Kapitulli L · Krenari dhe paragjykim

Para kësaj periudhe të jetës, zoti Benet kishte dëshiruar shumë shpesh që, në vend që t’i shpenzonte të gjitha të ardhurat, të kishte kursyer një shumë çdo vit për t’i siguruar më mirë fëmijët, dhe gruan, po të mbetej gjallë pas tij. Tani e dëshironte më shumë se kurrë. Sikur ta kishte bërë detyrën në këtë drejtim, Lidia s’do t’i ishte detyruar dajës për çfarëdo nderi a emri që mund t’i blihej tani. Kënaqësia që ta bindje një nga djemtë më të pavlerë të Britanisë së Madhe të bëhej burri i saj mund t’i kishte mbetur atëherë atij që i takonte.

Ishte seriozisht i shqetësuar që një çështje me kaq pak dobi për këdo të çohej përpara vetëm me shpenzimet e kunatit; dhe ishte i vendosur, po të ishte e mundur, ta zbulonte sa ishte ndihma e tij dhe ta shlyente detyrimin sa më shpejt të mundej.

Kur zoti Benet u martua për herë të parë, kursimi quhej krejt i panevojshëm; sepse, sigurisht, do të kishin një djalë. Ky djalë, sapo të arrinte moshën madhore, do të bashkohej me të atin për ta prishur trashëgiminë e detyruar,¹ dhe kështu e veja dhe fëmijët më të vegjël do të siguroheshin. Pesë vajza erdhën në jetë njëra pas tjetrës, por djali ende duhej të vinte; dhe zonja Benet, për shumë vjet pas lindjes së Lidias, kishte qenë e sigurt se do të vinte. Më në fund e humbën shpresën për këtë ngjarje, por atëherë ishte tepër vonë për të kursyer. Zonja Benet s’kishte prirje për kursim; dhe vetëm dashuria e të shoqit për pavarësinë i kishte penguar të shpenzonin më shumë nga ç’kishin.

Me kontratën martesore u ishin caktuar zonjës Benet dhe fëmijëve pesë mijë paund. Por në ç’përpjesëtim do të ndaheshin mes fëmijëve varej nga vullneti i prindërve. Kjo ishte një pikë që, të paktën për Lidian, duhej rregulluar tani, dhe zoti Benet s’mund të ngurronte ta pranonte propozimin që kishte përpara. Me fjalë mirënjohjeje për mirësinë e kunatit, megjithëse të shprehura shumë shkurt, ai e dha atëherë në letër miratimin e tij të plotë për gjithçka që ishte bërë, dhe gatishmërinë për t’i përmbushur detyrimet që ishin marrë në emrin e tij. S’e kishte menduar kurrë më parë se, po të mund të bindej Uikami të martohej me të bijën, kjo do të bëhej me kaq pak bezdi për të sa me rregullimin e tanishëm. Mezi do të humbiste dhjetë paund në vit nga njëqind që do t’u paguheshin; sepse, me ushqimin e të hollat e xhepit, dhe me dhuratat e vazhdueshme në para që i kalonin përmes duarve të së ëmës, shpenzimet e Lidias kishin qenë fare pak më poshtë se kjo shumë.

Që do të bëhej me një përpjekje kaq të vogël nga ana e tij ishte gjithashtu një befasi shumë e mirëpritur; sepse dëshira e tij kryesore tani ishte të kishte sa më pak telashe në këtë punë. Kur kaluan vrulli i parë i zemërimit që e kishte vënë në lëvizje për ta kërkuar, ai u kthye natyrisht në gjithë përtacinë e tij të mëparshme. Letra e tij u dërgua shpejt; sepse, megjithëse vonohej për t’i nisur punët, ishte i shpejtë në kryerjen e tyre. Kërkoi të dinte hollësi të tjera për atë që i detyrohej kunatit; por ishte tepër i zemëruar me Lidian për t’i dërguar ndonjë porosi.

Lajmi i mirë u përhap shpejt nëpër shtëpi; dhe me po aq shpejtësi nëpër rrethinë. Në rrethinë u prit me një filozofi të hijshme. Sigurisht, do të kishte qenë më me leverdi për bisedat sikur zonjusha Lidia Benet të kishte përfunduar në rrugë; ose, si alternativa më e lumtur, të ishte mbyllur larg botës në ndonjë fermë të largët. Por kishte shumë për të folur edhe me martesën e saj; dhe urimet zemërmira për mbarësinë e saj, që kishin dalë më parë nga të gjitha plakat dashakeqe të Meritonit, humbën fare pak nga zjarri i tyre me këtë ndryshim rrethanash, sepse me një burrë të tillë mjerimi i saj quhej i sigurt.

Kishin kaluar dy javë që kur zonja Benet s’kishte zbritur poshtë, por në këtë ditë të lumtur zuri përsëri vend në krye të tryezës, dhe me një humor të lartë deri në bezdi. Asnjë ndjenjë turpi s’ia zbehu triumfin. Martesa e një vajze, që kishte qenë objekti i parë i dëshirave të saj që kur Xhejn mbushi gjashtëmbëdhjetë vjeç, tani ishte gati të përmbushej, dhe mendimet e fjalët e saj silleshin krejt rreth atyre që shoqërojnë dasmat elegante: muslinat e bukura, karrocat e reja dhe shërbëtorët. Po kërkonte me zell nëpër rrethinë një vend të përshtatshëm për të bijën; dhe, pa ditur apo pa menduar sa mund të ishin të ardhurat e tyre, i hidhte poshtë shumë si të mangëta në madhësi e rëndësi.

— Hej Parku mund të bënte, — tha ajo, — po ta linin Gouldingët, ose shtëpia e madhe në Stouk, po të ishte salloni më i madh; por Ashuërthi është tepër larg. S’do ta duroja ta kisha dhjetë milje larg meje; dhe sa për Përvis Loxhin, papafingot janë të tmerrshme.

I shoqi e la të fliste pa e ndërprerë për sa kohë rrinin shërbëtorët. Por, kur ata u tërhoqën, i tha:

— Zonja Benet, para se të marrësh ndonjërën, apo të gjitha këto shtëpi, për djalin dhe vajzën tënde, le të merremi vesh si duhet. Në një shtëpi të kësaj rrethine nuk do të hyjnë kurrë. Nuk do ta inkurajoj pamaturinë e asnjërit duke i pritur në Longborn.

Kësaj deklarate i pasoi një grindje e gjatë; por zoti Benet ishte i patundur: shpejt kjo çoi te një tjetër; dhe zonja Benet pa, me habi e tmerr, se i shoqi s’donte të jepte asnjë gine² për t’i blerë rroba së bijës. Deklaroi se ajo s’do të merrte prej tij asnjë shenjë dashurie në këtë rast. Zonja Benet mezi e kuptonte. Që zemërimi i tij të shkonte deri në një mëri kaq të pakuptueshme sa t’i mohonte së bijës një privilegj pa të cilin martesa e saj mezi do të dukej e vlefshme, ishte përtej çdo gjëje që mund ta besonte të mundur. Ishte më e ndjeshme ndaj turpit që mungesa e rrobave të reja do t’i hidhte dasmës së së bijës, sesa ndaj ndonjë ndjenje turpi që ajo ishte arratisur dhe kishte jetuar me Uikamin dy javë para dasmës.

Tani Elizabetës i vinte shumë keq me gjithë zemër që, nga hidhërimi i çastit, e kishte bërë zotin Darsi të dinte frikërat e tyre për të motrën; sepse, meqë martesa e saj do t’i jepte shumë shpejt fundin e duhur arratisjes, mund të shpresonin ta fshihnin fillimin e saj të pafavorshëm nga të gjithë ata që s’ishin menjëherë në vend.

S’kishte frikë se do të përhapej më tej përmes tij. Kishte pak njerëz te fshehtësia e të cilëve do të mbështetej me më shumë siguri; por njëkohësisht s’kishte njeri tjetër që, duke ditur dobësinë e një motre, do ta kishte poshtëruar kaq shumë. Megjithatë, jo nga ndonjë frikë se mos kjo i sillte ndonjë dëm asaj personalisht; sepse, sidoqoftë, mes tyre dukej se kishte një humnerë të pakalueshme. Edhe sikur martesa e Lidias të ishte lidhur në kushtet më të nderuara, s’mund të supozohej se zoti Darsi do të lidhej me një familje ku, përveç çdo kundërshtimi tjetër, tani do të shtohej një lidhje e farefisni nga më të ngushtat me njeriun që ai e përbuzte me kaq të drejtë.

S’mund të habitej që ai të tërhiqej nga një lidhje e tillë. Dëshira për ta fituar dashurinë e saj, të cilën ishte siguruar se ai e ndiente në Derbishir, s’mund të mbijetonte, sipas një pritjeje të arsyeshme, një goditjeje të tillë si kjo. Ishte e poshtëruar, ishte e pikëlluar; pendohej, megjithëse mezi e dinte për çfarë. U bë xheloze për vlerësimin e tij, kur s’mund të shpresonte më të përfitonte prej tij. Donte të dëgjonte për të, kur dukej se kishte më pak gjasa të merrte lajme. Ishte e bindur se mund të kishte qenë e lumtur me të, kur s’kishte më gjasa që të takoheshin.

Ç’triumf për të, siç mendonte shpesh, sikur ta dinte se propozimet që ajo i kishte hedhur poshtë me krenari vetëm katër muaj më parë, tani do të ishin pritur me gëzim e mirënjohje! Ishte po aq bujar, s’kishte dyshim, sa më bujari i seksit të tij. Por, për sa kohë ishte njeri, duhej të kishte triumf.

Tani nisi të kuptonte se ai ishte pikërisht ai njeri që, nga natyra e talentet, do t’i shkonte më shumë. Mendja dhe karakteri i tij, megjithëse ndryshe nga të sajat, do t’u ishin përgjigjur të gjitha dëshirave të saj. Do të kishte qenë një bashkim për të mirën e të dyve: me lirshmërinë e gjallërinë e saj, mendja e tij mund të ishte zbutur, sjelljet e tij përmirësuar; dhe nga gjykimi, dija e njohja e tij e botës, ajo do të kishte marrë përfitime me rëndësi edhe më të madhe.

Por asnjë martesë e tillë e lumtur s’mund t’i mësonte tani turmës admiruese ç’ishte vërtet lumturia bashkëshortore. Në familjen e tyre do të krijohej shpejt një bashkim i një prirjeje tjetër, që e përjashtonte mundësinë e tjetrit.

Si do të mbaheshin Uikami dhe Lidia në një pavarësi të pranueshme, s’mund ta përfytyronte. Por sa pak lumturi e qëndrueshme mund t’i përkiste një çifti që ishte bashkuar vetëm sepse pasionet e tyre ishin më të forta se virtyti, mund ta merrte me mend lehtë.

Zoti Gardiner i shkroi shpejt përsëri kunatit. Falënderimeve të zotit Benet u përgjigj shkurt, duke e siguruar për gatishmërinë e tij për ta ndihmuar mirëqenien e kujtdo nga familja; dhe e mbylli duke iu lutur që kjo temë të mos i përmendej më kurrë. Qëllimi kryesor i letrës ishte t’i njoftonte se zoti Uikam kishte vendosur ta linte milicinë.

E kam dëshiruar shumë që ta bënte këtë, sapo të caktohej martesa e tij. Dhe mendoj se do të pajtoheni me mua se largimi nga ai regjiment është shumë i këshillueshëm, si për të, ashtu edhe për mbesën time. Qëllimi i zotit Uikam është të hyjë në ushtrinë e rregullt; dhe, mes miqve të tij të dikurshëm, ka ende disa që janë në gjendje dhe të gatshëm ta ndihmojnë në ushtri. Ka premtimin për një gradë nëntogeri në regjimentin e gjeneral ——, që tani është vendosur në veri. Është përparësi që të jetë kaq larg kësaj pjese të mbretërisë. Premton mirë; dhe shpresoj se, mes njerëzve të tjerë, ku secili prej tyre do të ketë një emër për të ruajtur, do të jenë të dy më të matur. I kam shkruar kolonel Forsterit për ta njoftuar për rregullimet tona të tanishme dhe për t’i kërkuar që t’i qetësojë kreditorët e ndryshëm të zotit Uikam në Brajton dhe rrotull me siguri për një pagesë të shpejtë, për të cilën jam zotuar unë. Dhe a do ta merrni mundimin t’u çoni siguri të ngjashme kreditorëve të tij në Meriton, listën e të cilëve do ta bashkëngjis, sipas të dhënave që më dha ai? Ai i ka deklaruar të gjitha borxhet; shpresoj të paktën që s’na ka mashtruar. Hagerstoni ka udhëzimet tona, dhe gjithçka do të mbarojë brenda një jave. Atëherë do të shkojnë në regjimentin e tij, përveç po t’i ftoni më parë në Longborn; dhe kuptoj nga zonja Gardiner se mbesa ime dëshiron shumë t’ju shohë të gjithëve para se të largohet nga jugu. Është mirë dhe ju lutet t’ju përcjell përshëndetjet e saj plot respekt juve dhe nënës së saj. Juaji, etj.

E. GARDINER

Zoti Benet dhe vajzat i panë të gjitha përparësitë e largimit të Uikamit nga regjimenti i ——shirit, po aq qartë sa zoti Gardiner. Por zonja Benet s’ishte aq e kënaqur. Që Lidia të vendosej në veri, pikërisht kur priste më shumë kënaqësi e krenari nga shoqëria e saj, sepse s’e kishte braktisur aspak planin që ata të banonin në Hertfordshir, ishte një zhgënjim i rëndë; dhe, për më tepër, ishte kaq për të ardhur keq që Lidia do të largohej nga një regjiment ku i njihte të gjithë dhe kishte kaq shumë të preferuar.

— E do kaq shumë zonjën Forster, — tha ajo, — do të jetë krejt tronditëse ta dërgosh larg! Dhe ka edhe disa djem të rinj që i pëlqejnë shumë. Oficerët mund të mos jenë aq të këndshëm në regjimentin e gjeneral ——.

Kërkesa e së bijës, sepse mund të quhej e tillë, për t’u pranuar përsëri në familje para se të nisej për në veri, në fillim mori një refuzim të prerë. Por Xhejn dhe Elizabeta, që binin dakord se, për hatrin e ndjenjave dhe të nderit të motrës, ajo duhej të merrte vëmendjen e prindërve në martesën e saj, iu lutën atij me aq zjarr, e megjithatë me aq arsye e butësi, ta priste atë dhe burrin e saj në Longborn sapo të martoheshin, sa ai u bind të mendonte si mendonin ato dhe të vepronte si donin ato. Dhe nëna pati kënaqësinë ta dinte se do të mund ta tregonte vajzën e martuar nëpër rrethinë, para se ta internonin në veri. Prandaj, kur zoti Benet i shkroi përsëri kunatit, i dërgoi lejen që të vinin; dhe u vendos që, sapo të mbaronte ceremonia, të shkonin në Longborn. Megjithatë, Elizabeta u habit që Uikami pranoi një plan të tillë; dhe, sikur të kishte pyetur vetëm prirjen e saj, çdo takim me të do të kishte qenë dëshira e saj e fundit.

Shënime

1. Ligji anglez lejonte që, kur trashëgimtari mashkull të mbushte njëzet e një vjeç, ai dhe i ati së bashku ta prishnin trashëgiminë e detyruar dhe ta rregullonin pronën ndryshe, për shembull për të siguruar gruan dhe vajzat. Meqë zoti Benet s’pati djalë, kjo s’u bë kurrë e mundur. ↩︎

2. Gineja ishte një monedhë ari me vlerë njëzet e një shilinga, pak më shumë se një paund. ↩︎