Kapitulli XXVI · Krenari dhe paragjykim

Paralajmërimin e zonjës Gardiner Elizabeta e mori me përpikëri e me dashuri në rastin e parë të përshtatshëm që i foli vetëm: pasi i tha sinqerisht ç’mendonte, ajo vazhdoi kështu:

— Ti je vajzë tepër e mençur, Lizi, për t’u dashuruar vetëm sepse të paralajmërojnë ta shmangësh; dhe prandaj s’kam frikë të flas hapur. Seriozisht, do të doja të ishe e kujdesshme. Mos u përfshi, dhe mos u përpiq ta përfshish atë, në një dashuri që mungesa e pasurisë do ta bënte kaq të pamatur. S’kam asgjë kundër tij: është një djalë i ri shumë interesant; dhe, sikur të kishte pasurinë që duhej të kishte, do të mendoja se s’mund të bëje dot më mirë. Por, ashtu si janë punët, s’duhet ta lësh fantazinë të të rrëmbejë. Ti ke mend, dhe të gjithë presim që ta përdorësh. Yt atë do të mbështetej te vendosmëria dhe sjellja jote e mirë, jam e sigurt. S’duhet ta zhgënjesh babain.

— Tezja ime e dashur, kjo është vërtet serioze.

— Po, dhe shpresoj të të bind të jesh serioze edhe ti.

— Mirë, pra, s’ke pse të alarmohesh. Do të kujdesem për veten, dhe edhe për zotin Uikam. Ai s’do të dashurohet me mua, po ta pengoj dot.

— Elizabetë, tani s’je serioze.

— Më fal. Do të provoj përsëri. Për tani nuk jam e dashuruar me zotin Uikam; jo, sigurisht që s’jam. Por ai është, pa asnjë krahasim, njeriu më i këndshëm që kam parë ndonjëherë; dhe, po të lidhet vërtet me mua… besoj se do të ishte më mirë të mos lidhej. E shoh pamaturinë e kësaj. Oh, ai zoti Darsi i neveritshëm! Mendimi që ka babai për mua më bën nderin më të madh; dhe do të isha e mjerë ta humbisja. Megjithatë, babai ka simpati për zotin Uikam. Shkurt, tezja ime e dashur, do të më vinte shumë keq të bëhesha shkak që ndonjëri prej jush të ishte i palumtur; por, meqë shohim çdo ditë që, kur ka dashuri, të rinjtë rrallë pengohen nga mungesa e menjëhershme e pasurisë për t’u fejuar me njëri-tjetrin, si mund të premtoj të jem më e mençur se kaq shumë bashkëqenie të mia, po të tundohem, ose si mund ta di madje se do të ishte më e mençur t’i rezistoja? Gjithçka që mund të të premtoj, pra, është të mos nxitohem. S’do të nxitohem ta besoj veten si zgjedhjen e tij të parë. Kur të jem në shoqëri me të, s’do të ëndërroj. Shkurt, do të bëj më të mirën.

— Ndoshta do të ishte mirë po ta dekurajoje të vinte kaq shpesh këtu. Të paktën s’duhet t’ia kujtosh nënës ta ftojë.

— Siç bëra ditën tjetër, — tha Elizabeta me një buzëqeshje fajtore; — shumë e vërtetë, do të jetë e mençur nga ana ime ta shmang këtë. Por mos e kujto se ai është gjithmonë kaq shpesh këtu. Për shkakun tënd është ftuar kaq shpesh këtë javë. E di idetë e mamasë për nevojën e shoqërisë së vazhdueshme për miqtë e saj. Por vërtet, dhe për nder, do të përpiqem të bëj atë që më duket më e mençura; dhe tani shpresoj se je e kënaqur.

Tezja e siguroi se ishte; dhe, pasi Elizabeta e falënderoi për mirësinë e këshillave, u ndanë: një shembull i mrekullueshëm këshille të dhënë për një çështje të tillë pa u pritur me inat.

Zoti Kollins u kthye në Hertfordshir pak pasi e kishin lënë Gardinerët dhe Xhejn; por, meqë u vendos te familja Lukas, ardhja e tij s’ishte ndonjë bezdi e madhe për zonjën Benet. Martesa e tij tani po afrohej shpejt; dhe ajo më në fund ishte nënshtruar aq sa ta mendonte të pashmangshme, madje edhe të thoshte disa herë, me ton dashakeq, se „uronte të ishin të lumtur“. Dita e dasmës do të ishte e enjtja, dhe të mërkurën zonjusha Lukas bëri vizitën e lamtumirës; dhe, kur u ngrit të ikte, Elizabeta, e turpëruar nga urimet e pahijshme e të ngurrueshme të së ëmës, dhe e prekur sinqerisht vetë, e shoqëroi jashtë dhomës. Ndërsa zbritnin shkallët bashkë, Sharlota tha:

— Do të pres të më shkruash shumë shpesh, Eliza.

— Këtë do ta kesh me siguri.

— Dhe kam edhe një nder tjetër për të të kërkuar. Do të vish të më shohësh?

— Do të takohemi shpesh, shpresoj, në Hertfordshir.

— S’kam gjasa ta lë Kentin për ca kohë. Më premto, pra, se do të vish në Hansford.

Elizabeta s’mundi të refuzonte, megjithëse parashikonte pak kënaqësi nga vizita.

— Babai dhe Maria do të vijnë tek unë në mars, — shtoi Sharlota, — dhe shpresoj se do të pranosh të jesh me ta. Vërtet, Eliza, do të jesh po aq e mirëseardhur për mua sa secili prej tyre.

Dasma u bë: nusja dhe dhëndri u nisën për në Kent që nga dera e kishës, dhe të gjithë kishin për të thënë a për të dëgjuar për këtë po aq sa zakonisht. Elizabeta mori shpejt lajme nga mikja e saj, dhe letërkëmbimi i tyre ishte po aq i rregullt e i shpeshtë sa kishte qenë ndonjëherë; që të ishte po aq i çiltër ishte e pamundur. Elizabeta s’mund t’i shkruante kurrë pa ndier se gjithë ngrohtësia e afërsisë kishte mbaruar; dhe, megjithëse ishte e vendosur të mos përtonte si korrespondente, e bënte më shumë për hir të asaj që kishte qenë sesa të asaj që ishte. Letrat e para të Sharlotës u pritën me mjaft padurim: s’mund të mos kishte kureshtje të dihej si do të fliste për shtëpinë e re, si do t’i pëlqente ledi Katerina dhe sa e lumtur do të guxonte ta shpallte veten; megjithëse, kur u lexuan letrat, Elizabeta e ndjeu që Sharlota shprehej për çdo pikë pikërisht ashtu si mund ta kishte parashikuar. Shkruante me gaz, dukej e rrethuar nga çdo rehati, dhe s’përmendte asgjë që të mos mund ta lavdëronte. Shtëpia, mobiliet, rrethi dhe rrugët ishin të gjitha sipas shijes së saj, dhe sjellja e ledi Katerinës ishte shumë miqësore dhe e gatshme. Ishte përshkrimi i zotit Kollins për Hansfordin e Rozingsin, i zbutur me arsye; dhe Elizabeta e kuptoi se duhej të priste vizitën e vet atje për të ditur pjesën tjetër.

Xhejn i kishte shkruar tashmë së motrës disa rreshta për t’i njoftuar mbërritjen pa probleme në Londër; dhe, kur të shkruante përsëri, Elizabeta shpresonte se do të mund të thoshte diçka për Binglët.

Padurimi i saj për këtë letër të dytë u shpërblye aq mirë sa shpërblehet zakonisht padurimi. Xhejn kishte një javë në Londër, pa e parë e pa marrë lajme nga Karolina. Megjithatë, e shpjegonte duke supozuar se letra e saj e fundit për mikeshën nga Longborni kishte humbur rastësisht.

„Tezja,“ vazhdonte ajo, „nesër do të shkojë në atë pjesë të qytetit, dhe unë do ta shfrytëzoj rastin për të shkuar në Grovnër Strit.“

Shkroi përsëri pasi u bë vizita dhe e pa zonjushën Bingli. „Karolina s’m’u duk në humor të mirë,“ ishin fjalët e saj, „por u gëzua shumë që më pa, dhe më qortoi që s’e kisha njoftuar për ardhjen në Londër. Kisha të drejtë, pra; letra ime e fundit s’i kishte arritur kurrë. Pyeta për të vëllanë, sigurisht. Ishte mirë, por aq i zënë me zotin Darsi, sa ato mezi e shihnin ndonjëherë. Mësova se prisnin zonjushën Darsi për drekë: do të doja ta shihja. Vizita ime s’zgjati shumë, sepse Karolina dhe zonja Hërst po dilnin. Guxoj të them se shpejt do t’i shoh këtu.“

Elizabeta tundi kokën mbi këtë letër. E bindi se vetëm rastësia mund t’i zbulonte zotit Bingli që e motra ishte në Londër.

Kaluan katër javë, dhe Xhejn s’e pa fare. U përpoq ta bindte veten se s’i vinte keq; por s’mund të ishte më e verbër ndaj mospërfilljes së zonjushës Bingli. Pasi priti në shtëpi çdo mëngjes për dy javë, dhe pasi i sajoi çdo mbrëmje një justifikim të ri, vizitorja më në fund u shfaq; por shkurtësia e qëndrimit dhe, edhe më shumë, ndryshimi i sjelljes së saj s’e lanë më Xhejnin ta mashtronte veten. Letra që i shkroi motrës në këtë rast do ta tregojë ç’ndiente:

Lizi ime më e dashur, jam e sigurt, s’do të jetë e aftë të triumfojë me gjykimin e saj më të mirë në kurriz timin, kur t’i rrëfej se jam mashtruar krejt për respektin e zonjushës Bingli për mua. Por, motra ime e dashur, megjithëse ngjarja të dha të drejtë, mos më mendo kokëfortë nëse pohoj ende se, duke pasur parasysh si ishte sjellja e saj, besimi im ishte po aq i natyrshëm sa dyshimi yt. S’e kuptoj aspak arsyen pse donte të ishte e afërt me mua; por, sikur të ndodhnin përsëri të njëjtat rrethana, jam e sigurt se do të mashtrohesha përsëri. Karolina s’ma ktheu vizitën deri dje; dhe ndërkohë s’mora asnjë pusullë, asnjë rresht. Kur erdhi më në fund, ishte shumë e qartë se s’i jepte kënaqësi; kërkoi një ndjesë të shkurtër e formale që s’kishte ardhur më parë, s’tha asnjë fjalë për dëshirën të më shihte përsëri, dhe ishte në çdo pikëpamje një krijesë kaq e ndryshuar, sa, kur iku, isha krejt e vendosur të mos e vazhdoja më njohjen. Më vjen keq për të, megjithëse s’mund të mos e qortoj. Gaboi shumë që më veçoi siç më veçoi; mund ta them pa frikë se çdo hap drejt afërsisë nisi nga ana e saj. Por më vjen keq për të, sepse duhet ta ndiejë që ka vepruar gabim, dhe sepse jam shumë e sigurt se shkaku është shqetësimi për të vëllanë. S’kam pse ta shpjegoj më tej; dhe, megjithëse ne e dimë që ky shqetësim është krejt i panevojshëm, megjithatë, po ta ndiejë, ai e shpjegon lehtë sjelljen e saj ndaj meje; dhe, meqë ai i është kaq i dashur motrës, me të drejtë, çfarëdo shqetësimi që të ndiejë ajo për të është i natyrshëm e i dashur. Megjithatë, s’mund të mos habitem që ka frikë të tilla tani, sepse, po të ishte interesuar sadopak për mua, do të ishim takuar shumë, shumë kohë më parë. Ai e di që jam në Londër, jam e sigurt, nga diçka që tha vetë ajo; e megjithatë dukej, nga mënyra si fliste, sikur donte ta bindte veten se ai ka vërtet simpati për zonjushën Darsi. S’e kuptoj. Sikur të mos kisha frikë se gjykoj ashpër, gati do të tundohesha të thosha se në gjithë këtë ka një pamje të fortë dyfytyrësie. Do të përpiqem ta largoj çdo mendim të dhimbshëm dhe të mendoj vetëm për atë që do të më bëjë të lumtur: dashurinë tënde dhe mirësinë e pandryshueshme të dajës e të tezes sime të dashur. Më shkruaj shumë shpejt. Zonjusha Bingli tha diçka se ai s’do të kthehet më kurrë në Netherfild, se do ta lërë shtëpinë, por pa ndonjë siguri. Më mirë të mos e përmendim. Më vjen jashtëzakonisht mirë që merr lajme kaq të këndshme nga miqtë tanë në Hansford. Të lutem shko t’i shohësh, me sir Uilliamin dhe Marian. Jam e sigurt se do të ndihesh shumë rehat atje.

E jotja, etj.

Kjo letër i shkaktoi Elizabetës njëfarë dhimbjeje; por humori iu kthye kur mendoi se Xhejn s’do të mashtrohej më, të paktën nga motra. Çdo pritje nga i vëllai tani kishte mbaruar absolutisht. S’do të dëshironte as përtëritjen e vëmendjeve të tij. Karakteri i tij binte sa herë që e rishqyrtonte; dhe, si ndëshkim për të, si edhe si përfitim i mundshëm për Xhejnin, shpresonte seriozisht që ai të martohej vërtet shpejt me motrën e zotit Darsi, sepse, sipas Uikamit, ajo do ta bënte të pendohej me bollëk për atë që kishte hedhur tutje.

Rreth kësaj kohe, zonja Gardiner i kujtoi Elizabetës premtimin për atë zotëri dhe kërkoi lajme; dhe Elizabeta kishte për të dërguar lajme të tilla që mund të kënaqnin më shumë tezen sesa veten. Simpatia e tij e dukshme ishte qetësuar, vëmendjet e tij kishin mbaruar, ai ishte adhuruesi i dikujt tjetër. Elizabeta ishte mjaft vigjilente sa t’i shihte të gjitha, por mund t’i shihte e t’i shkruante pa ndonjë dhimbje të madhe. Zemra i ishte prekur vetëm lehtë, dhe mendjemadhësia i ishte kënaqur duke besuar se ajo do të kishte qenë zgjedhja e tij e vetme, sikur ta kishte lejuar pasuria. Fitimi i papritur i dhjetë mijë paundëve ishte hiri më i shquar i zonjushës me të cilën ai tani po bëhej i këndshëm; por Elizabeta, ndoshta më pak symprehtë në këtë rast se në atë të Sharlotës, nuk u grind me të për dëshirën e tij për pavarësi. Përkundrazi, s’kishte gjë më të natyrshme; dhe, ndërsa mund të supozonte se i kishte kushtuar disa lufta të brendshme të hiqte dorë prej saj, ishte e gatshme ta pranonte si një masë të mençur e të dëshirueshme për të dy, dhe mund t’i uronte shumë sinqerisht lumturi.

Të gjitha këto ia pranoi zonjës Gardiner; dhe, pasi i tregoi rrethanat, vazhdoi kështu:

Tani jam e bindur, tezja ime e dashur, se s’kam qenë kurrë shumë e dashuruar; sepse, sikur ta kisha përjetuar vërtet atë pasion të pastër e lartësues, tani do ta urreja edhe emrin e tij dhe do t’i uroja çdo lloj të keqeje. Por ndjenjat e mia jo vetëm janë të përzemërta ndaj tij, por janë madje të paanshme edhe ndaj zonjushës King. S’e gjej dot që ta urrej fare, apo që të kem ndonjë ngurrim ta mendoj një vajzë shumë të mirë. S’mund të ketë dashuri në gjithë këtë. Vigjilenca ime ka qenë e efektshme; dhe, megjithëse me siguri do të isha një objekt më interesant për të gjithë të njohurit e mi, sikur të isha e dashuruar marrëzisht me të, s’mund të them se më vjen keq për parëndësinë time relative. Rëndësia ndonjëherë mund të blihet tepër shtrenjtë. Kiti dhe Lidia e marrin largimin e tij shumë më për zemër se unë. Janë të reja në rrugët e botës, dhe ende s’e kanë pranuar bindjen poshtëruese se edhe djemtë e pashëm duhet të kenë diçka për të jetuar, po aq sa të shëmtuarit.