Pjesa e dytë — I · Krim dhe ndëshkim

Kështu ndenji shtrirë shumë gjatë. Ndodhte sikur zgjohej, dhe në ato minuta vinte re se kishte kohë që ishte natë, por t’i ngrihej nuk i shkonte ndër mend. Më në fund vuri re se ishte tashmë dritë si ditën. Rrinte shtrirë në divan në shpinë, ende i shtangur nga harresa e mëparshme. Deri te ai arrinin me forcë ca ulërima të tmerrshme, të dëshpëruara nga rruga, të cilat, megjithatë, i dëgjonte çdo natë nën dritaren e tij, pas orës dy. Pikërisht ato e kishin zgjuar tani. „A! ja, të dehurit po dalin tashmë nga pijetoret, — mendoi ai, — ora ka kaluar dy, — dhe befas u hodh përpjetë, sikur ta kishte shkulur dikush nga divani. — Si! Ka kaluar tashmë ora dy!“ U ul në divan, — dhe atëherë i kujtoi të gjitha! Befas, në një çast, i kujtoi të gjitha!

Në çastin e parë mendoi se do të çmendej. Një e ftohtë e tmerrshme e mbërtheu; por e ftohta vinte edhe nga ethet, që i kishin filluar qysh më parë në gjumë. Kurse tani befas e kapi një dridhmë e tillë, sa gati i kërcyen dhëmbët dhe gjithçka në të u drodh. Hapi derën dhe filloi të dëgjonte: në shtëpi të gjithë flinin krejtësisht. Me habi e shikonte veten dhe gjithçka përreth në dhomë dhe nuk kuptonte: si kishte mundur dje, kur hyri, të mos e mbyllte derën me grremç dhe të hidhej mbi divan, jo vetëm pa u zhveshur, por madje me kapelë: ajo ishte rrokullisur dhe ndodhej aty përdhe, pranë jastëkut. „Sikur të hynte dikush, ç’do të mendonte? Që jam i dehur, por…“ U hodh te dritarja. Drita ishte mjaft, dhe ai filloi me nxitim ta shqyrtonte veten, të tërin, nga koka te këmbët, gjithë rrobat e tij: mos kishte gjurmë? Por kështu nuk bëhej: duke u dridhur nga ethet, filloi të zhvishte gjithçka e ta shqyrtonte përsëri nga të gjitha anët. I ktheu të gjitha përmbys, deri në fijen e fundit e në copëzën e fundit, dhe, pa i besuar vetes, e përsëriti kontrollin nja tri herë. Por s’kishte asgjë, me sa dukej, asnjë gjurmë; vetëm aty ku pantallonat ishin shqyer poshtë e vareshin si thekë, në këto theka kishin mbetur gjurmë të trasha gjaku të mpiksur. Rrëmbeu thikën e madhe që paloset dhe i preu thekët. Asgjë tjetër, me sa dukej, s’kishte. Befas iu kujtua se qesja dhe sendet që i kishte nxjerrë plakës nga sënduku ishin të gjitha deri tani nëpër xhepat e tij! As që i kishte shkuar ndër mend deri tani t’i nxirrte e t’i fshihte! S’i kishin rënë ndër mend as tani, kur po shqyrtonte rrobat! Ç’është kjo? Sa hap e mbyll sytë u hodh t’i nxirrte e t’i hidhte mbi tryezë. Pasi i nxori të gjitha, madje duke i kthyer xhepat përmbys, për t’u siguruar se mos kishte mbetur ndonjë gjë tjetër, e çoi gjithë këtë grumbull në qoshe. Atje, mu në qoshe, poshtë, në një vend, letra e murit, e shqitur nga muri, ishte shqyer: menjëherë filloi t’i fuste të gjitha në atë vrimë, nën letër: „u futën! Të gjitha larg syve, edhe qesja!“ — mendonte i gëzuar, duke u ngritur pak e duke vështruar me hutim qoshen, vrimën që ishte fryrë edhe më shumë. Befas u drodh i tëri nga tmerri: „O Zot, — pëshpëriste i dëshpëruar, — ç’kam unë? Mos vallë kjo është fshehje? Mos vallë kështu fshihet?“

Vërtet, ai nuk kishte llogaritur për sende; mendonte se do të kishte vetëm para, prandaj s’kishte përgatitur që më parë vend, — „po tani, për çfarë gëzohem tani? — mendonte ai. — Mos vallë kështu fshihet? Me të vërtetë mendja po më lë!“ I rraskapitur u ul në divan, dhe menjëherë një dridhmë e padurueshme e tundi përsëri. Mekanikisht tërhoqi palton e tij të dikurshme dimërore prej studenti, që ishte aty pranë, në karrige, të ngrohtë, por tashmë gati lecka, u mbulua me të, dhe gjumi e kllapia e pushtuan përsëri përnjëherësh. Ra në harresë.

Jo më shumë se pas nja pesë minutash u hodh përsëri përpjetë dhe menjëherë, i tërbuar, u sul përsëri te rrobat e tij. „Si mund të më zinte përsëri gjumi, kur s’është bërë asgjë! Ashtu është, ashtu është: lakun nën sqetull ende s’e kam hequr! E harrova, një gjë të tillë e harrova! Një provë e tillë!“ E shkuli lakun dhe filloi me nxitim ta griste copa-copa, duke i futur copat nën jastëk, midis të brendshmeve. „Copat e një pëlhure të grisur s’do të ngjallin në asnjë rast dyshim; ashtu më duket, ashtu më duket!“ — përsëriste ai, duke qëndruar në mes të dhomës, dhe me një vëmendje të tendosur deri në dhimbje filloi përsëri të vështronte përreth, në dysheme e kudo, mos kishte harruar edhe ndonjë gjë tjetër? Bindja se gjithçka, madje edhe kujtesa, madje edhe gjykimi më i thjeshtë, po e linin, filloi ta mundonte në mënyrë të padurueshme. „Ç’është kështu, mos po fillon vallë, mos po vjen vallë ndëshkimi? Ja, ja, ashtu është!“ Vërtet, copat e thekëve që kishte prerë nga pantallonat ishin ende hedhur përdhe, në mes të dhomës, që t’i shihte i pari që vinte! „Po ç’kam unë!“ — thirri ai përsëri si i humbur.

Këtu i erdhi në kokë një mendim i çuditshëm: se ndoshta të gjitha rrobat i ishin me gjak, se ndoshta kishte shumë njolla, por që ai thjesht nuk i shihte, nuk i vinte re, sepse gjykimi i ishte dobësuar, ishte copëtuar… mendja i ishte errësuar… Befas iu kujtua se edhe qesja kishte gjak. „Ba! Pra, edhe në xhep duhet të ketë gjak, sepse e futa qesen ende të lagur në xhep atëherë!“ Sa hap e mbyll sytë e ktheu xhepin përmbys, dhe — ashtu ishte — në astarin e xhepit kishte gjurmë, njolla! „Pra, mendja s’më ka lënë ende krejt, pra kam ende gjykim e kujtesë, kur e kuptova vetë e e mora me mend! — mendoi ai me ngadhënjim, duke marrë frymë thellë e me gëzim me gjithë gjoksin, — thjesht dobësi nga ethet, kllapi për një minutë“, — dhe e shqeu gjithë astarin e xhepit të majtë të pantallonave. Në atë minutë një rreze dielli i ndriçoi çizmen e majtë: në çorapen që i dukej nga çizmja, sikur u shfaqën shenja. E hoqi çizmen: „vërtet shenja! Gjithë maja e çorapes është njomur me gjak“; me siguri kishte shkelur atëherë pa kujdes në atë pellg… „Po ç’të bëj tani me këtë? Ku ta çoj këtë çorape, këto theka, këtë xhep?“

I mblodhi të gjitha në dorë dhe qëndronte në mes të dhomës. „Në sobë? Por në sobë do të fillojnë të gërmojnë para së gjithash. T’i djeg? Po me se t’i djeg? Nuk kam as shkrepëse. Jo, më mirë të dal diku e t’i hedh të gjitha. Po! Më mirë t’i hedh! — përsëriste ai, duke u ulur përsëri në divan, — dhe tani, këtë minutë, pa vonuar!..“ Por në vend të kësaj koka i ra përsëri mbi jastëk; përsëri e akulloi një dridhmë e padurueshme; përsëri tërhoqi mbi vete kapotën. Dhe për shumë kohë, disa orë, i dukej ende me vrull se „ja, tani, pa e shtyrë, të shkoj diku e t’i hedh të gjitha, që të mos shihen më, sa më shpejt, sa më shpejt!“ Disa herë u hodh nga divani, desh të ngrihej, por s’mundi më. Përfundimisht e zgjoi një trokitje e fortë në derë.

— Po hape, je gjallë apo jo? Gjithë kohës fle! — bërtiste Nastasja, duke i rënë derës me grusht, — ditë të tëra fle si qen! Qen je! Hape, de. Ka kaluar ora dhjetë.

— Po ndoshta s’është në shtëpi! — tha një zë burri.

„Ba! ky është zëri i portierit… Ç’kërkon ai?“

U hodh përpjetë dhe u ul në divan. Zemra i rrihte aq fort, sa i dhembte.

— Po me grremç kush e ka mbyllur? — kundërshtoi Nastasja, — shih, paska filluar të mbyllet! Mos do ta marrin vetë? Hape, o kokë, zgjohu!

„Ç’duan ata? Pse portieri? Gjithçka është marrë vesh. Të rezistoj apo të hap? Humbtë…“

U ngrit pak, u përkul përpara dhe hoqi grremçin.

E gjithë dhoma e tij ishte e tillë që grremçin mund ta hiqje pa u ngritur nga shtrati.

Ashtu ishte: qëndronin portieri dhe Nastasja.

Nastasja e vështroi disi çuditshëm. Ai e vështroi portierin me një pamje sfiduese e të dëshpëruar. Ky i zgjati në heshtje një copë letër gri, të palosur më dysh, të vulosur me dyllë të zakonshëm.

— Fletëthirrje, nga zyra, — tha ai, duke i dhënë letrën.

— Nga cila zyrë?..

— Në polici, domethënë, të thërrasin, në zyrë. Dihet cila zyrë.

— Në polici!.. Pse?..

— Po unë nga ta di. Të kërkojnë, e shko. — E vështroi me vëmendje, vështroi përreth dhe u kthye të ikte.

— Sikur qenka sëmurur krejt? — vërejti Nastasja, që nuk i ndante sytë prej tij. Edhe portieri e ktheu kokën për një minutë. — Që dje ka ethe, — shtoi ajo.

Ai nuk u përgjigj dhe e mbante letrën në duar pa e hapur.

— Po mos u ngri, — vazhdoi Nastasja, duke u prekur e duke parë se ai po i ulte këmbët nga divani. — Je i sëmurë, mos shko: s’digjet gjë. Ç’ke në duar?

Ai vështroi: në dorën e djathtë mbante copat e prera të thekëve, çorapen dhe copat e xhepit të shqyer. Kështu kishte fjetur me to. Më vonë, duke menduar për këtë, i kujtohej se, edhe kur zgjohej përgjysmë nga ethet, i shtrëngonte fort-fort në dorë të gjitha këto dhe kështu e zinte përsëri gjumi.

— Shih ç’lecka paska mbledhur dhe fle me to, si me ndonjë thesar… — Dhe Nastasja ia plasi të qeshurit të saj të sëmurë e nervoz. Sa hap e mbyll sytë i futi të gjitha nën kapotë dhe ia nguli sytë me ngulm. Ndonëse në atë minutë s’mund të gjykonte plotësisht e me mend për shumë gjëra, ndiente se me njeriun nuk do të silleshin kështu, kur të vinin ta merrnin. „Por… policia?“

— A do të pije çaj? Do, apo jo? Do ta sjell; ka mbetur…

— Jo… do të shkoj: do të shkoj tani, — mërmëriste ai, duke u ngritur në këmbë.

— Ndoshta as shkallët s’i zbret dot?

— Do të shkoj…

— Si të duash.

Ajo iku pas portierit. Menjëherë ai u hodh në dritë për të shqyrtuar çorapen dhe thekët: „Njolla ka, por s’bien shumë në sy; gjithçka është ndotur, është fërkuar dhe tashmë është zbardhur. Kush s’e di që më parë — s’dallon asgjë. Pra, Nastasja nuk mund të vinte re asgjë nga larg, lavdi Zotit!“ Atëherë e hapi me drithërimë fletëthirrjen dhe filloi ta lexonte; lexoi gjatë dhe më në fund e kuptoi. Ishte një fletëthirrje e zakonshme nga lagjja për t’u paraqitur po atë ditë, në orën nëntë e gjysmë, në zyrën e inspektorit të lagjes.¹

„Po kur ka ndodhur kjo? Unë vetë s’kam asnjë punë me policinë! Dhe pse pikërisht sot? — mendonte ai në një hutim mundues. — O Zot, të paktën sa më shpejt!“ Desh të binte në gjunjë të lutej, por qeshi madje vetë, — jo me lutjen, por me veten. Filloi të vishej me nxitim. „Po humba, humba, njësoj është! Ta vesh çorapen! — i shkoi befas ndër mend, — do të fërkohet edhe më shumë në pluhur, dhe gjurmët do të zhduken“. Por sapo e veshi, menjëherë e hoqi me neveri e tmerr. E hoqi, por, duke kuptuar se s’kishte tjetër, e mori dhe e veshi përsëri — dhe përsëri qeshi. „Të gjitha këto janë të kushtëzuara, të gjitha relative, të gjitha këto janë vetëm forma, — mendoi ai kalimthi, vetëm me një cep të mendimit, ndërsa vetë dridhej me gjithë trup, — ja, e veshe! E mbarove duke e veshur!“ E qeshura, megjithatë, u zëvendësua menjëherë nga dëshpërimi. „Jo, s’më del fuqia…“ — i shkoi ndër mend. Këmbët i dridheshin. „Nga frika“, — mërmëriti me vete. Koka i vinte rrotull e i dhembte nga zjarrmia. „Kjo është dredhi! Ata duan të më joshin me dredhi e të më ngatërrojnë befas në gjithçka, — vazhdoi ai me vete, duke dalë në shkallë. — Gjëja e keqe është se jam gati në kllapi… mund të gënjej ndonjë marrëzi…“

Në shkallë iu kujtua se po i linte të gjitha sendet ashtu, në vrimën e letrës së murit, — „e ndoshta, pikërisht pa qenë ai, do të bëjnë kontroll“, — iu kujtua dhe u ndal. Por e pushtuan befas një dëshpërim i tillë dhe, po të mund të thuhet kështu, një cinizëm i tillë i shkatërrimit, sa bëri me dorë dhe vazhdoi rrugën.

„Vetëm sa më shpejt!..“

Në rrugë përsëri vapë e padurueshme; të paktën një pikë shi gjatë gjithë këtyre ditëve. Përsëri pluhur, tulla e gëlqere, përsëri qelbësirë nga dyqanet e nga pijetoret, përsëri çdo minutë të dehur, shitës ambulantë çuhonë² dhe karroca me qira gati të shkatërruara. Dielli i shkëlqeu fort në sy, aq sa i dhembte të shikonte dhe koka i vinte krejt rrotull, — ndjesia e zakonshme e njeriut me ethe që del befas në rrugë në një ditë me diell të ndritshëm.

Kur arriti te kthesa për në rrugën e djeshme, vështroi me një ankth mundues në të, te ajo ndërtesë… dhe menjëherë i largoi sytë.

„Po të më pyesin, ndoshta do t’ua them“, — mendoi ai, duke iu afruar zyrës.

Zyra ishte nja një çerek verste larg tij. Sapo ishte shpërngulur në një banesë të re, në një ndërtesë të re, në katin e katërt. Në banesën e mëparshme kishte qenë dikur kalimthi, por shumë kohë më parë. Kur hyri nën portë, pa djathtas një shkallë, nëpër të cilën po zbriste një fshatar me një libër në duar: „portier, pra; pra, këtu është zyra“, dhe filloi të ngjitej lart kuturu. Nuk donte të pyeste askënd për asgjë.

„Do të hyj, do të bie në gjunjë dhe do t’i tregoj të gjitha…“ — mendoi ai, duke hyrë në katin e katërt.

Shkalla ishte e ngushtë, e pjerrët dhe e tëra me ujëra të pista. Të gjitha kuzhinat e të gjitha banesave në të katër katet hapeshin nga kjo shkallë dhe rrinin kështu gati gjithë ditën. Prandaj kishte një mbytje të tmerrshme. Lart e poshtë ngjiteshin e zbritnin portierë me libra nën sqetull, korrierë të policisë dhe lloj-lloj njerëzish, burra e gra — vizitorë. Edhe dera e vetë zyrës ishte hapur krejt. Hyri dhe u ndal në paradhomë. Këtu po qëndronin e prisnin ca fshatarë. Edhe këtu mbytja ishte e jashtëzakonshme dhe, përveç kësaj, të binte në hundë deri në të përzier era e bojës së freskët, ende të patharë, me vaj të prishur, të dhomave të sapolyera. Pasi priti pak, vendosi të shtyhej edhe më përpara, në dhomën tjetër. Të gjitha dhomat ishin të vockla e të ulëta. Një padurim i tmerrshëm e tërhiqte gjithnjë e më tej. Askush nuk e vinte re. Në dhomën e dytë rrinin e shkruanin ca shkrues, të veshur ndoshta pak më mirë se ai, në pamje të gjithë njerëz disi të çuditshëm. U drejtua te njëri prej tyre.

— Ç’kërkon?

Ai i tregoi fletëthirrjen nga zyra.

— Jeni student? — pyeti ai, duke i hedhur një sy fletëthirrjes.

— Po, ish-student.

Shkruesi e vështroi, megjithatë pa asnjë kureshtje. Ishte një njeri disi tepër i pakrehur, me një ide të ngulët në vështrim.

„Nga ky s’mëson gjë, sepse për të njësoj është“, — mendoi Raskolnikovi.

— Shkoni atje, te sekretari i zyrës, — tha shkruesi dhe ngriti gishtin përpara, duke treguar dhomën e fundit.

Hyri në këtë dhomë (të katërtën me radhë), të ngushtë e plot e përplot me publik — me njerëz të veshur pak më pastër se në ato dhoma. Midis vizitorëve ishin dy zonja. Njëra, me rroba zie, e veshur varfër, rrinte në tryezë përballë sekretarit dhe shkruante diçka sipas diktimit të tij. Kurse zonja tjetër, shumë e shëndoshë dhe e kuqe flakë, me njolla, grua e pashme, dhe e veshur disi shumë me pompozitet, me një karficë në gjoks sa një pjatëz filxhani, qëndronte mënjanë dhe priste diçka. Raskolnikovi ia zgjati sekretarit fletëthirrjen e tij. Ai i hodhi një sy kalimthi, tha: „prisni“, dhe vazhdoi të merrej me zonjën me rroba zie.

Mori frymë më lirshëm. „Me siguri, s’është ajo!“ Pak nga pak filloi të merrte zemër, e qortonte veten me të gjitha forcat të merrte zemër e të vinte në vete.

„Ndonjë marrëzi, ndonjë pakujdesi fare e vogël, dhe mund ta tradhtoj krejt veten! Hm… për fat të keq këtu s’ka ajër, — shtoi ai, — mbytje… Koka më vjen rrotull edhe më shumë… edhe mendja…“

Ndiente në gjithë qenien e tij një rrëmujë të tmerrshme. Kishte frikë vetë se nuk do ta përmbante dot veten. Përpiqej të kapej pas diçkaje dhe të mendonte për çfarëdo qoftë, për diçka krejt të huaj, por kjo s’i dilte fare. Sekretari, megjithatë, e interesonte shumë: donte gjithnjë të merrte me mend diçka nga fytyra e tij, ta zbërthente. Ishte një njeri shumë i ri, nja njëzet e dy vjeç, me një fytyrë zeshkane e të lëvizshme, që dukej më e vjetër se mosha e tij, i veshur sipas modës dhe si dandi, me vijë flokësh në zverk, i krehur e i lyer me pomadë, me shumë unaza e vula në gishtat e bardhë, të pastruar me furçë, dhe me zinxhirë ari në jelek. Me një të huaj që ndodhej aty foli madje dy fjalë frëngjisht, dhe shumë mirë.

— Luiza Ivanovna, uluni, ju lutem, — i tha ai kalimthi zonjës së stolisur e të kuqe flakë, që qëndronte ende në këmbë, sikur s’guxonte të ulej vetë, ndonëse karrigia ishte pranë.

— Ich danke,³ — tha ajo dhe ngadalë, me një fëshfërimë mëndafshi, u ul në karrige. Fustani i saj blu i çelët me dantella të bardha, si një balonë ajri, u shtri rreth karriges dhe zuri gati gjysmën e dhomës. U përhap erë parfumi. Por zonja, me sa dukej, ndrojtej që zinte gjysmën e dhomës dhe që i vinte kaq erë parfum, ndonëse buzëqeshte njëkohësisht me frikë e me paturpësi, por me një shqetësim të dukshëm.

Zonja me rroba zie më në fund mbaroi dhe filloi të ngrihej. Befas, me pak zhurmë, shumë trimërisht e duke i rrotulluar disi në mënyrë të veçantë supet me çdo hap, hyri një oficer, hodhi kasketën me kokardë mbi tryezë dhe u ul në kolltuk. Zonja e pompozuar u hodh përpjetë nga vendi kur e pa dhe me një entuziazëm të veçantë filloi të bënte përkulje; por oficeri nuk i kushtoi as vëmendjen më të vogël, kurse ajo nuk guxoi më të ulej para tij. Ishte një toger, ndihmësinspektor i lagjes, me mustaqe të kuqërreme që i dilnin horizontalisht nga të dyja anët dhe me tipare fytyre jashtëzakonisht të imta, që nuk shprehnin, megjithatë, asgjë të veçantë, përveç njëfarë paturpësie. E vështroi Raskolnikovin me bisht të syrit dhe pjesërisht me indinjatë: rrobat i ishin tepër të këqija, dhe, megjithë gjithë poshtërimin, qëndrimi i tij ende s’u përshtatej rrobave; Raskolnikovi, nga pakujdesia, e vështroi tepër drejt e gjatë, aq sa ai madje u fye.

— Ç’kërkon ti? — bërtiti ai, ndoshta i habitur që një leckaman i tillë as që mendonte të tërhiqej para vështrimit të tij si rrufe.

— Më thërritën… me fletëthirrje… — u përgjigj si mundi Raskolnikovi.

— Është për çështjen e kërkesës për të marrë para prej tij, prej studentit, — nxitoi sekretari, duke u shkëputur nga letra. — Ja, zotëri! — dhe i hodhi Raskolnikovit një fletore, duke i treguar një vend në të, — lexojeni!

„Para? Ç’para? — mendonte Raskolnikovi, — por… pra, me siguri s’është ajo!“ Dhe u drodh nga gëzimi. Iu bë befas tmerrësisht, pashprehshëm lehtë. Gjithçka i ra nga supet.

— Po në ç’orë ju është shkruar të vini, zotëri i nderuar? — bërtiti togeri, duke u fyer gjithnjë e më shumë, s’dihej nga se, — ju shkruajnë në orën nëntë, kurse tani ka kaluar ora njëmbëdhjetë!

— M’i sollën vetëm një çerek ore më parë, — u përgjigj me zë të lartë e përmbi sup Raskolnikovi, i zemëruar edhe ai befas e papritur për veten dhe madje duke gjetur në këtë njëfarë kënaqësie. — Dhe mjafton që erdha i sëmurë, me ethe.

— Mos urdhëroni të bërtisni!

— Unë as që bërtas, por flas shumë qetë, kurse ju po më bërtisni mua; dhe unë jam student e nuk lejoj të më bërtasin.

Ndihmësi u ndez aq shumë, sa në minutën e parë s’mundi madje të nxirrte asnjë fjalë, dhe vetëm ca stërkala i fluturonin nga goja. U hodh nga vendi.

— Urdhëroni të he-e-e-shtni! Jeni në zyrë shtetërore. Mos u bëni i pa-a-sjellshëm, zotëri!

— Edhe ju jeni në zyrë shtetërore, — thirri Raskolnikovi, — dhe përveç që bërtisni, pini edhe cigare, pra na mungoni respekt të gjithëve. — Pasi i tha këto, Raskolnikovi ndjeu një kënaqësi të pashprehshme.

Sekretari i shikonte duke buzëqeshur. Togeri gjaknxehtë ishte dukshëm i hutuar.

— Kjo s’është puna juaj, zotëri! — bërtiti ai më në fund me një zë disi të lartë e të panatyrshëm, — po urdhëroni më mirë të jepni deklaratën që ju kërkohet. Tregojani, Aleksandr Grigorjeviç. Ka ankesa kundër jush! S’paguani para! Shih ç’skifter i ndritur na doli!

Por Raskolnikovi nuk dëgjonte më dhe e rrëmbeu me lakmi letrën, duke kërkuar sa më shpejt zgjidhjen e enigmës. E lexoi një herë, dy herë, dhe nuk kuptoi.

— Ç’është kjo? — e pyeti ai sekretarin.

— Kjo është kërkesë për t’ju marrë para sipas një dëftese huaje, ekzekutim. Ju duhet ose të paguani me të gjitha shpenzimet, gjobat e të tjera, ose të jepni me shkrim deklaratë se kur mund të paguani, dhe njëkohësisht të merrni përsipër detyrimin të mos largoheni nga kryeqyteti deri në pagesë dhe të mos e shisni e të mos e fshihni pasurinë tuaj. Kurse huadhënësi është i lirë ta shesë pasurinë tuaj dhe të veprojë me ju sipas ligjeve.

— Po unë… s’i detyrohem njeriu!

— Kjo s’është më puna jonë. Kurse ne na ka ardhur për ekzekutim një dëftesë huaje e skaduar dhe e protestuar ligjërisht, prej njëqind e pesëmbëdhjetë rublash, e dhënë prej jush vejushës Zarnicina, asesore kolegjiale,⁴ nëntë muaj më parë, dhe e kaluar nga vejusha Zarnicina, me pagesë, te këshilltari i oborrit Çebarov, prandaj ju ftojmë të jepni deklaratën.

— Po ajo është e zonja e shtëpisë ku banoj?

— Hë, e ç’ka që është e zonja e shtëpisë?

Sekretari e shikonte me një buzëqeshje përulëse keqardhjeje, e njëkohësisht edhe njëfarë ngadhënjimi, si një rishtar që sapo kanë filluar ta qëllojnë: „Hë, si thua, si ndihesh tani?“ Por ç’punë, ç’punë kishte ai tani me dëftesën e huasë, me ekzekutimin! Ia vlente kjo tani qoftë edhe pak shqetësim, apo qoftë edhe pak vëmendje! Qëndronte, lexonte, dëgjonte, përgjigjej, madje pyeste edhe vetë, por të gjitha këto mekanikisht. Ngadhënjimi i vetëruajtjes, shpëtimi nga rreziku që e shtypte — ja ç’ia mbushte në atë minutë gjithë qenien, pa parashikim, pa analizë, pa hamendësime e zgjidhje për të ardhmen, pa dyshime e pa pyetje. Ishte një minutë gëzimi të plotë, të drejtpërdrejtë, thjesht shtazor. Por pikërisht në këtë minutë në zyrë ndodhi diçka si bubullimë e rrufe. Togeri, ende i tronditur i tëri nga mungesa e respektit, duke u djegur i tëri dhe, me sa dukej, duke dashur ta ruante krenarinë e plagosur, u sul me të gjitha rrufetë e Perunit⁵ mbi „zonjën e pompozuar“ fatkeqe, që e shikonte, qysh nga çasti kur ai kishte hyrë, me një buzëqeshje nga më budallaqet.

— Kurse ti, e filanes e fistekes, — bërtiti ai befas me sa i hante fyti (zonja me rroba zie kishte dalë tashmë), — ç’ka ndodhur te ti natën e kaluar? a? Përsëri turp, përsëri skandal për gjithë rrugën. Përsëri zënie e pijanllëk. Për në shtëpinë e korrektimit të ka ënda! Sepse të kam thënë, të kam paralajmëruar dhjetë herë se të njëmbëdhjetën s’do ta fal! E ti përsëri, përsëri, e filanes e fistekes!

Madje edhe letra i ra nga duart Raskolnikovit, dhe ai shikonte i hutuar zonjën e pompozuar, të cilën e shanin pa kurrfarë ceremonie; por shpejt, megjithatë, e kuptoi se për çfarë bëhej fjalë, dhe menjëherë gjithë kjo histori filloi t’i pëlqente madje shumë. Dëgjonte me kënaqësi, aq sa i vinte të qeshte, të qeshte, të qeshte… Të gjitha nervat i kërcenin.

— Ilja Petroviç! — ia nisi sekretari me kujdes, por u ndal për të pritur, sepse togerin e ndezur s’mund ta mbaje ndryshe veçse duke e kapur për duarsh, gjë që ai e dinte nga përvoja e vet.

Sa për zonjën e pompozuar, në fillim ajo u drodh e tëra nga bubullima e rrufeja; por, çudi: sa më të shumta e më të forta bëheshin sharjet, aq më e dashur bëhej pamja e saj, aq më magjepsëse bëhej buzëqeshja që i drejtonte togerit të tmerrshëm. Lëvizte këmbët në vend dhe bënte përkulje pa pushim, duke pritur me padurim që më në fund ta lejonin edhe atë të fuste fjalën e saj, dhe e priti.

— Asnjë zhurmë dhe asnjë zënie te mua s’pati, zoti kapitén, — ia nisi ajo befas me një frymë, sikur të derdhnin bizele, me theks të fortë gjerman, ndonëse rusishten e fliste rrjedhshëm, — dhe asnjë, asnjë shkandal, kurse ata ardhur i dehur, dhe këtë unë të gjitha tregoj, zoti kapitén, dhe unë s’jam fajtor… te mua është shtëpi fisnik, zoti kapitén, dhe sjellje fisnik, zoti kapitén, dhe unë gjithmonë, gjithmonë vetë s’dashur asnjë shkandal. Kurse ata ardhur krejt i dehur dhe pastaj përsëri tre shishe kërkuar, dhe pastaj një ngritur këmbët dhe filluar me këmbë piano luajtur, dhe kjo s’është fare mirë në shtëpi fisnik, dhe ai pianon ganz⁶ thyer, dhe këtu krejt, krejt s’ka asnjë Manier, dhe unë thënë. Kurse ai shishen marrë dhe filluar të gjithë nga prapa me shishe shtyrë. Dhe kur unë shpejt portierin thirrur dhe Karli ardhur, ai Karlin kapur dhe syrin goditur, dhe Henrietës edhe syrin goditur, kurse mua pesë herë faqen rrahur. Dhe kjo kaq jo delikat në shtëpi fisnik, zoti kapitén, dhe unë bërtitur. Kurse ai dritaren nga kanali hapur dhe filluar në dritare, si derr i vogël, kuitur; dhe kjo turp. Dhe si mundet në dritare nga rruga, si derr i vogël, kuitur; dhe kjo turp. Fuj-fuj-fuj! Dhe Karli nga prapa për frakun nga dritarja tërhequr, dhe aty, kjo e vërtetë, zoti kapitén, atij sein Rock grisur. Dhe atëherë ai bërtitur që atij pesëmbëdhjetë rubla man muss gjobë paguar. Dhe unë vetë, zoti kapitén, pesë rubla atij për sein Rock paguar. Dhe ky mysafir jo fisnik, zoti kapitén, dhe gjithfarë shkandal bërë! Unë, thënë, për ju një satirë e madhe gedruckt do të jetë, sepse unë në të gjitha gazetat mund për ju të gjitha shkruar.

— Nga shkrimtarët, pra?

— Po, zoti kapitén, dhe ç’mysafir jo fisnik ky, zoti kapitén, kur në shtëpi fisnik…

— Hë-hë-hë! Mjaft! Të kam thënë, të kam thënë, të kam thënë unë…

— Ilja Petroviç! — tha përsëri me kuptim sekretari. Togeri i hodhi shpejt një vështrim; sekretari pohoi lehtë me kokë.

— …Ja, pra, e nderuara Laviza Ivanovna, fjala ime e fundit, dhe kjo është për herë të fundit, — vazhdoi togeri. — Nëse në shtëpinë tënde fisnike ndodh edhe vetëm një herë skandal, do të të marr vetë në cugunder,⁷ siç thuhet në stil të lartë. E dëgjove? Pra, letrari, shkrimtari, pesë rubla mori në „shtëpinë fisnike“ për cepin e frakut? Ja ç’janë shkrimtarët! — dhe i hodhi një vështrim përbuzës Raskolnikovit. — Pardje në një tavernë po ashtu një histori: hëngri drekë, e s’do të paguajë; „do t’ju përshkruaj, gjoja, për këtë në një satirë“. Në vapor, po ashtu, një tjetër, javën e kaluar, një familjeje të nderuar të një këshilltari shtetëror, gruas e së bijës, u tha fjalët më të ndyra. Nga një ëmbëltore ditët e shkuara një tjetër e nxorën me të shtyra. Ja ç’janë ata, shkrimtarët, letrarët, studentët, kasnecët… pfu! E ti ik! Do të vij vetë të të shoh… atëherë ruhu! E dëgjove?

Luiza Ivanovna, me një mirësjellje të nxituar, filloi të bënte përkulje nga të gjitha anët dhe, duke bërë përkulje, u tërhoq me shpinë deri te dera; por te dera u përplas me prapanicë pas një oficeri të pashëm, me fytyrë të hapur e të freskët e me favorite bjonde jashtëzakonisht të dendura. Ky ishte vetë Nikodim Fomiçi, inspektori i lagjes. Luiza Ivanovna nxitoi të bënte një përkulje gati deri në tokë dhe me hapa të shpeshtë e të vegjël, duke kërcyer, fluturoi nga zyra.

— Përsëri gjëmim, përsëri bubullimë e rrufe, shakullinë, uragan! — iu drejtua me mirësjellje e miqësisht Nikodim Fomiçi Ilja Petroviçit, — përsëri ta trazuan zemrën, përsëri u ndeze! Qysh nga shkallët e dëgjova.

— Po ç’ka! — tha me një shkujdesje fisnike Ilja Petroviçi (dhe madje jo „ç’ka“, por disi: „Po ç’kaaa!“), duke kaluar me ca letra te një tryezë tjetër e duke i dridhur supet me çdo hap në mënyrë piktoreske, ku hapi, atje edhe supi; — ja, zotëri, urdhëroni shikoni: zoti shkrimtar, domethënë student, ish-student pra, s’paguan para, ka lëshuar kambiale, s’e liron banesën, kundër tij vijnë ankesa pa pushim, kurse ai paska urdhëruar të fyhet që pashë cigaren para tij! Bëjnë vetë p-p-poshtërsi, po ja, zotëri, urdhëroni shikojeni: ja ku është tani në pamjen e tij më tërheqëse, zotëri!

— Varfëria s’është ves, mik i dashur, po hë, ç’të bësh! Dihet, barut, s’e duroi dot fyerjen. Ju, me siguri, u fyet për diçka kundër tij dhe s’u përmbajtët dot vetë, — vazhdoi Nikodim Fomiçi, duke iu drejtuar me mirësjellje Raskolnikovit, — por këtë e bëtë kot: është njeriu më fi-i-isni-i-i-k, po ju them, por barut, barut! U ndez, ziu, u dogj — dhe mbaroi! Dhe gjithçka kaloi! Dhe në fund mbetet vetëm një zemër prej ari! Edhe në regjiment ia vunë nofkën: „togeri Barut“…

— Dhe ç’r-r-regjiment ishte ai! — thirri Ilja Petroviçi, shumë i kënaqur që ia kishin gudulisur kaq këndshëm, por ende duke u nxirë.

Raskolnikovit i erdhi befas dëshira t’u thoshte të gjithëve diçka jashtëzakonisht të këndshme.

— Po më falni, kapiten, — filloi ai shumë i shkujdesur, duke iu drejtuar befas Nikodim Fomiçit, — futuni edhe në gjendjen time… Jam gati madje t’i kërkoj ndjesë atij, nëse i kam munguar respekt në ndonjë gjë nga ana ime. Jam një student i varfër dhe i sëmurë, i dërrmuar (ai tha pikërisht kështu: „i dërrmuar“) nga varfëria. Jam ish-student, sepse tani s’mund ta mbaj veten, por do të marr para… Kam nënën dhe motrën në krahinën —. Do të më dërgojnë dhe unë… do të paguaj. E zonja e shtëpisë ku banoj është grua e mirë, por u zemërua aq shumë që i humba mësimet dhe s’paguaj prej katër muajsh, sa s’më dërgon as drekë… Dhe s’e kuptoj fare ç’kambial është ky! Tani ajo më kërkon para sipas kësaj dëftese huaje, po ç’t’i paguaj unë, gjykoni vetë!..

— Po kjo s’është puna jonë… — vërejti përsëri sekretari…

— Më lejoni, më lejoni, jam plotësisht dakord me ju, por më lejoni edhe mua të sqaroj, — ia mori përsëri Raskolnikovi, duke iu drejtuar jo sekretarit, por gjithnjë Nikodim Fomiçit, por duke u përpjekur me të gjitha forcat t’i drejtohej edhe Ilja Petroviçit, ndonëse ky bënte me kokëfortësi sikur po rrëmonte në letra dhe me përbuzje nuk i kushtonte vëmendje, — më lejoni edhe mua nga ana ime të sqaroj se unë banoj te ajo tashmë rreth tre vjet, qysh nga ardhja nga provinca, dhe më parë… më parë… po, në fund të fundit, pse të mos e pranoj nga ana ime, qysh në fillim i dhashë fjalën se do të martohesha me të bijën, një premtim me gojë, krejt i lirë… Ishte një vajzë… megjithatë, madje më pëlqente… ndonëse s’isha i dashuruar… me një fjalë, rinia, domethënë dua të them se e zonja e shtëpisë më jepte atëherë shumë hua dhe unë bëja pjesërisht një jetë të tillë… isha shumë mendjelehtë…

— Nga ju s’kërkohen fare intimitete të tilla, zotëri i nderuar, e as kohë s’kemi, — e ndërpreu vrazhdë e me ngadhënjim Ilja Petroviçi, por Raskolnikovi e ndali me zjarr, ndonëse iu bë befas jashtëzakonisht rëndë të fliste.

— Por më lejoni, më lejoni pra, pjesërisht, t’i tregoj të gjitha… si ishte puna dhe… nga ana ime… ndonëse kjo është e tepërt, jam dakord me ju, për t’u treguar, — por para një viti kjo vajzë vdiq nga tifoja, kurse unë mbeta qiramarrës, siç isha, dhe e zonja e shtëpisë, kur u shpërngul në banesën e tanishme, më tha… dhe ma tha miqësisht… se ishte plotësisht e sigurt për mua dhe të gjitha… por nëse nuk do të doja t’i jepja këtë dëftesë huaje prej njëqind e pesëmbëdhjetë rublash, gjithë sa llogariste ajo se i kisha borxh. Më lejoni, zotëri: ajo tha pikërisht se, sapo t’ia jepja këtë letër, do të më jepte përsëri hua sa të doja dhe se kurrë, kurrë, nga ana e saj, — këto ishin fjalët e saj, — nuk do ta përdorte këtë letër, derisa të paguaja vetë… Dhe ja, tani, kur humba edhe mësimet dhe s’kam ç’të ha, ajo e jep për ekzekutim… Ç’të them unë tani?

— Të gjitha këto hollësi të ndjeshme, zotëri i nderuar, nuk na përkasin, — e preu me paturpësi Ilja Petroviçi, — ju duhet të jepni deklaratën dhe detyrimin, kurse që ju paskeni urdhëruar të jeni i dashuruar dhe gjithë këto vende tragjike, për këtë ne s’kemi fare punë.

— Hë, ti… je mizor… — mërmëriti Nikodim Fomiçi, duke u ulur në tryezë dhe duke filluar edhe ai të nënshkruante. I erdhi disi turp.

— Shkruani, pra, — i tha sekretari Raskolnikovit.

— Ç’të shkruaj? — pyeti ky disi veçanërisht vrazhdë.

— Do t’jua diktoj unë.

Raskolnikovit iu duk se sekretari ishte bërë më i shkujdesur e më përbuzës me të pas rrëfimit të tij, por, çudi, — atij vetë iu bë befas krejtësisht njësoj për mendimin e cilitdo qoftë, dhe ky ndryshim ndodhi disi në një çast, në një minutë. Po të donte të mendonte pak, natyrisht, do të habitej si kishte mundur të fliste kështu me ta një minutë më parë, madje edhe t’u imponohej me ndjenjat e tij? Dhe nga kishin dalë këto ndjenja? Përkundrazi, tani, sikur dhoma të mbushej befas jo me policë lagjeje, por me miqtë e tij më të ngushtë, edhe atëherë, me sa duket, s’do të gjente për ta asnjë fjalë njerëzore, aq befas iu zbraz zemra. Një ndjesi e zymtë vetmie e tjetërsimi mundues, të pafund, iu shfaq befas me vetëdije shpirtit të tij. Nuk ishte poshtërsia e derdhjeve të zemrës së tij para Ilja Petroviçit, as poshtërsia e ngadhënjimit të togerit mbi të, ajo që ia përmbysi befas kështu zemrën. Oh, ç’punë kishte ai tani me poshtërsinë e vet, me gjithë këto krenari, togerë, gjermane, ekzekutime, zyra e të tjera, e të tjera! Sikur ta dënonin madje të digjej në këtë minutë, edhe atëherë s’do të lëvizte, madje vështirë se do ta dëgjonte me vëmendje vendimin. Me të po ndodhte diçka krejt e panjohur për të, e re, e papritur dhe që s’kishte ndodhur kurrë. Jo se e kuptonte, por e ndiente qartë, me gjithë forcën e ndjesisë, se jo vetëm me shpërthime të ndjeshme, si pak më parë, por me asgjë fare s’mund t’u drejtohej më këtyre njerëzve, në zyrën e policisë së lagjes, dhe sikur të ishin këta të gjithë vëllezërit e motrat e tij të gjakut, e jo togerë policie, edhe atëherë s’do të kishte fare pse t’u drejtohej, dhe në asnjë rast të jetës; kurrë deri në këtë minutë s’e kishte provuar një ndjesi kaq të çuditshme e të tmerrshme. Dhe ajo që ishte më munduesja nga të gjitha — kjo ishte më shumë ndjesi sesa vetëdije, sesa koncept; një ndjesi e drejtpërdrejtë, ndjesia më munduese nga të gjitha ndjesitë që kishte përjetuar deri atëherë në jetë.

Sekretari filloi t’i diktonte formën e zakonshme të deklaratës në raste të tilla, domethënë: s’mund të paguaj, premtoj atëherë e atëherë (ndonjëherë), nga qyteti s’do të largohem, pasurinë as do ta shes, as do ta dhuroj e të tjera.

— Po ju s’mund të shkruani, pena ju bie nga duart, — vërejti sekretari, duke e vështruar me kureshtje Raskolnikovin. — Jeni i sëmurë?

— Po… më vjen koka rrotull… vazhdoni!

— Po kaq ishte! nënshkruani.

Sekretari e mori letrën dhe u mor me të tjerët.

Raskolnikovi e dha penën, por në vend që të ngrihej e të ikte, vuri të dy bërrylat mbi tryezë dhe e shtrëngoi kokën me duar. Sikur t’i ngulnin një gozhdë në majë të kokës. I erdhi befas një mendim i çuditshëm: të ngrihej tani, t’i afrohej Nikodim Fomiçit dhe t’i tregonte gjithë të djeshmen, gjithçka deri në hollësinë e fundit, pastaj të shkonte bashkë me ta në banesë dhe t’u tregonte sendet, në qoshe, në vrimë. Shtysa ishte aq e fortë, sa u ngrit nga vendi për ta kryer. „A të mendohem të paktën një minutë? — i kaloi nëpër kokë. — Jo, më mirë pa menduar, dhe të heq barrën nga supet!“ Por befas u ndal si i ngulur: Nikodim Fomiçi i fliste me zjarr Ilja Petroviçit, dhe deri te ai arritën fjalët:

— S’mund të jetë, të dy do t’i lirojnë! Së pari, gjithçka bie në kundërshtim; gjykoni: pse ta thërrisnin portierin, sikur të ishte puna e tyre? Të kallëzonin veten, apo? Apo për dredhi? Jo, do të ishte tepër dinake! Dhe, më në fund, studentin Pestrjakov e panë mu te porta të dy portierët dhe një meshçane pikërisht në atë minutë kur po hynte: ecte me tre shokë dhe u nda me ta mu te porta dhe pyeti portierët se ku banonte ajo, ende në praninë e shokëve. Hë, do të pyeste një i tillë se ku banonte, sikur të shkonte me një qëllim të tillë? Kurse Kohu, ai, para se të hynte te plaka, ndenji gjysmë ore poshtë te argjendari dhe mu në tetë pa një çerek u ngjit prej tij lart te plaka. Tani mendojeni…

— Po më lejoni, si u doli atyre një kundërshti e tillë: vetë pohojnë se trokitën dhe se dera ishte e mbyllur, kurse pas tri minutash, kur erdhën me portierin, del se dera ishte e hapur?

— Pikërisht këtu qëndron hileja: vrasësi patjetër ishte ulur aty dhe ishte mbyllur me shul; dhe patjetër do ta kishin zënë aty, sikur të mos kishte bërë budallallëkun Kohu, të mos kishte shkuar vetë për portierin. Kurse ai pikërisht në këtë ndërkohë arriti të zbriste nëpër shkallë dhe të rrëshqiste disi pranë tyre. Kohu bën kryq me të dyja duart: „Sikur të kisha mbetur atje, thotë, ai do të hidhej jashtë dhe do të më vriste me sëpatë“. Do të porosisë molebeni rus,⁸ he-he!..

— Po vrasësin s’e ka parë njeri?

— Po si ta shohësh këtu? Ndërtesa është Arka e Noes, — vërejti sekretari, që po dëgjonte nga vendi i tij.

— Puna është e qartë, puna është e qartë! — përsëriti me zjarr Nikodim Fomiçi.

— Jo, puna është shumë e paqartë, — e vulosi Ilja Petroviçi.

Raskolnikovi mori kapelën dhe shkoi drejt derës, por te dera nuk arriti…

Kur erdhi në vete, pa se ishte ulur në një karrige, se e mbante nga e djathta një njeri, se nga e majta qëndronte një njeri tjetër, me një gotë të verdhë të mbushur me ujë të verdhë, dhe se Nikodim Fomiçi qëndronte para tij dhe e shikonte me ngulm; u ngrit nga karrigia.

— Ç’është kjo, jeni i sëmurë? — pyeti mjaft prerë Nikodim Fomiçi.

— Edhe kur nënshkruante, mezi e lëvizte penën, — vërejti sekretari, duke u ulur në vendin e tij dhe duke u marrë përsëri me letrat.

— Po prej kur jeni i sëmurë? — bërtiti Ilja Petroviçi nga vendi i tij, duke shfletuar edhe ai letra. Edhe ai, natyrisht, e kishte shqyrtuar të sëmurin kur ky ishte i fikët, por u largua menjëherë kur ky erdhi në vete.

— Që dje… — mërmëriti Raskolnikovi në përgjigje.

— Po dje dolët nga shtëpia?

— Dola.

— I sëmurë?

— I sëmurë.

— Në ç’orë?

— Pas orës shtatë të mbrëmjes.

— Po ku, më lejoni të pyes?

— Nëpër rrugë.

— Shkurt e qartë.

Raskolnikovi përgjigjej prerë, me ndërprerje, i tëri i bardhë si shami dhe pa i ulur sytë e tij të zinj e të përflakur para vështrimit të Ilja Petroviçit.

— Ai mezi qëndron në këmbë, kurse ti… — vërejti Nikodim Fomiçi.

— S’ka-gjë! — tha disi veçanërisht Ilja Petroviçi. Nikodim Fomiçi desh të shtonte diçka tjetër, por, kur vështroi sekretarin, që po e shikonte edhe ai shumë me ngulm, heshti. Të gjithë heshtën befas. Ishte e çuditshme.

— Hë, zotëri, mirë, — përfundoi Ilja Petroviçi, — ne s’ju mbajmë më.

Raskolnikovi doli. Mundi ende të dëgjonte se, pasi doli, filloi një bisedë e gjallë, në të cilën më fort se të gjithë dëgjohej zëri pyetës i Nikodim Fomiçit… Në rrugë erdhi krejt në vete.

„Kontroll, kontroll, tani kontroll! — përsëriste me vete, duke nxituar të arrinte; — kusarë! dyshojnë!“ Frika e mëparshme e pushtoi përsëri të tërin, nga koka te këmbët.

Shënime

1. Inspektori i lagjes (rus. квартальный надзиратель): zyrtar policie që drejtonte rendin në një lagje (kvartal) të qytetit; zyra e tij quhej thjesht „zyra“. ↩︎

2. Çuhonë (rus. чухонцы): emërtim popullor, pak përbuzës, për finlandezët e estonezët e rrethinave të Petersburgut. ↩︎

3. Gjerm. „Faleminderit“. ↩︎

4. Asesor kolegjial: gradë civile e klasës VIII në Tabelën e Gradave; Zarnicina e mban titullin sipas gradës së burrit. ↩︎

5. Peruni: zoti i bubullimës e i rrufesë te sllavët paganë. ↩︎

6. Në të folurën e Luiza Ivanovnës: gjerm. ganz „krejt“, Manier „sjellje e mirë“, sein Rock „setrën e tij“, man muss „duhet“, gedruckt „e shtypur“. ↩︎

7. Cugunder (nga gjerm. zu hundert, „deri në njëqind“ [goditje]): shprehje e vjetër e ushtarëve rusë, „të ndëshkosh, të arrestosh“. ↩︎

8. Molebeni: shërbesë e shkurtër lutjeje ortodokse, p.sh. për falënderim. Kohu, si gjerman, s’është ortodoks, prandaj fjalët tingëllojnë si shaka. ↩︎