Pjesa e tretë — IV · Krim dhe ndëshkim

Në këtë minutë dera u hap ngadalë, dhe në dhomë, duke vështruar përreth me druajtje, hyri një vajzë. Të gjithë u kthyen nga ajo me habi e me kureshtje. Raskolnikovi s’e njohu në shikim të parë. Ishte Sofja Semjonovna Marmeladova. E kishte parë dje për herë të parë, por në një çast të tillë, në një mjedis të tillë e me një veshje të tillë, sa në kujtesën e tij ishte pasqyruar pamja e një fytyre krejt tjetër. Tani ishte një vajzë e veshur thjesht e madje varfër, ende shumë e re, gati si një vajzë e vogël, me sjellje të thjeshtë e të hijshme, me një fytyrë të kthjellët, por si pak të trembur. Kishte veshur një fustan shtëpie fare të thjeshtë, në kokë një kapelë të vjetër, të modës së dikurshme; vetëm në duar kishte, si dje, ombrellën. Kur pa papritur dhomën plot me njerëz, jo se u hutua, por e humbi krejt, u tremb si një fëmijë i vogël dhe madje bëri një lëvizje për t’u kthyer mbrapsht.

— Ah… ju jeni?.. — tha Raskolnikovi në një habi të jashtëzakonshme dhe befas u hutua edhe vetë.

Menjëherë i erdhi në mendje se e ëma dhe e motra dinin tashmë kalimthi, nga letra e Luzhinit, për njëfarë vajze me sjellje „famëkeqe“. Sapo kishte protestuar kundër shpifjes së Luzhinit dhe kishte përmendur se e kishte parë këtë vajzë për herë të parë, dhe befas ajo hyn vetë. Iu kujtua edhe se s’kishte protestuar aspak kundër shprehjes: „me sjellje famëkeqe“. Të gjitha këto i kaluan në kokë paqartë e sa hap e mbyll sytë. Por, kur e vështroi më me ngulm, pa befas se kjo qenie e poshtëruar ishte poshtëruar aq shumë, sa iu bë befas keq. E kur ajo bëri një lëvizje për të ikur nga frika, — në të diçka sikur u përmbys.

— S’ju prisja fare, — nxitoi ai, duke e ndalur me vështrim. — Bëni të mirë, uluni. Ju, me siguri, vini nga Katerina Ivanovna. Më lejoni, jo këtu, ja, uluni këtu…

Kur hyri Sonja, Razumihini, që ishte ulur në njërën nga tri karriget e Raskolnikovit, mu pranë derës, u ngrit pak për ta lënë të hynte. Në fillim Raskolnikovi i tregoi vendin në qoshe të divanit, ku ishte ulur Zosimovi, por, kur iu kujtua se ky divan ishte një vend tepër familjar dhe i shërbente si shtrat, nxitoi t’i tregonte karrigen e Razumihinit.

— Kurse ti ulu këtu, — i tha ai Razumihinit, duke e ulur në qoshen ku kishte qenë Zosimovi.

Sonja u ul, gati duke u dridhur nga frika, dhe i vështroi me druajtje të dyja zonjat. Dukej se as vetë s’e kuptonte si kishte mundur të ulej pranë tyre. Kur e kuptoi këtë, u tremb aq shumë, sa befas u ngrit përsëri dhe, e hutuar krejt, iu drejtua Raskolnikovit.

— Unë… unë… erdha për një minutë, më falni që ju shqetësova, — foli ajo duke u penguar. — Vij nga Katerina Ivanovna, kurse ajo s’kishte kë të dërgonte… Kurse Katerina Ivanovna më urdhëroi t’ju lutem shumë të jeni nesër në shërbesën e varrimit, në mëngjes… gjatë meshës… në Mitrofanievski,¹ e pastaj te ne… te ajo… të hani… T’i bëni nder… Ajo tha t’ju lutem.

Sonja u pengua dhe heshti.

— Do të përpiqem patjetër… patjetër, — u përgjigj Raskolnikovi, duke u ngritur edhe ai pak e duke u penguar edhe ai e pa e mbaruar fjalën… — Bëni të mirë, uluni, — tha ai befas, — më duhet të flas me ju. Ju lutem, — ju, ndoshta, nxitoni, — bëni të mirë, më dhuroni dy minuta…

Dhe ia afroi karrigen. Sonja u ul përsëri dhe përsëri i vështroi me druajtje, e humbur, me nxitim, të dyja zonjat dhe befas uli sytë.

Fytyra e zbehtë e Raskolnikovit u ndez; sikur iu drodh i gjithë trupi; sytë i shkrepën.

— Mama, — tha ai me vendosmëri e me ngulm, — kjo është Sofja Semjonovna Marmeladova, e bija e po atij zotit fatkeq Marmeladov, që dje e shtypën kuajt para syve të mi dhe për të cilin ju kam folur tashmë…

Pulherija Aleksandrovna e vështroi Sonjën dhe i mblodhi pak sytë. Megjithë gjithë hutimin para vështrimit këmbëngulës e sfidues të Rodjës, në asnjë mënyrë s’mundi ta mohonte vetes këtë kënaqësi. Duneçka ia nguli sytë seriozisht e me ngulm drejt në fytyrë vajzës së gjorë dhe e shqyrtonte e hutuar. Sonja, kur dëgjoi prezantimin, ngriti përsëri sytë, por u hutua edhe më shumë se më parë.

— Desha t’ju pyes, — iu drejtua asaj sa më shpejt Raskolnikovi, — si u rregulluat sot? A s’ju shqetësuan?.. për shembull, nga policia.

— Jo, zotëri, gjithçka kaloi… Se duket tepër qartë nga se ishte vdekja; s’na shqetësuan; vetëm qiramarrësit po zemërohen.

— Pse?

— Që trupi qëndron shumë… se tani bën vapë, era… kështu që sot, në mbrëmësore, do ta çojnë në varreza, deri nesër, në kishëzë. Katerina Ivanovna në fillim s’donte, po tani e sheh edhe vetë që s’bën…

— Pra, sot?

— Ajo ju lutet të na bëni nderin të jeni nesër në shërbesën e varrimit në kishë, e pastaj të vini te ajo, në drekën përkujtimore.

— Ajo po bën drekë përkujtimore?

— Po, zotëri, pak meze; ju falënderon shumë që na ndihmuat dje… pa ju s’do të kishim me se ta varrosnim. — Dhe buzët e mjekra i kërcyen befas, por ajo u përmbajt dhe u mbajt, duke i ulur përsëri sa më shpejt sytë përdhe.

Gjatë bisedës Raskolnikovi e shqyrtonte me ngulm. Ishte një fytyrë e vogël, e thatë, krejt e thatë dhe e zbehtë, mjaft e çrregullt, disi e mprehtë, me një hundë të vogël e me mjekër të mprehtë. As e bukur s’mund ta quaje, por, në këmbim, sytë e saj të kaltër ishin kaq të kthjellët, dhe kur gjallëroheshin, shprehja e fytyrës së saj bëhej kaq e mirë e kaq e çiltër, sa të tërhiqte pa dashur drejt saj. Në fytyrën e saj, e madje në gjithë figurën, kishte për më tepër një tipar karakteristik të veçantë: megjithë tetëmbëdhjetë vjetët e saj, dukej ende gati vajzë e vogël, shumë më e re se mosha e saj, krejt gati fëmijë, dhe kjo shfaqej ndonjëherë madje në mënyrë qesharake në disa lëvizje të saj.

— Po vallë Katerina Ivanovna mundi t’ia dalë me mjete kaq të pakta, madje ka ndër mend edhe meze?.. — pyeti Raskolnikovi, duke e vazhduar me ngulm bisedën.

— Arkivoli do të jetë i thjeshtë, zotëri… dhe gjithçka do të jetë e thjeshtë, kështu që s’do të kushtojë shtrenjtë… pak më parë i llogaritëm të gjitha me Katerina Ivanovnën, kështu që do të mbetet edhe për përkujtimin… kurse Katerina Ivanovna do shumë që të jetë kështu. Se s’mund, zotëri… asaj i jep ngushëllim… ajo është e tillë, e dini…

— E kuptoj, e kuptoj… natyrisht… Pse po ma shqyrtoni dhomën? Ja, edhe mamaja thotë se i ngjan arkivolit.

— Ju na i dhatë dje të gjitha! — tha befas në përgjigje Soneçka, me një pëshpëritje të fortë e të shpejtë, duke ulur përsëri fort sytë. Buzët e mjekra i kërcyen përsëri. Prej kohësh e kishte goditur mjedisi i varfër i Raskolnikovit, dhe tani këto fjalë i shpërthyen befas vetvetiu. Pasoi heshtja. Sytë e Duneçkës sikur u kthjelluan, kurse Pulherija Aleksandrovna madje e vështroi me dashamirësi Sonjën.

— Rodja, — tha ajo, duke u ngritur, — ne, natyrisht, do të hamë drekë bashkë. Duneçka, ikim… Kurse ti, Rodja, të dilje pak, të shëtisje pak, e pastaj të pushoje, të shtriheshe, e pastaj eja shpejt… Se të lodhëm, kam frikë…

— Po, po, do të vij, — u përgjigj ai, duke u ngritur e duke nxituar… — Megjithatë, kam një punë…

— Po mos vallë do të hani drekë veç e veç? — bërtiti Razumihini, duke e vështruar i habitur Raskolnikovin, — ç’është kjo?

— Po, po, do të vij, natyrisht, natyrisht… Po ti rri një minutë. Se tani s’ju duhet, mama? Apo ndoshta po jua marr?

— Oh, jo, jo! Kurse ju, Dmitri Prokofiç, do të vini për drekë, do të jeni kaq i mirë?

— Ju lutem, ejani, — iu lut Dunja.

Razumihini u përshëndet dhe u ndriçua i tëri. Për një çast të gjithë u hutuan befas disi çuditshëm.

— Lamtumirë, Rodja, domethënë mirupafshim; s’më pëlqen të them „lamtumirë“. Lamtumirë, Nastasja… ah, përsëri „lamtumirë“ thashë!..

Pulherija Aleksandrovna desh t’i përkulej edhe Soneçkës, por disi s’i doli, dhe, duke nxituar, doli nga dhoma.

Por Avdotja Romanovna sikur priste radhën dhe, duke kaluar pas nënës pranë Sonjës, i bëri një përkulje të vëmendshme, të sjellshme e të plotë. Soneçka u hutua, u përkul disi me nxitim e e trembur, madje njëfarë ndjesie e dhimbshme iu pasqyrua në fytyrë, sikur mirësjellja e vëmendja e Avdotja Romanovnës t’i ishin të rënda e munduese.

— Dunja, lamtumirë, pra! — bërtiti Raskolnikovi tashmë në paradhomë, — ma jep, pra, dorën!

— Po ta dhashë, harrove? — u përgjigj Dunja, duke u kthyer nga ai me përkëdheli e ngathtësisht.

— Hë, e ç’ka, ma jep edhe një herë!

Dhe ia shtrëngoi fort gishtat. Duneçka i buzëqeshi, u skuq, e tërhoqi sa më shpejt dorën dhe iku pas nënës, edhe ajo, s’dihej pse, e tëra e lumtur.

— Hë, ja, sa bukur! — i tha ai Sonjës, duke u kthyer në dhomë e duke e vështruar me kthjelltësi, — Zoti i preftë të vdekurit, kurse të gjallët kanë ende për të rrojtur! A s’është kështu? A s’është kështu? Se kështu është?

Sonja madje e shikonte e habitur fytyrën e tij që u ndriçua papritur; ai për disa çaste e vështroi në heshtje e me ngulm: gjithë tregimi i babait të saj të ndjerë për të i kaloi në atë minutë befas nëpër kujtesë…

— O Zot, Duneçka! — foli menjëherë Pulherija Aleksandrovna, sapo dolën në rrugë, — ja, tani edhe vetë sikur gëzohem që ikëm: disi më lehtë. Hë, a e mendoja dje, në vagon, se do të gëzohesha madje edhe për këtë!

— Ju them përsëri, mama, ai është ende shumë i sëmurë. Vallë s’e shihni? Ndoshta, duke vuajtur për ne, e trazoi veten. Duhet të jesh i butë, dhe shumë, shumë gjëra mund të falen.

— Po ja, ti s’ishe e butë! — e ndërpreu menjëherë me zjarr e me xhelozi Pulherija Aleksandrovna. — E di, Dunja, ju shikoja të dyve, je portreti i tij i përsosur, dhe jo aq në fytyrë, sa në shpirt: të dy jeni melankolikë, të dy të vrenjtur e gjaknxehtë, të dy mendjemëdhenj e të dy zemërgjerë… Se s’mund të jetë që ai të jetë egoist, Duneçka? a?.. Po kur mendoj ç’do të ndodhë te ne sonte, më ikën gjithë zemra!

— Mos u shqetësoni, mama, do të ndodhë ajo që duhet të ndodhë.

— Duneçka! Po mendo vetëm në ç’gjendje jemi tani! Hë, po sikur Pjotr Petroviçi të heqë dorë? — i shpëtoi befas pa kujdes Pulherija Aleksandrovnës së gjorë.

— Atëherë ç’vlen ai pas kësaj! — u përgjigj prerë e me përbuzje Duneçka.

— Mirë që ikëm tani, — nxitoi, duke e ndërprerë, Pulherija Aleksandrovna, — ai po nxitonte diku për punë; le të ecë pak, të marrë të paktën pak ajër… te ai është mbytje e tmerrshme… po ku të marrësh ajër këtu? Këtu edhe në rrugë është si në dhoma pa dritare ajrimi. O Zot, ç’qytet!.. Prit, hiqu mënjanë, do të na shtypin, po mbajnë diçka! Se kjo është piano që kaluan, vërtet… si shtyhen… Edhe nga kjo vajzë kam shumë frikë…

— Nga cila vajzë, mama?

— Po nga kjo, Sofja Semjonovna, që ishte tani…

— Pse?

— Kam një parandjenjë të tillë, Dunja. Hë, beso a mos beso, sapo hyri ajo, në po atë minutë mendova se pikërisht këtu qëndron kryesorja…

— Aspak s’qëndron gjë! — thirri me bezdi Dunja. — Dhe ç’jeni ju me parandjenjat tuaja, mama! Ai e njeh vetëm që dje, kurse tani, kur hyri, s’e njohu.

— Hë, ja, do ta shohësh!.. Më shqetëson ajo, ja, do ta shohësh, do ta shohësh! Dhe kaq u tremba: më shikon, më shikon, ç’sy, mezi qëndrova në karrige, e mban mend kur filloi ta prezantonte? Dhe më duket e çuditshme: Pjotr Petroviçi shkruan kështu për të, kurse ai na e prezanton, e për më tepër ty! Pra, i është e shtrenjtë!

— Ç’s’shkruan! Edhe për ne kanë folur, madje edhe kanë shkruar, mos e harruat? Kurse unë jam e sigurt se ajo është… e mrekullueshme dhe se të gjitha këto janë marrëzira!

— Dhëntë Zoti!

— Kurse Pjotr Petroviçi është një thashethemexhi i poshtër, — e preu befas Duneçka.

Pulherija Aleksandrovna u përkul fare. Biseda u ndërpre.

— Ja ç’është, ja ç’punë kam me ty… — tha Raskolnikovi, duke e çuar Razumihinin te dritarja…

— Atëherë do t’i them Katerina Ivanovnës që do të vini… — nxitoi Sonja, duke u përshëndetur për të ikur.

— Tani, Sofja Semjonovna, ne s’kemi të fshehta, ju s’na pengoni… Do të doja t’ju thoja edhe dy fjalë… Ja ç’është, — iu drejtua ai befas Razumihinit, pa e mbaruar, sikur e këputi. — Ti e njeh atë… Si quhet!.. Porfiri Petroviçin?

— Si jo! I afërm. Po ç’është? — shtoi ky me një shpërthim kureshtjeje.

— Se ai tani po e çon këtë çështje… hë, ja, për këtë vrasje… ja, për të cilën flisnit dje?

— Po… hë? — Razumihini zgurdulloi befas sytë.

— Ai i pyeste ata që kishin lënë peng, kurse atje kam edhe unë pengje, kështu, gjëra pa vlerë, por megjithatë unaza e motrës, që ma dhuroi për kujtim kur u nisa këtu, dhe ora e argjendtë e babait. Të gjitha vlejnë nja pesë-gjashtë rubla, po për mua janë të shtrenjta, kujtim. Pra, ç’të bëj tani? S’dua që sendet të humbasin, sidomos ora. U drodha pak më parë se mos mamaja kërkonte ta shihte, kur folën për orën e Duneçkës. E vetmja gjë që ka mbetur pas babait. Do të sëmuret po të humbasë! Gratë! Pra, si të veproj, më mëso! E di që do të duhej të njoftoja në njësinë e policisë. Po a s’është më mirë te vetë Porfiri, a? Si mendon? Ta mbaroja punën sa më shpejt. Do ta shohësh që mamaja do ta kërkojë qysh para drekës!

— Kurrsesi në njësi, dhe patjetër te Porfiri! — bërtiti Razumihini me njëfarë trazimi të pazakontë. — Hë, sa gëzohem! Po ç’pret, ikim tani, dy hapa, me siguri do ta gjejmë!

— Mirë… ikim…

— Dhe ai do të gëzohet shumë, shumë, shumë, shumë të njihet me ty! I kam folur shumë për ty, në kohë të ndryshme… Edhe dje i fola. Ikim!.. Pra, ti e njihje plakën? Ja tek!.. Ma-dhësh-tor-isht u kthyen të gjitha!.. Ah po… Sofja Ivanovna…

— Sofja Semjonovna, — e ndreqi Raskolnikovi. — Sofja Semjonovna, ky është miku im, Razumihini, dhe është njeri i mirë…

— Nëse tani ju duhet të shkoni… — filloi Sonja, pa e vështruar fare Razumihinin, dhe prandaj edhe më e hutuar.

— Dhe ikim! — vendosi Raskolnikovi, — do të vij te ju që sot, Sofja Semjonovna, më thoni vetëm ku banoni?

Jo se ngatërrohej, po ashtu, sikur nxitonte e i shmangej vështrimeve të saj. Sonja i dha adresën dhe u skuq. Dolën të gjithë bashkë.

— Nuk e mbyll? — pyeti Razumihini, duke zbritur shkallët pas tyre.

— Kurrë!.. Megjithatë, ja, prej dy vjetësh dua të blej një bravë, — shtoi ai shkujdesur. — Të lumtur janë njerëzit që s’kanë ç’të mbyllin, apo jo? — iu drejtua ai duke qeshur Sonjës.

Në rrugë u ndalën te porta.

— Ju shkoni djathtas, Sofja Semjonovna? Meqë ra fjala: si më gjetët? — pyeti ai, sikur donte t’i thoshte diçka krejt tjetër. I vinte gjithnjë ta shikonte në sytë e saj të qetë e të kthjellët, dhe disi kjo nuk i dilte si duhej…

— Po ju ia dhatë dje adresën Poleçkës.

— Polja? Ah po… Poleçka! Kjo… e vogla… kjo është motra juaj? Pra, i dhashë adresën?

— Po mos e harruat?

— Jo… e mbaj mend…

— Kurse unë për ju kisha dëgjuar nga i ndjeri qysh atëherë… Vetëm se s’e dija atëherë mbiemrin tuaj, as ai vetë s’e dinte… Kurse tani erdha… dhe si e mësova dje mbiemrin tuaj… pyeta sot: ku banon këtu zoti Raskolnikov?.. Dhe s’e dija që edhe ju banoni te qiramarrës… Mirupafshim, zotëri… Unë te Katerina Ivanovna…

Ishte tmerrësisht e gëzuar që më në fund iku; eci me sy përdhe, duke nxituar, që të humbiste sa më shpejt disi nga sytë e tyre, që t’i kalonte disi sa më shpejt ata njëzet hapa deri te kthesa djathtas në rrugë dhe të mbetej më në fund vetëm, e atje, duke ecur, duke nxituar, pa vështruar askënd, pa vënë re asgjë, të mendonte, të kujtonte, të peshonte çdo fjalë të thënë, çdo rrethanë. Kurrë, kurrë s’kishte ndier diçka të tillë. Një botë e tërë e re i zbriti në shpirt, e panjohur e e turbullt. I kujtohej befas se vetë Raskolnikovi donte të vinte te ajo sot, ndoshta që në mëngjes, ndoshta tani!

— Vetëm jo sot, ju lutem, jo sot! — mërmëriste ajo me zemrën që i ngrinte, sikur t’i lutej dikujt, si një fëmijë i trembur. — O Zot! Te unë… në atë dhomë… do të shohë… o Zot!

Dhe, natyrisht, në atë minutë s’mund ta vinte re një zotëri të panjohur për të, që e ndiqte me kujdes dhe e përcillte këmbë për këmbë. E kishte përcjellë qysh nga dalja nga porta. Në atë minutë kur të tre, Razumihini, Raskolnikovi dhe ajo, u ndalën për dy fjalë në trotuar, ky kalimtar, duke kaluar pranë tyre, sikur u drodh befas, kur kapi rastësisht në fluturim fjalët e Sonjës: „dhe pyeta: ku banon zoti Raskolnikov?“ I vështroi shpejt, por me vëmendje, të tre, e sidomos Raskolnikovin, të cilit i drejtohej Sonja; pastaj vështroi shtëpinë dhe e vuri re. Të gjitha këto u bënë në një çast, në ecje, dhe kalimtari, duke u përpjekur të mos jepte as pamje, vazhdoi më tej, duke e ngadalësuar hapin e si në pritje. Priste Sonjën; kishte parë se po ndaheshin dhe se Sonja do të shkonte tani diku në shtëpinë e saj.

„Pra, ku në shtëpinë e saj? E kam parë diku këtë fytyrë, — mendonte ai, duke kujtuar fytyrën e Sonjës… — duhet ta mësoj“.

Kur arriti te kthesa, kaloi në anën tjetër të rrugës, u kthye dhe pa se Sonja po ecte tashmë pas tij, nëpër po atë rrugë, pa vënë re asgjë. Kur arriti te kthesa, u kthye pikërisht edhe ajo në po atë rrugë. Ai shkoi pas saj, pa ia ndarë sytë nga trotuari i përballë; pasi eci nja pesëdhjetë hapa, kaloi përsëri në atë anë ku ecte Sonja, e arriti dhe shkoi pas saj, duke mbetur pesë hapa larg.

Ishte një njeri nja pesëdhjetë vjeç, më i gjatë se mesatarja, i ngjeshur, me supe të gjera e të fuqishme, gjë që i jepte një pamje disi të kërrusur. Ishte veshur me shije e rehat dhe dukej një zotëri dinjitoz. Në duar kishte një bastun të bukur, me të cilin trokiste në trotuar me çdo hap, kurse duart i kishte me doreza të reja. Fytyra e tij e gjerë, me mollëza të dala, ishte mjaft e këndshme, dhe ngjyra e fytyrës ishte e freskët, jo petersburgase. Flokët, ende shumë të dendur, ishin krejt bjondë dhe ndoshta vetëm fare pak të thinjur, kurse mjekra e gjerë, e dendur, që i zbriste si lopatë, ishte edhe më e çelët se flokët e kokës. Sytë i kishte të kaltër dhe shikonin ftohtë, me ngulm e me mendim; buzët të kuqe flakë. Në përgjithësi ishte një njeri i ruajtur shkëlqyeshëm, që dukej shumë më i ri se mosha e tij.

Kur Sonja doli te kanali, u gjendën vetëm të dy në trotuar. Duke e vëzhguar, ai arriti të vinte re se ishte e menduar e e hutuar. Kur arriti te shtëpia e saj, Sonja u kthye nga porta, ai pas saj, sikur pak i habitur. Kur hyri në oborr, ajo mori djathtas, në qoshen ku ishte shkalla për në banesën e saj. „Ba!“ — mërmëriti zotëria i panjohur dhe filloi të ngjitej pas saj nëpër shkallë. Vetëm atëherë e vuri re Sonja. Ajo kaloi në katin e tretë, u kthye në galeri dhe i ra ziles së numrit nëntë, në derën e të cilit ishte shkruar me shkumës: „Kapernaumov, rrobaqepës“. „Ba!“ — përsëriti përsëri i panjohuri, i habitur nga rastësia e çuditshme, dhe i ra ziles aty pranë, të numrit tetë. Të dyja dyert ishin nja gjashtë hapa larg njëra-tjetrës.

— Ju banoni te Kapernaumovi! — tha ai, duke e shikuar Sonjën e duke qeshur. — Ai ma ndreqi dje jelekun. Kurse unë këtu, pranë jush, te zonja Resslih, Gertruda Karlovna. Si qëlloi!

Sonja e vështroi me vëmendje.

— Fqinjë, — vazhdoi ai disi veçanërisht gazmor. — Unë jam vetëm ditën e tretë në qytet. Hë, zonjë, mirupafshim.

Sonja nuk u përgjigj; ia hapën derën, dhe ajo rrëshqiti brenda. Për ndonjë arsye i erdhi turp, dhe sikur u tremb…

Razumihini, rrugës për te Porfiri, ishte në një gjendje veçanërisht të ngacmuar.

— Kjo, vëlla, është bukur, — përsëriti ai disa herë, — dhe gëzohem! Gëzohem!

„Po për çfarë gëzohesh?“ — mendonte me vete Raskolnikovi.

— Unë s’e dija që edhe ti kishe lënë peng te plaka. Dhe… dhe… ka shumë kohë? Domethënë ka shumë kohë që ke qenë te ajo?

„Ç’budalla naiv!“

— Kur?.. — u ndal pak Raskolnikovi, duke kujtuar, — po, me sa duket, kam qenë te ajo nja tri ditë para vdekjes së saj. Megjithatë, s’po shkoj t’i shpengoj sendet tani, — ia mori ai me njëfarë kujdesi të nxituar e të veçantë për sendet, — se kam përsëri vetëm një rubël argjendi… për shkak të kësaj kllapie të mallkuar të djeshme!..

Për kllapinë foli me një rëndësi të veçantë.

— Hë, po, po, po, — pohonte me nxitim e s’dihej për çfarë Razumihini, — pra, ja pse të… goditi atëherë pjesërisht… e di, edhe në kllapi përmendje gjithnjë ca unaza e zinxhirë!.. Hë, po, po… Kjo është e qartë, tani gjithçka është e qartë.

„Ja ku qenka! Sa u paska përhapur ky mendim tek ata! Se ja, ky njeri do të shkonte në kryq për mua, po gëzohet shumë që u sqarua pse përmendja unaza në kllapi! Sa u paska ngulur tek të gjithë ata!..“

— Po do ta gjejmë? — pyeti ai me zë.

— Do ta gjejmë, do ta gjejmë, — nxitonte Razumihini. — Ky, vëlla, është djalë i shkëlqyer, do ta shohësh! Pak i ngathët, domethënë është edhe njeri i shoqërisë, po unë them i ngathët në një kuptim tjetër. Djalë i zgjuar, i zgjuar, madje aspak budalla, vetëm se ka njëfarë mënyre mendimi të veçantë… Mosbesues, skeptik, cinik… i pëlqen t’ua hedhë, domethënë jo t’ua hedhë, po t’i bëjë budallenj… Hë, edhe metoda e vjetër materiale… Po punën e di, e di… Ai zbuloi një çështje, vjet, për një vrasje, në të cilën gati të gjitha gjurmët ishin humbur! Do shumë, shumë, shumë të njihet me ty!

— Po pse shumë?

— Domethënë jo se… e sheh, kohët e fundit, që kur u sëmure, më ka qëlluar shpesh e shumë të të përmend… Hë, ai dëgjonte… dhe kur mori vesh që ti je në juridik dhe s’mund t’i mbarosh studimet, për shkak të rrethanave, tha: „Sa keq!“ Dhe unë nxora përfundimin… domethënë të gjitha këto bashkë, jo vetëm kjo; dje Zametovi… E sheh, Rodja, të llomotita dje diçka i pirë, kur po shkonim në shtëpi… prandaj, vëlla, kam frikë se mos e zmadhon, e sheh…

— Ç’është kjo? Që më quajnë të çmendur? Po, ndoshta, edhe është e vërtetë.

Buzëqeshi i tendosur.

— Po… po… domethënë pfu, jo!.. Hë, po gjithçka që thashë (edhe për të tjerat aty), të gjitha ishin marrëzira e nga pija.

— Po pse kërkon ndjesë! Sa më kanë mërzitur të gjitha këto! — bërtiti Raskolnikovi me një nervozizëm të tepruar. Ai, megjithatë, pjesërisht shtirej.

— E di, e di, e kuptoj. Ji i sigurt që e kuptoj. Më vjen turp edhe ta them…

— E po të vjen turp, atëherë mos e thuaj!

Të dy heshtën. Razumihini ishte më shumë se në ekstazë, dhe Raskolnikovi e ndiente këtë me neveri. E shqetësonte edhe ajo që sapo kishte thënë Razumihini për Porfirin.

„Edhe këtij duhet t’i këndosh Llazarin,² — mendonte ai, duke u zbehur e me zemrën që i trokiste, — dhe ta këndosh më natyrshëm. Më e natyrshmja do të ishte të mos këndoje asgjë. Të mos këndosh asgjë me ngulm! Jo, me ngulm do të ishte përsëri e panatyrshme… Hë, si të dalë… do të shohim… tani… a është mirë apo jo që po shkoj? Flutura fluturon vetë drejt qiririt. Zemra më troket, ja kjo s’është mirë!..“

— Në këtë shtëpi gri, — tha Razumihini.

„Më e rëndësishmja, a e di Porfiri apo s’e di që dje isha në banesën e asaj shtrige… dhe pyeta për gjakun? Duhet ta marr vesh këtë në një çast, që në hapin e parë, kur të hyj, nga fytyra ta marr vesh; ndry-she… qoftë edhe të humbas, po do ta marr vesh!“

— Po e di ç’është? — iu drejtua ai befas Razumihinit me një buzëqeshje dinake, — unë, vëlla, e vura re sot që ti që nga mëngjesi je në njëfarë trazimi të pazakontë? E vërtetë?

— Ç’trazim? Aspak s’jam në ndonjë trazim, — u drodh Razumihini.

— Jo, vëlla, vërtet, duket. Në karrige rrije pak më parë si s’rri kurrë, disi në cep, dhe gjithë kohës të shkundte një spazmë. Hidheshe përpjetë pa asnjë shkak. Herë i zemëruar, e herë befas turinjtë të bëhen si një karamele nga më të ëmblat. Madje skuqeshe; sidomos kur të ftuan për drekë, u skuqe tmerrësisht.

— Po s’kam gjë; gënjen!.. Për çfarë po flet?

— Po pse dredhon si nxënës! Pfu, dreqi, po ky u skuq përsëri!

— Ç’derr që je, megjithatë!

— Po pse hutohesh? Romeo! Prit, do ta tregoj këtë sot diku, ha-ha-ha! Ja, do ta bëj mamanë të qeshë… e edhe dikë tjetër…

— Dëgjo, dëgjo, dëgjo, se kjo është serioze, se kjo… Ç’do të ndodhë atëherë pas kësaj, dreqi! — u ngatërrua përfundimisht Razumihini, duke ngrirë nga tmerri. — Ç’do t’u tregosh? Unë, vëlla… Pfu, ç’derr që je!

— Thjesht një trëndafil pranveror! Dhe sa të shkon, sikur ta dije; një Romeo dhjetë vershokë i gjatë!³ Po si u lave sot, i paske pastruar edhe thonjtë, a? Kur ka ndodhur kjo? Po për Zotin, paske vënë edhe pomadë! Përkulu pak!

— Derr!!!

Raskolnikovi qeshi aq shumë, sa dukej se s’mund ta përmbante më veten, dhe kështu me të qeshur hynë në banesën e Porfiri Petroviçit. Kjo i duhej Raskolnikovit: nga dhomat mund të dëgjohej që ata hynë duke qeshur dhe po qeshnin ende me të madhe në paradhomë.

— Asnjë fjalë këtu, ose do të… ta çaj kokën! — pëshpëriti i tërbuar Razumihini, duke e kapur Raskolnikovin nga supi.

Shënime

1. Varrezat Mitrofanievski: varreza në periferi të Petersburgut, ku varroseshin kryesisht të varfrit. ↩︎

2. „Të këndosh Llazarin“: shprehje ruse, „të shtiresh si i mjerë, të ankohesh që t’u dhimbsesh të tjerëve“, nga kënga e lypësve për Llazarin e varfër (Luka 16:19–31). ↩︎

3. Domethënë rreth 1,86 m (gjatësia matej në vershokë mbi dy arshinë). ↩︎