Pjesa e tretë — VII · Zonja Bovari

Të nesërmen ajo qe stoike, kur përmbaruesi Arang, me dy dëshmitarë, u paraqit tek ajo për të bërë procesverbalin e sekuestrimit.

Filluan nga kabineti i Bovarit dhe nuk e shënuan kokën frenologjike, që u konsiderua si vegël e zanatit të tij; por numëruan në kuzhinë pjatat, tenxheret, karriget, shandanët, dhe në dhomën e gjumit të gjitha vogëlsirat e raftit. Shqyrtuan fustanet e saj, të linjtë, dhomëzën e tualetit; dhe jeta e saj, deri në qoshet më intime, u shtri e tëra, si një kufomë që i bëjnë autopsinë, para vështrimeve të këtyre tre burrave.

Përmbaruesi Arang, i mbërthyer në një frak të hollë të zi, me kravatë të bardhë dhe me rripa shumë të tendosur nën shputa, përsëriste herë pas here:

— Më lejoni, zonjë? më lejoni?

Shpesh thërriste:

— E hijshme!… shumë e bukur!

Pastaj vazhdonte të shkruante, duke ngjyer penën në bojëmbajtësen prej briri që e mbante me dorën e majtë.

Kur mbaruan me dhomat, u ngjitën në papafingo.

Aty ajo mbante një tryezë shkrimi ku ishin mbyllur letrat e Rodolfit. U desh ta hapnin.

— Ah! një korrespondencë! — tha përmbaruesi Arang me një buzëqeshje të përmbajtur. — Por më lejoni! sepse duhet të sigurohem nëse kutia s’përmban diçka tjetër.

Dhe i anoi letrat, lehtë, si për të rrëzuar prej tyre ndonjë napolon. Atëherë e pushtoi indinjata, kur pa atë dorë të trashë, me gishta të kuq e të butë si kërmij pa guaskë, që vendosej mbi ato faqe ku i kishte rrahur zemra.

Më në fund ikën! Felisiteja u kthye. Ajo e kishte dërguar në pritë për ta larguar Bovarin; dhe vendosën shpejt nën çati rojën e sekuestrimit, që u betua të rrinte aty.

Sharli, gjatë mbrëmjes, iu duk i shqetësuar. Ema e përgjonte me një vështrim plot ankth, duke kujtuar se shihte në rrudhat e fytyrës së tij akuza. Pastaj, kur sytë i ktheheshin te oxhaku me ekranet kineze, te perdet e gjera, te kolltukët, te të gjitha këto gjëra më në fund që ia kishin zbutur hidhërimin e jetës, e zinte një pendim, ose më mirë një keqardhje e pamasë që e ngacmonte pasionin në vend që ta shuante. Sharli trazonte zjarrin me qetësi, me të dyja këmbët mbi kalamende.

Pati një çast kur roja, pa dyshim i mërzitur në strofullën e tij, bëri pak zhurmë.

— Mos ecën dikush lart? — tha Sharli.

— Jo! — vazhdoi ajo, — është një dritare e mbetur hapur që e lëviz era.

Të nesërmen, të dielën, u nis për në Ruan, për të shkuar te të gjithë bankierët që ua dinte emrin. Ishin në fshat ose në udhëtim. Ajo nuk u dorëzua; dhe atyre që mundi t’i takonte u kërkonte para, duke u betuar se i duheshin, se do t’i kthente. Disa i qeshën në fytyrë; të gjithë e refuzuan.

Në orën dy vrapoi te Leoni, i trokiti në derë. Nuk i hapën. Më në fund ai u shfaq.

— Ç’të sjell?

— Të shqetëson?

— Jo…, por…

Dhe rrëfeu se pronarit s’i pëlqente që të priteshin „gra“.

— Kam diçka të të them, — vazhdoi ajo.

Atëherë ai mori çelësin. Ajo e ndali.

— Oh! jo, atje, te ne.

Dhe shkuan në dhomën e tyre, në hotelin e Bulonjës.

Kur mbërriti, piu një gotë të madhe me ujë. Ishte shumë e zbehtë. I tha:

— Leon, do të më bësh një shërbim.

Dhe, duke e tundur nga të dyja duart, që ia shtrëngonte fort, shtoi:

— Dëgjo, më duhen tetë mijë franga!

— Po ti je e çmendur!

— Jo ende!

Dhe menjëherë, duke i treguar historinë e sekuestrimit, i shpjegoi gjendjen e saj të dëshpëruar; sepse Sharli s’dinte asgjë, vjehrra e urrente, xha Ruoi s’mund të bënte gjë; por ai, Leoni, do të nisej të kërkonte këtë shumë të domosdoshme…

— Si do që…?

— Ç’frikacak që je! — thirri ajo.

Atëherë ai tha budallaqe:

— E zmadhon të keqen. Ndoshta me një mijë ekju plaku yt do të qetësohej.

Edhe një arsye më shumë për të provuar diçka; s’ishte e mundur që të mos gjeje tre mijë franga. Veç kësaj, Leoni mund të nënshkruante në vend të saj.

— Shko! provo! duhet! vrapo!… Oh! përpiqu! përpiqu! do të të dua shumë!

Ai doli, u kthye pas një ore dhe tha me fytyrë solemne:

— Kam qenë te tre veta… më kot!

Pastaj ndenjën ulur përballë njëri-tjetrit, në dy qoshet e oxhakut, pa lëvizur, pa folur. Ema ngrinte supet, duke përplasur këmbët. Ai e dëgjoi që pëshpëriste:

— Po të isha në vendin tënd, unë do t’i gjeja!

— Ku, pra?

— Në zyrën tënde!

Dhe e shikoi.

Nga bebëzat e saj të ndezura dilte një guxim djallëzor, dhe qepallat afroheshin në mënyrë epshore e nxitëse; — aq sa djali i ri e ndjeu veten të dobësohej nën vullnetin e heshtur të kësaj gruaje që e këshillonte të bënte një krim. Atëherë u tremb, dhe, për t’i shmangur çdo sqarimi, i ra ballit duke thirrur:

— Moreli duhet të kthehet sonte! s’do të ma refuzojë, shpresoj (ishte një nga miqtë e tij, djali i një tregtari shumë të pasur), dhe do të t’i sjell nesër, — shtoi ai.

Ema s’u duk se e priti këtë shpresë me aq gëzim sa e kishte përfytyruar ai. Mos e nuhaste gënjeshtrën? Ai vazhdoi duke u skuqur:

— Megjithatë, po s’më pe në orën tre, mos më prit më, e dashura ime. Duhet të iki, më fal. Lamtumirë!

I shtrëngoi dorën, por e ndjeu krejt të plogët. Ema s’kishte më forcë për asnjë ndjenjë.

Ra ora katër; dhe ajo u ngrit të kthehej në Jonvil, duke iu bindur si një automat shtysës së zakoneve.

Bënte kohë e mirë; ishte një nga ato ditë marsi të kthjellëta e të ashpra, kur dielli shkëlqen në një qiell krejt të bardhë. Ruanezë të veshur për të diel shëtisnin me pamje të lumtur. Ajo arriti në sheshin para Katedrales. Po dilnin nga mbrëmësorja; turma derdhej nga tri portalet, si një lumë nga tri harqet e një ure, dhe në mes, më i palëvizshëm se një shkëmb, qëndronte rojtari i kishës.

Atëherë iu kujtua ajo ditë kur, krejt në ankth e plot shpresa, kishte hyrë nën atë nef të madh që shtrihej para saj më pak i thellë se dashuria e saj; dhe vazhdoi të ecte, duke qarë nën vello, e hutuar, duke u lëkundur, gati për t’i rënë të fikët.

— Kujdes! — bërtiti një zë që dilte nga një portë karrocash që po hapej.

U ndal për të lënë të kalonte një kalë i zi, që përplaste këmbët mes stangave të një tilburi që e ngiste një zotëri me gëzof sabeli. Kush ishte vallë? E njihte… Karroca u hodh përpara dhe u zhduk.

Po ishte ai, Vikonti! Ajo u kthye: rruga ishte e shkretë. Dhe u ndie aq e rraskapitur, aq e trishtuar, sa u mbështet pas një muri që të mos binte.

Pastaj mendoi se ishte gabuar. Sidoqoftë, s’dinte asgjë. Gjithçka, brenda saj dhe jashtë, po e braktiste. Ndihej e humbur, duke u rrokullisur kuturu në humnera të papërcaktueshme; dhe ishte gati me gëzim që pa, kur mbërriti te Kryqi i Kuq, atë Omenë të mirë që shikonte të ngarkonin në Dallëndyshe një kuti të madhe plot me furnizime farmaceutike. Mbante në dorë, në një shami, gjashtë cheminot për të shoqen.

Zonjës Ome i pëlqenin shumë këto bukë të vogla të rënda, në formë turbani, që hahen gjatë Kreshmës me gjalpë të kripur: kampioni i fundit i ushqimeve gotike, që shkon ndoshta deri në shekullin e kryqëzatave, dhe me të cilat normandët e fuqishëm mbusheshin dikur, duke kujtuar se shihnin mbi tryezë, nën dritën e pishtarëve të verdhë, mes brokave me verë me erëza dhe sallameve vigane, koka saraçenësh për të gllabëruar. Gruaja e farmacistit i kafshonte si ata, me heroizëm, pavarësisht nga dhëmbët e saj të tmerrshëm; prandaj, sa herë që zoti Ome bënte një udhëtim në qytet, s’harronte t’i sillte, duke i marrë gjithmonë te furrtari i madh, në rrugën e Masakrës.

— I lumtur që ju shoh! — tha ai, duke i zgjatur dorën Emës për ta ndihmuar të hipte në Dallëndyshe.

Pastaj i vari bukët pas rripave të rrjetës dhe mbeti kokëzbuluar e me krahë të kryqëzuar, në një qëndrim të menduar e napoleonian.

Por, kur i Verbri, si zakonisht, u shfaq në fund të bregores, ai thirri:

— S’e kuptoj si autoritetet i tolerojnë ende zanate kaq fajtore! Këta të mjerë duhej t’i mbyllnin e t’i detyronin të bënin ndonjë punë! Përparimi, për fjalën e nderit, ecën me hapa breshke! po zhytemi në barbari të plotë!

I Verbri zgjaste kapelën, që lëkundej në buzë të derës si një xhep i shqitur i veshjes së karrocës.

— Ja, — tha farmacisti, — një sëmundje skrofuloze!

Dhe, megjithëse e njihte këtë të gjorë, bëri sikur e shihte për herë të parë, pëshpëriti fjalët kornea, kornea e turbullt, sklera, fytyra, pastaj e pyeti me ton atëror:

— Ka shumë kohë, miku im, që e ke këtë sëmundje të tmerrshme? Në vend që të dehesh në pijetore, do të bëje më mirë të mbaje një regjim.

E nxiste të pinte verë të mirë, birrë të mirë, të hante mish të pjekur të mirë. I Verbri vazhdonte këngën e tij; dukej, veç kësaj, gati idiot. Më në fund zoti Ome hapi qesen.

— Ja, ja një sold, më kthe dy liarë; dhe mos i harro porositë e mia, do të të bëjnë mirë.

Iveri lejoi veten të shprehte me zë të lartë ndonjë dyshim për efikasitetin e tyre. Por farmacisti siguroi se do ta shëronte vetë, me një pomadë kundër inflamacionit të përgatitur prej tij, dhe i dha adresën:

— Zoti Ome, pranë tregut, mjaft i njohur.

— E pra, për mundimin, — tha Iveri, — do të na tregosh komedinë.

I Verbri u ul mbi kërcinj, dhe, me kokën prapa, duke rrotulluar sytë e tij të gjelbëremë e duke nxjerrë gjuhën, fërkonte stomakun me të dyja duart, ndërsa lëshonte një lloj ulërime të mbytur, si një qen i uritur. Ema, e pushtuar nga neveria, i hodhi përmbi sup një monedhë pesë frangëshe. Ishte gjithë pasuria e saj. I dukej e bukur ta hidhte kështu.

Karroca ishte nisur përsëri, kur befas zoti Ome u përkul jashtë dritares dhe bërtiti:

— As gjëra me miell, as bulmet! Mbaj lesh mbi lëkurë dhe ekspozoji pjesët e sëmura në tymin e kokrrave të dëllinjës!

Pamja e sendeve të njohura që kalonin para syve pak nga pak e largonte Emën nga dhimbja e tanishme. Një lodhje e padurueshme e mposhtte, dhe mbërriti në shtëpi e topitur, e dëshpëruar, gati e përgjumur.

„Le të bëhet ç’të bëhet!“ — thoshte me vete.

E pastaj, kush e di? pse, nga një çast në tjetrin, të mos dilte ndonjë ngjarje e jashtëzakonshme? Madje Lëroi mund të vdiste.

Në orën nëntë të mëngjesit u zgjua nga një zhurmë zërash në shesh. Kishte një tubim rreth tregut për të lexuar një afishe të madhe të ngjitur pas njërës prej shtyllave, dhe pa Zhystenin që hipte mbi një gur anësor dhe griste afishen. Por në atë çast rojtari i fushave i vuri dorën në jakë. Zoti Ome doli nga farmacia, dhe nëna Lëfransua, në mes të turmës, dukej se po mbante fjalim.

— Zonjë! zonjë! — thirri Felisiteja duke hyrë, — është një neveri!

Dhe vajza e shkretë, e tronditur, i zgjati një letër të verdhë që sapo e kishte shqyer nga dera. Ema lexoi me një shikim se gjithë mobiljet e saj po nxirreshin në shitje.

Atëherë shikuan njëra-tjetrën në heshtje. S’kishin, shërbyesja dhe zonja, asnjë të fshehtë njëra për tjetrën. Më në fund Felisiteja psherëtiu:

— Po të isha në vendin tuaj, zonjë, do të shkoja te zoti Gijomen.

— Kujton…?

Dhe kjo pyetje donte të thoshte:

— Ti që e njeh shtëpinë nga shërbëtori, mos ka folur ndonjëherë i zoti për mua?

— Po, shkoni, do të bëni mirë.

U vesh, vuri fustanin e zi me kapelën me rruaza gaxhati; dhe, që të mos e shihnin (në shesh kishte gjithmonë shumë njerëz), mori jashtë fshatit, nëpër shtegun buzë ujit.

Mbërriti pa frymë para kangjellës së noterit; qielli ishte i errët dhe binte pak borë.

Në zhurmën e ziles, Teodori, me jelek të kuq, u shfaq në shkallët e hyrjes; erdhi t’i hapte gati familjarisht, si një të njohure, dhe e futi në dhomën e ngrënies.

Një sobë e madhe porcelani gumëzhinte nën një kaktus që mbushte kamaren, dhe, në korniza druri të zi, pas letrës së murit ngjyrë lisi, ishin Esmeralda e Steuben-it dhe Gruaja e Putifarit e Schopin-it.¹ Tryeza e shtruar, dy ngrohëse argjendi, doreza kristali e dyerve, parketi dhe mobiljet, gjithçka shkëlqente nga një pastërti e kujdesshme, angleze; xhamat ishin zbukuruar në çdo qoshe me xhama me ngjyra.

„Ja një dhomë ngrënieje, — mendonte Ema, — si do të më duhej mua.“

Noteri hyri, duke shtrënguar pas trupit me krahun e majtë rrobën e dhomës me palma, ndërsa me dorën tjetër hiqte e vinte shpejt kësulën prej kadifeje ngjyrë gështenjë, të vënë me pretendim mbi anën e djathtë, ku binin majat e tri tufave bjonde që, të marra nga zverku, i rrethonin kafkën tullace.

Pasi i ofroi një karrige, u ul të hante mëngjes, duke kërkuar shumë ndjesë për mungesën e mirësjelljes.

— Zotëri, — tha ajo, — do t’ju lutesha…

— Për çfarë, zonjë? Dëgjoj.

Ajo nisi t’i shpjegonte gjendjen e saj.

Noteri Gijomen e njihte, sepse ishte i lidhur fshehurazi me tregtarin e stofrave, te i cili gjente gjithmonë kapitale për huatë me hipotekë që i kërkonin t’i lidhte.

Kështu, e dinte (dhe më mirë se ajo) historinë e gjatë të këtyre kambialeve, të vogla në fillim, me emra të ndryshëm si xhirantë, me afate të gjata njëri pas tjetrit dhe të rinovuara vazhdimisht, deri në ditën kur, duke mbledhur të gjitha protestat, tregtari e kishte ngarkuar mikun e tij Vensar të bënte në emrin e vet ndjekjet që duheshin, sepse s’donte të dukej si tigër mes bashkëqytetarëve.

Ajo e ndërthuri rrëfimin me ankesa kundër Lëroit, ankesa të cilave noteri u përgjigjej herë pas here me ndonjë fjalë të parëndësishme. Duke ngrënë kotoletën dhe duke pirë çajin, ulte mjekrën në kravatën e tij ngjyrë qielli, të shpuar nga dy karfica me diamante që i lidhte një zinxhir i vogël ari; dhe buzëqeshte me një buzëqeshje të çuditshme, në mënyrë të ëmbëlsuar e të dykuptimtë. Por, duke vënë re se ajo i kishte këmbët të lagura:

— Afrohuni pra te soba… më lart…, pas porcelanit.

Ajo kishte frikë se mos e ndyte. Noteri vazhdoi me ton galant:

— Gjërat e bukura s’prishin asgjë.

Atëherë ajo u përpoq ta prekte, dhe, duke u prekur edhe vetë, nisi t’i tregonte ngushtësinë e shtëpisë së saj, vështirësitë, nevojat. Ai e kuptonte këtë: një grua elegante! dhe, pa e ndërprerë të ngrënët, ishte kthyer krejt nga ajo, aq sa i prekte lehtë me gju çizmen, shualli i së cilës përkulej duke avulluar pas sobës.

Por, kur ajo i kërkoi një mijë ekju, ai shtrëngoi buzët, pastaj tha se i vinte shumë keq që s’kishte pasur dikur drejtimin e pasurisë së saj, sepse kishte njëqind mënyra shumë të lehta, edhe për një zonjë, për t’i vënë paratë në punë. Do të mund të ishin bërë, qoftë në torfishtet e Grymenilit, qoftë në tokat e Havrit, spekulime të shkëlqyera gati të sigurta; dhe e la të hante veten nga tërbimi me mendimin e shumave fantastike që do të kishte fituar me siguri.

— Si është, — vazhdoi ai, — që s’erdhët te unë?

— S’e di fort mirë, — tha ajo.

— Pse, hë?… Ju trembja, pra, kaq shumë? Përkundrazi, unë duhej të ankohesha! Mezi e njohim njëri-tjetrin! E megjithatë ju jam shumë i përkushtuar; s’dyshoni më për këtë, shpresoj?

Zgjati dorën, ia mori të sajën, e mbuloi me një puthje grykëse, pastaj e mbajti mbi gju; dhe luante me gishtat e saj me delikatesë, duke i thënë një mijë ëmbëlsira.

Zëri i tij i shpëlarë pëshpëriste si një përrua që rrjedh; një shkëndijë i dilte nga bebëza përmes vezullimit të syzeve, dhe duart i përparonin në mëngën e Emës, për t’ia prekur krahun. Ajo ndiente pas faqes frymën e një frymëmarrjeje të gulçuar. Ky burrë e bezdiste tmerrësisht.

U ngrit me një të hedhur dhe i tha:

— Zotëri, po pres!

— Çfarë? — bëri noteri, që u zbeh befas jashtëzakonisht.

— Ato para.

— Por…

Pastaj, duke iu dorëzuar vërshimit të një dëshire tepër të fortë:

— E pra, po!…

Zvarritej në gjunjë drejt saj, pa i bërë përshtypje rrobës së dhomës.

— Ju lutem, rrini! ju dua!

E kapi nga beli.

Një valë purpuri iu ngjit shpejt në fytyrë zonjës Bovari. U tërhoq me një pamje të tmerrshme, duke thirrur:

— Përfitoni pa turp nga gjendja ime e dëshpëruar, zotëri! Jam për t’u mëshiruar, por jo për t’u shitur!

Dhe doli.

Noteri mbeti shumë i shtangur, me sytë të ngulur te pantoflat e tij të bukura të qëndisura. Ishin një dhuratë dashurie. Kjo pamje në fund e ngushëlloi. Veç kësaj, mendonte se një aventurë e tillë do ta kishte çuar shumë larg.

„Ç’i mjerë! ç’horr!… ç’turpësi!“ — thoshte me vete ajo, duke ikur me këmbë nervoze nën plepat e rrugës. Zhgënjimi i dështimit e forconte indinjatën e turpit të fyer; i dukej se Provanida ngulmonte ta ndiqte, dhe, duke u ngritur prej kësaj në krenari, kurrë s’e kishte çmuar kaq shumë veten as s’i kishte përbuzur kaq shumë të tjerët. Diçka luftarake e rrëmbente. Do të kishte dashur t’i rrihte burrat, t’u pështynte në fytyrë, t’i shtypte të gjithë; dhe vazhdonte të ecte shpejt përpara, e zbehtë, duke u dridhur, e tërbuar, duke kërkuar me sy të përlotur horizontin bosh, dhe sikur duke u kënaqur në urrejtjen që e mbyste.

Kur pa shtëpinë e saj, e kapi një mpirje. S’mund të përparonte; megjithatë duhej; e pastaj, ku të ikte?

Felisiteja e priste te dera.

— E pra?

— Jo! — tha Ema.

Dhe, për një çerek ore, që të dyja menduan njerëzit e ndryshëm të Jonvilit që ndoshta do të ishin të gatshëm ta ndihmonin. Por, sa herë që Felisiteja përmendte dikë, Ema ia kthente:

— A është e mundur! S’do të duan!

— Dhe zotëria që do të kthehet!

— E di mirë… Më lër vetëm.

Kishte provuar gjithçka. S’kishte më asgjë për të bërë tani; dhe, kur të shfaqej Sharli, do t’i thoshte pra:

— Tërhiqu. Ky qilim ku ecën s’është më i yni. Nga shtëpia jote s’ke asnjë mobilje, asnjë karficë, asnjë fije kashte, dhe jam unë që të kam rrënuar, njeri i shkretë!

Atëherë do të vinte një dënesë e madhe, pastaj ai do të qante me bollëk, dhe më në fund, pasi të kalonte habia, do ta falte.

„Po, — pëshpëriste ajo duke kërcitur dhëmbët, — do të më falë ai, që s’do t’i mjaftonte një milion për të më ofruar që ta fal unë se më ka njohur… Kurrë! kurrë!“

Ky mendim i epërsisë së Bovarit mbi të e tërbonte. Pastaj, ta rrëfente apo jo, pas pak, sot, nesër, ai prapë do ta mësonte katastrofën; duhej pra ta priste këtë skenë të tmerrshme dhe të duronte peshën e zemërgjerësisë së tij. I erdhi dëshira të kthehej te Lëroi: për ç’të duhej? t’i shkruante të atit; ishte tepër vonë; dhe ndoshta tani po pendohej që s’i ishte dorëzuar tjetrit, kur dëgjoi trokun e një kali në rrugicë. Ishte ai, po hapte portëzën, ishte më i zbehtë se muri prej allçie. Duke u hedhur nëpër shkallë, iku shpejt nga sheshi; dhe gruaja e kryetarit, që po bisedonte para kishës me Lestibuduanë, e pa të hynte te tagrambledhësi.

Vrapoi t’ia thoshte zonjës Karon. Këto dy zonja u ngjitën në papafingo; dhe, të fshehura nga rrobat e shtrira mbi purteka, zunë vend rehat për të parë gjithë brendësinë e Binesë.

Ai ishte vetëm, në papafingon e tij, duke imituar me dru një nga ato punimet e fildishta të papërshkrueshme, të përbëra nga gjysmëhëna, nga sfera të gdhendura njëra brenda tjetrës, e gjitha drejt si një obelisk dhe pa i shërbyer asgjëje; dhe po fillonte pjesën e fundit, po arrinte qëllimin! Në gjysmëerrësirën e punishtes, pluhuri i verdhë fluturonte nga vegla e tij, si një tufë shkëndijash nën patkonjtë e një kali në galop; dy rrotat silleshin, gumëzhinin; Bine buzëqeshte, me mjekrën ulur, me flegrat hapur, dhe dukej më në fund i humbur në një nga ato lumturitë e plota, që pa dyshim u përkasin vetëm punëve të rëndomta, që e argëtojnë mendjen me vështirësi të lehta dhe e ngopin me një realizim përtej të cilit s’ka ç’të ëndërrosh.

— Ah! ja ku është! — bëri zonja Tyvash.

Por, për shkak të tornos, mezi mund të dëgjohej ç’thoshte ajo.

Më në fund, këtyre zonjave iu duk se dalluan fjalën franga, dhe plaka Tyvash pëshpëriti me zë fare të ulët:

— I lutet t’i shtyjë afatin e taksave.

— Ashtu duket! — vazhdoi tjetra.

E panë që ecte lart e poshtë, duke shqyrtuar pas mureve unazat e pecetave, shandanët, kokat e parmakëve, ndërsa Bine përkëdhelte mjekrën me kënaqësi.

— Mos ka ardhur t’i porosisë diçka? — tha zonja Tyvash.

— Po ai s’shet asgjë! — kundërshtoi fqinja.

Tagrambledhësi dukej sikur dëgjonte, duke zgurdulluar sytë, sikur s’kuptonte. Ajo vazhdonte në mënyrë të ëmbël, lutëse. U afrua; gjoksi i gulçonte; s’flisnin më.

— Mos po i bën lajka? — tha zonja Tyvash.

Bine ishte i kuq deri te veshët. Ajo i mori duart.

— Ah! kjo është tepër!

Dhe pa dyshim ajo po i propozonte një neveri; sepse tagrambledhësi, — ishte trim megjithatë, kishte luftuar në Bautzen e në Lützen, kishte bërë fushatën e Francës,² madje ishte propozuar për dekoratë, — befas, si të kishte parë një gjarpër, u tërhoq shumë larg duke thirrur:

— Zonjë! si ju shkon ndër mend?…

— Këto gra duhej t’i fshikullonin! — tha zonja Tyvash.

— Po ku është? — vazhdoi zonja Karon.

Sepse ajo ishte zhdukur gjatë këtyre fjalëve; pastaj, kur e panë që po merrte Rrugën e Madhe dhe kthehej djathtas si për të shkuar te varrezat, humbën në hamendje.

— Nëna Role, — tha ajo kur mbërriti te taja, — po më zihet fryma!… zgjidhmëni korsenë.

Ra mbi shtrat; dënesej. Nëna Role e mbuloi me një fund dhe mbeti më këmbë pranë saj. Pastaj, meqë ajo s’përgjigjej, gruaja e mirë u largua, mori çikrikun dhe nisi të tirrte li.

— Oh! mjaft! — pëshpëriti ajo, duke kujtuar se dëgjonte tornon e Binesë.

„Ç’e shqetëson? — pyeste veten taja. — Pse vjen këtu?“

Kishte ardhur me vrap atje, e shtyrë nga një lloj tmerri që e dëbonte nga shtëpia.

E shtrirë në kurriz, e palëvizur e me sy të ngulur, i dallonte turbullt sendet, megjithëse u kushtonte vëmendje me një ngulm idioti. Sodiste plasaritjet e murit, dy urë zjarri që tymonin majë më majë, dhe një merimangë të gjatë që ecte mbi kokën e saj, në të çarën e trarit. Më në fund i mblodhi mendimet. Kujtonte… Një ditë, me Leonin… Oh! sa larg ishte… Dielli shkëlqente mbi lumë dhe kulprat parfumonin… Atëherë, e rrëmbyer nga kujtimet si nga një përrua që vlon, shpejt arriti të kujtonte ditën e djeshme.

— Sa është ora? — pyeti.

Nëna Role doli, ngriti gishtat e dorës së djathtë nga ana ku qielli ishte më i kthjellët, dhe u kthye ngadalë duke thënë:

— Tre, së shpejti.

— Ah! faleminderit! faleminderit!

Sepse ai do të vinte. Ishte e sigurt! Do t’i kishte gjetur paratë. Por ndoshta do të shkonte atje, pa e ditur që ajo ishte këtu; dhe e urdhëroi tajën të vraponte në shtëpinë e saj për ta sjellë.

— Nxitoni!

— Po, zonja ime e dashur, po shkoj! po shkoj!

Tani habitej që s’kishte menduar për të që në fillim; dje ai kishte dhënë fjalën, s’do të mungonte; dhe e shihte tashmë veten te Lëroi, duke shtrirë mbi tryezën e tij tri kartëmonedhat. Pastaj do të duhej të shpikte një histori që t’ia shpjegonte gjërat Bovarit. Cilën?

Ndërkaq taja po vonohej shumë. Por, meqë në kasolle s’kishte sahat, Ema kishte frikë se mos po e zmadhonte gjatësinë e kohës. Nisi të shëtiste nëpër kopsht, hap pas hapi; shkoi në shtegun përgjatë gardhit dhe u kthye shpejt, duke shpresuar se gruaja e mirë do të ishte kthyer nga një rrugë tjetër. Më në fund, e lodhur nga pritja, e sulmuar nga dyshime që i shtynte, pa ditur më nëse ishte aty prej një shekulli apo një minute, u ul në një qoshe dhe mbylli sytë, mbylli veshët. Portëza kërciti: ajo u hodh përpjetë; para se të fliste, nëna Role i kishte thënë:

— S’ka njeri te ju!

— Si?

— Oh! askënd! Dhe zotëria po qan. Ju thërret. Po ju kërkojnë.

Ema s’u përgjigj. Gulçonte, duke rrotulluar sytë rreth e rrotull, ndërsa fshatarja, e trembur nga fytyra e saj, tërhiqej instinktivisht, duke e kujtuar të çmendur. Befas i ra ballit, lëshoi një britmë, sepse kujtimi i Rodolfit, si një vetëtimë e madhe në një natë të errët, i kishte kaluar nëpër shpirt. Ishte kaq i mirë, kaq delikat, kaq bujar! E pastaj, po të ngurronte t’i bënte këtë shërbim, ajo do të dinte ta detyronte duke i kujtuar me një shikim të vetëm dashurinë e tyre të humbur. U nis pra drejt La Yshetit, pa e kuptuar se po vraponte t’i ofrohej asaj që pak më parë e kishte tërbuar kaq shumë, dhe pa e nuhatur aspak këtë prostitucion.

Shënime

1. Dy gravura të njohura sipas pikturave të kohës: Esmeralda e Victor Hugo-s, nga Charles de Steuben, dhe gruaja e Putifarit që përpiqet të joshë Jozefin, nga Henri-Frédéric Schopin. Zgjedhja e dytë, në dhomën e ngrënies së noterit, nuk është e rastit. ↩︎

2. Bautzen dhe Lützen: dy fitore të Napoleonit kundër prusianëve e rusëve më 1813; „fushata e Francës“ (1814) qe lufta e fundit e Napoleonit para rënies së tij. ↩︎