Kapitulli XLVII · Krenari dhe paragjykim

— E kam menduar përsëri, Elizabetë, — tha daja, ndërsa po largoheshin nga qyteti; — dhe vërtet, pas një mendimi serioz, jam shumë më i prirur nga ç’isha ta gjykoj çështjen si motra jote më e madhe. Më duket aq e pamundshme që një djalë i ri të kurdisë një plan të tillë kundër një vajze që s’është aspak e pambrojtur a pa miq, dhe që po rrinte në të vërtetë në familjen e kolonelit të tij, sa jam shumë i prirur të shpresoj për më të mirën. A mund të priste që të afërmit e saj të mos dilnin përpara? A mund të priste që regjimenti ta pranonte përsëri, pas një fyerjeje të tillë ndaj kolonel Forsterit? Tundimi i tij s’është në përpjesëtim me rrezikun.

— Vërtet e mendoni kështu? — thirri Elizabeta, duke u ndriçuar për një çast.

— Për fjalë të nderit, — tha zonja Gardiner, — po filloj të jem e mendimit të dajës sate. Është vërtet një shkelje tepër e madhe e hijeshisë, e nderit dhe e interesit, që ai të bëhet fajtor për të. S’mund të mendoj kaq keq për Uikamin. A mund ta braktisësh ti vetë kaq krejt, Lizi, sa ta besosh të aftë për këtë?

— Ndoshta jo të lërë pas dore interesin e vet. Por për çdo mospërfillje tjetër e besoj të aftë. Sikur të ishte vërtet kështu! Por s’guxoj ta shpresoj. Pse të mos shkonin në Skoci, po të ishte kështu?

— Së pari, — u përgjigj zoti Gardiner, — s’ka asnjë provë të prerë që s’kanë shkuar në Skoci.

— Oh, por që lanë karrocën dhe kaluan në një karrocë me qira është një supozim kaq i fortë! Dhe, për më tepër, s’u gjet asnjë gjurmë e tyre në rrugën e Barnetit.

— Mirë pra, duke supozuar se janë në Londër, mund të jenë atje vetëm për t’u fshehur, jo për ndonjë qëllim më të qortueshëm. S’ka gjasa që parat të jenë me bollëk nga asnjëra anë; dhe mund t’u ketë shkuar ndër mend se mund të martoheshin më lirë, megjithëse më ngadalë, në Londër sesa në Skoci.

— Por pse gjithë kjo fshehtësi? Pse frika se mos zbulohen? Pse duhet të jetë e fshehtë martesa e tyre? Oh, jo, jo; kjo s’ka gjasa. Miku i tij më i ngushtë, siç e sheh nga letra e Xhejnit, ishte i bindur se ai s’kishte pasur kurrë ndër mend të martohej me të. Uikami s’do të martohet kurrë me një grua pa ndonjë pasuri. S’e përballon dot. Dhe ç’pretendime ka Lidia, ç’hire ka përveç rinisë, shëndetit dhe humorit të mirë, që ta bënin të hiqte dorë për hatrin e saj nga çdo mundësi për të përfituar duke u martuar mirë? Sa për frenimin që frika e turpit në regjiment mund t’i vinte një arratisjeje të pandershme me të, s’jam në gjendje ta gjykoj; sepse s’di asgjë për efektet që mund të sjellë një hap i tillë. Por sa për kundërshtimin tuaj tjetër, kam frikë se vështirë se qëndron. Lidia s’ka vëllezër që të dalin përpara; dhe ai mund të përfytyronte, nga sjellja e babait, nga përtacia e tij dhe nga vëmendja e vogël që ka dukur se u ka kushtuar ndonjëherë asaj që ndodhte në familje, se ai do të bënte po aq pak dhe do të mendonte po aq pak për këtë, sa çdo baba në një punë të tillë.

— Por a mund ta mendosh se Lidia është kaq e humbur për çdo gjë tjetër veç dashurisë për të, sa të pranojë të jetojë me të në ndonjë kusht tjetër veç martesës?

— Duket, dhe është vërtet shumë tronditëse, — u përgjigj Elizabeta me lot në sy, — që ndjenja e hijeshisë dhe e virtytit e një motre në një pikë të tillë të mund të vihet në dyshim. Por, vërtet, s’di ç’të them. Ndoshta s’po i bëj drejtësi. Por është shumë e re: s’e kanë mësuar kurrë të mendojë për gjëra serioze; dhe gjatë gjysmëvitit të fundit, madje gjatë një viti, i është dhënë vetëm argëtimit e mendjemadhësisë. I është lejuar ta kalojë kohën në mënyrën më përtace e më mendjelehtë, dhe të marrë çdo mendim që i dilte përpara. Që kur regjimenti i ——shirit u vendos për herë të parë në Meriton, s’ka pasur gjë tjetër në kokë veç dashurisë, flirtit dhe oficerëve. Ka bërë gjithçka në fuqinë e saj, duke menduar e duke folur për këtë, për t’u dhënë ndjenjave të saj, që janë mjaft të gjalla nga natyra, një… si ta quaj? … ndjeshmëri më të madhe. Dhe të gjithë e dimë se Uikami ka çdo hir pamjeje e sjelljeje që mund të magjepsë një grua.

— Por e sheh që Xhejn, — tha tezja, — s’mendon kaq keq për Uikamin sa ta besojë të aftë për këtë përpjekje.

— Për kë mendon ndonjëherë keq Xhejn? Dhe kë do ta besonte të aftë për një përpjekje të tillë, cilado që të ketë qenë sjellja e tij e mëparshme, derisa t’i provohej? Por Xhejn e di, po aq mirë sa unë, ç’është në të vërtetë Uikami. Të dyja e dimë se ka qenë i shthurur në çdo kuptim të fjalës; se s’ka as ndershmëri, as nder; se është po aq i rremë e mashtrues sa është i ëmbël në fjalë.

— Dhe vërtet i di të gjitha këto? — thirri zonja Gardiner, kureshtja e së cilës për burimin e lajmeve të saj ishte krejt e zgjuar.

— Po, vërtet, — u përgjigj Elizabeta duke u skuqur. — Ju tregova ditën tjetër për sjelljen e tij të turpshme ndaj zotit Darsi; dhe ju vetë, kur ishit herën e fundit në Longborn, dëgjuat në ç’mënyrë fliste për njeriun që ishte sjellë me kaq durim e bujari ndaj tij. Dhe ka rrethana të tjera që s’jam e lirë… që s’ia vlen t’i tregoj; por gënjeshtrat e tij për gjithë familjen e Pemberlit s’kanë fund. Nga ç’tha për zonjushën Darsi, isha krejt e përgatitur të shihja një vajzë krenare, të mbyllur e të pakëndshme. E megjithatë ai e dinte vetë të kundërtën. Duhet ta dijë se ajo është aq e dashur dhe e thjeshtë sa e gjetëm ne.

— Por a s’di Lidia asgjë për këtë? A mund të jetë e paditur për atë që ti dhe Xhejn duket se e kuptoni kaq mirë?

— Oh, po! Kjo, kjo është më e keqja nga të gjitha. Derisa isha në Kent, dhe pashë kaq shumë si zotin Darsi, ashtu edhe të afërmin e tij, kolonel Fiçuilliamin, s’e dija të vërtetën as vetë. Dhe, kur u ktheva në shtëpi, regjimenti i ——shirit do ta linte Meritonin brenda një a dy javësh. Meqë ishte kështu, as Xhejn, së cilës ia tregova të gjitha, as unë s’e pamë të nevojshme ta bënim publike atë që dinim; sepse ç’dobi dukej se mund t’i sillte kujtdo që mendimi i mirë që kishte gjithë rrethi për të të përmbysej atëherë? Dhe, edhe kur u vendos që Lidia të shkonte me zonjën Forster, s’më shkoi kurrë ndër mend nevoja për t’ia hapur sytë për karakterin e tij. Që ajo mund të ishte në ndonjë rrezik nga mashtrimi, s’më hyri kurrë në kokë. Që të vinte një pasojë si kjo, mund ta besoni lehtë se ishte mjaft larg mendimeve të mia.

— Kur shkuan të gjithë në Brajton, pra, s’kishe ndonjë arsye, supozoj, t’i besoje të dashuruar me njëri-tjetrin?

— As arsyen më të vogël. S’më kujtohet asnjë shenjë dashurie nga asnjëra anë; dhe, po të ishte vënë re ndonjë gjë e tillë, duhet ta dini se e jona s’është një familje ku mund të shkonte dëm. Kur ai hyri për herë të parë në regjiment, ajo ishte mjaft e gatshme ta admironte; por kështu ishim të gjitha. Çdo vajzë në Meriton a rrotull ishte çmendur pas tij gjatë dy muajve të parë: por ai s’e veçoi kurrë atë me ndonjë vëmendje të veçantë; dhe prandaj, pas një periudhe të moderuar admirimi të tepruar e të shfrenuar, simpatia e saj për të kaloi, dhe të tjerë nga regjimenti, që e trajtonin me më shumë dallim, u bënë përsëri të preferuarit e saj.

Mund të besohet lehtë se, sado pak gjë e re të mund t’u shtohej frikërave, shpresave e hamendjeve të tyre për këtë temë interesante nga diskutimi i përsëritur, asnjë temë tjetër s’mund t’i mbante larg saj për shumë kohë gjatë gjithë udhëtimit. Nga mendimet e Elizabetës s’mungoi kurrë. E ngulur aty nga më e mprehta e të gjitha dhimbjeve, vetëqortimi, s’gjeti asnjë çast qetësie a harrese.

Udhëtuan sa më shpejt që mundën; dhe, pasi fjetën një natë në rrugë, arritën në Longborn në kohën e drekës të nesërmen. Ishte ngushëllim për Elizabetën të mendonte se Xhejnin s’kishte mundur ta lodhte një pritje e gjatë.

Gardinerët e vegjël, të tërhequr nga pamja e një karroce, po rrinin në shkallët e shtëpisë kur hynë në lëndinë; dhe, kur karroca arriti te dera, befasia e gëzuar që u ndriçoi fytyrat dhe që u shfaq në gjithë trupin e tyre me një larmi kërcimesh e hedhjesh ishte shenja e parë e këndshme e mirëseardhjes.

Elizabeta u hodh poshtë; dhe, pasi i puthi secilin me nxitim, nxitoi në paradhomë, ku Xhejn, që po zbriste me vrap shkallët nga dhoma e nënës, e takoi menjëherë.

Elizabeta, ndërsa e përqafonte me dashuri, ndërsa lotët u mbushnin sytë të dyjave, s’humbi asnjë çast duke e pyetur nëse ishte dëgjuar ndonjë gjë për të arratisurit.

— Ende jo, — u përgjigj Xhejn. — Por tani që erdhi daja ynë i dashur, shpresoj se çdo gjë do të shkojë mirë.

— Babai është në Londër?

— Po, shkoi të martën, siç të shkrova.

— Dhe ke marrë shpesh lajme prej tij?

— Kemi marrë vetëm një herë. Më shkroi disa rreshta të mërkurën, për të më thënë se kishte mbërritur pa probleme, dhe për të më dhënë udhëzimet, siç iu luta veçanërisht ta bënte. Shtoi vetëm se s’do të shkruante më, derisa të kishte diçka të rëndësishme për të përmendur.

— Dhe nëna, si është? Si jeni të gjithë?

— Nëna është mjaft mirë, besoj; megjithëse shpirti i saj është tronditur shumë. Është lart, dhe do të gëzohet shumë t’ju shohë të gjithëve. Ende nuk del nga dhoma e veshjes. Meri dhe Kiti, falë Zotit, janë krejt mirë.

— Po ti, si je ti? — thirri Elizabeta. — Dukesh e zbehtë. Sa shumë duhet të kesh hequr!

Megjithatë, e motra e siguroi se ishte krejt mirë; dhe bisedës së tyre, që ishte zhvilluar ndërsa zoti dhe zonja Gardiner ishin të zënë me fëmijët, tani i dha fund afrimi i gjithë shoqërisë. Xhejn vrapoi te daja dhe tezja, dhe i mirëpriti e i falënderoi të dy, herë me buzëqeshje e herë me lot.

Kur ishin të gjithë në sallon, pyetjet që Elizabeta i kishte bërë tashmë u përsëritën, sigurisht, nga të tjerët, dhe shpejt panë se Xhejn s’kishte asnjë lajm për të dhënë. Megjithatë, shpresa e zjarrtë për të mirën, që ia sugjeronte mirësia e zemrës, ende s’e kishte braktisur; ende priste se gjithçka do të mbaronte mirë, dhe se çdo mëngjes do të sillte ndonjë letër, qoftë nga Lidia, qoftë nga babai, për t’i shpjeguar veprimet e tyre dhe ndoshta për të njoftuar martesën.

Zonja Benet, në dhomën e së cilës shkuan të gjithë pas pak minutash bisede bashkë, i priti pikërisht ashtu si mund të pritej; me lot e vajtime keqardhjeje, me sharje kundër sjelljes së poshtër të Uikamit, dhe me ankesa për vuajtjet e saj dhe për trajtimin e keq; duke fajësuar të gjithë veç personit, lëshimit të pamatur të të cilit duhej t’i detyroheshin kryesisht gabimet e së bijës.

— Sikur të kisha mundur, — tha ajo, — t’ia dilja të shkoja në Brajton me gjithë familjen, kjo s’do të kishte ndodhur: por Lidia e shkretë, e dashur, s’kishte njeri të kujdesej për të. Pse e lanë Forsterët ndonjëherë të dilte nga sytë e tyre? Jam e sigurt që ka pasur ndonjë pakujdesi të madhe nga ana e tyre, sepse ajo s’është lloj vajze që bën një gjë të tillë, po ta kishin ruajtur mirë. Gjithmonë e kam menduar se ishin shumë të papërshtatshëm për ta pasur në kujdes; por më mundën, siç më mundin gjithmonë. Fëmijë i shkretë, i dashur! Dhe tani ja zoti Benet ka ikur, dhe e di që do të duelohet me Uikamin kudo që ta takojë, dhe pastaj do ta vrasin, dhe ç’do të bëhet me ne të gjithë? Kollinsët do të na nxjerrin jashtë para se ai të jetë ftohur në varr; dhe, po s’u tregove i mirë me ne, vëlla, s’e di ç’do të bëjmë.

Të gjithë thirrën kundër ideve të tilla të tmerrshme; dhe zoti Gardiner, pasi e siguroi në përgjithësi për dashurinë e tij për të dhe për gjithë familjen, i tha se kishte ndër mend të ishte në Londër që të nesërmen, dhe do ta ndihmonte zotin Benet në çdo përpjekje për ta gjetur Lidian.

— Mos iu jep alarmit të kotë, — shtoi ai; — megjithëse është e drejtë të jemi të përgatitur për më të keqen, s’ka arsye ta shohim si të sigurt. S’ka kaluar ende një javë që kur e lanë Brajtonin. Pas disa ditësh të tjera, mund të marrim ndonjë lajm për ta; dhe, derisa ta dimë se s’janë martuar dhe s’kanë ndër mend të martohen, të mos e quajmë punën të humbur. Sapo të shkoj në Londër, do të shkoj te kunati im dhe do ta bëj të vijë me mua në shtëpi në Greisçërç Strit, dhe atëherë mund të këshillohemi bashkë se ç’duhet bërë.

— Oh, vëllai im i dashur, — u përgjigj zonja Benet, — pikërisht këtë do të doja më shumë. Dhe tani, kur të shkosh në Londër, gjeji, kudo që të jenë; dhe, po të mos jenë martuar ende, detyroji të martohen. Dhe sa për rrobat e dasmës, mos i lër të presin për to, por thuaji Lidias se do të ketë sa para të dojë për t’i blerë, pasi të martohen. Dhe, mbi të gjitha, mbaje zotin Benet të mos duelohet. Thuaji në ç’gjendje të tmerrshme jam; se jam trembur sa më ka ikur mendja; dhe kam kaq dridhje, kaq rrahje gjithandej, kaq spazma në brinjë, dhe dhimbje koke, dhe kaq rrahje zemre, sa s’gjej dot qetësi as natën as ditën. Dhe thuaji Lidias sime të dashur të mos japë asnjë porosi për rrobat derisa të më shohë, sepse s’i di cilat janë dyqanet më të mira. Oh, vëlla, sa i mirë që je! E di që do t’i rregullosh të gjitha.

Por zoti Gardiner, megjithëse e siguroi përsëri për përpjekjet e tij të zjarrta në këtë çështje, s’mundi të mos i rekomandonte maturi, si në shpresa, ashtu edhe në frikëra; dhe, pasi folën me të kështu derisa u shtrua dreka, e lanë t’i shfrynte të gjitha ndjenjat te shërbyesja kryesore, që i shërbente në mungesë të vajzave.

Megjithëse vëllai dhe kunata ishin të bindur se s’kishte ndonjë arsye të vërtetë për një veçim të tillë nga familja, s’u përpoqën ta kundërshtonin; sepse e dinin që ajo s’kishte aq maturi sa ta mbante gojën para shërbëtorëve ndërsa ata shërbenin në tryezë, dhe gjykuan se ishte më mirë që vetëm një nga njerëzit e shtëpisë, ai të cilit mund t’i besonin më shumë, t’i kuptonte të gjitha frikërat e shqetësimet e saj për këtë çështje.

Në dhomën e ngrënies shpejt iu bashkuan Meri dhe Kiti, që kishin qenë tepër të zëna në dhomat e veta për t’u shfaqur më parë. Njëra vinte nga librat, tjetra nga tualeti. Megjithatë, fytyrat e të dyjave ishin mjaft të qeta; dhe te asnjëra s’dukej ndonjë ndryshim, veç se humbja e motrës së preferuar, ose zemërimi që kishte tërhequr vetë në këtë punë, i kishin dhënë tonit të Kitit diçka më shumë nevrikosje se zakonisht. Sa për Merin, ishte mjaft zonjë e vetes sa t’i pëshpëriste Elizabetës, me një fytyrë mendimi serioz, pak pasi u ulën në tryezë:

— Kjo është një punë shumë fatkeqe, dhe me siguri do të flitet shumë për të. Por duhet ta ndalim valën e ligësisë dhe të derdhim në gjinjtë e plagosur të njëra-tjetrës balsamin e ngushëllimit motëror.

Pastaj, duke parë se Elizabeta s’kishte asnjë prirje të përgjigjej, shtoi:

— Sado fatkeqe që të jetë kjo ngjarje për Lidian, mund të nxjerrim prej saj këtë mësim të dobishëm: se humbja e virtytit te një femër s’mund të rifitohet, se një hap i gabuar e përfshin në rrënim të pafund, se emri i saj është po aq i brishtë sa është i bukur, dhe se ajo s’mund të jetë kurrë tepër e kujdesshme në sjelljen ndaj të padenjëve të seksit tjetër.

Elizabeta i ngriti sytë e mahnitur, por ishte tepër e shtypur për t’u përgjigjur. Megjithatë, Meri vazhdoi ta ngushëllonte veten me të tilla nxjerrje morale nga e keqja para tyre.

Pasdite, dy zonjushat Benet më të mëdha mundën të rrinin vetëm për gjysmë ore; dhe Elizabeta e shfrytëzoi menjëherë rastin për të bërë çdo pyetje, të cilave Xhejn ishte po aq e etur t’u përgjigjej. Pasi u bashkuan në vajtime të përgjithshme për pasojën e tmerrshme të kësaj ngjarjeje, të cilën Elizabeta e quante gati të sigurt, dhe zonjusha Benet s’mund ta pohonte krejt të pamundur, e para e vazhdoi temën duke thënë:

— Por më trego gjithçka për këtë që s’e kam dëgjuar ende. Më jep më shumë hollësi. Ç’tha kolonel Forsteri? A s’kishin ndonjë frikë për diçka para se të ndodhte arratisja? Duhet t’i kenë parë bashkë vazhdimisht.

— Kolonel Forsteri pranoi se shpesh kishte dyshuar njëfarë simpatie, sidomos nga ana e Lidias, por asgjë që ta alarmonte. Më vjen kaq keq për të. Sjellja e tij ishte jashtëzakonisht e vëmendshme dhe e dashur. Ishte nisur të vinte te ne, për të na siguruar për shqetësimin e tij, para se të kishte ndonjë ide se ata s’kishin shkuar në Skoci: kur kjo frikë u përhap për herë të parë, ia nxitoi udhëtimin.

— Dhe a ishte Deni i bindur se Uikami s’do të martohej? A e dinte që kishin ndër mend të iknin? A e kishte parë vetë kolonel Forsteri Denin?

— Po; por, kur e pyeti ai, Deni mohoi se dinte ndonjë gjë për planin e tyre, dhe s’deshi të jepte mendimin e tij të vërtetë për të. Nuk e përsëriti bindjen se ata s’do të martoheshin, dhe nga kjo jam e prirur të shpresoj se mund ta kenë keqkuptuar më parë.

— Dhe, derisa erdhi vetë kolonel Forsteri, asnjëra prej jush, supozoj, s’kishte ndonjë dyshim se ishin martuar vërtet?

— Si ishte e mundur që një ide e tillë të na hynte në kokë? Ndihesha pak e shqetësuar, pak e frikësuar për lumturinë e motrës me të në martesë, sepse e dija që sjellja e tij s’kishte qenë gjithmonë krejt e drejtë. Babai dhe nëna s’dinin asgjë për këtë; ndienin vetëm sa e pamatur duhej të ishte kjo martesë. Pastaj Kiti pranoi, me një triumf shumë të natyrshëm që dinte më shumë se ne të tjerat, se në letrën e fundit Lidia e kishte përgatitur për një hap të tillë. Me sa duket, e kishte ditur prej shumë javësh që ishin të dashuruar me njëri-tjetrin.

— Por jo para se të shkonin në Brajton?

— Jo, besoj se jo.

— Dhe a dukej se kolonel Forsteri vetë mendonte keq për Uikamin? A ia di karakterin e vërtetë?

— Duhet ta pranoj se s’fliste aq mirë për Uikamin sa më parë. E besonte të pamatur e të shpenzimeve të tepërta; dhe që kur ndodhi kjo punë e trishtë, thuhet se e la Meritonin me shumë borxhe: por shpresoj se kjo mund të jetë e rreme.

— Oh, Xhejn, sikur të kishim qenë më pak të fshehta, sikur të kishim treguar ç’dinim për të, kjo s’do të kishte ndodhur!

— Ndoshta do të kishte qenë më mirë, — u përgjigj e motra. — Por t’i nxjerrësh në shesh fajet e mëparshme të dikujt, pa ditur cilat janë ndjenjat e tij tani, dukej e pajustifikueshme. Vepruam me qëllimet më të mira.

— A mundi kolonel Forsteri t’i përsëriste hollësitë e pusullës që Lidia i la gruas së tij?

— E solli me vete që ta shihnim.

Pastaj Xhejn e nxori nga kuletëza dhe ia dha Elizabetës. Përmbajtja ishte kjo:

Harrieta ime e dashur,

Do të qeshësh kur ta marrësh vesh ku kam shkuar, dhe s’mund të mos qesh edhe unë me habinë tënde nesër në mëngjes, sapo të më kërkojnë. Po shkoj në Gretna Grin, dhe, po s’e gjete dot me kë, do të të quaj budallaqe, sepse ka vetëm një burrë në botë që dua, dhe ai është engjëll. S’do të isha kurrë e lumtur pa të, kështu që s’më duket ndonjë e keqe të iki. S’ke pse t’u çosh fjalë në Longborn që ika, po s’të pëlqen, sepse habia do të jetë më e madhe kur t’u shkruaj dhe ta nënshkruaj emrin Lidia Uikam. Ç’shaka e bukur do të jetë! Mezi shkruaj nga të qeshurit. Të lutem kërkoji ndjesë Pratit nga ana ime që s’e mbaj premtimin të kërcej me të sonte. Thuaji se shpresoj të më falë kur t’i marrë vesh të gjitha, dhe thuaji se do të kërcej me të me shumë kënaqësi në ballon e parë ku të takohemi. Do të dërgoj të marrin rrobat kur të shkoj në Longborn; por do të doja t’i thoshe Salit të ma qepë një çarje të madhe te fustani prej muslini i qëndisur para se t’i paketojnë. Mirupafshim. Përshëndete kolonel Forsterin nga ana ime. Shpresoj se do të pish për rrugën tonë të mbarë.

Shoqja jote e dashur,

LIDIA BENET

— Oh, Lidia mendjelehtë, mendjelehtë! — thirri Elizabeta kur e mbaroi. — Ç’letër është kjo, e shkruar në një çast të tillë! Por të paktën tregon se ajo e kishte seriozisht qëllimin e udhëtimit. Çfarëdo që ta ketë bindur ai më pas, nga ana e saj s’ishte një plan turpi. Babai im i shkretë! Si duhet ta ketë ndier!

— S’kam parë kurrë njeri kaq të tronditur. S’mundi të thoshte asnjë fjalë për plot dhjetë minuta. Nëna u sëmur menjëherë, dhe gjithë shtëpia në një rrëmujë të tillë!

— Oh, Xhejn, — thirri Elizabeta, — a kishte ndonjë shërbëtor të shtëpisë që s’e dinte gjithë historinë para fundit të ditës?

— S’e di: shpresoj se po. Por është shumë e vështirë të jesh e kujdesshme në një kohë të tillë. Nëna ishte në histeri; dhe, megjithëse u përpoqa t’i jepja çdo ndihmë që mundja, kam frikë se s’bëra aq sa mund të kisha bërë. Por tmerri i asaj që mund të ndodhte gati më mori aftësitë.

— Kujdesi për të ka qenë tepër për ty. S’dukesh mirë. Oh, sikur të kisha qenë me ty! I ke mbajtur të gjitha kujdeset dhe ankthet vetëm mbi veten.

— Meri dhe Kiti kanë qenë shumë të mira, dhe do të kishin ndarë me mua çdo lodhje, jam e sigurt, por s’e pashë të drejtë për asnjërën prej tyre. Kiti është e dobët e delikate, dhe Meri studion kaq shumë sa s’duhet t’ia ndërpresësh orët e pushimit. Tezja Filips erdhi në Longborn të martën, pasi iku babai; dhe qe aq e mirë sa ndenji me mua deri të enjten. Na ishte shumë e dobishme dhe ngushëlluese për të gjithë, dhe ledi Lukas ka qenë shumë e mirë: erdhi në këmbë të mërkurën në mëngjes për të na ngushëlluar, dhe na ofroi shërbimet e saj, ose të ndonjërës nga vajzat, po të mund të na ishin të dobishme.

— Më mirë të kishte ndenjur në shtëpi, — thirri Elizabeta; — ndoshta e bëri me qëllim të mirë, por, në një fatkeqësi të tillë, s’mund t’i shohësh kurrë tepër pak fqinjët. Ndihma është e pamundur; ngushëllimi, i padurueshëm. Le të triumfojnë mbi ne nga larg, dhe të kënaqen.

Pastaj vazhdoi të pyeste për masat që babai kishte ndër mend të ndiqte në Londër për ta gjetur të bijën.

— Kishte ndër mend, besoj, — u përgjigj Xhejn, — të shkonte në Epsom, vendi ku ndërruan kuajt herën e fundit, të shihte karrocierët e postës dhe të provonte nëse mund të nxirrej ndonjë gjë prej tyre. Qëllimi i tij kryesor duhet të jetë të zbulojë numrin e karrocës me qira që i mori nga Klapami. Kishte ardhur me pasagjerë nga Londra; dhe, meqë mendonte se rrethana që një zotëri dhe një zonjë kalonin nga një karrocë në tjetrën mund të ishte vënë re, kishte ndër mend të pyeste në Klapam. Po të mund të zbulonte disi te cila shtëpi i kishte zbritur karrocieri pasagjerët e mëparshëm, ishte i vendosur të pyeste atje, dhe shpresonte se s’do të ishte e pamundur të gjente stacionin dhe numrin e karrocës. S’di për ndonjë plan tjetër që kishte bërë; por ishte aq me nxitim të ikte, dhe shpirti i tij ishte kaq i trazuar, sa e pata të vështirë të merrja vesh edhe kaq.