e kishte hequr enkas çelësin e portëzës, që Sharli e kujtoi të humbur.

Për ta lajmëruar, Rodolfi hidhte pas grilave një grusht rërë. Ajo hidhej përpjetë; por ndonjëherë duhej të priste, sepse Sharli e kishte maninë të llafoste pranë zjarrit, dhe s’kishte të mbaruar. Ajo hante veten nga padurimi; po ta kishin mundur sytë, do ta kishin hedhur nga dritarja. Më në fund, fillonte tualetin e natës; pastaj merrte një libër dhe vazhdonte të lexonte shumë e qetë, sikur leximi ta argëtonte. Por Sharli, që ishte në shtrat, e thërriste të binte.

— Hajde, pra, Ema, — thoshte, — është koha.

— Po, po vij! — përgjigjej ajo.

Megjithatë, meqë qirinjtë e verbonin, ai kthehej nga muri dhe e zinte gjumi. Ajo ikte duke mbajtur frymën, e buzëqeshur, me zemër që i rrihte, e zhveshur.

Rodolfi kishte një mantel të madh; e mbështillte të tërën me të dhe, duke i hedhur krahun rreth belit, e tërhiqte pa folur deri në fund të kopshtit.

Ishte nën kioskë, mbi po atë stol me shkopinj të kalbur ku dikur Leoni e shikonte me aq dashuri, gjatë mbrëmjeve të verës. Ajo mezi mendonte për të tani.

Yjet shkëlqenin nëpër degët e jaseminit pa gjethe. Dëgjonin pas vetes lumin që rridhte, dhe herë pas here, në breg, kërcitjen e kallamave të thatë. Masa hijesh, aty-këtu, fryheshin në errësirë, dhe ndonjëherë, duke u dridhur të gjitha me një lëvizje të vetme, ngriheshin e përkuleshin si valë të pamasa të zeza që po përparonin për t’i mbuluar. Të ftohtit e natës i bënte të shtrëngoheshin më shumë; psherëtimat e buzëve u dukeshin më të forta; sytë e tyre, që mezi i shihnin, u dukeshin më të mëdhenj, dhe në mes të heshtjes kishte fjalë të thëna fare me zë të ulët që u binin në shpirt me një kumbim kristali dhe që jehonin aty në dridhje të shumëfishta.

Kur nata ishte me shi, shkonin e strehoheshin në kabinetin e vizitave, mes hangarit dhe stallës. Ajo ndizte një nga shandanët e kuzhinës, që e kishte fshehur pas librave. Rodolfi zinte vend aty si në shtëpinë e tij. Pamja e bibliotekës dhe e tryezës së punës, e gjithë dhomës me një fjalë, ia ngacmonte gazin; dhe s’mund ta përmbante veten pa bërë për Sharlin një mori shakash që e vinin në siklet Emën. Ajo do të kishte dashur ta shihte më serioz, madje më dramatik në raste të caktuara, si atë herë kur iu duk se dëgjoi në rrugicë një zhurmë hapash që afroheshin.

— Po vjen dikush! — tha ajo.

Ai e fiku dritën me frymë.

— I ke pistoletat?

— Pse?

— Po… për të të mbrojtur, — vazhdoi Ema.

— Nga burri yt? Ah! djali i shkretë!

Dhe Rodolfi e mbaroi fjalinë me një gjest që donte të thoshte: „Do ta shtypja me një të rënë gishti.“

Ajo mbeti e mahnitur nga trimëria e tij, megjithëse ndjeu në të njëfarë pahijshmërie dhe vrazhdësie naive që e skandalizoi.

Rodolfi u mendua shumë për këtë histori pistoletash. Po të kishte folur seriozisht, kjo ishte shumë qesharake, mendonte ai, madje e neveritshme, sepse ai s’kishte asnjë arsye ta urrente atë Sharlin e mirë, meqë s’ishte ajo që quhet i ngrënë nga xhelozia; — dhe, për këtë, Ema i kishte bërë një betim të madh që as ai s’e gjente me shijen më të mirë.

Veç kësaj, ajo po bëhej shumë sentimentale. U desh të shkëmbenin portrete të vogla, kishin prerë tufa flokësh, dhe tani ajo kërkonte një unazë, një unazë martese të vërtetë, në shenjë besëlidhjeje të përjetshme. Shpesh i fliste për kambanat e mbrëmjes ose për zërat e natyrës; pastaj i fliste për nënën e saj dhe për nënën e tij. Rodolfi e kishte humbur prej njëzet vjetësh. Ema megjithatë e ngushëllonte me fjalë të ëmbëlsuara, siç do t’i flisje një çilimiu të braktisur, madje ndonjëherë i thoshte, duke parë hënën:

— Jam e sigurt që atje lart, bashkë, ato e miratojnë dashurinë tonë.

Por ishte kaq e bukur! ai kishte pasur kaq pak të tilla me një çiltërsi të tillë! Kjo dashuri pa shthurje ishte për të diçka e re, dhe, duke e nxjerrë nga zakonet e tij të lehta, ia përkëdhelte njëherësh krenarinë dhe epshin. Ekzaltimi i Emës, që e përçmonte arsyeja e tij praktike prej borgjezi, i dukej në thellësi të zemrës i hijshëm, meqë i drejtohej atij. Atëherë, i sigurt se e donin, nuk e mbajti më veten, dhe pa u ndier sjelljet e tij ndryshuan.

S’i kishte më, si dikur, ato fjalë kaq të ëmbla që e bënin të qante, as ato përkëdhelje të vrullshme që e çmendnin; aq sa dashuria e tyre e madhe, ku ajo jetonte e zhytur, iu duk se po pakësohej nën të, si uji i një lumi që thithet nga shtrati i vet, dhe ajo pa llumin. Nuk deshi ta besonte; e dyfishoi dhembshurinë; dhe Rodolfi, gjithnjë e më pak, e fshehu mospërfilljen e tij.

Ajo s’e dinte nëse i vinte keq që i ishte dorëzuar, apo nëse, përkundrazi, dëshironte ta donte edhe më shumë. Poshtërimi që ndihej e dobët kthehej në një inat që e zbusnin kënaqësitë. S’ishte lidhje, ishte si një joshje e përhershme. Ai e nënshtronte. Ajo gati kishte frikë prej tij.

Megjithatë, pamja e jashtme ishte më e qetë se kurrë, meqë Rodolfi kishte arritur ta drejtonte tradhtinë sipas qejfit të vet; dhe, pas gjashtë muajsh, kur erdhi pranvera, ishin përballë njëri-tjetrit si dy të martuar që mbajnë qetësisht ndezur një zjarr shtëpie.

Ishte koha kur xha Ruoi dërgonte gjelin e tij të detit, në kujtim të këmbës që i ishte vënë në vend. Dhurata vinte gjithmonë me një letër. Ema preu spangon që e mbante pas shportës dhe lexoi rreshtat e mëposhtëm:

„Fëmijët e mi të dashur,

Shpresoj që kjo letër t’ju gjejë mirë me shëndet dhe që ky të jetë po aq i mirë sa të tjerët; sepse më duket pak më i butë, po guxoj ta them, dhe më i madh. Por herën tjetër, për ndryshim, do t’ju jap një gjel, po qe se s’i parapëlqeni gjelat e vegjël të detit; dhe ma ktheni shportën, ju lutem, bashkë me dy të vjetrat. Pata një fatkeqësi me hangarin e qerreve, çatia e të cilit, një natë që frynte erë e fortë, fluturoi nëpër pemë. As të korrat s’qenë ndonjë gjë e madhe. Më në fund, s’e di kur do të vij t’ju shoh. Më vjen kaq zor tani ta lë shtëpinë, që kur kam mbetur vetëm, Ema ime e shkretë!“

Dhe këtu kishte një hapësirë mes rreshtave, sikur plaku ta kishte lënë penën të binte për të ëndërruar pak.

„Sa për mua, jam mirë, përveç një rrufe që e zura ditën tjetër në panairin e Ivtosë, ku kisha shkuar të merrja një bari, se timin e kisha përzënë, sepse ishte tepër i zgjedhur në të ngrënë. Sa për t’u ardhur keq je me gjithë këta kusarë! E pastaj, ishte edhe i pandershëm.

Mësova nga një shitës shëtitës, që, duke udhëtuar këtë dimër nëpër anët tuaja, vuri t’i hiqnin një dhëmb, që Bovari punon gjithmonë shumë. Kjo s’më habit, dhe ma tregoi dhëmbin; pimë një kafe bashkë. E pyeta nëse të kishte parë, më tha jo, por që kishte parë në stallë dy kafshë, prej nga nxjerr se zanati ecën. Aq më mirë, fëmijët e mi të dashur, dhe Zoti i mirë ju dërgoftë gjithë lumturinë që mund të përfytyrohet.

Më vjen keq që s’e njoh ende mbesën time të dashur, Berta Bovarinë. Kam mbjellë për të në kopsht, nën dhomën tënde, një kumbull, dhe s’dua ta prekë njeri, përveçse për t’i bërë më vonë komposto, që do t’i ruaj në dollap për të, kur të vijë.

Lamtumirë, fëmijët e mi të dashur. Të puth, bija ime; edhe ju, dhëndri im, dhe të voglën, në të dyja faqet.

Jam, me shumë përshëndetje,

Babai juaj i dhembshur,

TEODOR RUO.“

Ndenji disa minuta duke mbajtur nëpër gishta atë letër të trashë. Gabimet e drejtshkrimit ngatërroheshin njëri me tjetrin, dhe Ema ndiqte mendimin e ëmbël që kakariste nëpër to si një pulë gjysmë e fshehur në një gardh me ferra. Shkrimi ishte tharë me hirin e vatrës, sepse pak pluhur gri rrëshqiti nga letra mbi fustanin e saj, dhe asaj gati iu duk se e pa të atin duke u përkulur drejt vatrës për të marrë mashën. Sa kohë kishte kaluar që kur s’ishte më pranë tij, mbi stolin e vogël, në oxhak, kur digjte majën e një shkopi në flakën e madhe të shkurreve me gjemba që kërcisnin!…

Iu kujtuan mbrëmje vere plot diell. Mëzat hingëllinin kur kaloje, dhe galoponin, galoponin… Nën dritaren e saj kishte një koshere bletësh, dhe ndonjëherë bletët, duke u vërtitur në dritë, përplaseshin në xhama si topa ari që kërcejnë. Ç’lumturi në atë kohë! ç’liri! ç’shpresë! ç’bollëk iluzionesh! Tani s’kishte mbetur më asnjë! I kishte shpenzuar në të gjitha aventurat e shpirtit të saj, nëpër të gjitha gjendjet njëra pas tjetrës, në virgjëri, në martesë dhe në dashuri; — duke i humbur kështu vazhdimisht gjatë jetës, si një udhëtar që lë diçka nga pasuria e tij në çdo han të rrugës.

Por kush e bënte, vallë, kaq fatkeqe? ku ishte katastrofa e jashtëzakonshme që e kishte përmbysur? Dhe ngriti kokën, duke parë rreth e rrotull, si për të kërkuar shkakun e asaj që e bënte të vuante.

Një rreze prilli vezullonte mbi porcelanët e raftit; zjarri digjej; ndiente nën pantofla butësinë e qilimit; dita ishte e bardhë, atmosfera e vakët, dhe dëgjoi fëmijën e saj që shpërthente në të qeshura.

Në të vërtetë, vajza e vogël po rrokullisej atëherë mbi lëndinë, mes barit që po thahej. Ishte shtrirë barkas në majë të një mullari. Shërbyesja e mbante nga fundi. Lestibudua mblidhte me grabujë aty pranë, dhe sa herë që afrohej, ajo përkulej duke rrahur ajrin me të dy krahët.

— Ma sillni! — tha e ëma, duke u turrur ta puthte. — Sa të dua, fëmija ime e shkretë! sa të dua!

Pastaj, duke vënë re se kishte majat e veshëve pak të pista, i ra shpejt ziles për të sjellë ujë të ngrohtë, dhe e pastroi, i ndërroi të linjtë, çorapet, këpucët, bëri një mijë pyetje për shëndetin e saj, si pas kthimit nga një udhëtim, dhe më në fund, duke e puthur prapë e duke qarë pak, ia la në duar shërbyeses, që mbeti e habitur fare para kësaj teprie dhembshurie.

Rodolfi, në mbrëmje, e gjeti më serioze se zakonisht.

„Do t’i kalojë, — gjykoi ai, — është një tekë.“

Dhe mungoi në tri takime radhazi. Kur u kthye, ajo u tregua e ftohtë dhe gati përbuzëse.

— Ah! po e humb kohën, e vogla ime…

Dhe bëri sikur s’i vuri re psherëtimat e saj melankolike, as shaminë që nxirrte.

Atëherë u pendua Ema!

Pyeti madje veten pse e urrente Sharlin, dhe nëse s’do të kishte qenë më mirë të mund ta donte. Por ai s’u jepte shumë ku të kapeshin këtyre kthimeve të ndjenjës, aq sa ajo mbetej shumë në siklet me këtë dëshirë të vakët sakrifice, kur farmacisti erdhi në kohën e duhur t’i jepte një rast.