Kapitulli LX · Krenari dhe paragjykim

Meqë humori i Elizabetës shpejt u ngrit përsëri deri në lojë, ajo donte që zoti Darsi t’i shpjegonte si kishte rënë ndonjëherë në dashuri me të.

— Si munde të fillosh? — tha ajo. — Mund ta kuptoj që vazhdove mrekullisht, pasi e kishe bërë një herë fillimin; por ç’mund të të kishte shtyrë në vend të parë?

— S’mund ta caktoj orën, a vendin, a shikimin, a fjalët që hodhën themelin. Është shumë kohë më parë. Isha në mes para se ta dija që kisha filluar.

— Bukurisë sime i kishe rezistuar herët, dhe sa për sjelljet e mia, sjellja ime ndaj teje të paktën gjithmonë i afrohej pasjellshmërisë, dhe s’të kam folur kurrë pa dashur më shumë të të dhembja se të mos të dhembja. Tani, ji i sinqertë; më admirove për paturpësinë time?

— Për gjallërinë e mendjes sate, po.

— Mund ta quash menjëherë paturpësi. S’ishte shumë më pak. E vërteta është se të kishte ardhur në majë të hundës mirësjellja, respekti, vëmendja e tepruar. Të neverisnin gratë që flisnin, shikonin e mendonin gjithmonë vetëm për miratimin tënd. Unë të zgjova e të interesova, sepse isha kaq ndryshe nga ato. Sikur të mos ishe vërtet i dashur, do të më kishe urryer për këtë: por, megjithë mundimin që merrje për t’u fshehur, ndjenjat e tua ishin gjithmonë fisnike e të drejta; dhe në zemër i përbuzje plotësisht ata njerëz që të bënin ashikllëk me kaq zell. Ja, ta kurseva mundimin për ta shpjeguar; dhe vërtet, duke i pasur parasysh të gjitha, po filloj ta mendoj krejt të arsyeshme. Sigurisht, s’di asnjë të mirë të vërtetë për mua; por askush s’mendon për këtë kur bie në dashuri.

— A s’kishte asnjë të mirë në sjelljen tënde të dashur ndaj Xhejnit, kur ishte sëmurë në Netherfild?

— Xhejn e dashur! Kush mund të kishte bërë më pak për të? Por bëje virtyt, patjetër. Cilësitë e mia të mira janë nën mbrojtjen tënde, dhe ti duhet t’i zmadhosh sa më shumë të jetë e mundur; dhe, në këmbim, mua më takon të gjej raste për të të ngacmuar e për t’u grindur me ty sa më shpesh; dhe do të filloj menjëherë, duke të pyetur ç’të bëri të ngurroje kaq shumë për të ardhur më në fund te thelbi? Ç’të bëri kaq të druajtur me mua, kur erdhe për herë të parë dhe pastaj kur drekove këtu? Pse, sidomos, kur erdhe për vizitë, dukeshe sikur s’të bëhej vonë për mua?

— Sepse ti ishe serioze dhe e heshtur, dhe s’më jepje asnjë nxitje.

— Por isha e sikletosur.

— Edhe unë.

— Mund të më kishe folur më shumë kur erdhe për drekë.

— Një burrë që të kishte ndier më pak, mund ta kishte bërë.

— Sa fatkeqësi që ke një përgjigje të arsyeshme për të dhënë, dhe që unë jam kaq e arsyeshme sa ta pranoj! Por pyes veten sa gjatë do të kishe vazhduar, po të të kishin lënë në dorë tënde. Pyes veten kur do të kishe folur, po të mos të kisha pyetur unë! Vendimi im për të të falënderuar për mirësinë ndaj Lidias sigurisht pati efekt të madh. Tepër të madh, kam frikë; sepse ç’bëhet me moralin, po të lindë ngushëllimi ynë nga shkelja e një premtimi, sepse s’duhej ta kisha përmendur këtë temë? S’bën kështu.

— S’ke pse të shqetësohesh. Morali do të jetë krejt i drejtë. Përpjekjet e pajustifikueshme të ledi Katerinës për të na ndarë ishin mjeti që m’i hoqi të gjitha dyshimet. Lumturinë time të tanishme s’ia detyrohem dëshirës sate të zjarrtë për ta shprehur mirënjohjen. S’isha në humor të prisja që ta hapje ti temën. Lajmet e tezes sime më kishin dhënë shpresë, dhe isha i vendosur t’i dija të gjitha menjëherë.

— Ledi Katerina ka qenë pafundësisht e dobishme, gjë që duhet ta bëjë të lumtur, sepse i pëlqen të jetë e dobishme. Por më thuaj, pse erdhe në Netherfild? Vetëm për të ardhur me kalë në Longborn e për t’u sikletosur? Apo kishe ndër mend ndonjë pasojë më serioze?

— Qëllimi im i vërtetë ishte të të shihja ty, dhe të gjykoja, po të mundja, nëse mund të shpresoja ndonjëherë të të bëja të më doje. Qëllimi im i deklaruar, ose ai që ia deklarova vetes, ishte të shihja nëse motra jote kishte ende simpati për Binglin, dhe, po të kishte, t’i bëja atij rrëfimin që i kam bërë që atëherë.

— A do të kesh ndonjëherë guximin t’i njoftosh ledi Katerinës ç’do t’i bjerë?

— Ka më shumë gjasa të më mungojë koha se guximi, Elizabetë. Por duhet bërë; dhe, po të më japësh një fletë letre, do të bëhet menjëherë.

— Dhe, sikur të mos kisha edhe unë vetë një letër për të shkruar, do të mund të ulesha pranë teje e ta admiroja sa drejt shkruan, siç bëri dikur një tjetër zonjushë. Por kam edhe unë një teze, që s’duhet lënë më pas dore.

Nga mosdëshira për të pranuar sa shumë ishte ekzagjeruar afërsia e saj me zotin Darsi, Elizabeta s’i ishte përgjigjur ende letrës së gjatë të zonjës Gardiner; por tani, duke pasur për të njoftuar atë që e dinte se do të ishte shumë e mirëpritur, gati u turpërua kur pa se daja dhe tezja kishin humbur tashmë tri ditë lumturie, dhe shkroi menjëherë kështu:

Do të të kisha falënderuar më parë, tezja ime e dashur, siç duhej ta kisha bërë, për rrëfimin tënd të gjatë, të dashur e të kënaqshëm me të gjitha hollësitë; por, të them të vërtetën, isha tepër e nevrikosur për të shkruar. Supozove më shumë nga ç’ekzistonte vërtet. Por tani supozo sa të duash; lëre të lirë fantazinë, jepi përfytyrimit çdo fluturim të mundshëm që lejon tema, dhe, përveç po të më besosh tashmë të martuar, s’mund të gabosh shumë. Duhet të më shkruash përsëri shumë shpejt, dhe ta lavdërosh shumë më tepër nga ç’e lavdërove në letrën e fundit. Të falënderoj përsëri e përsëri që s’shkuam te Liqenet. Si mund të isha kaq budallaqe sa ta dëshiroja! Ideja jote për ponitë është e mrekullueshme. Do ta bëjmë xhiron e parkut çdo ditë. Jam krijesa më e lumtur në botë. Ndoshta e kanë thënë edhe të tjerë më parë, por askush me kaq të drejtë. Jam më e lumtur se edhe Xhejn; ajo vetëm buzëqesh, unë qesh. Zoti Darsi ju dërgon të gjithëve gjithë dashurinë në botë që mund t’i hiqet mua. Duhet të vini të gjithë në Pemberli për Krishtlindje. E jotja, etj.

Letra e zotit Darsi për ledi Katerinën ishte në një stil tjetër, dhe ndryshe nga të dyja ishte ajo që i dërgoi zoti Benet zotit Kollins, si përgjigje për të fundit të tijën.

I dashur zotëri,

Duhet t’ju shqetësoj edhe një herë për urime. Elizabeta shpejt do të jetë gruaja e zotit Darsi. Ngushëlloni ledi Katerinën sa të mundeni. Por, po të isha në vendin tuaj, do t’i mbaja anën nipit. Ai ka më shumë për të dhënë.

Juaji me sinqeritet, etj.

Urimet e zonjushës Bingli për të vëllanë për martesën e afërt ishin gjithçka që mund të ishte e përzemërt dhe e pasinqertë. I shkroi madje edhe Xhejnit në këtë rast, për t’i shprehur ngazëllimin dhe për t’i përsëritur të gjitha deklaratat e mëparshme të respektit. Xhejn s’u mashtrua, por u prek; dhe, megjithëse s’kishte asnjë besim tek ajo, s’mundi të mos i shkruante një përgjigje shumë më të dashur nga ç’e dinte se meritonte.

Gëzimi që shprehu zonjusha Darsi kur mori një lajm të ngjashëm ishte po aq i sinqertë sa ai i vëllait kur ia dërgoi. Katër faqe letre s’mjaftuan për të përmbajtur gjithë ngazëllimin e saj dhe gjithë dëshirën e zjarrtë për t’u dashur nga motra e saj.

Para se të mbërrinte ndonjë përgjigje nga zoti Kollins, apo ndonjë urim për Elizabetën nga gruaja e tij, familja e Longbornit mori vesh se vetë Kollinsët kishin ardhur në Lukas Loxh. Arsyeja e kësaj shpërnguljeje të papritur u bë shpejt e qartë. Ledi Katerina ishte zemëruar aq jashtëzakonisht nga përmbajtja e letrës së nipit, sa Sharlota, që vërtet gëzohej për këtë martesë, ishte e etur të largohej derisa të kalonte stuhia. Në një çast të tillë, ardhja e mikeshës ishte një kënaqësi e sinqertë për Elizabetën, megjithëse gjatë takimeve të tyre ndonjëherë duhej ta mendonte kënaqësinë të blerë shtrenjtë, kur e shihte zotin Darsi të ekspozuar ndaj gjithë mirësjelljes mburracake e servile të burrit të saj. Megjithatë, ai e duroi me një qetësi të admirueshme. Mundi madje ta dëgjonte me një qetësi shumë të hijshme sir Uilliam Lukasin, kur ky i bëri kompliment se po merrte xhevahirin më të ndritshëm të krahinës dhe shprehu shpresën se do të takoheshin shpesh të gjithë në oborrin e Shën Xhejmsit. Po t’i ngrinte supet, e bëri vetëm kur sir Uilliami s’shihej më.

Vulgariteti i zonjës Filips ishte një tjetër provë, dhe ndoshta më e madhe, për durimin e tij; dhe, megjithëse zonja Filips, si edhe e motra, i kishte tepër frikë për t’i folur me atë familjaritet që e nxiste humori i mirë i Binglit, megjithatë, sa herë që fliste, s’kishte si të mos ishte vulgare. As respekti i saj për të, megjithëse e bënte më të qetë, s’kishte gjasa ta bënte aspak më elegante. Elizabeta bëri gjithçka që mundi për ta mbrojtur nga vëmendja e shpeshtë e të dyjave, dhe ishte gjithmonë e shqetësuar ta mbante për vete dhe për ata nga familja e saj me të cilët ai mund të bisedonte pa u poshtëruar; dhe, megjithëse ndjenjat e pakëndshme që lindnin nga gjithë kjo i hoqën periudhës së fejesës shumë nga kënaqësia e saj, i shtuan shpresës për të ardhmen; dhe ajo priste me ngazëllim kohën kur do të largoheshin nga një shoqëri kaq pak e këndshme për të dy, drejt gjithë rehatisë e elegancës së rrethit të tyre familjar në Pemberli.