Kapitulli XLVIII · Krenari dhe paragjykim

Gjithë familja shpresonte të merrte një letër nga zoti Benet të nesërmen në mëngjes, por posta erdhi pa sjellë asnjë rresht prej tij. Familja e dinte se, në të gjitha rastet e zakonshme, ai ishte një korrespondent shumë i pakujdesshëm e i vonuar; por në një kohë të tillë kishin shpresuar se do të përpiqej. U detyruan të nxirrnin përfundimin se s’kishte lajme të këndshme për të dërguar; por edhe për këtë do të ishin gëzuar të ishin të sigurt. Zoti Gardiner kishte pritur vetëm letrat para se të nisej.

Kur ai iku, të paktën ishin të sigurt se do të merrnin lajme të vazhdueshme për atë që po ndodhte; dhe daja premtoi, kur u nda, se do ta bindte zotin Benet të kthehej në Longborn sa më shpejt, për ngushëllimin e madh të së motrës, e cila e shihte këtë si sigurinë e vetme që i shoqi të mos vritej në duel.

Zonja Gardiner dhe fëmijët do të rrinin edhe disa ditë në Hertfordshir, sepse ajo mendonte se prania e saj mund t’u ishte e dobishme mbesave. U ndihmonte në kujdesin për zonjën Benet, dhe u ishte ngushëllim i madh në orët e lira. Edhe tezja tjetër i vizitonte shpesh, dhe gjithmonë, siç thoshte, me qëllim që t’i gëzonte e t’u jepte zemër; megjithëse, meqë s’vinte kurrë pa treguar ndonjë shembull të ri të shpenzimeve të tepërta a të çrregullsisë së Uikamit, rrallë ikte pa i lënë më të dëshpëruara nga ç’i kishte gjetur.

Gjithë Meritoni dukej se po përpiqej ta nxinte njeriun që, vetëm tre muaj më parë, kishte qenë gati një engjëll drite. U shpall se u kishte borxh të gjithë tregtarëve të vendit, dhe intrigat e tij, të gjitha të nderuara me titullin e joshjes, ishin shtrirë në çdo familje tregtari. Të gjithë thoshin se ishte djali i ri më i lig në botë; dhe të gjithë nisën të zbulonin se gjithmonë kishin dyshuar te pamja e mirësisë së tij. Elizabeta, megjithëse s’i besonte më shumë se gjysmën e asaj që thuhej, besonte mjaft sa ta bënte edhe më të sigurt bindjen e saj të mëparshme për rrënimin e së motrës; dhe madje edhe Xhejn, që i besonte edhe më pak, u bë gati e pashpresë, sidomos sepse tani kishte ardhur koha kur, po të kishin shkuar në Skoci, gjë për të cilën s’kishte humbur kurrë krejt shpresën, me shumë gjasë do të kishin marrë ndonjë lajm për ta.

Zoti Gardiner e la Longbornin të dielën; të martën, e shoqja mori një letër prej tij: u thoshte se, sapo mbërriti, e kishte gjetur menjëherë kunatin dhe e kishte bindur të vinte në Greisçërç Strit. Se zoti Benet kishte qenë në Epsom dhe në Klapam para ardhjes së tij, por pa marrë ndonjë lajm të kënaqshëm; dhe se tani ishte i vendosur të pyeste në të gjitha hotelet kryesore të Londrës, sepse zoti Benet mendonte se ishte e mundur që ata të kishin shkuar në njërin prej tyre kur erdhën për herë të parë në Londër, para se të gjenin banesë. Vetë zoti Gardiner s’priste ndonjë sukses nga kjo masë; por, meqë kunati ishte i etur për të, kishte ndër mend ta ndihmonte ta ndiqte. Shtonte se zoti Benet tani për tani dukej krejt pa dëshirë të largohej nga Londra, dhe premtonte se do të shkruante përsëri shumë shpejt. Kishte edhe një pasthënie që thoshte kështu:

I kam shkruar kolonel Forsterit për t’i kërkuar të zbulojë, po të jetë e mundur, nga ndonjë prej shokëve të ngushtë të djalit në regjiment, nëse Uikami ka ndonjë të afërm a lidhje që mund ta dinte në cilën pjesë të Londrës është fshehur tani. Po të kishte dikë të cilit mund t’i drejtoheshe, me gjasë për të marrë një gjurmë të tillë, mund të kishte rëndësi thelbësore. Tani për tani s’kemi asgjë që të na udhëheqë. Kolonel Forsteri, guxoj të them, do të bëjë gjithçka në fuqinë e tij për të na kënaqur në këtë pikë. Por, duke e menduar përsëri, ndoshta Lizi mund të na thoshte më mirë se çdo njeri tjetër ç’të afërm i kanë mbetur gjallë.

Elizabeta s’e pati të vështirë ta kuptonte nga vinte ky respekt për autoritetin e saj; por s’ishte në gjendje të jepte ndonjë të dhënë aq të kënaqshme sa e meritonte komplimenti.

S’kishte dëgjuar kurrë që ai të kishte të afërm, përveç një babai e një nëne, që të dy kishin vdekur prej shumë vitesh. Megjithatë, ishte e mundur që ndonjë nga shokët e tij në regjimentin e ——shirit të mund të jepte më shumë të dhëna; dhe, megjithëse s’kishte shumë shpresë, kërkesa ishte diçka për të pritur.

Çdo ditë në Longborn tani ishte ditë ankthi; por pjesa më e shqetësuar e secilës ishte kur pritej posta. Mbërritja e letrave ishte objekti i parë i madh i padurimit të çdo mëngjesi. Përmes letrave do të njoftohej çdo gjë e mirë a e keqe që kishte për t’u treguar; dhe çdo ditë që vinte pritej të sillte ndonjë lajm të rëndësishëm.

Por, para se të merrnin përsëri lajme nga zoti Gardiner, mbërriti një letër për babain e tyre nga një anë tjetër, nga zoti Kollins; të cilën, meqë Xhejn kishte marrë porosi t’i hapte të gjitha letrat që vinin për të në mungesë të tij, ajo e lexoi; dhe Elizabeta, që e dinte ç’kuriozitete ishin gjithmonë letrat e tij, i hodhi sytë mbi supe dhe e lexoi edhe ajo. Ishte kështu:

I dashur zotëri,

E ndiej për detyrë, për shkak të lidhjes sonë farefisnore dhe pozitës sime në jetë, t’ju ngushëlloj për fatkeqësinë e hidhur nga e cila po vuani tani, për të cilën u njoftuam dje me një letër nga Hertfordshiri. Jini i sigurt, i dashur zotëri, se zonja Kollins dhe unë ju ndiejmë sinqerisht dhembshuri juve dhe gjithë familjes suaj të respektuar në hidhërimin tuaj të tanishëm, që duhet të jetë nga më të hidhurit, sepse vjen nga një shkak që asnjë kohë s’mund ta largojë. Nga ana ime s’do të mungojë asnjë argument që mund ta lehtësojë një fatkeqësi kaq të rëndë, apo që mund t’ju ngushëllojë në një rrethanë që duhet të jetë, nga të gjitha, më e dhimbshmja për mendjen e një prindi. Vdekja e vajzës suaj do të kishte qenë bekim në krahasim me këtë. Dhe aq më shumë është për t’u vajtuar, sepse ka arsye të supozohet, siç më thotë Sharlota ime e dashur, se kjo shthurje e sjelljes së vajzës suaj ka ardhur nga një shkallë e gabuar lëshimesh; megjithëse, njëkohësisht, për ngushëllimin tuaj dhe të zonjës Benet, jam i prirur të mendoj se natyra e saj duhet të jetë e keqe nga vetvetja, përndryshe s’do të mund të bëhej fajtore për një poshtërsi të tillë në një moshë kaq të re. Sido që të jetë, jeni për t’u mëshiruar thellësisht; në këtë mendim më bashkohen jo vetëm zonja Kollins, por edhe ledi Katerina dhe vajza e saj, të cilave ua kam treguar këtë punë. Ato bien dakord me mua në frikën se ky hap i gabuar i njërës vajzë do t’i dëmtojë fatet e të gjitha të tjerave: sepse kush, siç thotë vetë ledi Katerina me mirëdashje, do të lidhet me një familje të tillë? Dhe ky mendim më shtyn, për më tepër, të mendoj me kënaqësi të shtuar për një ngjarje të caktuar të nëntorit të kaluar; sepse, po të kishte qenë ndryshe, do të isha përfshirë në gjithë hidhërimin dhe turpin tuaj. Më lejoni t’ju këshilloj, pra, i dashur zotëri, ta ngushëlloni veten sa më shumë të jetë e mundur, ta flakni përgjithmonë nga dashuria juaj fëmijën tuaj të padenjë, dhe ta lini të korrë frytet e fajit të saj të neveritshëm.

Mbetem, i dashur zotëri, etj., etj.

Zoti Gardiner s’shkroi përsëri derisa mori përgjigje nga kolonel Forsteri; dhe atëherë s’kishte asgjë të këndshme për të dërguar. S’dihej që Uikami të kishte ndonjë të afërm të vetëm me të cilin të mbante lidhje, dhe ishte e sigurt se s’kishte asnjë të afërm të ngushtë gjallë. Të njohurit e tij të dikurshëm kishin qenë të shumtë; por, që kur kishte hyrë në milici, s’dukej se kishte ndonjë miqësi të veçantë me ndonjërin prej tyre. Prandaj s’kishte njeri që mund të tregohej si i mundshëm për të dhënë ndonjë lajm për të. Dhe, në gjendjen e mjerë të financave të tij, kishte një motiv shumë të fortë për fshehtësi, përveç frikës se mos e zbulonin të afërmit e Lidias; sepse sapo ishte marrë vesh se kishte lënë pas borxhe kumari në një shumë shumë të konsiderueshme. Kolonel Forsteri besonte se do të duheshin më shumë se një mijë paund për të shlyer shpenzimet e tij në Brajton. U kishte borxh shumë njerëzve në qytet, por borxhet e nderit¹ ishin edhe më të frikshme. Zoti Gardiner s’u përpoq t’i fshihte këto hollësi nga familja e Longbornit; Xhejn i dëgjoi me tmerr.

— Kumarxhi! — thirri ajo. — Kjo është krejt e papritur; s’e kisha as idenë.

Zoti Gardiner shtonte në letër se mund ta prisnin babain në shtëpi të nesërmen, që ishte e shtunë. I dëshpëruar nga dështimi i të gjitha përpjekjeve, ai i ishte nënshtruar lutjes së kunatit që të kthehej te familja dhe t’ia linte atij të bënte çfarëdo që rasti do të sugjeronte si të këshillueshme për ta vazhduar kërkimin. Kur i thanë këtë zonjës Benet, ajo s’shprehu aq kënaqësi sa prisnin fëmijët, duke pasur parasysh sa kishte qenë më parë ankthi i saj për jetën e tij.

— Si! Po vjen në shtëpi, dhe pa Lidian e shkretë? — thirri ajo. — Me siguri s’do ta lërë Londrën para se t’i gjejë. Kush do të duelohet me Uikamin dhe do ta detyrojë të martohet me të, po iku ai?

Meqë zonja Gardiner nisi të dëshironte të ishte në shtëpi, u vendos që ajo dhe fëmijët të shkonin në Londër në të njëjtën kohë që zoti Benet vinte prej andej. Karroca, pra, i çoi deri në stacionin e parë të udhëtimit dhe e solli të zotin e saj përsëri në Longborn.

Zonja Gardiner iku me gjithë atë hutim për Elizabetën dhe mikun e saj nga Derbishiri që e kishte shoqëruar që nga ajo pjesë e botës. Emri i tij s’ishte përmendur kurrë me dëshirë para tyre nga mbesa; dhe ajo lloj gjysmëpritjeje që kishte krijuar zonja Gardiner, se pas tyre do të vinte ndonjë letër prej tij, s’kishte dalë në asgjë. Që nga kthimi, Elizabeta s’kishte marrë asnjë letër që mund të vinte nga Pemberli.

Gjendja e tanishme fatkeqe e familjes e bënte të panevojshëm çdo justifikim tjetër për humorin e saj të rënë; prandaj nga kjo s’mund të hamendësohej asgjë me të drejtë; megjithëse Elizabeta, që deri tani i njihte mjaft mirë ndjenjat e veta, e dinte krejt mirë se, po të mos kishte ditur asgjë për Darsin, do ta kishte duruar disi më mirë frikën për turpin e Lidias. Do t’i kishte kursyer, mendonte ajo, një natë pa gjumë nga dy.

Kur mbërriti zoti Benet, kishte gjithë pamjen e qetësisë së tij të zakonshme filozofike. Foli po aq pak sa kishte qenë mësuar të fliste gjithmonë; s’e përmendi punën që e kishte çuar larg; dhe kaloi njëfarë kohe para se vajzat të gjenin guximin të flisnin për të.

Vetëm pasdite, kur u bashkua me to për çaj, Elizabeta guxoi ta niste temën; dhe atëherë, kur ajo i shprehu shkurt keqardhjen për atë që duhej të kishte duruar, ai u përgjigj:

— Mos fol për këtë. Kush duhet të vuajë veç meje? Është vepër e imja, dhe duhet ta ndiej.

— S’duhet të jesh tepër i ashpër me veten, — u përgjigj Elizabeta.

— Mirë bën që më paralajmëron kundër një të keqeje të tillë. Natyra njerëzore është kaq e prirur të bjerë në të! Jo, Lizi, lërmë të ndiej një herë në jetën time sa shumë kam qenë fajtor. S’kam frikë se do të më mposhtë kjo përshtypje. Do të kalojë mjaft shpejt.

— A mendon se janë në Londër?

— Po; ku tjetër mund të fshihen kaq mirë?

— Dhe Lidia gjithmonë donte të shkonte në Londër, — shtoi Kiti.

— Atëherë është e lumtur, — tha i ati thatë; — dhe qëndrimi i saj atje me siguri do të zgjasë ca kohë.

Pastaj, pas një heshtjeje të shkurtër, vazhdoi:

— Lizi, s’të mbaj mëri që kishe të drejtë në këshillën që më dhe majin e kaluar, gjë që, duke pasur parasysh ngjarjen, tregon njëfarë madhështie shpirti.

I ndërpreu zonjusha Benet, që erdhi të merrte çajin e së ëmës.

— Ja një ceremoni, — thirri ai, — që të bën mirë; i jep një elegancë të tillë fatkeqësisë! Një ditë tjetër do të bëj të njëjtën gjë; do të ulem në bibliotekë, me kësulë nate e me rrobë dhome, dhe do të shkaktoj sa më shumë telashe që të mundem; ose ndoshta do ta shtyj derisa të arratiset Kiti.

— S’kam ndër mend të arratisem, babi, — tha Kiti e nevrikosur. — Sikur të shkoja unë ndonjëherë në Brajton, do të sillesha më mirë se Lidia.

— Ti në Brajton! S’do të të besoja as aq afër sa në Istborn,² as për pesëdhjetë paund! Jo, Kiti, të paktën kam mësuar të jem i kujdesshëm, dhe do t’i ndiesh pasojat. Asnjë oficer s’do të hyjë më kurrë në shtëpinë time, as s’do të kalojë madje nëpër fshat. Ballot do të ndalohen absolutisht, përveç po të kërcesh me njërën nga motrat. Dhe s’do të dalësh kurrë nga dera, derisa të provosh se ke kaluar dhjetë minuta të çdo dite në mënyrë të arsyeshme.

Kiti, që i mori të gjitha këto kërcënime seriozisht, nisi të qante.

— Mirë, mirë, — tha ai, — mos u mërzit. Po të jesh vajzë e mirë për dhjetë vitet e ardhshme, do të të çoj në një paradë ushtarake në fund të tyre.

Shënime

1. Borxhet e nderit ishin borxhet e kumarit. S’mund të kërkoheshin me ligj, por mes zotërinjve quheshin detyrime nderi që duheshin shlyer para çdo borxhi tjetër. ↩︎

2. Eastbourne: qytet bregdetar i qetë, jo larg Brajtonit. Shakaja e zotit Benet është se nuk do ta lejonte Kitin as t’i afrohej Brajtonit. ↩︎