Kapitulli VIII · Krenari dhe paragjykim

Në orën pesë dy zonjat u tërhoqën për t’u veshur, dhe në gjashtë e gjysmë Elizabetën e thirrën për darkë. Pyetjeve të sjellshme që iu derdhën atëherë, mes të cilave pati kënaqësinë të dallonte kujdesin shumë më të sinqertë të zotit Bingli, ajo s’mundi t’u jepte përgjigje shumë të mirë. Xhejn s’ishte aspak më mirë. Motrat, kur e dëgjuan, përsëritën tri a katër herë sa u vinte keq, sa e tmerrshme ishte të ftoheshe keq dhe sa shumë e urrenin vetë të sëmureshin; dhe pastaj s’e menduan më këtë punë. Indiferenca e tyre ndaj Xhejnit, kur ajo s’ishte para syve të tyre, ia ktheu Elizabetës gjithë kënaqësinë e mospëlqimit të saj të parë.

Vëllai i tyre ishte, në fakt, i vetmi nga shoqëria që ajo mund ta shihte me njëfarë simpatie. Shqetësimi i tij për Xhejnin ishte i dukshëm, dhe vëmendja ndaj saj vetë shumë e këndshme; dhe kjo e pengonte të ndihej aq e padëshiruar sa besonte se e shihnin të tjerët. Mezi i kushtonte vëmendje ndonjëri tjetër veç tij. Zonjusha Bingli ishte e zënë krejt me zotin Darsi, e motra pothuajse po aq; dhe sa për zotin Hërst, pranë të cilit ishte ulur Elizabeta, ai ishte një njeri përtac, që jetonte vetëm për të ngrënë, për të pirë dhe për të luajtur letra, e që, kur pa se ajo preferonte një gjellë të thjeshtë në vend të një raguje,¹ s’pati më ç’t’i thoshte.

Kur mbaroi darka, ajo u kthye menjëherë te Xhejn, dhe zonjusha Bingli nisi ta shante sapo doli nga dhoma. Sjelljet e saj u shpallën vërtet shumë të këqija, një përzierje krenarie e paturpësie: s’dinte të bisedonte, s’kishte stil, s’kishte shije, s’kishte bukuri. Zonja Hërst mendonte njësoj, dhe shtoi:

— Shkurt, s’ka asgjë që ta lavdërojë, veç faktit që është ecëse e shkëlqyer. S’do ta harroj kurrë si dukej këtë mëngjes. Vërtet dukej gati si e egër.

— Ashtu dukej vërtet, Luiza. Mezi e mbajta të qeshurën. Ç’marrëzi që erdhi fare! Pse duhej të vraponte ajo nëpër ara, vetëm se e motra ishte ftohur? Me flokë aq të çrregullt, aq të shprishur!

— Po, edhe fundi i poshtëm; shpresoj ta keni parë fundin e poshtëm, një pëllëmbë në baltë, jam absolutisht e sigurt; dhe fustani që e kishte lëshuar për ta fshehur nuk e bënte dot punën.

— Përshkrimi yt mund të jetë shumë i saktë, Luiza, — tha Bingli, — por mua më shpëtoi krejt. M’u duk se zonjusha Elizabeta Benet dukej jashtëzakonisht mirë kur hyri në dhomë këtë mëngjes. Fundi me baltë m’i shpëtoi krejt syve.

— Ju e vutë re, zoti Darsi, jam e sigurt, — tha zonjusha Bingli; — dhe jam e prirur të mendoj se nuk do të donit ta shihnit motrën tuaj të shfaqej kështu.

— Sigurisht jo.

— Të ecësh tri milje, a katër, a pesë, a sa qofshin, me baltë mbi kyçet e këmbëve, dhe vetëm, krejt vetëm! Ç’kishte ndër mend? Mua më duket se tregon një pavarësi fodulle të neveritshme, një mospërfillje krejt provinciale për mirësjelljen.

— Tregon një dashuri për motrën që është shumë e këndshme, — tha Bingli.

— Kam frikë, zoti Darsi, — vërejti zonjusha Bingli, gati me pëshpëritje, — se kjo aventurë e ka cenuar disi admirimin tuaj për sytë e saj të bukur.

— Aspak, — u përgjigj ai; — ishin më të ndritshëm nga ecja.

Pas këtyre fjalëve pati një pushim të shkurtër, dhe zonja Hërst nisi përsëri:

— Unë e çmoj tepër shumë Xhejn Benetin; është vërtet vajzë shumë e ëmbël, dhe ia uroj me gjithë zemër të vendoset mirë. Por, me një baba e nënë të tillë dhe me farefis kaq të ulët, kam frikë se s’ka asnjë shans.

— Më duket se të kam dëgjuar të thuash që burri i tezes së tyre është avokat në Meriton?

— Po; dhe kanë edhe një dajë, që jeton diku afër Çipsajdit.²

— Kjo është e shkëlqyer, — shtoi e motra; dhe qeshën të dyja me gjithë shpirt.

— Edhe sikur të kishin aq daja sa të mbushnin gjithë Çipsajdin, — thirri Bingli, — kjo s’do t’i bënte asnjë grimë më pak të këndshme.

— Por duhet t’ua ulë ndjeshëm shansin të martohen me burra me ndonjë rëndësi në botë, — u përgjigj Darsi.

Bingli nuk iu përgjigj këtyre fjalëve; por motrat e tij i miratuan me gjithë zemër, dhe u argëtuan për ca kohë në kurriz të farefisit të rëndomtë të mikes së tyre të dashur.

Megjithatë, me një dhembshuri të ripërtërirë, ato shkuan në dhomën e saj kur dolën nga salla e ngrënies, dhe ndenjën me të derisa i thirrën për kafe. Ajo ishte ende shumë keq, dhe Elizabeta s’pranoi ta linte fare deri vonë në mbrëmje, kur pati ngushëllimin ta shihte të fjetur, dhe kur iu duk më shumë e drejtë sesa e këndshme që të zbriste vetë poshtë. Kur hyri në sallon, e gjeti gjithë shoqërinë duke luajtur lu,³ dhe e ftuan menjëherë t’u bashkohej; por, meqë dyshoi se luanin me baste të larta, nuk pranoi, dhe, duke e përdorur të motrën si justifikim, tha se për kohën e shkurtër që mund të rrinte poshtë do të argëtohej me një libër. Zoti Hërst e pa me habi.

— E preferoni leximin para letrave? — tha ai. — Kjo është mjaft e çuditshme.

— Zonjusha Eliza Benet, — tha zonjusha Bingli, — i përbuz letrat. Është lexuese e madhe dhe s’gjen kënaqësi në asgjë tjetër.

— S’e meritoj as këtë lavdërim, as këtë qortim, — thirri Elizabeta; — nuk jam lexuese e madhe, dhe gjej kënaqësi në shumë gjëra.

— Në kujdesin për motrën tuaj jam i sigurt që gjeni kënaqësi, — tha Bingli; — dhe shpresoj se ajo do të rritet shpejt, kur ta shihni krejt të shëruar.

Elizabeta e falënderoi nga zemra, dhe pastaj shkoi drejt një tryeze ku ishin disa libra. Ai i ofroi menjëherë t’i sillte të tjerë; gjithçka që kishte biblioteka e tij.

— Dhe do të doja që koleksioni im të ishte më i madh, për të mirën tuaj dhe për nderin tim; por jam njeri përtac; dhe, megjithëse s’kam shumë libra, kam më shumë nga sa kam hapur ndonjëherë.

Elizabeta e siguroi se do t’ia dilte krejt mirë me ata që ishin në dhomë.

— Habitem, — tha zonjusha Bingli, — që babai ynë la një koleksion kaq të vogël librash. Ç’bibliotekë të mrekullueshme keni në Pemberli, zoti Darsi!

— Duhet të jetë e mirë, — u përgjigj ai; — është vepër e shumë brezave.

— Dhe pastaj ju vetë i keni shtuar aq shumë; gjithmonë po blini libra.

— S’e kuptoj si mund të lihet pas dore biblioteka e familjes në ditë si këto.

— Pas dore! Jam e sigurt që ju s’lini pas dore asgjë që mund t’i shtojë bukuritë atij vendi fisnik. Çarls, kur ta ndërtosh shtëpinë tënde, uroj të jetë gjysma aq e mrekullueshme sa Pemberli.

— Edhe unë e uroj.

— Por vërtet do të të këshilloja ta bësh blerjen në ato anë dhe ta marrësh Pemberlin si një lloj modeli. S’ka konte më të bukur në Angli se Derbishiri.

— Me gjithë zemër: do ta blej vetë Pemberlin, po ta shesë Darsi.

— Unë po flas për gjëra të mundshme, Çarls.

— Për fjalë të nderit, Karolina, më duket më e mundshme ta fitosh Pemberlin duke e blerë sesa duke e imituar.

Elizabeta u tërhoq aq shumë nga ato që po ndodhnin, sa i mbeti shumë pak vëmendje për librin; dhe, shpejt duke e lënë fare mënjanë, iu afrua tryezës së letrave dhe zuri vend mes zotit Bingli dhe motrës së tij më të madhe, për ta ndjekur lojën.

— A është rritur shumë zonjusha Darsi që nga pranvera? — tha zonjusha Bingli. — Do të bëhet e gjatë sa unë?

— Mendoj se po. Tani është afërsisht sa zonjusha Elizabeta Benet, ose pak më e gjatë.

— Sa e dëshiroj ta shoh përsëri! S’kam takuar kurrë njeri që të më ketë pëlqyer kaq shumë. Ç’fytyrë, ç’sjellje, dhe aq jashtëzakonisht e përsosur për moshën e saj! Si i bie pianos është mrekulli.

— Për mua është e habitshme, — tha Bingli, — si kanë durim zonjushat të jenë kaq të përsosura sa janë të gjitha.

— Të gjitha zonjushat të përsosura! I dashur Çarls, ç’do të thuash?

— Po, të gjitha, më duket. Të gjitha pikturojnë tryeza, qëndisin paravane dhe thurin kuleta. Mezi njoh ndonjë që të mos i bëjë të gjitha këto; dhe jam i sigurt se s’kam dëgjuar kurrë të flitet për herë të parë për një zonjushë, pa më thënë se ishte shumë e përsosur.

— Lista jote e talenteve të zakonshme, — tha Darsi, — ka shumë të vërtetë. Fjala u vihet shumë grave që s’e meritojnë ndryshe veçse se thurin një kuletë a qëndisin një paravan; por jam shumë larg nga të pajtuarit me ty në vlerësimin e zonjave në përgjithësi. S’mund të mburrem se njoh më shumë se gjysmë duzine, në gjithë rrethin e të njohurve të mi, që janë vërtet të përsosura.

— As unë, jam e sigurt, — tha zonjusha Bingli.

— Atëherë, — vërejti Elizabeta, — duhet të përfshini shumë gjëra në idenë tuaj për një grua të përsosur.

— Po; përfshij shumë gjëra.

— Oh, sigurisht, — thirri ndihmësja e tij besnike, — askush s’mund të quhet vërtet i përsosur po s’e kaloi shumë atë që haset zakonisht. Një grua duhet të ketë njohuri të thella në muzikë, këngë, vizatim, vallëzim dhe gjuhë moderne, për ta merituar këtë fjalë; dhe, përveç gjithë kësaj, duhet të ketë një farë diçkaje në pamje e në mënyrën si ecën, në tingullin e zërit, në sjellje e në shprehje, përndryshe fjala do të meritohet vetëm përgjysmë.

— Të gjitha këto duhet t’i ketë, — shtoi Darsi; — dhe të gjithave duhet t’u shtojë diçka edhe më thelbësore: kultivimin e mendjes me shumë lexim.

— Tani s’habitem më që njihni vetëm gjashtë gra të përsosura. Habitem më shumë që njihni ndonjë.

— Jeni kaq e ashpër me seksin tuaj sa të dyshoni se gjithë kjo është e mundur?

— Unë s’kam parë kurrë një grua të tillë. Unë s’kam parë kurrë aq aftësi, shije, zell dhe elegancë sa përshkruani ju, të bashkuara në një njeri.

Zonja Hërst dhe zonjusha Bingli thirrën të dyja kundër padrejtësisë së dyshimit të saj të nënkuptuar, dhe po protestonin se njihnin shumë gra që i përgjigjeshin këtij përshkrimi, kur zoti Hërst i thirri në rregull, me ankesa të hidhura se s’i kushtonin vëmendje lojës. Meqë kështu çdo bisedë mori fund, Elizabeta doli nga dhoma pak më pas.

— Eliza Beneti, — tha zonjusha Bingli, kur u mbyll dera pas saj, — është nga ato zonjusha që kërkojnë t’u pëlqejnë burrave duke ulur vlerën e grave; dhe me shumë burra, guxoj të them, ia arrijnë; por, sipas mendimit tim, është një marifet i vogël, një art shumë i ulët.

— Pa dyshim, — u përgjigj Darsi, të cilit i drejtohej kryesisht kjo vërejtje, — ka diçka të ulët në të gjitha artet që zonjat ndonjëherë denjojnë të përdorin për të magjepsur. Çdo gjë që i afrohet dinakërisë është e përbuzshme.

Zonjusha Bingli s’u kënaq aq shumë me këtë përgjigje sa ta vazhdonte temën.

Elizabeta u bashkua përsëri me ta vetëm për të thënë se e motra ishte më keq dhe se s’mund ta linte. Bingli ngulte këmbë të thërrisnin menjëherë zotin Xhons; ndërsa motrat e tij, të bindura se asnjë këshillë provinciale s’mund të bënte ndonjë punë, rekomanduan të dërgohej me korrier në Londër për një nga mjekët më të shquar. Këtë ajo s’deshi as ta dëgjonte; por s’ishte aq kundër të pranonte propozimin e vëllait; dhe u vendos që zotin Xhons ta thërrisnin herët në mëngjes, po qe se zonjusha Benet s’do të ishte dukshëm më mirë. Bingli ishte krejt i shqetësuar; motrat e tij deklaruan se ishin të mjeruara. Megjithatë, e ngushëlluan mjerimin e tyre me duete pas darkës së vonë; ndërsa ai s’gjeti lehtësim më të mirë për ndjenjat e veta sesa t’i jepte urdhër shërbyeses kryesore që t’i tregohej çdo vëmendje e mundshme zonjës së sëmurë dhe motrës së saj.

Shënime

1. Ragout (frëngjisht): gjellë me mish të copëtuar në salcë të rëndë me erëza, sipas modës franceze. Zoti Hërst, që e çmon kuzhinën e sofistikuar, e humb çdo interes për Elizabetën kur ajo zgjedh një pjatë të thjeshtë angleze. ↩︎

2. Cheapside: lagje tregtare në Londër, ku banonin e mbanin dyqane tregtarët. Për zonjat e modës, të kishe farefis atje do të thoshte të kishe lidhje me tregtinë, prandaj e shohin si turp. ↩︎

3. Loo (anglisht): lojë letrash me baste, ku shumat mund të rriteshin shpejt. ↩︎