Kapitulli XLIII · Krenari dhe paragjykim

Ndërsa udhëtonin, Elizabeta priste me njëfarë trazimi të shfaqeshin për herë të parë pyjet e Pemberlit; dhe, kur më në fund kthyen te porta e hyrjes, zemra i rrihte fort.

Parku ishte shumë i madh dhe përmbante toka shumë të larmishme. Hynë në të nga një prej pikave më të ulëta, dhe udhëtuan ca kohë përmes një pylli të bukur që shtrihej në një hapësirë të gjerë.

Mendja e Elizabetës ishte tepër e mbushur për bisedë, por ajo i shihte e i admironte të gjitha vendet dhe pamjet e veçanta. U ngjitën gradualisht për gjysmë milje, dhe pastaj e gjetën veten në majë të një lartësie të konsiderueshme, ku mbaronte pylli, dhe syri u kap menjëherë nga shtëpia e Pemberlit, e vendosur në anën tjetër të luginës, drejt së cilës rruga zbriste duke gjarpëruar disi papritur. Ishte një ndërtesë e madhe dhe e bukur prej guri, e vendosur mirë mbi një lartësi, me kurriz një varg kodrash të larta me pyje; dhe përpara saj një përrua me një madhësi natyrore ishte zgjeruar edhe më shumë, por pa asnjë pamje artificiale. Brigjet e tij s’ishin as të ngurta, as të zbukuruara rrejshëm. Elizabeta u mahnit. S’kishte parë kurrë një vend për të cilin natyra të kishte bërë më shumë, apo ku bukuria natyrore të ishte prishur kaq pak nga një shije e ngathët. Të gjithë e admironin me zjarr; dhe në atë çast ajo e ndjeu se të ishte zonja e Pemberlit mund të ishte diçka!

Zbritën kodrën, kaluan urën dhe shkuan deri te dera; dhe, ndërsa shqyrtonin pamjen më të afërt të shtëpisë, iu kthye gjithë frika se mos takonte të zotin. Kishte frikë se mos shërbyesja e dhomës ishte gabuar. Kur kërkuan ta shihnin vendin, i futën në holl; dhe Elizabeta, ndërsa prisnin shërbyesen kryesore, pati kohë të habitej që ndodhej aty.

Erdhi shërbyesja kryesore; një grua e moshuar me pamje të respektuar, shumë më pak e madhështore dhe më e sjellshme nga ç’e kishte përfytyruar. E ndoqën në sallonin e ngrënies. Ishte një dhomë e madhe, me përmasa të mira, e mobiluar bukur. Elizabeta, pasi i hodhi një sy, shkoi te një dritare për të shijuar pamjen. Kodra e kurorëzuar me pyll, nga e cila kishin zbritur, që dukej më e thepisur nga largësia, ishte një pamje e bukur. Çdo rregullim i tokës ishte i mirë; dhe ajo e shikonte gjithë skenën, lumin, pemët e shpërndara nëpër brigjet e tij, dhe gjarpërimin e luginës, deri ku mund ta ndiqte me sy, me ngazëllim. Ndërsa kalonin në dhoma të tjera, këto pamje merrnin pozicione të ndryshme; por nga çdo dritare kishte bukuri për t’u parë. Dhomat ishin të larta e të bukura, dhe mobiliet në përputhje me pasurinë e të zotit; por Elizabeta pa, duke admiruar shijen e tij, se ato s’ishin as të zhurmshme, as të bukura pa nevojë; me më pak shkëlqim dhe më shumë elegancë të vërtetë se mobiliet e Rozingsit.

„Dhe e këtij vendi,“ mendoi ajo, „mund të isha zonjë! Me këto dhoma mund të isha njohur tani familjarisht! Në vend që t’i shihja si e huaj, mund të gëzohesha për to si të miat, dhe të mirëprisja në to si vizitorë dajën dhe tezen. Por jo,“ duke e mbledhur veten, „kjo s’mund të ndodhte kurrë; daja dhe tezja do të më kishin humbur; s’do të më lejohej t’i ftoja.“

Ky ishte një kujtim fatlum: e shpëtoi nga diçka si pendesa.

Donte me gjithë shpirt ta pyeste shërbyesen kryesore nëse i zoti ishte vërtet në mungesë, por s’kishte guxim. Megjithatë, më në fund pyetjen e bëri daja; dhe ajo u kthye mënjanë e alarmuar, ndërsa zonja Rejnolds u përgjigj se po; duke shtuar:

— Por e presim nesër, me një shoqëri të madhe miqsh.

Sa u gëzua Elizabeta që udhëtimi i tyre s’ishte vonuar asnjë ditë nga ndonjë rrethanë!

Tezja e thirri tani të shihte një pikturë. Ajo u afrua, dhe pa portretin e zotit Uikam, të varur, mes disa miniaturave të tjera, mbi oxhak. Tezja e pyeti duke buzëqeshur si i dukej. Shërbyesja kryesore doli përpara dhe u tha se ishte portreti i një zotërie të ri, djalit të administratorit të të zotit të saj të ndjerë, i cili ishte rritur prej tij me shpenzimet e veta.

— Tani ka shkuar në ushtri, — shtoi ajo; — por kam frikë se ka dalë shumë i shfrenuar.

Zonja Gardiner e pa mbesën me një buzëqeshje, por Elizabeta s’mundi t’ia kthente.

— Dhe ky, — tha zonja Rejnolds, duke treguar një tjetër nga miniaturat, — është zotëria im, dhe i ngjan shumë. U pikturua në të njëjtën kohë me tjetrin, rreth tetë vjet më parë.

— Kam dëgjuar shumë për pamjen e bukur të zotërisë suaj, — tha zonja Gardiner, duke parë pikturën; — është fytyrë e bukur. Por, Lizi, ti mund të na thuash nëse i ngjan apo jo.

Respekti i zonjës Rejnolds për Elizabetën dukej se u rrit nga ky aludim se ajo e njihte zotërinë e saj.

— A e njeh ajo zonjushë zotin Darsi?

Elizabeta u skuq dhe tha:

— Pak.

— Dhe a s’ju duket një zotëri shumë i pashëm, zonjushë?

— Po, shumë i pashëm.

— Jam e sigurt që unë s’njoh asnjë kaq të pashëm; por në galerinë lart do të shihni një portret të tij më të bukur e më të madh se ky. Kjo dhomë ishte dhoma e preferuar e të zotit tim të ndjerë, dhe këto miniatura janë pikërisht si ishin atëherë. I donte shumë.

Kjo ia shpjegoi Elizabetës pse ndodhej mes tyre zoti Uikam.

Pastaj zonja Rejnolds ua drejtoi vëmendjen te një portret i zonjushës Darsi, i pikturuar kur ajo ishte vetëm tetë vjeçe.

— Dhe a është zonjusha Darsi po aq e bukur sa i vëllai? — tha zoti Gardiner.

— Oh, po; zonjusha më e bukur që është parë ndonjëherë; dhe kaq e përsosur! I bie pianos e këndon gjithë ditën. Në dhomën tjetër është një instrument i ri që sapo erdhi për të, një dhuratë nga zotëria im: ajo vjen këtu nesër me të.

Zoti Gardiner, sjelljet e të cilit ishin të lirshme e të këndshme, ia nxiste llafazanërinë me pyetjet e vërejtjet e tij: zonja Rejnolds, qoftë nga krenaria, qoftë nga dashuria, dukshëm kënaqej shumë të fliste për zotërinë e saj dhe për të motrën.

— A rri shumë zotëria juaj në Pemberli gjatë vitit?

— Jo aq sa do të doja unë, zotëri; por guxoj të them se mund ta kalojë këtu gjysmën e kohës; dhe zonjusha Darsi vjen gjithmonë për muajt e verës.

„Përveç,“ mendoi Elizabeta, „kur shkon në Ramsgejt.“

— Po të martohej zotëria juaj, mund ta shihnit më shumë.

— Po, zotëri; por s’e di kur do të ndodhë kjo. S’e di kush është mjaft e mirë për të.

Zoti dhe zonja Gardiner buzëqeshën. Elizabeta s’mundi të mos thoshte:

— I bën shumë nder, jam e sigurt, që ju mendoni kështu.

— S’them asgjë më shumë se të vërtetën, dhe atë që do ta thotë kushdo që e njeh, — u përgjigj tjetra.

Elizabetës iu duk se kjo po shkonte mjaft larg; dhe dëgjoi me habi gjithnjë e më të madhe kur shërbyesja kryesore shtoi:

— S’kam dëgjuar kurrë një fjalë të keqe prej tij në jetën time, dhe e njoh që kur ishte katër vjeç.

Ky ishte lavdërimi më i jashtëzakonshëm nga të gjithë, më i kundërti me idetë e saj. Që ai s’ishte njeri me natyrë të mirë kishte qenë mendimi i saj më i patundur. Iu zgjua vëmendja më e mprehtë: digjej të dëgjonte më shumë; dhe i ishte mirënjohëse dajës që tha:

— Ka shumë pak njerëz për të cilët mund të thuhet kaq shumë. Jeni me fat që keni një zotëri të tillë.

— Po, zotëri, e di që jam. Edhe sikur ta përshkoja gjithë botën, s’do të takoja një më të mirë. Por gjithmonë e kam vënë re se ata që janë zemërmirë kur janë fëmijë, janë zemërmirë edhe kur rriten; dhe ai ishte gjithmonë djali më i ëmbël e më zemërbujar në botë.

Elizabeta gati ia nguli sytë. „Mos vallë ky është zoti Darsi?“ mendoi ajo.

— I ati ishte njeri i shkëlqyer, — tha zonja Gardiner.

— Po, zonjë, vërtet ishte; dhe i biri do të jetë pikërisht si ai, po aq i përzemërt me të varfrit.

Elizabeta dëgjonte, habitej, dyshonte dhe digjej për më shumë. Zonja Rejnolds s’mund ta interesonte për asnjë pikë tjetër. Më kot u tregonte subjektet e pikturave, përmasat e dhomave dhe çmimin e mobilieve. Zoti Gardiner, shumë i argëtuar nga ky lloj paragjykimi familjar, të cilit ia atribuonte lavdërimin e tepruar të zotërisë, shpejt e ktheu përsëri bisedën te kjo temë; dhe ajo u ndal me zjarr te meritat e tij të shumta, ndërsa ngjiteshin bashkë shkallët e mëdha.

— Është pronari më i mirë dhe zotëria më i mirë, — tha ajo, — që ka jetuar ndonjëherë. Jo si djemtë e shfrenuar të sotëm, që s’mendojnë për gjë tjetër veç vetes. S’ka asnjë nga qiramarrësit apo shërbëtorët e tij që të mos flasë mirë për të. Disa njerëz e quajnë krenar; por jam e sigurt se unë s’kam parë kurrë gjë të tillë. Sipas mendjes sime, kjo është vetëm sepse s’llomotit si djemtë e tjerë.

„Në ç’dritë të dashur e vë kjo!“ mendoi Elizabeta.

— Ky përshkrim i bukur për të, — i pëshpëriti tezja ndërsa ecnin, — s’shkon fort mirë me sjelljen e tij ndaj mikut tonë të shkretë.

— Ndoshta jemi mashtruar.

— S’ka shumë gjasa; burimi ynë ishte tepër i mirë.

Kur arritën në hollin e gjerë lart, i futën në një dhomë ndenjjeje shumë të bukur, të rregulluar kohët e fundit me më shumë elegancë e lehtësi se apartamentet poshtë; dhe u thanë se ishte rregulluar vetëm për t’i bërë qejfin zonjushës Darsi, së cilës i kishte pëlqyer dhoma herën e fundit që kishte qenë në Pemberli.

— Sigurisht që është vëlla i mirë, — tha Elizabeta, ndërsa shkonte drejt njërës nga dritaret.

Zonja Rejnolds e parashikonte kënaqësinë e zonjushës Darsi kur të hynte në dhomë.

— Dhe kështu bën gjithmonë, — shtoi ajo. — Çfarëdo që mund t’i japë motrës ndonjë kënaqësi, bëhet me siguri në një çast. S’ka gjë që s’do ta bënte për të.

Galeria e pikturave dhe dy a tri nga dhomat kryesore të gjumit ishin gjithçka që mbetej për t’u treguar. Në të parën kishte shumë piktura të mira: por Elizabeta s’dinte asgjë për artin; dhe nga ato që ishin parë tashmë poshtë, ishte kthyer me dëshirë të shihte disa vizatime të zonjushës Darsi me lapsa me ngjyra, subjektet e të cilave ishin zakonisht më interesante, dhe gjithashtu më të kuptueshme.

Në galeri kishte shumë portrete familjare, por ato mund të kishin pak për të tërhequr vëmendjen e një të huaji. Elizabeta vazhdoi të ecte në kërkim të të vetmes fytyrë që do t’i ishte e njohur. Më në fund e ndali: dhe pa një ngjashmëri të habitshme me zotin Darsi, me një buzëqeshje të tillë në fytyrë, si ajo që i kujtohej se e kishte parë ndonjëherë kur ai e shikonte atë. Qëndroi disa minuta para pikturës, në soditje të zjarrtë, dhe u kthye përsëri tek ajo para se të dilnin nga galeria. Zonja Rejnolds u tha se ishte bërë kur ishte gjallë i ati.

Në këtë çast, në mendjen e Elizabetës kishte sigurisht një ndjenjë më të butë për origjinalin nga ç’kishte ndier ndonjëherë në kulmin e njohjes së tyre. Lavdërimi që i kishte bërë zonja Rejnolds s’ishte gjë e vogël. Ç’lavdërim është më i vlefshëm se lavdërimi i një shërbëtori të mençur? Si vëlla, si pronar, si zotëri, mendoi sa njerëzve u ishte lumturia në kujdesin e tij! Sa kënaqësi a dhimbje ishte në fuqinë e tij të jepte! Sa të mira a të këqija duhej të bëheshin prej tij! Çdo ide që kishte nxjerrë përpara shërbyesja kryesore ishte në favor të karakterit të tij; dhe, ndërsa qëndronte para pëlhurës ku ishte paraqitur ai, dhe ku sytë e tij ishin ngulur mbi të, mendoi për dashurinë e tij me një ndjenjë mirënjohjeje më të thellë nga ç’kishte ngjallur ndonjëherë më parë: kujtoi ngrohtësinë e saj, dhe ia zbuti pahijshmërinë e shprehjes.

Kur u pa e gjithë shtëpia që ishte e hapur për vizitorët, zbritën poshtë; dhe, pasi u përshëndetën me shërbyesen kryesore, ia lanë në dorë kopshtarit, që i priti te dera e hollit.

Ndërsa ecnin nëpër lëndinë drejt lumit, Elizabeta u kthye të shihte përsëri; daja dhe tezja ndaluan gjithashtu; dhe, ndërsa i pari po hamendësonte për datën e ndërtesës, vetë i zoti i saj doli papritur nga rruga që të çonte prapa saj drejt stallave.

Ishin njëzet jardë larg njëri-tjetrit; dhe shfaqja e tij ishte aq e papritur, sa ishte e pamundur t’i shpëtoje syrit të tij. Sytë e tyre u takuan menjëherë, dhe faqet e të dyve u mbuluan nga skuqja më e thellë. Ai u drodh fare, dhe për një çast dukej i palëvizur nga habia; por, duke e marrë shpejt veten, u afrua drejt shoqërisë dhe i foli Elizabetës, në mos me fjalë qetësie të plotë, të paktën me mirësjellje të plotë.

Ajo ishte kthyer mënjanë pa dashje; por, duke u ndalur kur ai u afrua, i priti komplimentet me një siklet të pamundur për t’u kapërcyer. Sikur shfaqja e tij e parë, apo ngjashmëria e tij me pikturën që sapo kishin parë, të mos u kishin mjaftuar dy të tjerëve për t’i siguruar se tani po shihnin zotin Darsi, shprehja e habisë së kopshtarit kur pa zotërinë e tij duhej t’ua kishte thënë menjëherë. Qëndruan pak mënjanë ndërsa ai i fliste mbesës së tyre, e cila, e habitur dhe e hutuar, mezi guxonte t’i ngrinte sytë drejt fytyrës së tij, dhe s’dinte ç’përgjigje i jepte pyetjeve të tij të sjellshme për familjen. E mahnitur nga ndryshimi i sjelljes së tij që kur ishin ndarë për herë të fundit, çdo fjali që ai shqiptonte ia shtonte sikletin; dhe, meqë i kthehej në mendje çdo ide për pahijshmërinë e faktit që e gjetën aty, pak minutat që qëndruan bashkë ishin nga më të pakëndshmet e jetës së saj. As ai s’dukej shumë më i qetë; kur fliste, zëri i tij s’kishte asgjë nga qetësia e zakonshme; dhe i përsëriste pyetjet se kur kishte lënë Longbornin dhe për qëndrimin e saj në Derbishir aq shpesh, dhe në një mënyrë kaq të nxituar, sa tregonte qartë hutimin e mendimeve të tij.

Më në fund, çdo ide dukej se i mungonte; dhe, pasi qëndroi disa çaste pa thënë asnjë fjalë, e mblodhi papritur veten dhe u përshëndet.

Të tjerët iu bashkuan atëherë dhe shprehën admirimin për pamjen e tij; por Elizabeta s’dëgjoi asnjë fjalë, dhe, krejt e zënë me ndjenjat e veta, i ndoqi në heshtje. Ishte e mposhtur nga turpi e mërzia. Ardhja e saj atje ishte gjëja më fatkeqe, më e pamatur në botë! Sa e çuditshme duhej t’i dukej atij! Në ç’dritë të turpshme mund t’i dukej një njeriu kaq mendjemadh! Mund të dukej sikur ajo ishte hedhur qëllimisht përsëri në rrugën e tij! Oh! Pse kishte ardhur? Ose pse kishte ardhur ai kështu një ditë para se ta prisnin? Sikur të kishin ardhur vetëm dhjetë minuta më herët, do të kishin qenë larg syve të tij; sepse ishte e qartë se ai sapo kishte mbërritur, sapo kishte zbritur nga kali a nga karroca. U skuq përsëri e përsëri për kokëfortësinë e këtij takimi. Dhe sjellja e tij, kaq dukshëm e ndryshuar, ç’mund të kuptonte? Që ai t’i fliste madje ishte e habitshme! Por t’i fliste me një mirësjellje të tillë, të pyeste për familjen e saj! Kurrë në jetën e saj s’i kishte parë sjelljet e tij kaq pak madhështore, kurrë s’kishte folur ai me një butësi të tillë si në këtë takim të papritur. Ç’kontrast ishte ky me fjalët e tij të fundit në parkun e Rozingsit, kur ia vuri letrën në dorë! S’dinte ç’të mendonte, apo si ta shpjegonte.

Tani kishin hyrë në një shteg të bukur buzë ujit, dhe çdo hap nxirrte përpara një rënie më fisnike të tokës, ose një shtrirje më të bukur të pyjeve drejt të cilave po afroheshin: por kaloi njëfarë kohe para se Elizabeta të vinte re ndonjë gjë nga këto; dhe, megjithëse u përgjigjej mekanikisht thirrjeve të përsëritura të dajës dhe tezes, dhe dukej sikur i drejtonte sytë nga gjërat që i tregonin ata, s’dallonte asnjë pjesë të skenës. Mendimet i ishin ngulur te ajo pikë e vetme e shtëpisë së Pemberlit, cilado që të ishte, ku ndodhej atëherë zoti Darsi. Digjej të dinte ç’po ndodhte në atë çast në mendjen e tij; si mendonte për të, dhe nëse, pavarësisht nga çdo gjë, ajo i ishte ende e dashur. Ndoshta kishte qenë i sjellshëm vetëm sepse ndihej i qetë; megjithatë në zërin e tij kishte pasur diçka që s’i ngjante qetësisë. Nëse kishte ndier më shumë dhimbje apo kënaqësi kur e pa, s’mund ta thoshte, por sigurisht s’e kishte parë me qetësi.

Më në fund, megjithatë, vërejtjet e shokëve për hutimin e saj e zgjuan, dhe ndjeu nevojën të dukej më shumë si vetvetja.

Hynë në pyje, dhe, duke i thënë lamtumirë lumit për pak kohë, u ngjitën në disa toka më të larta; prej nga, në vende ku hapja e pemëve i jepte syrit mundësi të endej, kishte shumë pamje magjepsëse të luginës, të kodrave përballë, me vargun e gjatë të pyjeve që mbulonin shumë prej tyre, dhe herë pas here të një pjese të përroit. Zoti Gardiner shprehu dëshirën ta bënte xhiron e gjithë parkut, por kishte frikë se mos ishte përtej një shëtitjeje. Me një buzëqeshje triumfi, u thanë se ishte dhjetë milje rreth e rrotull. Kjo e zgjidhi çështjen; dhe ndoqën xhiron e zakonshme, që i solli përsëri, pas njëfarë kohe, duke zbritur mes pyjeve të varura, në buzë të ujit, në një nga pjesët e tij më të ngushta. E kaluan me një urë të thjeshtë, në përputhje me ajrin e përgjithshëm të skenës: ishte një vend më pak i zbukuruar se çdo vend tjetër që kishin vizituar deri atëherë; dhe lugina, që këtu ngushtohej në një grykë, linte vend vetëm për përroin dhe për një shteg të ngushtë mes shkurreve të egra që e kufizonin. Elizabeta digjej t’i eksploronte kthesat e tij; por, kur kaluan urën dhe e panë sa larg ishin nga shtëpia, zonja Gardiner, që s’ishte ecëse e madhe, s’mund të shkonte më tej, dhe mendonte vetëm të kthehej në karrocë sa më shpejt. Mbesa, pra, u detyrua të nënshtrohej, dhe morën rrugën drejt shtëpisë në anën tjetër të lumit, në drejtimin më të afërt; por përparimi i tyre ishte i ngadaltë, sepse zoti Gardiner, megjithëse rrallë mund ta kënaqte këtë shije, e donte shumë peshkimin, dhe ishte aq i zënë duke ndjekur shfaqjen herë pas here të ndonjë trofte në ujë dhe duke folur me njeriun për to, sa përparonte fare pak. Ndërsa endeshin në këtë mënyrë të ngadaltë, u befasuan përsëri, dhe habia e Elizabetës ishte krejt e barabartë me atë të herës së parë, kur panë zotin Darsi që po afrohej drejt tyre, dhe jo shumë larg. Shtegu, që këtu ishte më pak i mbuluar se nga ana tjetër, i lejoi ta shihnin para se të takoheshin. Elizabeta, sado e habitur, të paktën ishte më e përgatitur për një takim se më parë, dhe vendosi të dukej e të fliste me qetësi, po të kishte ndër mend ai vërtet t’i takonte. Për disa çaste, në të vërtetë, iu duk se ai me siguri do të kthehej në ndonjë shteg tjetër. Ideja zgjati derisa një kthesë e shtegut e fshehu nga sytë e tyre; kur kaloi kthesa, ai ishte menjëherë para tyre. Me një vështrim pa se s’e kishte humbur asgjë nga mirësjellja e tij e kohëve të fundit; dhe, për ta imituar mirësjelljen e tij, ajo nisi, kur u takuan, të admironte bukurinë e vendit; por s’kishte shkuar më tej se fjalët „i mrekullueshëm“ dhe „magjepsës“, kur iu imponuan disa kujtime fatkeqe, dhe iu duk se lavdërimi i Pemberlit nga goja e saj mund të keqinterpretohej me dashakeqësi. Iu ndërrua ngjyra dhe s’tha më asgjë.

Zonja Gardiner qëndronte pak më prapa; dhe, kur ajo pushoi, ai e pyeti nëse do t’i bënte nderin t’i prezantonte miqtë e saj. Ky ishte një akt mirësjelljeje për të cilin ajo s’ishte aspak e përgatitur; dhe mezi e mbajti një buzëqeshje që ai tani po kërkonte të njihej me disa nga ata njerëz kundër të cilëve ishte ngritur krenaria e tij gjatë propozimit që i bëri asaj. „Sa do të habitet,“ mendoi ajo, „kur të marrë vesh kush janë! Tani i kujton njerëz të modës.“

Megjithatë, prezantimi u bë menjëherë; dhe, ndërsa ajo tregonte lidhjen e tyre farefisnore me të, i hodhi një vështrim dinak për të parë si e priste; dhe s’ishte pa pritjen se ai do të ikte sa më shpejt nga shokë kaq të turpshëm. Që u habit nga kjo lidhje ishte e qartë: megjithatë e mbajti me guxim: dhe, jo vetëm që s’iku, por u kthye me ta dhe nisi bisedën me zotin Gardiner. Elizabeta s’mund të mos ishte e kënaqur, s’mund të mos triumfonte. Ishte ngushëllim që ai ta dinte se ajo kishte disa të afërm për të cilët s’kishte pse të skuqej. Dëgjoi me shumë vëmendje gjithçka që ndodhte mes tyre, dhe krenohej me çdo shprehje, çdo fjali të dajës, që tregonte inteligjencën, shijen apo sjelljet e tij të mira.

Biseda shpejt u kthye te peshkimi; dhe ajo e dëgjoi zotin Darsi ta ftonte, me mirësjelljen më të madhe, të peshkonte atje sa herë të donte, për sa kohë të qëndronte në këto anë, duke i ofruar njëkohësisht pajisje peshkimi dhe duke i treguar ato pjesë të përroit ku zakonisht kishte më shumë peshk. Zonja Gardiner, që ecte krah për krah me Elizabetën, i hodhi një shikim që shprehte habinë e saj. Elizabeta s’tha asgjë, por kjo e kënaqi jashtëzakonisht; komplimenti duhej të ishte krejt për të. Megjithatë, habia e saj ishte e skajshme; dhe vazhdimisht përsëriste: „Pse ka ndryshuar kaq shumë? Nga mund të vijë? S’mund të jetë për mua, s’mund të jetë për hatrin tim që sjelljet e tij janë zbutur kështu. Qortimet e mia në Hansford s’mund ta bënin një ndryshim të tillë. Është e pamundur që ai të më dojë ende.“

Pasi ecën ca kohë kështu, dy zonjat përpara, dy zotërinjtë prapa, kur zunë përsëri vendet pasi kishin zbritur në buzë të lumit për të parë më mirë një bimë uji të çuditshme, ndodhi një ndryshim i vogël. Ai nisi nga zonja Gardiner, e cila, e lodhur nga ecja e mëngjesit, e gjeti krahun e Elizabetës të pamjaftueshëm për ta mbajtur, dhe prandaj parapëlqeu krahun e burrit. Zoti Darsi zuri vendin e saj pranë mbesës, dhe ecën bashkë. Pas një heshtjeje të shkurtër, foli e para zonja. Donte që ai ta dinte se ishte siguruar për mungesën e tij para se të vinte në atë vend, dhe prandaj nisi duke vërejtur se ardhja e tij kishte qenë shumë e papritur:

— Sepse shërbyesja juaj kryesore, — shtoi ajo, — na tha se me siguri s’do të ishit këtu para nesër; dhe, në të vërtetë, para se të niseshim nga Bejkuelli, kuptuam se s’ju prisnin menjëherë në krahinë.

Ai e pranoi se ishte e gjitha e vërtetë; dhe tha se punët me administratorin e kishin bërë të vinte disa orë para pjesës tjetër të shoqërisë me të cilën kishte udhëtuar.

— Do të më bashkohen herët nesër, — vazhdoi ai, — dhe mes tyre janë disa që do të pretendojnë se ju njohin: zoti Bingli dhe motrat e tij.

Elizabeta u përgjigj vetëm me një përkulje të lehtë. Mendimet iu kthyen menjëherë te koha kur emri i zotit Bingli ishte përmendur për herë të fundit mes tyre; dhe, po të gjykonte nga ngjyra e fytyrës së tij, mendja e tij s’ishte e zënë shumë ndryshe.

— Ka edhe një person tjetër në shoqëri, — vazhdoi ai pas një pushimi, — që dëshiron veçanërisht t’ju njohë. A do të më lejoni, apo kërkoj tepër, t’jua prezantoj motrën time gjatë qëndrimit tuaj në Lambton?

Habia nga një kërkesë e tillë ishte vërtet e madhe; ishte tepër e madhe që ajo ta dinte në ç’mënyrë e pranoi. E ndjeu menjëherë se çfarëdo dëshire që të kishte zonjusha Darsi për ta njohur, duhej të ishte vepër e të vëllait, dhe, pa shkuar më tej, kjo ishte e kënaqshme; ishte e këndshme ta dinte se mëria s’e kishte bërë të mendonte vërtet keq për të.

Tani ecën në heshtje; secili i zhytur në mendime. Elizabeta s’ishte e qetë; kjo ishte e pamundur; por ishte e lajkatuar dhe e kënaqur. Dëshira e tij për t’i prezantuar motrën ishte një kompliment i llojit më të lartë. Shpejt i kaluan të tjerët; dhe, kur arritën te karroca, zoti dhe zonja Gardiner ishin gjysmë çerek milje prapa.

Atëherë ai e ftoi të hynte në shtëpi, por ajo deklaroi se s’ishte e lodhur, dhe qëndruan bashkë në lëndinë. Në një kohë të tillë mund të ishin thënë shumë gjëra, dhe heshtja ishte shumë e sikletshme. Ajo donte të fliste, por dukej sikur çdo temë ishte e ndaluar. Më në fund i ra ndër mend se kishte udhëtuar, dhe folën për Matlokun dhe Dovdejlin me shumë ngulm. Megjithatë koha dhe tezja lëviznin ngadalë; dhe durimi e idetë e saj gati u shteruan para se të mbaronte tête-à-tête-i.

Kur arritën zoti dhe zonja Gardiner, të gjithë u ftuan me ngulm të hynin në shtëpi e të merrnin ndonjë freskim; por kjo u refuzua, dhe u ndanë nga të dyja anët me mirësjelljen më të madhe. Zoti Darsi i ndihmoi zonjat të hipnin në karrocë; dhe, kur ajo u nis, Elizabeta e pa duke ecur ngadalë drejt shtëpisë.

Atëherë nisën vërejtjet e dajës dhe tezes; dhe secili prej tyre e shpalli pafundësisht më të mirë nga ç’kishin pritur.

— Është krejt i sjellshëm, i edukuar dhe i thjeshtë, — tha daja.

— Ka sigurisht diçka pak madhështore tek ai, — u përgjigj tezja; — por kufizohet te pamja, dhe s’i ka hije të keqe. Tani mund të them si shërbyesja kryesore, se, megjithëse disa njerëz mund ta quajnë krenar, unë s’kam parë asgjë të tillë.

— S’jam habitur kurrë më shumë se nga sjellja e tij me ne. Ishte më shumë se e sjellshme; ishte vërtet e vëmendshme; dhe s’kishte asnjë nevojë për një vëmendje të tillë. Njohja e tij me Elizabetën ishte fare e vogël.

— Sigurisht, Lizi, — tha tezja, — ai s’është aq i pashëm sa Uikami; ose më mirë s’ka fytyrën e Uikamit, sepse tiparet i ka krejt të mira. Po si na thoshe se ishte kaq i pakëndshëm?

Elizabeta u justifikua sa mundi: tha se i kishte pëlqyer më shumë kur u takuan në Kent sesa më parë, dhe se s’e kishte parë kurrë kaq të këndshëm sa këtë mëngjes.

— Por ndoshta mund të jetë pak tekanjoz në mirësjelljet e tij, — u përgjigj daja. — Burrat tanë të mëdhenj shpesh janë; dhe prandaj s’do t’ia marr fjalën për peshkimin, sepse mund ta ndërrojë mendjen ndonjë ditë tjetër dhe të më përzërë nga tokat e tij.

Elizabeta e ndjeu se e kishin keqkuptuar krejt karakterin e tij, por s’tha asgjë.

— Nga ç’kemi parë prej tij, — vazhdoi zonja Gardiner, — vërtet s’do ta kisha menduar se mund të sillej kaq mizorisht me dikë sa është sjellë me Uikamin e shkretë. S’ka pamje dashakeqe. Përkundrazi, ka diçka të këndshme te goja e tij kur flet. Dhe ka diçka dinjitoze në fytyrën e tij, që s’të jep një ide të keqe për zemrën e tij. Por, sigurisht, zonja e mirë që na tregoi shtëpinë i dha një karakter tepër të zjarrtë! Ndonjëherë mezi e mbaja të qeshurën. Por është zotëri bujar, supozoj, dhe kjo, në sytë e një shërbëtori, përmban çdo virtyt.

Këtu Elizabeta e ndjeu se duhej të thoshte diçka në shfajësim të sjelljes së tij me Uikamin; dhe, prandaj, u dha të kuptonin, në mënyrën më të kujdesshme që mundi, se, sipas asaj që kishte dëgjuar nga të afërmit e tij në Kent, veprimet e tij mund të kuptoheshin krejt ndryshe; dhe se karakteri i tij s’ishte aspak kaq i gabuar, as ai i Uikamit kaq i dashur, sa ishin menduar në Hertfordshir. Për ta vërtetuar këtë, u tregoi hollësitë e të gjitha marrëveshjeve në para ku kishin qenë të përzier, pa e përmendur emrin e burimit, por duke thënë se ishte i tillë që mund t’i besohej.

Zonja Gardiner u habit dhe u shqetësua: por, meqë tani po afroheshin te skena e kënaqësive të saj të dikurshme, çdo ide i la vendin hirit të kujtimit; dhe ishte tepër e zënë duke i treguar burrit të gjitha vendet interesante rrotull, për të menduar për ndonjë gjë tjetër. Sado e lodhur që ishte nga shëtitja e mëngjesit, sapo drekuan u nis përsëri për të kërkuar të njohurit e dikurshëm, dhe mbrëmja kaloi në kënaqësinë e një shoqërie të përtërirë pas shumë vitesh ndërprerjeje.

Ngjarjet e ditës ishin tepër plot interes për t’i lënë Elizabetës shumë vëmendje për ndonjë nga këta miq të rinj; dhe s’mund të bënte gjë tjetër veçse të mendonte, e të mendonte me habi, për mirësjelljen e zotit Darsi, dhe, mbi të gjitha, për dëshirën e tij që ajo të njihej me motrën e tij.