Pjesa e dytë — VII · Krim dhe ndëshkim

Në mes të rrugës qëndronte një karrocë, elegante e zotërie, e mbrehur me një palë kuaj gri të nxehtë; udhëtarë s’kishte, dhe vetë karrocieri, pasi kishte zbritur nga ndenjësja, qëndronte pranë; kuajt i mbanin për freri. Përreth shtyhej një mori njerëzish, para të gjithëve policët. Njëri prej tyre kishte në dorë një fener të vogël të ndezur, me të cilin, duke u përkulur, ndriçonte diçka në kalldrëm, mu pranë rrotave. Të gjithë flisnin, bërtisnin, ofshanin; karrocieri dukej i hutuar dhe herë pas here përsëriste:

— Ç’mëkat! O Zot, ç’mëkat!

Raskolnikovi u shtyu përpara sa mundi dhe pa më në fund shkakun e gjithë kësaj rrëmuje e kureshtjeje. Përdhe ishte shtrirë një njeri që sapo e kishin shtypur kuajt, pa ndjenja me sa dukej, i veshur shumë keq, por me rroba „fisnike“, i tëri në gjak. Nga fytyra, nga koka i rridhte gjak; fytyra i ishte e tëra e rrahur, e gërvishtur, e shpërfytyruar. Dukej se e kishin shtypur me të vërtetë.

— O nëna ime! — vajtonte karrocieri, — si ta shihja këtu! Sikur ta kisha shtyrë fort, ose të mos i kisha bërtitur, po unë ecja pa nxitim, njëtrajtshëm. Të gjithë e panë: ç’thonë njerëzit, them edhe unë. Me të dehurin s’ia del dot — dihet!.. E shoh, po kalon rrugën, lëkundet, gati bie, — i bërtita njëherë, dhe dy, dhe tri, dhe i mbajta kuajt; kurse ai ra drejt nën këmbët e tyre! Mos e bëri qëllimisht, apo ishte shumë i dehur… Kuajt janë të rinj, trembaçë, — u hodhën, kurse ai bërtiti — ata edhe më keq… ja tek ndodhi e keqja.

— Ashtu është, siç thotë! — u dëgjua në turmë një zë dëshmitari.

— I bërtiti, kjo është e vërtetë, tri herë i bërtiti, — ia ktheu një zë tjetër.

— Saktë tri herë, të gjithë e dëgjuan! — bërtiti i treti.

Megjithatë, karrocieri nuk ishte shumë i dëshpëruar e i trembur. Dukej se karroca i përkiste një pronari të pasur e të rëndësishëm, që po e priste diku të vinte; policët, natyrisht, shqetësoheshin jo pak si ta rregullonin këtë rrethanë të fundit. Të shtypurin duhej ta çonin në njësinë e policisë e në spital. Askush nuk ia dinte emrin.

Ndërkaq Raskolnikovi u shtyu dhe u përkul edhe më afër. Befas feneri ndriçoi fort fytyrën e fatkeqit; ai e njohu.

— E njoh, e njoh! — bërtiti ai, duke u shtyrë krejt përpara, — ky është nëpunës, i dalë nga shërbimi, këshilltar titullar, Marmeladov! Banon këtu, pranë, në shtëpinë e Kozelit… Një mjek, shpejt! Do të paguaj unë, ja! — Nxori paratë nga xhepi dhe ia tregonte policit. Ishte jashtëzakonisht i trazuar.

Policët ishin të kënaqur që mësuan kush ishte i shtypuri. Raskolnikovi tha edhe emrin e vet, dha adresën e vet dhe me të gjitha forcat, sikur të bëhej fjalë për babanë e tij, i bindte ta çonin sa më shpejt Marmeladovin pa ndjenja në banesën e tij.

— Ja këtu, tri shtëpi më tej, — ngutej ai, — shtëpia e Kozelit, një gjermani të pasur… Tani, me siguri, i dehur, po kthehej në shtëpi. E njoh… Është pijanec… Atje ka familjen, gruan, fëmijët, ka edhe një vajzë. Derisa ta çoni në spital, e këtu, me siguri, në vetë shtëpinë ka mjek! Do të paguaj, do të paguaj!.. Prapëseprapë do të ketë kujdesin e vet, do ta ndihmojnë menjëherë, përndryshe do të vdesë para se të arrijë në spital…

Arriti madje t’i fuste diçka në dorë pa u vënë re; puna, megjithatë, ishte e qartë e e ligjshme, dhe sidoqoftë këtu ndihma ishte më afër. Të shtypurin e ngritën dhe e morën; u gjetën ndihmës. Shtëpia e Kozelit ishte nja tridhjetë hapa larg. Raskolnikovi ecte prapa, i mbante me kujdes kokën dhe u tregonte rrugën.

— Këtej, këtej! Në shkallë duhet ta ngjitni me kokë lart; ktheni… ja kështu! Do të paguaj, do t’ju falënderoj, — mërmëriste ai.

Katerina Ivanovna, si gjithmonë, sapo i dilte një minutë e lirë, fillonte menjëherë të ecte përpara e prapa nëpër dhomën e saj të vogël, nga dritarja te soba e mbrapsht, me duart e kryqëzuara fort mbi gjoks, duke folur me vete e duke u kollitur. Kohët e fundit kishte filluar të fliste gjithnjë e më shpesh e më gjatë me vajzën e saj më të madhe, Polenkën dhjetëvjeçare, e cila, ndonëse ende s’kuptonte shumë gjëra, e kishte kuptuar shumë mirë se i duhej nënës, prandaj e ndiqte gjithmonë me sytë e saj të mëdhenj e të zgjuar dhe me të gjitha forcat përdorte dinakëri që të dukej se i kuptonte të gjitha. Këtë herë Polenka po zhvishte vëllanë e vogël, që kishte qenë i sëmurë gjithë ditën, për ta vënë të flinte. Duke pritur sa t’ia ndërronin këmishën, që duhej larë po atë natë, djali rrinte në karrige në heshtje, me një pamje serioze, drejt e pa lëvizur, me këmbëzat të zgjatura përpara, të ngjitura fort me njëra-tjetrën, me thembrat nga publiku e me majat larg njëra-tjetrës. Dëgjonte çfarë i thoshte mamaja motrës, duke fryrë buzët, duke zgurdulluar sytë e pa lëvizur, krejt ashtu siç duhet të rrinë zakonisht të gjithë djemtë e zgjuar kur i zhveshin për të shkuar të flenë. Një vajzë edhe më e vogël se ai, krejt me lecka, qëndronte pranë paravanit dhe priste radhën e saj. Dera nga shkallët ishte e hapur, që të mbroheshin të paktën pak nga valët e tymit të duhanit që shpërthenin nga dhomat e tjera dhe që e detyronin çdo minutë ftizikën e gjorë të kollitej gjatë e me mundim. Katerina Ivanovna sikur ishte dobësuar edhe më shumë këtë javë, dhe njollat e kuqe në faqe i digjeshin edhe më fort se më parë.

— S’do ta besosh, as s’mund ta përfytyrosh, Polenka, — thoshte ajo, duke ecur nëpër dhomë, — deri në ç’shkallë jetonim me gëzim e me shkëlqim në shtëpinë e babit dhe si më shkatërroi ky pijanec mua dhe do t’ju shkatërrojë të gjithëve juve! Babai ishte kolonel civil¹ dhe gati guvernator; i mbetej vetëm edhe një hap, kështu që të gjithë vinin te ai dhe thoshin: „Ne ju quajmë tashmë, Ivan Mihajliç, guvernatorin tonë“. Kur unë… kh! kur unë… kh-kh-kh… o jetë e trimallkuar! — thirri ajo, duke nxjerrë gëlbazë e duke u kapur për gjoks, — kur unë… ah, kur në ballon e fundit… te marshalli i fisnikërisë…² më pa princesha Bezzemelnaja,³ — e cila më bekoi pastaj kur u martova me babain tënd, Polja, — pyeti menjëherë: „Mos është kjo vajza e mirë që kërceu me shall në diplomim?“… (E çara duhet qepur; ja, të merrje gjilpërën e ta arnoje tani, siç të kam mësuar, përndryshe nesër… kh! nesër… kh-kh-kh!.. do të grisë edhe më shumë! — bërtiti ajo, duke u këputur)… — Atëherë sapo kishte ardhur nga Petersburgu kamer-junkeri princi Shçegolskoj…⁴ kërceu me mua mazurkën dhe të nesërmen desh të vinte me propozim; por unë vetë e falënderova me shprehje lavdëruese dhe i thashë se zemra ime i përkiste prej kohësh një tjetri. Ky tjetri ishte babai yt, Polja; babi u zemërua tmerrësisht… Po uji gati është? Hë, jepe këmishën e vogël; po çorapet?.. Lida, — iu drejtua ajo vajzës së vogël, — ti kështu, pa këmishë, fli këtë natë; disi… dhe çorapet vëri pranë… Bashkë t’i laj… Pse s’vjen ky leckaman, pijanec! Këmishën e ka konsumuar si ndonjë leckë fshirjeje, e ka grisur krejt… T’i laja të gjitha njëherësh, që të mos mundohesha dy net rresht! O Zot! Kh-kh-kh-kh! Prapë! Ç’është kjo? — thirri ajo, duke vështruar turmën në paradhomë e njerëzit që po shtyheshin me një barrë në dhomën e saj. — Ç’është kjo? Ç’po sjellin? O Zot!

— Ku ta vëmë këtu? — pyeste polici, duke vështruar përreth, kur e kishin futur tashmë në dhomë Marmeladovin të përgjakur e pa ndjenja.

— Në divan! Vëreni drejt në divan, ja, me kokë këtej, — tregonte Raskolnikovi.

— E shtypën në rrugë! Të dehur! — bërtiti dikush nga paradhoma.

Katerina Ivanovna qëndronte e tëra e zbehtë dhe merrte frymë me zor. Fëmijët u trembën. Lidoçka e vogël bërtiti, u hodh te Polenka, e përqafoi dhe u drodh e tëra.

Pasi e vuri Marmeladovin të shtrirë, Raskolnikovi u hodh te Katerina Ivanovna:

— Për hir të Zotit, qetësohuni, mos u trembni! — thoshte ai me nxitim, — po kalonte rrugën, e shtypi një karrocë, mos u shqetësoni, do të vijë në vete, unë urdhërova ta sillnin këtu… kam qenë te ju, e mbani mend… Do të vijë në vete, do të paguaj unë!

— E arriti! — thirri e dëshpëruar Katerina Ivanovna dhe u hodh te i shoqi.

Raskolnikovi vuri re shpejt se kjo grua s’ishte nga ato që bien menjëherë të fikëta. Sa hap e mbyll sytë nën kokën e fatkeqit u gjend një jastëk, për të cilin s’kishte menduar ende askush; Katerina Ivanovna filloi ta zhveshte, ta shqyrtonte, ngutej e s’e humbiste toruan, duke harruar veten, duke kafshuar buzët që i dridheshin e duke shtypur britmat që ishin gati t’i shpërthenin nga gjoksi.

Raskolnikovi ndërkohë e bindi dikë të vraponte për mjek. Mjeku, siç doli, banonte një shtëpi më tej.

— Dërgova për mjek, — i përsëriste ai Katerina Ivanovnës, — mos u shqetësoni, do të paguaj unë. A s’keni ujë?.. Dhe jepni një pecetë, një peshqir, diçka, shpejt; ende s’dihet si është plagosur… Është plagosur, s’është vrarë, jini të sigurt… Ç’do të thotë mjeku!

Katerina Ivanovna u hodh te dritarja; atje, në një karrige të shembur, në qoshe, ishte vënë një legen i madh balte me ujë, i përgatitur për larjen e natës të të brendshmeve të fëmijëve e të burrit. Këtë larje nate e bënte vetë Katerina Ivanovna, me duart e saj, të paktën dy herë në javë, e ndonjëherë edhe më shpesh, sepse kishin arritur deri aty sa të brendshme për të ndërruar pothuajse s’kishin fare, dhe secili anëtar i familjes kishte vetëm nga një copë, kurse Katerina Ivanovna s’e duronte dot papastërtinë dhe pranonte më mirë ta mundonte veten netëve e mbi fuqitë e saj, kur të gjithë flinin, që të arrinte deri në mëngjes t’i thante të brendshmet e lagura në një tel të tendosur e t’i jepte të pastra, sesa të shihte pisllëk në shtëpi. E kapi legenin për ta sjellë sipas kërkesës së Raskolnikovit, por gati ra me barrën. Por ky kishte arritur tashmë të gjente një peshqir, e njomi me ujë dhe filloi t’i lante Marmeladovit fytyrën e mbuluar me gjak. Katerina Ivanovna qëndronte aty, duke marrë frymë me dhimbje e duke mbajtur gjoksin me duar. Edhe ajo vetë kishte nevojë për ndihmë. Raskolnikovi filloi të kuptonte se ndoshta kishte bërë keq që i bindi ta sillnin këtu të shtypurin. Edhe polici qëndronte i hutuar.

— Polja! — bërtiti Katerina Ivanovna, — vrapo te Sonja, shpejt. Po s’e gjete në shtëpi, njësoj është, thuaj që babain e shtypën kuajt dhe që të vijë menjëherë këtu… sapo të kthehet. Shpejt, Polja! Merr, mbulohu me shami!

— Vlap me sa ke fuqi! — bërtiti befas djali nga karrigia dhe, si e tha këtë, u zhyt përsëri në ndenjjen e tij të mëparshme të heshtur e të drejtë në karrige, me sy të zgurdulluar, me thembrat përpara e me majat larg njëra-tjetrës.

Ndërkaq dhoma u mbush aq shumë, sa s’kishte ku të binte një mollë. Policët ikën, përveç njërit, që mbeti për njëfarë kohe dhe përpiqej ta nxirrte publikun, që ishte mbledhur nga shkallët, përsëri në shkallë. Por nga dhomat e brendshme dolën gati të gjithë qiramarrësit e zonjës Lippevehzel dhe në fillim u grumbulluan vetëm te dera, po pastaj u derdhën grumbull në vetë dhomën. Katerina Ivanovna ra në tërbim.

— Të paktën të na linit të vdesim të qetë! — u bërtiti ajo gjithë turmës, — ç’spektakël gjetët! Me cigare! Kh-kh-kh! Hyni edhe me kapela!.. Ja, njëri është me kapelë… Jashtë! Të paktën respekt për trupin e vdekur!

Kolla e mbyti, por kërcënimi bëri punë. Katerina Ivanovnës, me sa dukej, i kishin madje pak frikë; qiramarrësit, njëri pas tjetrit, u shtynë mbrapsht drejt derës me atë ndjesi të çuditshme të brendshme kënaqësie që vihet re gjithmonë, madje edhe te njerëzit më të afërm, kur i ndodh papritur një fatkeqësi të afërmit të tyre, dhe nga e cila s’shpëton asnjë njeri, pa përjashtim, madje edhe me ndjenjën më të sinqertë të keqardhjes e të pjesëmarrjes.

Pas derës, megjithatë, u dëgjuan zëra për spitalin dhe se këtu s’duhej shqetësuar kot.

— Të vdesësh s’duhet! — bërtiti Katerina Ivanovna dhe ishte hedhur tashmë ta hapte derën që t’u lëshonte një bubullimë të tërë, por u përplas te dera me vetë zonjën Lippevehzel, e cila sapo kishte arritur ta dëgjonte fatkeqësinë dhe kishte ardhur me vrap për të vënë rregull. Ishte një gjermane jashtëzakonisht grindavece e e çrregullt.

— Ah, Zoti im! — përplasi ajo duart, — burri juaj i dehur kali shkelur. Në spital ai! Unë jam e zonja!

— Amalija Ljudvigovna! Ju lutem të kujtoni se ç’po thoni, — filloi me mendjemadhësi Katerina Ivanovna (me të zonjën e shtëpisë fliste gjithmonë me ton mendjemadh, që ajo „ta dinte vendin e saj“, dhe as tani s’mundi ta mohonte vetes këtë kënaqësi), — Amalija Ljudvigovna…

— Unë ju thënë një-herë-për-gjithmonë që ju kurrë s’guxuar thënë mua Amal Ljudvigovna; unë jam Amal-Ivan!

— Ju s’jeni Amal-Ivan, por Amalija Ljudvigovna, dhe meqë unë s’u përkas lajkatarëve tuaj të poshtër, si zoti Lebezjatnikov, që po qesh tani pas derës (pas derës vërtet u dëgjua një e qeshur dhe një britmë: „u kapën!“), do t’ju thërras gjithmonë Amalija Ljudvigovna, ndonëse s’e kuptoj dot fare pse s’ju pëlqen ky emër. E shihni vetë ç’i ndodhi Semjon Zaharoviçit; po vdes. Ju lutem ta mbyllni menjëherë këtë derë dhe të mos lini të hyjë njeri këtu. Të paktën të na lini të vdesë i qetë! Përndryshe, ju siguroj, që nesër veprimi juaj do të jetë i njohur për vetë guvernatorin e përgjithshëm. Princi më njihte që kur isha vajzë dhe e mban mend shumë mirë Semjon Zaharoviçin, të cilit i ka bërë shumë herë të mira. Të gjithë e dinë që Semjon Zaharoviçi kishte shumë miq e mbrojtës, të cilët i la vetë nga krenaria fisnike, duke e ndier dobësinë e tij fatkeqe, por tani (ajo tregoi Raskolnikovin) na ndihmon një djalë i ri zemërgjerë, që ka mjete e lidhje, dhe që Semjon Zaharoviçi e njihte që fëmijë, dhe jini e sigurt, Amalija Ljudvigovna…

Të gjitha këto u thanë me një shpejtësi të jashtëzakonshme, sa më tej, aq më shpejt, por kolla e ndërpreu përnjëherësh elokuencën e Katerina Ivanovnës. Në atë minutë ai që po vdiste erdhi në vete dhe rënkoi, dhe ajo vrapoi te ai. I sëmuri hapi sytë dhe, ende pa e njohur e pa kuptuar, filloi të vështronte Raskolnikovin që qëndronte mbi të. Merrte frymë rëndë, thellë e rrallë; në cepat e buzëve i doli gjak; djersa i shpërtheu në ballë. Pa e njohur Raskolnikovin, filloi të vërtiste sytë i shqetësuar. Katerina Ivanovna e shikonte me një vështrim të trishtuar, por të rreptë, kurse nga sytë i rridhnin lot.

— O Zot! I është shtypur i gjithë gjoksi! Sa gjak, sa gjak! — tha ajo e dëshpëruar. — Duhet t’ia heqim gjithë rrobat e sipërme! Kthehu pak, Semjon Zaharoviç, po mundesh, — i bërtiti ajo.

Marmeladovi e njohu.

— Një prift! — tha ai me zë të ngjirur.

Katerina Ivanovna shkoi te dritarja, e mbështeti ballin pas kornizës së dritares dhe thirri e dëshpëruar:

— O jetë e trimallkuar!

— Një prift! — tha përsëri ai që po vdiste pas një minute heshtjeje.

— Shkuan ta thërrasi-i-in! — i bërtiti Katerina Ivanovna; ai iu bind britmës dhe heshti. Me një vështrim të druajtur e të brengosur e kërkonte me sy; ajo u kthye përsëri te ai dhe qëndroi te koka e tij. Ai u qetësua disi, por jo për shumë kohë. Shpejt sytë iu ndalën te Lidoçka e vogël (e dashura e tij), që dridhej në qoshe si në krizë dhe e shikonte me sytë e saj të habitur, me ngulm fëminor.

— A… a… — e tregonte ai i shqetësuar. Donte të thoshte diçka.

— Ç’ka tjetër? — bërtiti Katerina Ivanovna.

— Zbathur! Zbathur! — mërmëriste ai, duke treguar me një vështrim gjysmë të çmendur këmbëzat e zbathura të vajzës.

— Pusho-o-o! — bërtiti me nervozizëm Katerina Ivanovna, — e di vetë pse është zbathur!

— Lavdi Zotit, mjeku! — bërtiti i gëzuar Raskolnikovi.

Hyri mjeku, një plak i rregullt, gjerman, duke vështruar përreth me një pamje mosbesuese; iu afrua të sëmurit, i mori pulsin, i preku me vëmendje kokën dhe, me ndihmën e Katerina Ivanovnës, ia zbërtheu gjithë këmishën e njomur me gjak dhe ia zbuloi gjoksin të sëmurit. I gjithë gjoksi ishte i shpërfytyruar, i shtypur e i copëtuar; disa brinjë në anën e djathtë ishin thyer. Në anën e majtë, mu mbi zemër, ishte një njollë ogurzezë, e madhe, e zezë në të verdhë, një goditje mizore thundre. Mjeku u vrenjt. Polici i tregoi se të shtypurin e kishte kapur rrota dhe e kishte tërhequr, duke e rrotulluar, nja tridhjetë hapa nëpër kalldrëm.

— Është për t’u habitur si erdhi ende në vete, — i pëshpëriti ngadalë mjeku Raskolnikovit.

— Ç’thoni? — pyeti ky.

— Tani do të vdesë.

— Mos vallë s’ka asnjë shpresë?

— As më të voglën! Po jep frymën e fundit… Për më tepër, koka është plagosur shumë rrezikshëm… Hm. Mund t’i marrim gjak, ndoshta… por… do të jetë e kotë. Pas pesë a dhjetë minutash do të vdesë patjetër.

— Atëherë më mirë merrini gjak!

— Mirë… Megjithatë, ju paralajmëroj, do të jetë krejtësisht e kotë.

Në këtë kohë u dëgjuan edhe hapa të tjerë, turma në paradhomë u hap, dhe në prag u shfaq prifti me kungatën e rezervuar,⁵ një plak i thinjur. Pas tij vinte një polic, qysh nga rruga. Mjeku i liroi menjëherë vendin dhe këmbeu me të një vështrim domethënës. Raskolnikovi iu lut mjekut të priste të paktën pak. Ky ngriti supet dhe mbeti.

Të gjithë u tërhoqën. Rrëfimi zgjati shumë pak. Ai që po vdiste vështirë se kuptonte mirë diçka; mund të nxirrte vetëm tinguj të ndërprerë, të paqartë. Katerina Ivanovna mori Lidoçkën, uli djalin nga karrigia dhe, duke shkuar në qoshe pranë sobës, ra në gjunjë, kurse fëmijët i vuri në gjunjë para vetes. Vajza vetëm dridhej; kurse djali, duke qëndruar mbi gjunjët e tij të zhveshur, ngrinte me ritëm dorëzën, bënte kryq të plotë dhe përkulej deri në tokë, duke e përplasur ballin, gjë që, me sa dukej, i jepte një kënaqësi të veçantë. Katerina Ivanovna kafshonte buzët dhe i mbante lotët; lutej edhe ajo, duke i ndrequr herë pas here këmishën fëmijës dhe duke arritur t’u hidhte mbi supet tepër të zbuluara të vajzës një shami të vogël, që e mori nga komoja pa u ngritur nga gjunjët e duke u lutur. Ndërkaq dyert e dhomave të brendshme filluan përsëri të hapeshin nga kureshtarët. Kurse në paradhomë spektatorët, qiramarrësit e gjithë shkallëve, shtyheshin gjithnjë e më dendur, pa e kapërcyer, megjithatë, pragun e dhomës. Vetëm një bisht qiriri e ndriçonte gjithë skenën.

Në këtë minutë nga paradhoma, përmes turmës, u shtyu shpejt Polenka, që kishte vrapuar për motrën. Hyri, duke marrë frymë mezi nga vrapimi, hoqi shaminë, kërkoi me sy nënën, iu afrua dhe i tha: „Po vjen! E takova në rrugë!“ E ëma e uli në gjunjë dhe e vuri pranë vetes. Nga turma, pa zhurmë e me druajtje, u shtyu një vajzë, dhe e çuditshme ishte shfaqja e saj e papritur në këtë dhomë, midis varfërisë, leckave, vdekjes e dëshpërimit. Edhe ajo ishte me lecka; veshja e saj ishte pa vlerë, por e stolisur sipas mënyrës së rrugës, sipas shijes e rregullave që ishin formuar në botën e saj të veçantë, me një qëllim që binte në sy me shkëlqim e me turp. Sonja u ndal në paradhomë mu te pragu, por nuk e kapërceu pragun dhe shikonte si e humbur, pa kuptuar, me sa dukej, asgjë, duke harruar edhe fustanin e saj prej mëndafshi, të blerë nga dora e katërt, të pahijshëm këtu, shumëngjyrësh, me një bisht tepër të gjatë e qesharak, edhe krinolinën e pafund, që e zinte gjithë derën, edhe këpucët e çelëta, edhe ombrellëzën, të panevojshme natën, por që e kishte marrë me vete, edhe kapelën qesharake të rrumbullakët prej kashte me një pendë të ndezur ngjyrë zjarri. Nga poshtë kësaj kapele, të vënë si djalë shtrembër mbi kokë, dukej një fytyrë e vogël, e thatë, e zbehtë e e trembur, me gojë të hapur e me sy të ngrirë nga tmerri. Sonja ishte e shkurtër, nja tetëmbëdhjetë vjeçe, e hollë, por mjaft e bukur, bjonde, me sy të kaltër të mrekullueshëm. Shikonte me ngulm shtratin, priftin; edhe ajo gulçonte nga ecja e shpejtë. Më në fund pëshpëritjet, disa fjalë në turmë, me siguri arritën deri te ajo. Uli sytë, bëri një hap përtej pragut dhe qëndroi në dhomë, por përsëri mu te dera.

Rrëfimi dhe kungimi mbaruan. Katerina Ivanovna iu afrua përsëri shtratit të burrit. Prifti u tërhoq dhe, duke ikur, iu drejtua Katerina Ivanovnës për t’i thënë dy fjalë përcjelljeje e ngushëllimi.

— Po këta ku t’i çoj unë? — e ndërpreu ajo prerë e me nervozizëm, duke treguar të vegjlit.

— Zoti është i mëshirshëm; shpresoni te ndihma e të Lartit, — filloi prifti.

— E-eh! I mëshirshëm, po jo për ne!

— Kjo është mëkat, mëkat, zonjë, — vërejti prifti, duke tundur kokën.

— E kjo s’është mëkat? — bërtiti Katerina Ivanovna, duke treguar burrin që po vdiste.

— Ndoshta ata që ishin shkaku i pavullnetshëm do të pranojnë t’ju shpërblejnë, qoftë edhe për humbjen e të ardhurave…

— S’më kuptoni! — bërtiti me nervozizëm Katerina Ivanovna, duke bërë me dorë. — Po për çfarë të më shpërblejnë? Se ai vetë, i dehur, u fut nën kuaj! Ç’të ardhura? Prej tij s’kishte të ardhura, po vetëm mundim. Se ai, pijaneci, i pinte të gjitha. Na vidhte e i çonte në mejhane, jetën e tyre e të timen e shkatërroi në mejhane! Dhe lavdi Zotit që po vdes! Më pak dëm!

— Duhej të falnit në orën e vdekjes, kurse kjo është mëkat, zonjë, ndjenja të tilla janë mëkat i madh!

Katerina Ivanovna ngutej rreth të sëmurit, i jepte të pinte, i fshinte djersën e gjakun nga koka, i ndreqte jastëkët dhe fliste me priftin, duke arritur herë pas here të kthehej nga ai midis punëve. Kurse tani u sul befas mbi të gati e tërbuar.

— Eh, at i nderuar! Fjalë e vetëm fjalë! Ta fal! Ja, sikur të vinte sot i dehur, po të mos e kishin shtypur, me një këmishë mbi trup, të konsumuar krejt, e me lecka, do të binte të flinte si i ngordhur, kurse unë do të isha deri në agim në ujë, do t’i lija leckat e tij e të fëmijëve, pastaj do t’i thaja në dritare, e po aty, sapo të gdhinte, do të ulesha t’i arnoja, — ja nata ime!.. Atëherë ç’të flasim këtu për falje! Edhe ashtu e kam falur!

Një kollë e thellë, e tmerrshme, ia ndërpreu fjalët. Pështyu në shami dhe ia nguli priftit para syve, duke e mbajtur me dhimbje gjoksin me dorën tjetër. Shamia ishte e tëra me gjak…

Prifti uli kokën dhe s’tha asgjë.

Marmeladovi ishte në agoninë e fundit; nuk i ndante sytë nga fytyra e Katerina Ivanovnës, që ishte përkulur përsëri mbi të. Gjithnjë donte t’i thoshte diçka; madje ia nisi, duke e lëvizur me mundim gjuhën e duke i shqiptuar paqartë fjalët, por Katerina Ivanovna, që e kuptoi se ai donte t’i kërkonte falje, i bërtiti menjëherë urdhëruese:

— Pusho-o-o! S’duhet!.. E di ç’do të thuash!.. — Dhe i sëmuri heshti; por po në atë minutë vështrimi i tij endacak ra te dera, dhe ai pa Sonjën…

Deri atëherë s’e kishte vënë re: ajo qëndronte në qoshe e në hije.

— Kush është ajo? Kush është ajo? — tha ai befas me një zë të ngjirur që i zihej, i tëri i shqetësuar, duke treguar me tmerr me sy derën ku qëndronte e bija, dhe duke u përpjekur të ngrihej.

— Rri shtrirë! Rri shtri-i-irë! — i bërtiti Katerina Ivanovna.

Por ai, me një përpjekje të panatyrshme, arriti të mbështetej mbi dorë. Për ca kohë e shikoi të bijën i egër e pa lëvizur, sikur s’e njihte. Edhe asnjëherë s’e kishte parë në një veshje të tillë. Befas e njohu, të poshtëruar, të shkatërruar, të stolisur e të turpëruar, që priste e përulur radhën e saj për t’u ndarë me të atin që po vdiste. Një vuajtje e pafund iu pikturua në fytyrë.

— Sonja! Bija ime! Më fal! — thirri ai dhe desh të zgjaste dorën drejt saj, por, duke humbur mbështetjen, u shkëput dhe u përplas nga divani, drejt me fytyrë përdhe; u hodhën ta ngrinin, e vunë të shtrirë, por ai tashmë po jepte shpirt. Sonja thirri me zë të dobët, vrapoi, e përqafoi dhe ngriu kështu në atë përqafim. Ai vdiq në duart e saj.

— E arriti atë që donte! — thirri Katerina Ivanovna, kur pa trupin e të shoqit, — hë, ç’të bëj tani! Me se ta varros! E këta, këta nesër me se t’i ushqej?

Raskolnikovi iu afrua Katerina Ivanovnës.

— Katerina Ivanovna, — filloi ai, — javën e kaluar burri juaj i ndjerë më tregoi gjithë jetën e tij dhe të gjitha rrethanat… Jini e sigurt se fliste për ju me një respekt entuziast. Që nga ajo mbrëmje, kur mora vesh se sa i përkushtuar ishte ndaj të gjithëve juve dhe sa ju respektonte e ju donte veçanërisht juve, Katerina Ivanovna, megjithë dobësinë e tij fatkeqe, që nga ajo mbrëmje u bëmë miq… Më lejoni, pra, tani… të ndihmoj për t’i dhënë nderin e fundit mikut tim të ndjerë. Ja këtu… njëzet rubla, me sa duket, — dhe nëse kjo mund t’ju shërbejë si ndihmë, atëherë… unë… me një fjalë, do të vij — patjetër do të vij… ndoshta do të vij qysh nesër… Mirupafshim!

Dhe doli shpejt nga dhoma, duke u shtyrë sa më shpejt nëpër turmë drejt shkallëve; por në turmë u përplas befas me Nikodim Fomiçin, që e kishte marrë vesh fatkeqësinë dhe donte të jepte urdhra vetë. Që nga skena në zyrë s’ishin parë, por Nikodim Fomiçi e njohu sa hap e mbyll sytë.

— A, ju jeni? — e pyeti ai.

— Vdiq, — u përgjigj Raskolnikovi. — Erdhi mjeku, erdhi prifti, gjithçka në rregull. Mos e shqetësoni shumë gruan e gjorë, ajo edhe pa këtë ka ftizë. Jepini zemër, po të mundeni me ndonjë gjë… Se ju jeni njeri i mirë, e di… — shtoi ai me një buzëqeshje, duke e shikuar drejt në sy.

— Po ju, megjithatë, qenkeni njomur me gjak, — vërejti Nikodim Fomiçi, duke parë në dritën e fenerit disa njolla të freskëta në jelekun e Raskolnikovit.

— Po, jam njomur… jam i tëri në gjak! — tha Raskolnikovi me një pamje disi të veçantë, pastaj buzëqeshi, pohoi me kokë dhe zbriti shkallët.

Zbriste ngadalë, pa nxituar, i tëri në ethe dhe, pa e kuptuar, i mbushur me një ndjesi të vetme, të re, të pafund, të një jete të plotë e të fuqishme që i kishte vërshuar befas. Kjo ndjesi mund t’i ngjante ndjesisë së një të dënuari me vdekje, të cilit i shpallin befas e papritur faljen. Në mes të shkallëve e arriti prifti që po kthehej në shtëpi; Raskolnikovi e la të kalonte përpara në heshtje, duke këmbyer me të një përshëndetje pa fjalë. Por kur po zbriste tashmë shkallaret e fundit, dëgjoi befas hapa të nxituar pas vetes. Dikush po e ndiqte. Ishte Polenka; vraponte pas tij dhe e thërriste: „Dëgjoni! Dëgjoni!“

U kthye nga ajo. Ajo zbriti me vrap radhën e fundit të shkallëve dhe u ndal mu para tij, një shkallare më lart se ai. Një dritë e zbehtë vinte nga oborri. Raskolnikovi dalloi fytyrëzën e thatë, por të ëmbël, të vajzës, që i buzëqeshte dhe e shikonte me gëzim, si fëmijë. Kishte ardhur me vrap me një porosi që, me sa dukej, i pëlqente shumë asaj vetë.

— Dëgjoni, si quheni?.. edhe: ku banoni? — pyeti ajo duke nxituar, me një zë të vogël që i zihej.

Ai i vuri të dyja duart mbi supe dhe e shikonte me njëfarë lumturie. I vinte kaq këndshëm ta shikonte, — as vetë s’e dinte pse.

— Po kush ju dërgoi?

— Më dërgoi motra Sonja, — u përgjigj vajza, duke buzëqeshur edhe më me gëzim.

— Ashtu e dija, që ju dërgoi motra Sonja.

— Më dërgoi edhe mamaja. Kur motra Sonja filloi të më dërgonte, mamaja erdhi edhe ajo dhe tha: „Vrapo shpejt, Polenka!“

— E doni motrën Sonja?

— Unë e dua më shumë se të gjithë! — tha Polenka me një vendosmëri të veçantë, dhe buzëqeshja e saj u bë befas më serioze.

— Po mua do të më doni?

Në vend të përgjigjes ai pa fytyrëzën e vajzës që po i afrohej dhe buzëzat e plota që u zgjatën me naivitet për ta puthur. Befas krahët e saj, të hollë si shkrepse, e përqafuan fort-fort, koka iu mbështet në supin e tij, dhe vajza qau ngadalë, duke e shtrënguar fytyrën pas tij gjithnjë e më fort.

— Më vjen keq për babin! — tha ajo pas një minute, duke ngritur fytyrëzën e përlotur e duke fshirë lotët me duar, — tani po vijnë gjithfarë fatkeqësish, — shtoi ajo papritur, me atë pamje veçanërisht serioze që marrin me ngulm fëmijët, kur duan befas të flasin si „të mëdhenjtë“.

— Po babai ju donte?

— Ai e donte Lidoçkën më shumë se të gjithë ne, — vazhdoi ajo shumë seriozisht dhe pa buzëqeshur, tashmë krejt si flasin të mëdhenjtë, — e donte sepse është e vogël, edhe sepse është e sëmurë, dhe i sillte gjithmonë dhurata, kurse neve na mësonte të lexonim, kurse mua gramatikë e mësim feje, — shtoi ajo me dinjitet, — kurse mamaja s’thoshte asgjë, por ne e dinim që asaj i pëlqente kjo, edhe babi e dinte, kurse mamaja do të më mësojë frëngjisht, sepse mua më ka ardhur koha të marr arsim.

— Po të luteni dini?

— Oh, si jo, dimë! Prej kohësh; unë, meqë jam e madhe, lutem vetë me vete, kurse Kolja me Lidoçkën bashkë me mamanë me zë; në fillim thonë „Hyjlindësen“,⁶ e pastaj edhe një lutje tjetër: „O Zot, fale dhe bekoje motrën Sonja“, e pastaj edhe: „O Zot, fale dhe bekoje babin tonë tjetër“, sepse babi ynë i parë ka vdekur, kurse ky është babi tjetër, dhe ne lutemi edhe për atë.

— Poleçka, mua më quajnë Rodion; lutuni ndonjëherë edhe për mua: „dhe për shërbëtorin e Zotit Rodion“⁷ — asgjë më shumë.

— Gjithë jetën time të ardhshme do të lutem për ju, — tha me zjarr vajza dhe befas qeshi përsëri, u hodh drejt tij dhe e përqafoi përsëri fort.

Raskolnikovi i tha emrin e vet, i dha adresën dhe premtoi se patjetër do të vinte qysh nesër. Vajza iku krejt e magjepsur prej tij. Ishte pas orës dhjetë kur doli në rrugë. Pas pesë minutash qëndronte në urë, mu në atë vend nga ishte hedhur pak më parë gruaja.

„Mjaft! — tha ai me vendosmëri e solemnisht, — tutje mirazhet, tutje frikërat e shtirura, tutje fantazmat!.. Ka jetë! Mos vallë s’rrojta tani? Jeta ime s’ka vdekur ende bashkë me plakën! Zoti e pastë në parajsë dhe — mjaft, nënë, është koha të prehesh! Tani është mbretëria e arsyes e e dritës dhe… dhe e vullnetit, dhe e forcës… dhe do të shohim tani! Do të matemi tani! — shtoi ai me arrogancë, sikur t’i drejtohej një force të errët e ta sfidonte. — Se unë kisha pranuar tashmë të rroja mbi një arshin hapësirë!

…Jam shumë i dobët në këtë minutë, por… me sa duket, gjithë sëmundja kaloi. E dija që do të kalonte kur dola pak më parë. Meqë ra fjala: shtëpia e Poçinkovit, është dy hapa larg. Patjetër te Razumihini, edhe sikur të mos ishte dy hapa larg… le ta fitojë bastin!.. Le të zbavitet edhe ai, — s’ka gjë, le të zbavitet!.. Forcë, forcë duhet: pa forcë s’fiton asgjë; kurse forcën duhet ta fitosh po me forcë, ja këtë s’e dinë ata“, — shtoi ai me krenari e me vetëbesim dhe iku nga ura, duke i hequr mezi këmbët. Krenaria e vetëbesimi i rriteshin çdo minutë; që në minutën tjetër s’ishte më i njëjti njeri që kishte qenë në atë të mëparshmen. Po ç’kishte ndodhur, megjithatë, kaq e veçantë, që e përmbysi kështu? As vetë s’e dinte; atij, si atij që kapet pas një fije kashte, iu duk befas se edhe ai „mund të rrojë, se ka ende jetë, se jeta e tij s’ka vdekur bashkë me plakën“. Ndoshta nxitoi tepër me përfundimin, por për këtë s’mendoi.

„Po, për shërbëtorin e Zotit Rodion i kërkova, megjithatë, të lutej, — i shkrepi befas në kokë, — hë, po kjo… për çdo rast!“ — shtoi ai, dhe aty për aty qeshi vetë me këtë gjest të tij prej djaloshi. Ishte në humorin më të shkëlqyer.

E gjeti lehtë Razumihinin; në shtëpinë e Poçinkovit qiramarrësin e ri e njihnin tashmë, dhe portieri i tregoi menjëherë rrugën. Qysh nga mesi i shkallëve mund të dalloje zhurmën dhe bisedën e gjallë të një mbledhjeje të madhe. Dera nga shkallët ishte hapur krejt; dëgjoheshin britma e debate. Dhoma e Razumihinit ishte mjaft e madhe, kurse të mbledhurit ishin nja pesëmbëdhjetë veta. Raskolnikovi u ndal në paradhomë. Këtu, pas një ndarëseje, dy shërbëtore të së zonjës së shtëpisë ngutnin rreth dy samovarëve të mëdhenj, rreth shisheve, pjatave e tepsive me byrek e me meze, të sjella nga kuzhina e së zonjës. Raskolnikovi dërgoi të thërrisnin Razumihinin. Ai erdhi me vrap, i entuziazmuar. Që në shikim të parë dukej se kishte pirë jashtëzakonisht shumë, dhe ndonëse Razumihini pothuajse kurrë s’mund të dehej, këtë herë diçka dukej.

— Dëgjo, — nxitoi Raskolnikovi, — erdha vetëm të të them se e fitove bastin dhe se vërtet askush s’e di ç’mund t’i ndodhë. Të hyj s’mundem: jam aq i dobët, sa tani do të bie. Prandaj mirëmbrëma dhe lamtumirë! E nesër eja te unë…

— E di ç’është, do të të përcjell në shtëpi! Kur ti vetë thua se je i dobët, atëherë…

— Po mysafirët? Kush është ky kaçurreli, që shikoi tani këtu?

— Ky? Djalli e di! Ndonjë i njohur i xhaxhait, me siguri, e ndoshta ka ardhur vetë… Me ta do ta lë xhaxhanë; është njeri i çmuar; keq që s’mund të njihesh tani me të. Po, në fund të fundit, në djall të gjithë! Tani s’e kanë mendjen te unë, edhe unë duhet të freskohem, prandaj, vëlla, erdhe në kohë: edhe dy minuta, dhe do të zihesha atje, për Zotin! Gënjejnë gjëra kaq të egra… S’mund ta përfytyrosh deri në ç’shkallë mund të gënjejë më në fund njeriu! Po, megjithatë, si s’mund ta përfytyrosh? Mos vallë ne vetë s’gënjejmë? Dhe le të gënjejnë: pastaj nuk do të gënjejnë më… Ulu një minutë, do të sjell Zosimovin.

Zosimovi u sul mbi Raskolnikovin madje me njëfarë lakmie; në të dukej njëfarë kureshtjeje e veçantë; shpejt fytyra iu ndriçua.

— Menjëherë në gjumë, — vendosi ai, pasi e vizitoi pacientin sa mundi, — dhe për natën do të ishte mirë të merrnit një gjë. Do ta merrni? E kam përgatitur qysh më parë… një pluhur.

— Edhe dy, — u përgjigj Raskolnikovi.

Pluhurin e piu aty për aty.

— Shumë mirë që po e çon vetë, — i vërejti Zosimovi Razumihinit; — ç’do të jetë nesër, do ta shohim, kurse sot s’është aspak keq: ndryshim i madh nga pak më parë. Sa të rrosh, do të mësosh…

— E di ç’më pëshpëriti tani Zosimovi, kur po dilnim, — ia plasi Razumihini, sapo dolën në rrugë. — Unë, vëlla, do të t’i them të gjitha drejt, sepse ata janë budallenj. Zosimovi më tha të llomotis me ty rrugës e të të bëj edhe ty të llomotisësh, e pastaj t’ia tregoj atij, sepse ai ka një ide… që ti… je i çmendur ose afër kësaj. Përfytyroje këtë! Së pari, ti je tri herë më i zgjuar se ai, së dyti, po të mos jesh i çmendur, atëherë pështyj mbi atë që ai ka në kokë një marrëzi të tillë, dhe së treti, ky copë mishi, dhe për më tepër kirurg nga specialiteti, është çmendur tani pas sëmundjeve të shpirtit, kurse për ty ia ktheu mendjen përfundimisht biseda jote e sotme me Zametovin.

— Zametovi të tregoi të gjitha?

— Të gjitha, dhe bëri shumë mirë. Unë tani i kuptova të gjitha deri në fund, dhe Zametovi i kuptoi… Hë, me një fjalë, Rodja… puna është se… Tani jam pak i pirë… Por s’ka gjë… puna është se ky mendim… e kupton? vërtet po u çelte në kokë… e kupton? Domethënë askush prej tyre s’guxonte ta shprehte me zë, sepse ishte marrëzi nga më absurdet, dhe sidomos kur e morën atë bojaxhiun, të gjitha këto pëlcitën e u shuan përgjithmonë. Po pse janë ata budallenj? Unë atëherë e rraha pak Zametovin, — kjo midis nesh, vëlla; të lutem, mos jep as shenjë që e di; vura re se është i ndjeshëm; ndodhi te Laviza, — po sot, sot u bë gjithçka e qartë. Kryesorja, ky Ilja Petroviçi! Ai e shfrytëzoi atëherë të fikëtit tënd në zyrë, po pastaj i erdhi turp edhe vetë; e di unë…

Raskolnikovi dëgjonte me lakmi. Razumihinit nga e dehura i shpëtonte goja.

— Unë rashë të fikët atëherë sepse ishte mbytje dhe vinte erë bojë vaji, — tha Raskolnikovi.

— Ende shpjegon! Po s’ishte vetëm boja: inflamacioni po përgatitej gjithë muajin; Zosimovi është dëshmitar! Po s’mund ta përfytyrosh sa i dërrmuar është tani ky çunak! „S’e vlej, thotë, as gishtin e vogël të këtij njeriu!“ Tëndin, domethënë. Ai ka, vëlla, ndonjëherë ndjenja të mira. Po mësimi, mësimi që i dhe sot në „Pallatin e Kristaltë“, ky është kulmi i përsosmërisë! Se ti e trembe në fillim, e çove deri në spazma! Se ti gati e detyrove të bindej përsëri për gjithë atë absurditet të shëmtuar, e pastaj, befas, — i nxore gjuhën: „Ja, more, ç’more!“ Përsosmëri! Është i shtypur, i shkatërruar tani! Mjeshtër je, për Zotin, kështu u duhet atyre. Eh, që s’isha unë atje! Të priste tani tmerrësisht, edhe Porfiri do të njihet me ty…

— A… edhe ky… Po pse më regjistruan si të çmendur?

— Domethënë jo si të çmendur. Unë, vëlla, me sa duket, të llomotita tepër… E goditi, e sheh, pak më parë që ty të intereson vetëm kjo pikë; tani është e qartë pse të intereson; duke i ditur të gjitha rrethanat… dhe si të acaroi atëherë kjo e u ndërthur me sëmundjen… Unë, vëlla, jam pak i pirë, vetëm se, djalli e di, ai ka një ide të tijën… Të them: është çmendur pas sëmundjeve të shpirtit. Po ti pështyj…

Për nja gjysmë minute të dy heshtën.

— Dëgjo, Razumihin, — foli Raskolnikovi, — dua të të them drejt: sapo isha te një i vdekur, vdiq një nëpunës… atje dhashë të gjitha paratë e mia… dhe, përveç kësaj, më puthi tani një qenie, e cila, edhe sikur të kisha vrarë dikë, prapë do të… me një fjalë, atje pashë edhe një qenie tjetër… me pendë ngjyrë zjarri… po, në fund të fundit, po flas përçart; jam shumë i dobët, më mbaj… tani vijnë edhe shkallët…

— Ç’ke? Ç’ke? — pyeste i shqetësuar Razumihini.

— Më vjen pak koka rrotull, po s’është puna këtu, po këtu që jam kaq i trishtuar, kaq i trishtuar! si grua… vërtet! Shiko, ç’është kjo? Shiko! shiko!

— Ç’është?

— Mos s’e sheh? Dritë në dhomën time, e sheh? Nga e çara…

Qëndronin tashmë para radhës së fundit të shkallëve, pranë derës së së zonjës së shtëpisë, dhe vërtet dukej nga poshtë se në kthinën e Raskolnikovit kishte dritë.

— E çuditshme! Ndoshta Nastasja, — vërejti Razumihini.

— Ajo kurrë s’është te unë në këtë orë, dhe ka kohë që fle, po… mua njësoj më bën! Lamtumirë!

— Ç’ke? Po do të të përcjell, do të hyjmë bashkë!

— E di që do të hyjmë bashkë, po dua të ta shtrëngoj dorën këtu e të ndahem me ty këtu. Hë, ma jep dorën, lamtumirë!

— Ç’ke, Rodja?

— Asgjë; ikim; do të jesh dëshmitar…

Filluan të ngjiteshin nëpër shkallë, dhe Razumihinit i shkrepi mendimi se Zosimovi, ndoshta, kishte të drejtë. „Eh! E trazova me llomotitjet e mia!“ — mërmëriti ai me vete. Befas, kur po i afroheshin derës, dëgjuan zëra në dhomë.

— Po ç’ka këtu? — thirri Razumihini.

Raskolnikovi i pari kapi derën dhe e hapi krejt, e hapi dhe qëndroi në prag si i ngulur.

E ëma dhe e motra ishin ulur te ai në divan dhe e prisnin tashmë një orë e gjysmë. Pse vallë i priste më pak se gjithçka dhe mendonte më pak se gjithçka për to, megjithë lajmin, të përsëritur madje edhe sot, se po niseshin, po vinin, do të arrinin së shpejti? Gjatë gjithë kësaj ore e gjysmë e kishin pyetur njëra pas tjetrës Nastasjën, që qëndronte edhe tani para tyre dhe kishte arritur t’u tregonte tashmë të gjitha të fshehtat. S’dinin ku ishin nga frika kur dëgjuan se ai „iku sot“, i sëmurë dhe, siç dukej nga tregimi, patjetër në kllapi! „O Zot, ç’ka ai!“ Të dyja qanin, të dyja kishin hequr mundimet e kryqit në këtë orë e gjysmë pritjeje.

Një britmë gëzimi e entuziazmi e priti shfaqjen e Raskolnikovit. Të dyja u hodhën drejt tij. Por ai qëndronte si i vdekur; një vetëdije e papritur, e padurueshme, e goditi si rrufe. Dhe duart nuk i ngriheshin t’i përqafonte: s’mundnin. E ëma e e motra e shtrëngonin në përqafim, e puthnin, qeshnin, qanin… Ai bëri një hap, u lëkund dhe u rrëzua përdhe i fikët.

Alarm, britma tmerri, rënkime… Razumihini, që qëndronte në prag, u turr në dhomë, e mori të sëmurin në krahët e tij të fuqishëm, dhe ky u gjend sa hap e mbyll sytë në divan.

— S’ka gjë, s’ka gjë! — u bërtiste ai nënës e motrës, — kjo është të fikët, s’është gjë! Sapo tha mjeku se është shumë më mirë, se është krejtësisht mirë! Ujë! Hë, ja, po vjen në vete, hë, ja, erdhi në vete!..

Dhe, duke e kapur Duneçkën për dore aq fort sa gati ia përdrodhi krahun, e përkuli që të shihte se „ja, ai erdhi në vete“. Edhe e ëma, edhe e motra e shikonin Razumihinin si të dërguar nga Zoti, me mallëngjim e mirënjohje; e kishin dëgjuar tashmë nga Nastasja se ç’kishte qenë për Rodjën e tyre, gjatë gjithë sëmundjes, ky „djalë i ri i shkathët“, siç e quajti, po atë mbrëmje, në një bisedë intime me Dunjën, vetë Pulherija Aleksandrovna Raskolnikova.

Shënime

1. Kolonel civil: shprehje popullore për këshilltarin kolegjial (klasa VI), gradë e barazvlefshme me atë të kolonelit. ↩︎

2. Marshalli i fisnikërisë (rus. предводитель дворянства): përfaqësuesi i zgjedhur i fisnikëve të një krahine a rrethi. ↩︎

3. Mbiemër me kuptim: rus. bezzemelnaja, „pa tokë“. ↩︎

4. Kamer-junker: titull oborri në Rusinë cariste. Mbiemri Shçegolskoj vjen nga shçegol, „dandi“. ↩︎

5. Kungata e rezervuar (rus. запасные дары): kungata e shenjtëruar më parë, të cilën prifti e çonte te të sëmurët që po vdisnin. ↩︎

6. Lutja „Hyjlindëse Virgjëreshë, gëzohu“, një nga lutjet më të zakonshme ortodokse. ↩︎

7. Formulë e lutjeve ortodokse për dikë: „për shërbëtorin e Zotit (filan)“. ↩︎