Kapitulli XLV · Krenari dhe paragjykim

E bindur, siç ishte tani Elizabeta, se mospëlqimi i zonjushës Bingli për të kishte lindur nga xhelozia, s’mund të mos e ndiente sa e padëshiruar duhej të ishte për të shfaqja e saj në Pemberli, dhe ishte kureshtare të dinte me sa mirësjellje nga ana e asaj zonje do të përtërihej tani njohja.

Kur arritën te shtëpia, i çuan përmes hollit në sallën e madhe, që, meqë shihte nga veriu, ishte e mrekullueshme për verë. Dritaret e saj, që hapeshin deri në tokë, të jepnin një pamje shumë freskuese të kodrave të larta me pyje pas shtëpisë, dhe të lisave e gështenjave të bukura që ishin shpërndarë nëpër lëndinën në mes.

Në këtë dhomë i priti zonjusha Darsi, që po rrinte aty me zonjën Hërst, zonjushën Bingli dhe zonjën me të cilën jetonte në Londër. Pritja që u bëri Xhorxhiana ishte shumë e sjellshme, por e shoqëruar me gjithë atë siklet që, megjithëse vinte nga druajtja dhe frika se mos bënte gabim, mund t’u jepte lehtë atyre që e ndienin veten më poshtë bindjen se ajo ishte krenare dhe e mbyllur. Megjithatë, zonja Gardiner dhe mbesa i bënë drejtësi dhe e mëshiruan.

Zonja Hërst dhe zonjusha Bingli i përshëndetën vetëm me një reverancë; dhe, kur u ulën, pasoi për disa çaste një heshtje, e sikletshme si gjithmonë heshtje të tilla. E theu e para zonja Anesli, një grua fisnike me pamje të këndshme, përpjekja e së cilës për të futur ndonjë lloj bisede tregoi se ishte më vërtet e edukuar se cilado nga të tjerat; dhe mes saj dhe zonjës Gardiner, me ndihmë herë pas here nga Elizabeta, biseda u mbajt. Zonjusha Darsi dukej sikur do të donte të kishte mjaft guxim t’u bashkohej; dhe ndonjëherë guxonte të thoshte një fjali të shkurtër, kur kishte më pak rrezik që të dëgjohej.

Elizabeta pa shpejt se vetë ajo ishte nën vëzhgimin e ngushtë të zonjushës Bingli, dhe se s’mund të thoshte asnjë fjalë, sidomos zonjushës Darsi, pa ia tërhequr vëmendjen. Ky vëzhgim s’do ta kishte penguar të përpiqej të fliste me të dytën, sikur të mos ishin ulur në një largësi të papërshtatshme; por s’i erdhi keq që iu kursye nevoja të thoshte shumë: e mbanin të zënë mendimet e veta. Priste çdo çast që ndonjë nga zotërinjtë të hynte në dhomë: dëshironte, kishte frikë, që i zoti i shtëpisë të ishte mes tyre; dhe nëse e dëshironte apo i trembej më shumë, mezi mund ta përcaktonte. Pasi ndenji kështu një çerek ore pa e dëgjuar zërin e zonjushës Bingli, Elizabeta u zgjua kur mori prej saj një pyetje të ftohtë për shëndetin e familjes. U përgjigj me po aq indiferencë e shkurtësi, dhe tjetra s’tha më asgjë.

Ndryshimi tjetër që solli vizita u shkaktua nga hyrja e shërbëtorëve me mish të ftohtë, ëmbëlsira dhe një larmi të gjitha frutave më të mira të stinës; por kjo ndodhi vetëm pasi zonja Anesli i kishte bërë zonjushës Darsi shumë shikime e buzëqeshje domethënëse për t’ia kujtuar detyrën. Tani kishte punë për gjithë shoqërinë; sepse, megjithëse s’mund të flisnin të gjithë, mund të hanin të gjithë; dhe piramidat e bukura të rrushit, nektarinave dhe pjeshkëve i mblodhën shpejt rreth tryezës.

Ndërsa ishin të zëna kështu, Elizabeta pati rast të mirë të vendoste nëse i trembej më shumë apo e dëshironte më shumë shfaqjen e zotit Darsi, nga ndjenjat që mbizotëruan kur ai hyri në dhomë; dhe atëherë, megjithëse vetëm një çast më parë kishte besuar se mbizotëronin dëshirat, nisi t’i vinte keq që ai erdhi.

Ai kishte ndenjur ca kohë me zotin Gardiner, i cili, me dy a tre zotërinj të tjerë të shtëpisë, ishte i zënë pranë lumit; dhe e kishte lënë vetëm kur mësoi se zonjat e familjes kishin ndër mend t’i bënin vizitë Xhorxhianës atë mëngjes. Sapo ai u shfaq, Elizabeta vendosi me mençuri të ishte krejt e qetë e pa siklet; një vendim aq më i nevojshëm për t’u marrë, por ndoshta jo aq më lehtë për t’u mbajtur, sepse pa se dyshimet e gjithë shoqërisë ishin zgjuar kundër tyre, dhe se mezi kishte ndonjë sy që s’ia vëzhgonte sjelljen kur hyri për herë të parë në dhomë. Në asnjë fytyrë kureshtja e vëmendshme s’ishte kaq e theksuar sa në atë të zonjushës Bingli, megjithë buzëqeshjet që ia mbulonin fytyrën sa herë që i fliste njërit prej objekteve të saj; sepse xhelozia ende s’e kishte dëshpëruar, dhe vëmendjet e saj ndaj zotit Darsi s’kishin mbaruar aspak. Zonjusha Darsi, kur hyri i vëllai, u përpoq shumë më shumë të fliste; dhe Elizabeta pa se ai donte me gjithë shpirt që e motra dhe ajo të njiheshin, dhe e nxiste sa më shumë çdo përpjekje për bisedë nga të dyja anët. Zonjusha Bingli i pa edhe ajo të gjitha këto; dhe, në pamaturinë e zemërimit, shfrytëzoi rastin e parë për të thënë, me një mirësjellje përqeshëse:

— Ju lutem, zonjushë Eliza, a nuk është larguar milicia e ——shirit nga Meritoni? Duhet të jetë një humbje e madhe për familjen tuaj.

Në praninë e Darsit s’guxonte ta përmendte emrin e Uikamit: por Elizabeta e kuptoi menjëherë se ai ishte i pari në mendimet e saj; dhe kujtimet e ndryshme të lidhura me të i shkaktuan një çast ankthi; por, duke u përpjekur me forcë ta zmbrapste sulmin dashakeq, iu përgjigj menjëherë pyetjes me një ton mjaft të shkujdesur. Ndërsa fliste, një vështrim pa dashje i tregoi Darsin me fytyrë të skuqur, që po e shikonte me vëmendje, dhe të motrën të mposhtur nga hutimi, pa qenë në gjendje të ngrinte sytë. Sikur zonjusha Bingli ta kishte ditur ç’dhimbje po i shkaktonte atëherë mikes së saj të dashur, pa dyshim do ta kishte shmangur aludimin; por ajo kishte dashur vetëm ta turbullonte Elizabetën, duke nxjerrë përpara idenë e një burri për të cilin besonte se ajo kishte simpati, që ta bënte të tradhtonte një ndjeshmëri që mund ta dëmtonte në mendimin e Darsit, dhe ndoshta për t’i kujtuar këtij të fundit të gjitha marrëzitë e absurditetet me të cilat një pjesë e familjes së saj ishte e lidhur me atë regjiment. Asnjë rrokje s’i kishte arritur ndonjëherë për arratisjen e planifikuar të zonjushës Darsi. S’i ishte zbuluar asnjë krijese, aty ku ishte e mundur fshehtësia, përveç Elizabetës; dhe vëllai ishte veçanërisht i shqetësuar ta fshihte nga të gjithë të afërmit e Binglit, pikërisht për atë dëshirë që Elizabeta ia kishte atribuuar prej kohësh, që ata të bëheshin një ditë të afërmit e saj. Ai sigurisht kishte bërë një plan të tillë; dhe, pa dashur që ai të ndikonte në përpjekjen e tij për ta ndarë Binglin nga zonjusha Benet, ka gjasa që mund t’i ketë shtuar diçka shqetësimit të tij të gjallë për mirëqenien e mikut.

Megjithatë, sjellja e përmbajtur e Elizabetës ia qetësoi shpejt emocionin; dhe, meqë zonjusha Bingli, e mërzitur dhe e zhgënjyer, s’guxoi t’i afrohej më shumë Uikamit, edhe Xhorxhiana e mori veten me kohë, megjithëse jo aq sa të mund të fliste më. Vëllai, syrit të të cilit kishte frikë t’i ndeshej, mezi e kujtoi interesin e saj në këtë punë; dhe vetë rrethana që ishte sajuar për t’ia larguar mendimet nga Elizabeta, dukej se ia kishte ngulur ato tek ajo gjithnjë e më shumë dhe me më shumë gaz.

Vizita e tyre s’zgjati shumë pas pyetjes dhe përgjigjes së përmendur më lart; dhe, ndërsa zoti Darsi po i shoqëronte deri te karroca, zonjusha Bingli po i shfrynte ndjenjat duke kritikuar pamjen, sjelljen dhe veshjen e Elizabetës. Por Xhorxhiana s’deshi t’i bashkohej. Rekomandimi i vëllait mjaftonte për t’i siguruar favorin e saj: gjykimi i tij s’mund të gabonte; dhe ai kishte folur për Elizabetën në mënyrë të tillë, sa Xhorxhianës s’i mbetej mundësi ta gjente ndryshe veçse të bukur e të dashur. Kur Darsi u kthye në sallë, zonjusha Bingli s’mundi të mos i përsëriste një pjesë të asaj që i kishte thënë motrës së tij.

— Sa keq dukej Eliza Beneti këtë mëngjes, zoti Darsi, — thirri ajo. — S’kam parë kurrë në jetën time njeri që të ketë ndryshuar kaq shumë sa ajo që nga dimri. Është bërë kaq e zeshkët e kaq e vrazhdë! Luiza dhe unë po binim dakord se s’do ta kishim njohur.

Sado pak që t’i pëlqente zotit Darsi një fjalë e tillë, u mjaftua të përgjigjej ftohtë se s’shihte ndryshim tjetër veç se ajo ishte nxirë pak nga dielli, gjë që s’ishte ndonjë pasojë e mrekullueshme e udhëtimit në verë.

— Unë, për vete, — vazhdoi ajo, — duhet të pranoj se s’kam mundur kurrë të shoh ndonjë bukuri tek ajo. Fytyra i është tepër e hollë; lëkura s’ka asnjë shkëlqim; dhe tiparet s’janë aspak të bukura. Hunda i mungon karakteri; s’ka asgjë të theksuar në vijat e saj. Dhëmbët janë të pranueshëm, por jo jashtë së zakonshmes; dhe sa për sytë, që ndonjëherë i kanë quajtur kaq të bukur, s’kam mundur kurrë të shoh ndonjë gjë të jashtëzakonshme tek ata. Kanë një shikim të mprehtë e grindavec, që s’më pëlqen fare; dhe në gjithë pamjen e saj ka një vetëkënaqësi pa modë, që është e padurueshme.

E bindur siç ishte zonjusha Bingli se Darsi e admironte Elizabetën, kjo s’ishte mënyra më e mirë për t’i pëlqyer; por njerëzit e zemëruar s’janë gjithmonë të mençur; dhe, kur e pa më në fund pak të nevrikosur, pati gjithë suksesin që priste. Megjithatë, ai heshti me vendosmëri; dhe, nga vendimi për ta bërë të fliste, ajo vazhdoi:

— Më kujtohet, kur e njohëm për herë të parë në Hertfordshir, sa u habitëm të gjithë kur pamë se quhej bukuroshe; dhe më kujtohet veçanërisht që ju thatë një natë, pasi kishin drekuar në Netherfild: „Ajo bukuroshe! Po aq do ta quaja nënën e saj mendjemprehtë.“ Por më pas dukej se ju pëlqeu më shumë, dhe besoj se në një kohë e mendonit mjaft të bukur.

— Po, — u përgjigj Darsi, që s’mundi ta përmbante më veten, — por kjo ishte vetëm kur e njoha për herë të parë; sepse kanë kaluar shumë muaj që kur e quaj një nga gratë më të bukura që njoh.

Pastaj iku, dhe zonjusha Bingli mbeti me gjithë kënaqësinë që e kishte detyruar të thoshte diçka që s’i dhembi askujt veç asaj vetë.

Zonja Gardiner dhe Elizabeta folën, ndërsa ktheheshin, për gjithçka që kishte ndodhur gjatë vizitës, përveç asaj që i kishte interesuar veçanërisht të dyja. U diskutuan shikimet dhe sjellja e të gjithë atyre që kishin parë, përveç atij personi që u kishte tërhequr më shumë vëmendjen. Folën për motrën e tij, për miqtë, për shtëpinë, për frutat e tij, për gjithçka veç tij; megjithatë Elizabeta digjej të dinte ç’mendonte zonja Gardiner për të, dhe zonja Gardiner do të kishte qenë shumë e kënaqur sikur mbesa ta niste vetë temën.